Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00458 007549 11261595 na godz. na dobę w sumie
Statystyka dla bystrzaków. Wydanie II - ebook/pdf
Statystyka dla bystrzaków. Wydanie II - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 368
Wydawca: Septem Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-283-2771-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> przewodniki
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).
Dowiedz się, jak:

Prosty sposób na statystykę

Czujesz się bezradny w obliczu statystyki? Bez obaw! Dzięki temu przystępnemu przewodnikowi dowiesz się, jak należy gromadzić i weryfikować dane oraz prezentować je na wykresach; rozszyfrowywać rozkłady; obliczać przedziały ufności i weryfikować hipotezy; analizować dane, wykorzystując korelację, regresję, tabele krzyżowe — i wiele więcej... Otwórz tę książkę i znajdź:
Dr Deborah J. Rumsey jest adiunktem na Wydziale Statystyki i specjalistą ds. nauczania statystyki na Uniwersytecie Stanowym Ohio. Jest także autorką książek Statistics Workbook For Dummies, Statistics II For Dummies i Probability For Dummies.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Tytuł oryginału: Statistics For Dummies, 2nd Edition Tłumaczenie: Leszek Sielicki ISBN: 978-83-283-2770-2 Original English language edition Copyright © 2011 by Wiley Publishing, Inc., Indianapolis, Indiana All rights reserved including the right of reproduction in whole or in part in any form. This translation published by arrangement with John Wiley Sons, Inc. Oryginalne angielskie wydanie Copyright © 2011 by Wiley Publishing, Inc., Indianapolis, Indiana Wszelkie prawa, włączając prawo do reprodukcji całości lub części w jakiejkolwiek formie, zarezerwowane. Tłumaczenie opublikowane na mocy porozumienia z John Wiley Sons, Inc. Translation copyright © 2016 by Helion SA Wiley, the Wiley Publishing Logo, For Dummies, Dla Bystrzaków, the Dummies Man logo, A Reference for the Rest of Us!, The Dummies Way, Dummies Daily, The Fun and Easy Way, Dummies.com, Making Everything Easier, and related trade dress are trademarks or registered trademarks of John Wiley Sons, Inc. and/or its affiliates in the United States and/or other countries. Used by permission. Wiley, the Wiley Publishing Logo, For Dummies, Dla Bystrzaków, the Dummies Man logo, A Reference for the Rest of Us!, The Dummies Way, Dummies Daily, The Fun and Easy Way, Dummies.com, Making Everything Easier, i związana z tym szata graficzna są markami handlowymi John Wiley and Sons, Inc. i/lub firm stowarzyszonych w Stanach Zjednoczonych i/lub innych krajach. Wykorzystywane na podstawie licencji. All rights reserved. No part of this book may be reproduced or transmitted in any form or by any means, electronic or mechanical, including photocopying, recording or by any information storage retrieval system, without permission from the Publisher. Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Autor oraz Wydawnictwo HELION dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz Wydawnictwo HELION nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce. Drogi Czytelniku! Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres http://dlabystrzakow.pl/user/opinie/staby2 Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję. Wydawnictwo HELION ul. Kościuszki 1c, 44-100 Gliwice tel. 32 231 22 19, 32 230 98 63 e-mail: dlabystrzakow@dlabystrzakow.pl WWW: http://dlabystrzakow.pl Printed in Poland. • Kup książkę • Poleć książkę • Oceń książkę • Księgarnia internetowa • Lubię to! » Nasza społeczność Spis treści O autorce ......................................................................................................................15 Podziękowania od autorki .............................................................................................17 Wstęp ............................................................................................................................19 O książce .........................................................................................................................................20 Konwencje zastosowane w książce ......................................................................................................20 Czego nie czytać ...............................................................................................................................21 Naiwne założenia ..............................................................................................................................21 Jak podzielona jest książka .................................................................................................................21 Część I: Istotne statystyki dotyczące statystyki .................................................................................21 Część II: Podstawy wykonywania obliczeń ......................................................................................22 Część III: Rozkłady i centralne twierdzenie graniczne .....................................................................22 Część IV: Przewidywanie i hipotetyzowanie z przekonaniem ...........................................................22 Część V: Badania statystyczne i pogoń za znaczącą relacją ..............................................................23 Część VI: Dekalogi ......................................................................................................................23 Ikony użyte w książce ........................................................................................................................23 Co dalej ...........................................................................................................................................24 Część I: Istotne statystyki dotyczące statystyki ....... 25 Rozdział 1: Statystyka w pigułce ..................................................................................27 Powodzenie w statystycznym świecie ..................................................................................................27 Projektowanie odpowiednich badań ...................................................................................................28 Sondaże .......................................................................................................................................29 Eksperymenty ...............................................................................................................................29 Gromadzenie wartościowych danych ...................................................................................................30 Dobór właściwej próby ..................................................................................................................30 Unikanie tendencyjności danych ....................................................................................................31 Tworzenie skutecznych podsumowań .................................................................................................32 Statystyki opisowe ........................................................................................................................32 Wykresy i grafy .............................................................................................................................33 Ustalanie rozkładów ..........................................................................................................................34 Prowadzenie właściwych analiz ..........................................................................................................34 Błąd statystyczny i przedziały ufności .............................................................................................35 Testowanie statystyczne ................................................................................................................36 Korelacja, regresja i tabele krzyżowe ..............................................................................................37 Poleć książkęKup książkę 6 Statystyka dla bystrzaków Wyciąganie wiarygodnych wniosków ..................................................................................................38 Podawanie zawyżonych wyników ...................................................................................................38 Kwestionowanie twierdzeń o przyczynie i skutku .............................................................................38 Jak być detektywem, a nie sceptykiem .................................................................................................39 Rozdział 2: Statystyka w codziennym życiu .................................................................. 41 Statystyka i media — więcej pytań niż odpowiedzi? ............................................................................41 Sondowanie problemów z popcornem ............................................................................................42 Walka z wirusami .........................................................................................................................42 Ustalanie przyczyn wypadków .......................................................................................................43 Rozważania nad pomyłkami lekarskimi ..........................................................................................44 Kwestie utraty gruntów .................................................................................................................44 Kontrolowanie szkół .....................................................................................................................44 Problematyka sportowa .................................................................................................................45 Wiadomości ekonomiczne .............................................................................................................46 Informacje turystyczne ...................................................................................................................46 Badanie statystyk seksualnych ........................................................................................................47 Dywagacje nad prognozami pogody ...............................................................................................47 Rozmyślania o filmach ..................................................................................................................48 Prześwietlanie horoskopów ............................................................................................................48 Wykorzystywanie statystyki w pracy ....................................................................................................48 Odbieranie porodów — oraz udzielanie informacji .........................................................................49 Pozowanie do zdjęć ......................................................................................................................49 Gromadzenie danych o pizzy .........................................................................................................50 Statystyki w biurze ........................................................................................................................50 Rozdział 3: Przejmujemy kontrolę — tak wiele liczb i tak mało czasu ........................ 51 Wykrywanie błędów, przesady i zwykłych kłamstw ..............................................................................52 Sprawdzanie obliczeń ...................................................................................................................52 Wykrywanie mylących statystyk .....................................................................................................53 Poszukiwanie kłamstw we właściwych miejscach .............................................................................59 Skutki mylących statystyk ...................................................................................................................59 Rozdział 4: Narzędzia pracy .......................................................................................... 61 Statystyka — więcej niż tylko liczby ...................................................................................................61 Poznajemy podstawy statystycznego żargonu .......................................................................................63 Dane ...........................................................................................................................................63 Zbiór danych ...............................................................................................................................64 Zmienna ......................................................................................................................................65 Populacja .....................................................................................................................................65 Próba losowa czy inna? .................................................................................................................66 Statystyka ....................................................................................................................................67 Parametr ......................................................................................................................................68 Tendencyjność .............................................................................................................................68 Średnia (przeciętna) .....................................................................................................................69 Mediana ......................................................................................................................................69 Odchylenie standardowe ...............................................................................................................69 Percentyl .....................................................................................................................................70 Poleć książkęKup książkę Spis treści 7 Wynik standaryzowany .................................................................................................................70 Rozkład i rozkład normalny ...........................................................................................................71 Centralne twierdzenie graniczne ....................................................................................................72 Wartości z ....................................................................................................................................73 Eksperymenty ...............................................................................................................................73 Sondaże (ankiety) ........................................................................................................................74 Błąd statystyczny ..........................................................................................................................75 Przedział ufności ..........................................................................................................................76 Testowanie statystyczne ................................................................................................................77 Wartości p ...................................................................................................................................77 Istotność statystyczna ....................................................................................................................78 Korelacja kontra przyczynowość ....................................................................................................79 Część II: Podstawy wykonywania obliczeń ............... 81 Rozdział 5: Średnie, mediany i nie tylko ........................................................................83 Podsumowywanie danych z wykorzystaniem statystyk opisowych ..........................................................83 Obliczenia danych kategorycznych — tabele i wartości procentowe ......................................................84 Badanie środka za pomocą średniej i mediany .....................................................................................86 Uśrednianie do średniej ................................................................................................................87 Podział danych według mediany ....................................................................................................88 Porównywanie średnich i median — histogramy .............................................................................89 Pojęcie rozproszenia ..........................................................................................................................91 Ustalanie odchylenia standardowego ..............................................................................................91 Poza zakresem .............................................................................................................................95 Badanie reguły trzech sigm ................................................................................................................95 Pomiar pozycji względnej za pomocą percentyli ...................................................................................97 Obliczanie percentyli ....................................................................................................................98 Interpretacja percentyli ..................................................................................................................99 Zestawianie podsumowania pięcioliczbowego ...............................................................................101 Badanie rozstępu ćwiartkowego ..................................................................................................103 Rozdział 6: Właściwy obraz — wykresy danych kategorycznych ...............................105 Kawałki układanki — wykresy kołowe ..............................................................................................105 Podział wydatków osobistych .......................................................................................................106 Dochody z loterii ........................................................................................................................107 Jedzenie z dostawą do domu ........................................................................................................108 Analiza trendów struktury wiekowej .............................................................................................109 Podnoszenie poprzeczki na wykresach słupkowych ........................................................................110 Śledzenie kosztów transportu .......................................................................................................110 Zyski z loterii .............................................................................................................................112 Kwestia skali na wykresie słupkowym ...........................................................................................113 Rozmyślania nad najbardziej irytującymi sytuacjami w miejscu pracy ..............................................114 Poleć książkęKup książkę 8 Statystyka dla bystrzaków Rozdział 7: Krok po kroku — wykresy danych liczbowych ......................................... 117 Histogramy .....................................................................................................................................117 Tworzenie histogramu ................................................................................................................117 Interpretacja histogramu ..............................................................................................................120 Obrazy i liczby ...........................................................................................................................124 Wykrywanie mylących histogramów .............................................................................................125 Badanie wykresów pudełkowych ......................................................................................................128 Tworzenie wykresu pudełkowego .................................................................................................128 Interpretacja wykresu pudełkowego ..............................................................................................130 Tworzenie wykresów czasowych .......................................................................................................135 Interpretacja wykresów czasowych ................................................................................................135 Kwestia zróżnicowania — wykresy czasowe kontra histogramy .......................................................136 Wyszukiwanie mylących wykresów czasowych ...............................................................................136 Część III: Rozkłady i centralne twierdzenie graniczne ...........................................141 Rozdział 8: Zmienne losowe i rozkład dwumianowy ................................................... 143 Definiowanie zmiennej losowej .........................................................................................................143 Zmienne dyskretne i ciągłe ..........................................................................................................144 Rozkłady prawdopodobieństw .....................................................................................................145 Średnia i wariancja dyskretnej zmiennej losowej ............................................................................146 Identyfikacja dwumianu ...................................................................................................................146 Sprawdzanie warunków rozkładu dwumianowego krok po kroku ....................................................147 Brak ustalonej liczby prób ...........................................................................................................148 Więcej niż sukces lub porażka .....................................................................................................148 Próby nie są niezależne ...............................................................................................................148 Prawdopodobieństwo sukcesu (p) ulega zmianie ...........................................................................149 Znajdowanie prawdopodobieństw dwumianowych z wykorzystaniem wzoru ........................................149 Znajdowanie prawdopodobieństw dwumianowych z wykorzystaniem tablicy dwumianowej ..................151 Znajdowanie prawdopodobieństw dla określonych wartości X .......................................................152 Znajdowanie prawdopodobieństw dla X większego lub mniejszego od określonej wartości oraz dla znajdującego się pomiędzy dwiema wartościami ............................................................152 Sprawdzanie średniej i odchylenia standardowego zmiennej o rozkładzie dwumianowym .....................153 Rozdział 9: Rozkład normalny ..................................................................................... 155 Badanie podstaw rozkładu normalnego .............................................................................................155 Spotkanie ze standardowym rozkładem normalnym (rozkładem Z) ....................................................158 Sprawdzanie Z ..........................................................................................................................158 Standaryzacja X do Z ................................................................................................................159 Znajdowanie prawdopodobieństw dla Z z wykorzystaniem tablicy Z .............................................160 Znajdowanie prawdopodobieństw dla rozkładu normalnego ...............................................................161 Znajdowanie X, gdy znamy wartość procentową ...............................................................................164 Ustalanie percentyli dla rozkładu normalnego ...............................................................................164 Podchwytliwe sformułowania w zadaniach z percentylami .............................................................166 Aproksymacja rozkładu dwumianowego rozkładem normalnym ..........................................................167 Poleć książkęKup książkę Spis treści 9 Rozdział 10: Rozkład t-Studenta ..................................................................................169 Podstawy rozkładu t-Studenta .........................................................................................................169 Porównanie rozkładów Z i t-Studenta .........................................................................................169 Ustalanie wpływu zróżnicowania na rozkłady t-Studenta ...............................................................170 Korzystanie z tablicy t-Studenta .......................................................................................................171 Znajdowanie prawdopodobieństw z wykorzystaniem tablicy rozkładu t-Studenta ............................172 Ustalanie percentyli dla rozkładu t-Studenta .................................................................................172 Określanie wartości t* dla przedziałów ufności .............................................................................173 Badanie zachowań z wykorzystaniem tablicy t-Studenta .....................................................................173 Rozdział 11: Rozkłady z prób i centralne twierdzenie graniczne .................................175 Definiowanie rozkładu z próby .........................................................................................................175 Średnia rozkładu z próby .................................................................................................................177 Pomiar błędu standardowego ...........................................................................................................177 Liczebność próby a błąd standardowy ..........................................................................................178 Odchylenie standardowe a błąd standardowy dla populacji ............................................................179 Kształt rozkładu z próby ..................................................................................................................181 Przypadek 1.: rozkład X jest normalny ........................................................................................181 Przypadek 2.: rozkład X nie jest normalny — pojawia się centralne twierdzenie graniczne ..............181 Znajdowanie prawdopodobieństw dla średniej z próby ......................................................................184 Rozkład z próby dla odsetka z próby ................................................................................................185 Znajdowanie prawdopodobieństw dla odsetka z próby .......................................................................187 Część IV: Przewidywanie i hipotetyzowanie z przekonaniem ......................... 189 Rozdział 12: Miejsce na błąd statystyczny ..................................................................191 Istotność plusa i minusa ...................................................................................................................191 Ustalanie błędu statystycznego — wzór ogólny .................................................................................193 Pomiar zróżnicowania próby .......................................................................................................193 Obliczanie błędu statystycznego dla odsetka z próby .....................................................................194 Ogłaszanie wyników ...................................................................................................................196 Obliczanie błędu statystycznego dla średniej z próby .....................................................................196 Przekonanie, że mamy rację ........................................................................................................198 Ustalanie znaczenia liczebności próby ..............................................................................................198 Liczebność próby a błąd statystyczny ...........................................................................................198 Więcej nie zawsze znaczy (o wiele) lepiej! ....................................................................................199 Utrzymanie błędu statystycznego w odpowiedniej perspektywie ......................................................199 Rozdział 13: Przedziały ufności — trafne oszacowania ..............................................201 Nie wszystkie oszacowania są sobie równe .........................................................................................201 Łączenie statystyki z parametrem .....................................................................................................202 Kwestie nazewnictwa .......................................................................................................................203 Interpretacja wyników ......................................................................................................................204 Problematyka zakresu ......................................................................................................................204 Poleć książkęKup książkę 10 Statystyka dla bystrzaków Wybór poziomu ufności ...................................................................................................................205 Uwzględnianie liczebności próby ......................................................................................................207 Ocena zróżnicowania populacji ........................................................................................................208 Obliczanie przedziału ufności dla średniej z populacji ........................................................................209 Przypadek 1.: odchylenie standardowe populacji jest znane ...........................................................209 Przypadek 2.: odchylenie standardowe populacji nie jest znane i/lub wartość n jest niewielka ...........210 Ustalanie pożądanej wartości liczebności próby .................................................................................211 Ustalanie przedziału ufności dla pojedynczego odsetka populacji ........................................................213 Określanie przedziału ufności dla różnicy dwóch średnich ..................................................................214 Przypadek 1.: odchylenia standardowe populacji są znane .............................................................215 Przypadek 2.: odchylenia standardowe populacji są nieznane i/lub liczebności prób są niewielkie .....216 Szacowanie różnicy dwóch odsetków ................................................................................................217 Znajdowanie mylących przedziałów ufności ......................................................................................219 Rozdział 14: Twierdzenia, testy i wnioski .................................................................. 221 Formułowanie hipotez .....................................................................................................................222 Definiowanie zera .......................................................................................................................222 Jaka jest alternatywa? ..................................................................................................................222 Gromadzenie dowodów (danych) .....................................................................................................223 Zestawianie dowodów — statystyka testowa .....................................................................................224 Gromadzenie statystyk z prób ......................................................................................................224 Pomiar rozproszenia z wykorzystaniem błędów standardowych ......................................................224 Pojęcie wyników standaryzowanych .............................................................................................225 Obliczanie i interpretacja statystyki testowej ..................................................................................225 Ocena dowodów i podejmowanie decyzji — wartości p .....................................................................226 Łączenie statystyk testowych i wartości p ......................................................................................226 Definiowanie wartości p ..............................................................................................................227 Obliczanie wartości p ..................................................................................................................227 Wyciąganie wniosków .....................................................................................................................228 Określanie granic dla odrzucenia H0 ............................................................................................229 Testowanie żylaków ....................................................................................................................230 Ocena prawdopodobieństwa złej decyzji ...........................................................................................230 Fałszywe alarmy — błędy pierwszego rodzaju ..............................................................................231 Brak wykrycia — błędy drugiego rodzaju .....................................................................................231 Rozdział 15: Popularne testy statystyczne — wzory i przykłady ................................ 233 Testowanie jednej średniej z populacji ..............................................................................................233 Małe próby i nieznane odchylenia standardowe — test t-Studenta ......................................................235 Stosowanie testu t-Studenta .........................................................................................................236 Związek pomiędzy t i Z ..............................................................................................................237 Postępowanie z ujemnymi wartościami t .......................................................................................237 Badanie opcji „nie równa się” .....................................................................................................238 Testowanie pojedynczego odsetka z populacji ...................................................................................238 Porównywanie dwóch (niezależnych) średnich z populacji .................................................................240 Testowanie średniej z różnicy (test t-Studenta dla zmiennych zależnych) ............................................242 Porównywanie dwóch odsetków z populacji ......................................................................................245 Poleć książkęKup książkę Spis treści 11 Część V: Badania statystyczne i pogoń za znaczącą relacją ............................................. 249 Rozdział 16: Sondaże, sondaże i jeszcze raz sondaże .................................................251 Znaczenie sondaży ..........................................................................................................................252 Docieranie do źródła ...................................................................................................................252 Gorące tematy sondaży ...............................................................................................................254 Wpływ sondaży na ludzi .............................................................................................................254 Za kulisami — tajniki sondaży .........................................................................................................256 Planowanie i projektowanie sondażu ............................................................................................256 Wybór próby ..............................................................................................................................260 Prowadzenie sondażu .................................................................................................................262 Interpretacja wyników i wyszukiwanie problemów .........................................................................264 Rozdział 17: Eksperymenty — przełomy w medycynie czy mylące wyniki? ................267 Sprowadzanie badań do podstaw .....................................................................................................268 Podstawowe terminy badawczego żargonu ....................................................................................268 Obserwacja badań obserwacyjnych ..............................................................................................269 Badanie eksperymentów ..............................................................................................................269 Projektowanie dobrego eksperymentu ...............................................................................................270 Projektowanie eksperymentu, aby możliwe było dokonywanie porównań .........................................270 Wybór liczebności próby .............................................................................................................273 Wybór obiektów .........................................................................................................................274 Przypisywanie losowe .................................................................................................................274 Kontrola zmiennych zakłócających ...............................................................................................275 Poszanowanie kwestii etycznych ..................................................................................................277 Gromadzenie dobrych danych .....................................................................................................278 Prawidłowa analiza danych .........................................................................................................280 Wyciąganie właściwych wniosków ................................................................................................280 Podejmowanie świadomych decyzji ..................................................................................................282 Rozdział 18: Szukanie powiązań — korelacja i regresja ............................................285 Przedstawianie zależności za pomocą wykresu rozrzutu ......................................................................286 Tworzenie wykresu rozrzutu ........................................................................................................287 Interpretacja wykresu rozrzutu .....................................................................................................287 Ustalanie istnienia zależności liniowych za pomocą korelacji ..............................................................288 Obliczanie korelacji ....................................................................................................................289 Interpretacja korelacji ..................................................................................................................290 Badanie właściwości korelacji ......................................................................................................292 Pojęcie regresji liniowej ...................................................................................................................292 Ustalanie, która zmienna to X, a która Y .....................................................................................292 Sprawdzanie warunków ..............................................................................................................293 Poszukiwanie linii regresji ...........................................................................................................293 Interpretacja linii regresji .............................................................................................................295 Zestawienie wszystkiego razem — linia regresji dla świerszczy .......................................................296 Dokonywanie właściwych prognoz ....................................................................................................297 Wyjaśnienie zależności — korelacja kontra przyczyna i skutek ............................................................298 Poleć książkęKup książkę 12 Statystyka dla bystrzaków Rozdział 19: Tabele krzyżowe i niezależność .............................................................. 301 Tworzenie tabeli krzyżowej ..............................................................................................................302 Budowa komórek ........................................................................................................................303 Ustalanie sum ............................................................................................................................303 Interpretacja tabel krzyżowych ..........................................................................................................304 Wyodrębnianie zmiennych za pomocą rozkładów brzegowych ........................................................305 Badanie wszystkich grup — rozkład łączny ..................................................................................308 Porównywanie grup za pomocą rozkładów warunkowych ..............................................................310 Sprawdzanie niezależności i opis zależności ......................................................................................313 Sprawdzanie istnienia niezależności .............................................................................................313 Opis relacji zależnej ....................................................................................................................316 Ostrożna interpretacja wyników .......................................................................................................317 Sprawdzanie istnienia uzasadnionego związku przyczyny i skutku ..................................................317 Przełożenie z próby na populację .................................................................................................318 Tworzenie rozważnych prognoz ...................................................................................................319 Opieranie się pokusie wyciągania pochopnych wniosków ...............................................................320 Część VI: Dekalogi ...............................................321 Rozdział 20: Dziesięć porad dla statystycznych detektywów ..................................... 323 Wskazywanie mylących wykresów ....................................................................................................323 Wykresy kołowe .........................................................................................................................325 Wykresy słupkowe ......................................................................................................................325 Wykresy czasowe ........................................................................................................................326 Histogramy ................................................................................................................................326 Wykrywanie tendencyjnych danych ..................................................................................................327 Poszukiwania błędu statystycznego ...................................................................................................328 Identyfikowanie prób nielosowych ....................................................................................................328 Ustalanie brakujących liczebności prób .............................................................................................329 Wykrywanie błędnie interpretowanych korelacji .................................................................................330 Ujawnianie zmiennych zakłócających ...............................................................................................331 Sprawdzanie liczb ...........................................................................................................................332 Selektywne raportowanie .................................................................................................................332 Kwestia anegdoty ............................................................................................................................333 Rozdział 21: Dziesięć niezawodnych porad egzaminacyjnych .................................... 335 Dowiedz się, czego nie wiesz, i zrób coś z tym ...................................................................................336 Unikanie pułapek „tak-tak” .............................................................................................................337 Pułapka „tak-tak” nr 1 ................................................................................................................337 Pułapka „tak-tak” nr 2 ................................................................................................................338 Zaprzyjaźnij się z wzorami ..............................................................................................................339 Zrób listę „jeżeli-to-jak” ..................................................................................................................341 Ustal, o co chodzi w poleceniu .........................................................................................................342 Oznacz dane ..................................................................................................................................343 Poleć książkęKup książkę Spis treści 13 Zrób rysunek ..................................................................................................................................345 Stwórz powiązanie i rozwiąż zadanie ................................................................................................346 Wykonaj obliczenia dwa razy ...........................................................................................................347 Analizuj swoje odpowiedzi ..............................................................................................................347 Dodatek A: Tablice statystyczne .................................................................................349 Tablica Z ......................................................................................................................................349 Tablica t-Studenta ..........................................................................................................................352 Tablica dwumianowa ......................................................................................................................354 Skorowidz ....................................................................................................................359 Poleć książkęKup książkę 14 Statystyka dla bystrzaków Poleć książkęKup książkę Rozdział 1: Statystyka w pigułce 27 Rozdział 1 Statystyka w pigułce W tym rozdziale: ► Ustalamy, o co chodzi w procesie statystycznym. ► Odnosimy sukcesy statystyczne w codziennym życiu, w pracy i w szkole. W spółczesny świat tonie w danych do takiego stopnia, że każdy (nawet ja!) może się czuć przytłoczony. Nie winię Cię, jeśli do tej pory z niedowierzaniem podchodziłeś do statystyk prezentowanych w mediach — mnie też czasem się to zdarza. Mam jednak dobrą wiadomość: chociaż czyha na Ciebie bardzo wiele mylących i błędnych informacji, to powstaje także wiele świetnych rzeczy; na przykład, wiele różnorodnych badań i technik związanych z danymi pomaga poprawiać jakość naszego życia. Twoim zadaniem jest umiejętnie oddzielać ziarno od plew i być pewnym swoich umiejętności w tym zakresie. Dzięki dogłębnemu zrozumieniu statystyki i procedur statystycznych zaczniesz pewnie radzić sobie z liczbami w życiu codziennym, w pracy czy w szkole. O tym właśnie opowiada ta książka. W tym rozdziale przyglądam się roli, jaką statystyka odgrywa we współczesnym społeczeństwie, opartym na danych. Wyjaśniam, co należy robić, aby nie tylko w nim przetrwać, ale móc się rozwijać. Abyś mógł zyskać szersze spojrzenie na statystykę, wspólnie zastosujemy metodę naukową — projektowanie efektywnych obserwacji, gromadzenie użytecznych danych, organizowanie i analizowanie informacji, interpretację wyników oraz wyciąganie odpowiednich wniosków. (A Ty myślałeś, że statystyka to tylko obliczenia!). Powodzenie w statystycznym świecie Trudno jest ujarzmić powódź statystyk, które w mniejszym lub większym stopniu wpływają na nasze codzienne życie. Wszystko zaczyna się w chwili, gdy budzisz się rano, sprawdzasz wiadomości i słuchasz pogodynki przedstawiającej prognozę opartą na analizach statystycznych danych historycznych i aktualnych warunków pogodowych. Podczas śniadania studiujesz informacje o wartościach odżywczych na pudełku płatków zbożowych. W pracy wykorzystujesz liczby z wykresów i tabel, wprowadzasz dane do arkuszy kalkulacyjnych, przeprowadzasz diagnostykę, wykonujesz pomiary, prowadzisz obliczenia, szacujesz wydatki, podejmujesz decyzje, wykorzystując statystyczne punkty odniesienia, oraz zamawiasz towary na podstawie danych historycznych dotyczących poziomu sprzedaży. Poleć książkęKup książkę 28 Część I: Istotne statystyki dotyczące statystyki Na obiad idziesz do restauracji, która zajęła pierwsze miejsce w ankiecie przeprowadzonej wśród 500 osób. Spożywasz posiłek, którego cenę ustalono na podstawie danych marketingowych. Idziesz do lekarza, mierzą Ci ciśnienie, temperaturę, ważą i robią badanie krwi; po zebraniu wszystkich informacji otrzymujesz swoje wyniki i informację, jak wypadasz na podstawie norm statystycznych. Jedziesz do domu samochodem, który jest obsługiwany przez komputer prowadzący diagnostykę statystyczną. Po powrocie do domu włączasz wiadomości i poznajesz najnowsze statystyki dotyczące przestępczości, sprawdzasz, co się działo na giełdzie, i dowiadujesz się, ile osób odwiedziło w zeszłym tygodniu zoo. Wieczorem myjesz zęby pastą, która, co zostało statystycznie dowiedzione, redukuje ubytki, czytasz kilka stron książki (uznanej za bestseller na podstawie statystycznych szacunków sprzedaży) i idziesz spać — a następnego ranka zaczynasz wszystko od nowa. Czy jednak możesz mieć pewność, że wszystkie statystyki, które każdego dnia napotykasz i na których polegasz, są prawidłowe? W rozdziale 2. omawiam bardziej szczegółowo kilka przykładów tego, w jaki sposób statystyka uczestniczy w naszym życiu i pracy, jaki wpływ na nas wywiera i jak należy być bardziej świadomym jej obecności. Istnieją dane statystyczne, które są niejasne, niewłaściwe albo po prostu błędne. Musisz bardziej świadomie postrzegać statystyki, które napotykasz każdego dnia, i tak wytrenować swój umysł, abyś potrafił się zatrzymać, powiedzieć „momencik!”, zweryfikować informacje, zadać pytania i podnieść czerwoną flagę, jeżeli coś będzie nie tak. Z rozdziału 3. dowiesz się, w jaki sposób można zostać wyprowadzonym w pole przez nieprawidłowe statystyki, i rozwiniesz w sobie umiejętności krytycznego myślenia i identyfikowania problemów, zanim bez refleksji uwierzysz w wyniki. Statystyka, jak każda inna dziedzina, posiada swój charakterystyczny żargon, którego szereg najczęściej stosowanych terminów przedstawiam i wyjaśniam w rozdziale 4. Znajomość fachowego słownictwa zwiększa zdolność rozumienia kwestii statystycznych i komunikowania się z innymi na wyższym poziomie i bez poczucia zastraszenia. To, że posługujesz się precyzyjną terminologią, opisując, co jest nie tak z danym wynikiem statystycznym (i dlaczego), podnosi Twoją wiarygodność. A Twoje prezentacje z wykorzystaniem tablic statystycznych, grafów, wykresów i analiz także będą zawierać więcej informacji i będą skuteczniejsze. (Kurczę, jeśli nie ma nawet żadnego innego powodu, to ten żargon będzie Ci potrzebny, bo ja się nim posługuję w tej książce; ale nie przejmuj się, wszystko wyjaśniam). W kolejnych podrozdziałach przekonasz się, w jaki sposób statystyka bierze udział we wszystkich etapach metody naukowej. Projektowanie odpowiednich badań Pytania zadają wszyscy: firmy farmaceutyczne i biologowie; analitycy marketingowi i rząd. I w ostatecznym rozrachunku wszyscy wykorzystują statystykę, aby uzyskać odpowiedzi na swoje pytania. Zwłaszcza wiele badań medycznych i psychologicznych prowadzi się, bo ktoś chce poznać odpowiedź na jakieś pytanie, na przykład: Poleć książkęKup książkę Rozdział 1: Statystyka w pigułce 29  Czy za sprawą tej szczepionki zapobieganie grypie będzie skuteczne?  Jakie jest zdanie obywateli o stanie gospodarki?  Czy wzrost poziomu wykorzystywania sieci społecznościowych powoduje depresję u nastolatków? Pierwszym krokiem po sformułowaniu pytania badawczego jest zaprojektowanie efektywnej obserwacji w celu zebrania danych, które pomogą odpowiedzieć na postawione pytanie. Oznacza to ustalenie, jakiego procesu należy użyć, aby uzyskać potrzebne dane. W tym podrozdziale prezentuję przegląd dwóch głównych typów badań — sondaży i eksperymentów — i sprawdzam, dlaczego tak ważne jest zweryfikowanie sposobu, w jaki badanie zostało zaprojektowane, zanim damy wiarę jego wynikom. Sondaże Badanie obserwacyjne to badanie, w którym dane od konkretnych osób są gromadzone bez oddziaływania na te osoby. Najczęstszym badaniem obserwacyjnym jest sondaż. Sondaże to kwestionariusze przekazywane osobom, które zostały wybrane z interesującej badacza populacji. Sondaże mogą przybierać różne formy: sondaży w formie papierowej przesyłanych za pośrednictwem poczty, kwestionariuszy na stronach internetowych, głosowań audiotele prowadzonych przez stacje telewizyjne, ankiet telefonicznych itd. Prawidłowo przeprowadzone sondaże mogą być bardzo użytecznym narzędziem do pozyskiwania informacji. Jeżeli jednak prowadzone są niewłaściwie, mogą doprowadzić do zgromadzenia informacji nieprawdziwych. Problemem mogą tu być niewłaściwie sformułowane, wprowadzające w błąd pytania, brak odpowiedzi od osób wybranych do udziału w sondażu albo nieuwzględnienie reprezentatywnej grupy należącej do danej populacji. Te potencjalne problemy oznaczają, że zanim sondaż zostanie przeprowadzony, należy go dobrze przemyśleć. Wielu badaczy poświęca sporo czasu i pieniędzy, aby prowadzone przez nich sondaże były użyteczne, a Ty (na podstawie kryteriów, które omawiam w rozdziale 16.) będziesz wiedział, że można im zaufać. Miewając jednak do czynienia z wieloma różnymi rodzajami sondaży, obecnymi w mediach, w pracy czy na różnych zajęciach w szkole, sam musisz być w stanie szybko sprawdzać i weryfikować sposoby projektowania i prowadzenia sondaży, a także umieć w dobrze przemyślany sposób wskazywać konkretne problemy. Narzędzia potrzebne do oceny ankiet znajdziesz w rozdziale 16. Eksperymenty Eksperyment zakłada poddanie jego uczestników jednemu lub większej liczbie działań w taki sposób, aby można było dokonać jednoznacznych porównań. Po przeprowadzeniu działań rejestrowane są reakcje. Aby na przykład zbadać wpływ określonej dawki leku na ciśnienie krwi, jednej grupie uczestników możemy podać 10 mg leku, a drugiej 20 mg. Zazwyczaj istnieje także grupa kontrolna, której członkowie otrzymują placebo (np. pigułki z cukru) albo leczeni są z wykorzystaniem leków standardowych, a nie eksperymentalnych (jak w przypadku podawania już istniejących leków pacjentom z AIDS). Poleć książkęKup książkę 30 Część I: Istotne statystyki dotyczące statystyki Skuteczne i wiarygodne eksperymenty projektowane są tak, aby zminimalizować tendencyjność, zebrać wiele użytecznych danych i dokonać odpowiednich porównań (grupy doświadczalnej z grupą kontrolną). Potencjalne problemy związane z eksperymentami to między innymi sytuacje, w których badacze i/lub badani wiedzą, jakiego rodzaju kuracji zostali poddani, czynniki nieuwzględnione w badaniu, które mają wpływ na wynik (takie jak waga uczestnika podczas badania poziomu dawek leku), lub brak grupy kontrolnej (brak punktu odniesienia, z którym można porównać wyniki). Gdy jednak eksperyment zostanie zaprojektowany poprawnie, to może pomóc badaczowi w ustaleniu związku przyczynowo-skutkowego, jeśli różnica w reakcji pomiędzy grupą eksperymentalną i grupą kontrolną jest statystycznie istotna (czyli jest mało prawdopodobne, że zaistniała wyłącznie przez przypadek). Eksperymenty są stosowane w celu wspomagania tworzenia i testowania leków, ustalania dobrych praktyk w zakresie wytwarzania i przygotowywania żywności oraz badania, czy jakaś nowa kuracja może wyleczyć chorobę albo przynajmniej ograniczyć jej skutki. Dzięki przeprowadzaniu dobrze zaprojektowanych eksperymentów jakość naszego życia z pewnością staje się coraz wyższa. Nie wszystkie eksperymenty bywają jednak dobrze zaprojektowane, a zdolność do określenia, które wyniki są wiarygodne, a które niewiarygodne (gra słów całkowicie zamierzona), ma kluczowe znaczenie, zwłaszcza gdy wyniki są dla nas bardzo istotne. Wszystkie niezbędne informacje o eksperymentach i sposobach ich oceny znajdziesz w rozdziale 17. Gromadzenie wartościowych danych Po zaprojektowaniu badania — niezależnie od tego, czy jest to sondaż, czy eksperyment — należy wybrać uczestników i przeprowadzić obserwację statystyczną, aby zgromadzić dane. Ten etap procesu ma kluczowe znaczenie dla pozyskania wiarygodnych danych, a w tym podrozdziale zajmiemy się jego najistotniejszymi szczegółami. Dobór właściwej próby Statystycy mają takie powiedzenie: „Śmieci na wejściu — śmieci na wyjściu”. Jeśli wybierzesz swoje obiekty (osoby, które będą uczestniczyć w badaniu) w sposób tendencyjny — czyli faworyzując pewne osoby lub grupy osób — wtedy wyniki będą tendencyjne. To proste jak drut. Załóżmy, że Bolek chce poznać opinie mieszkańców miasta na temat planowanej budowy kasyna. Idzie do centrum handlowego z kartką i prosi przechodzące osoby o wyrażanie opinii. Co tu jest nie tak? No cóż, Bolek pozyska wyłącznie opinie: a) osób, które robią zakupy w tym centrum handlowym; b) w tym konkretnym dniu; c) w tej konkretnej chwili; d) tylko tych, które zechcą odpowiedzieć. Te okoliczności są zbyt restrykcyjne — napotykani ludzie nie reprezentują przekroju społeczności miasta. Podobnie, Bolek mógłby zorganizować ankietę internetową i poprosić o głosy. Danych dostarczą mu jednak tylko osoby, które będą wiedziały o stronie z ankietą i zechcą odpowiedzieć, a taki trud zadają sobie zwykle wyłącznie Poleć książkęKup książkę Rozdział 1: Statystyka w pigułce 31 posiadacze skrajnych opinii. Ostatecznie Bolek będzie dysponował tylko pakietem tendencyjnych danych od osób całkowicie niereprezentatywnych z punktu widzenia społeczności miasta. Aby zminimalizować tendencyjność w sondażu, kluczowe znaczenie ma losowość. Musisz wybrać próbę jednostek losowo — czyli w procesie, który można określić jako „wyciąganie nazwisk z kapelusza”. Badacze wykorzystują różne metody wybierania uczestników losowo, a jak to robią, dowiesz się z rozdziału 16. Zauważ, że podczas projektowania eksperymentu zestawianie losowej próby i zapraszanie do udziału często bywa nieetyczne, bo eksperyment oznacza określone oddziaływanie na obiekty. Zamiast tego należy ogłosić nabór ochotników. Następnie powinniśmy się upewnić, że ochotnicy wybrani z grupy reprezentują populację będącą przedmiotem naszego zainteresowania oraz że dane dotyczące tych osób zostały zebrane prawidłowo, więc można będzie dokonać projekcji wyników na większą grupę. Jak to się robi, przekonasz się w rozdziale 17. Po przeczytaniu rozdziałów 16. i 17. będziesz wiedział, jak należy analizować metody doboru prób. Nauczysz się także opracowywać plan, którym sam będziesz mógł się posłużyć do przeprowadzenia wyboru próby. Wtedy dowiesz się także, kiedy można stwierdzić, że mamy „śmieci na wejściu — śmieci na wyjściu”. Unikanie tendencyjności danych Tendencyjność to systematyczne faworyzowanie pewnych osób lub reakcji. Tendencyjność to zmora statystyków, którzy robią wszystko, co mogą, aby ją zminimalizować. Mam podać przykład tendencyjności? Załóżmy, że prowadzisz telefoniczną ankietę dotyczącą zadowolenia z pracy; jeśli będziesz dzwonił na numery domowe w ciągu dnia, między godziną 8:00 a 16:00, to pominiesz wszystkie osoby pracujące właśnie w dzień. A może osoby pracujące w dzień są bardziej zadowolone niż pracujące w nocy? Na tendencyjność trzeba uważać podczas gromadzenia danych do sondaży. Niektóre sondaże bywają na przykład zbyt długie — co będzie, jeśli ktoś przestanie odpowiadać na pytania w połowie? A co się stanie, jeśli ktoś zechce podać nieprawdziwe informacje i odpowie, że zarabia rocznie 100 000 zł, a nie 45 000? Co zrobisz, jeśli otrzymasz odpowiedzi, które nie znajdują się na Twojej liście możliwych odpowiedzi? Podczas gromadzenia danych do sondażu mogą wystąpić liczne problemy, a Ty musisz być w stanie je zidentyfikować. W kwestii tendencyjności i gromadzenia danych eksperymenty mogą czasem stanowić nawet większe wyzwanie. Załóżmy, że chcemy przeprowadzić test ciśnienia krwi; co będzie, jeżeli instrument, którego używasz, zepsuje się w trakcie eksperymentu? Co zrobisz, jeżeli ktoś zrezygnuje w połowie eksperymentu? A jeżeli podczas eksperymentu stanie się coś, co rozproszy obiekt lub badaczy? Albo nie będzie można znaleźć żyły, a badanie krwi powinno zostać przeprowadzone dokładnie godzinę po podaniu dawki leku? Te problemy to tylko kilka przykładowych kwestii, które mogą się pojawić podczas gromadzenia danych do eksperymentów i które trzeba umieć dostrzegać. Poleć książkęKup książkę 32 Część I: Istotne statystyki dotyczące statystyki
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Statystyka dla bystrzaków. Wydanie II
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: