Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00057 011828 7452780 na godz. na dobę w sumie
Stosowanie prawa podatkowego - ebook/pdf
Stosowanie prawa podatkowego - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 196
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-2019-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Prawo uzyskuje swój ostateczny kształt w procesie stosowania. Ustalenie, czy i w jakim stopniu dany stan faktyczny może być powiązany z obowiązującym prawem, wymaga niejednokrotnie nie tylko posługiwania się wykładnią prawa w ścisłym tego słowa znaczeniu, lecz także stosowania określonych rozumowań prawniczych, a nawet przeprowadzenia dyskursu prawniczego. Wymienione zagadnienia stanowią główny nurt rozważań zawartych w niniejszej pracy. Zasadniczym jej celem jest naszkicowanie całościowego obrazu procesu stosowania prawa podatkowego. Rozważania zawarte w pracy odnoszą się zarówno do podmiotów publicznych uczestniczących w procesie stosowania prawa - administracji podatkowej i sądów - jak również do podatników i płatników (praktycznie do reprezentujących ich prawników), na których prawo nakłada obowiązek uczestniczenia w tym procesie.

Adresaci:

Praca stanowi pierwsze w polskiej literaturze, monograficzne opracowanie stosowania prawa podatkowego. Adresowana jest przede wszystkim do prawników, zarówno praktyków - sędziów, pracowników administracji podatkowej, doradców podatkowych, a także innych osób, które w swej pracy zawodowej zajmują się problematyką opodatkowania. Powinna być ona także przydatna dla osób studiujących prawo, zwłaszcza wówczas, gdy ich zamiarem jest pogłębienie wiedzy podatkowej.

Książka dostępna także w wersji elektronicznej. Kliknij i sprawdź --->
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Stosowanie prawa podatkowego Ryszard Mastalski Warszawa 2008 Wydawca: Ewa Fonkowicz Redaktor prowadzący: Ewa Fonkowicz Skład, łamanie: PIUS, Krystyna Lisiowska © Copyright by Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o., 2008 ISBN: 978-83-7601-024-3 ISSN: 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer Polska Sp. z o.o. Redakcja Książek 01-231 Warszawa, ul. Płocka 5a tel. (022) 535 80 00 31-156 Kraków, ul. Zacisze 7 tel. (012) 630 46 00 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl Księgarnia internetowa www.profinfo.pl  Spis treści Wykaz skrótów........................................................................................................ 7 Wstęp......................................................................................................................... 9 Rozdział I Wpływ specyfiki prawa podatkowego na jego stosowanie........................ 11 1... Pojęcie.stosowania.prawa......................................................................... 11 2... Przedmiot.i.metoda.regulacji.w.prawie.podatkowym........................ 1 3... Miejsce.prawa.podatkowego.w.systemie.prawa.................................. 17 ... Związki.prawa.podatkowego.z.innymi.gałęziami.prawa.................. 2 ... Struktura.wewnętrzna.systemu.prawa.podatkowego........................ 29 6... Dwuetapowy.model.stosowania.prawa.podatkowego...................... 39 Rozdział II Źródła prawa podatkowego w procesie jego stosowania........................... 7 1... Rola.źródeł.prawa.w.procesie.jego.stosowania.................................... 7 2... Ustawa.w.procesie.stosowania.prawa.podatkowego.......................... 9 3... Podustawowe.akty.prawne.w.procesie.stosowania.prawa.. podatkowego.............................................................................................. 2 ... Prawo.wspólnotowe.i.prawo.międzynarodowe.w.procesie.. stosowania.prawa.podatkowego............................................................ 8 Rozdział III Dyrektywy interpretacyjne pierwszego stopnia w procesie stosowania prawa podatkowego....................................................................... 70 1... Pojęcie.wykładni.prawa............................................................................ 70 2... Założenia.wykładni.prawa...................................................................... 72 3... Wykładnia.językowa................................................................................. 77 ... Wykładnia.systemowa.............................................................................. 83 ... Wykładnia.celowościowa......................................................................... 91  Spis treści Rozdział IV Dyrektywy interpretacyjne drugiego stopnia w procesie stosowania prawa podatkowego............................................................................................. 97 1... Dyrektywy.procedury.............................................................................. 97 2... Dyrektywy.preferencji............................................................................ 108 Rozdział V Wnioskowania prawnicze w procesie stosowania prawa podatkowego....................................................................................................... 11 1.. Uwagi.ogólne........................................................................................... 11 2... Reguły.inferencyjne.w.procesie.stosowania.prawa.. podatkowego............................................................................................ 117 2.1... Analogia.w.procesie.stosowania.prawa.podatkowego......... 117 2.2... Reguły.instrumentalne.oraz.reguły.a fortiori.w.procesie.. stosowania.prawa.podatkowego.............................................. 127 3..Reguły.kolizyjne.w.procesie.stosowania.prawa.podatkowego.......... 133 3.1... Zasada.hierarchicznej.nadrzędności........................................ 13 3.2.. Zasada.następstwa.czasowego.................................................. 138 3.3... Zasada.zakresu.normowania.................................................... 12 3.... Usuwanie.kolizji.norm.prawa.podatkowego.w.drodze. rozstrzygnięć.aksjologicznych.................................................. 18 Rozdział VI Prawniczy dyskurs argumentacyjny w procesie stosowania prawa podatkowego........................................................................................... 10 1... Miejsce.dyskursu.argumentacyjnego.w.procesie.stosowania.. prawa.podatkowego............................................................................... 10 2... Podstawowe.założenia.dyskursu.podatkowego................................ 13 3... Argumenty.i.topiki.w.dyskursie.podatkowym.................................. 170 Bibliografia.......................................................................................................... 191 6 Wykaz skrótów Dz..U... Dz..Urz..WE. ETS. KPP. MSR. OECD. OTK. PiP. post.. Pr..i.Podatk.. Przegl..Podatk.. Przegl..Sejm.. RPEiS. tekst.jedn.. TK. TUE. TWE. WSA. ze.zm.. –.. Dziennik.Ustaw –. Dziennik.Urzędowy.Wspólnot.Europejskich –. Europejski.Trybunał.Sprawiedliwości –. Kwartalnik.Prawa.Prywatnego –. Międzynarodowe.Standardy.Rachunkowości –. Organizacja.Współpracy.Gospodarczej.i.Rozwoju –. Orzecznictwo.Trybunału.Konstytucyjnego –. Państwo.i.Prawo –. postanowienie –. Prawo.i.Podatki –. Przegląd.Podatkowy –. Przegląd.Sejmowy –. Ruch.Prawniczy,.Ekonomiczny.i.Socjologiczny –. tekst.jednolity –. Trybunał.Sprawiedliwości –. Traktat.o.Unii.Europejskiej –. Traktat.ustanawiający.Wspólnotę.Europejską –. Wojewódzki.Sąd.Administracyjny –. ze.zmianami 7 8 Wstęp 1..Prawo.uzyskuje.swój.ostateczny.kształt.w.procesie.stosowania..Pod- stawowe.znaczenie.w.tym.procesie.ma.wykładnia.prawa..Często.jednak. nie.jest.ona.wystarczająca.dla.ustalenia,.czy.i.w.jakim.stopniu.określony. stan.faktyczny.może.być.powiązany.z.obowiązującym.prawem..Niezbęd- ne.staje.się.wówczas,.obok.wykładni.prawa.w.ścisłym.tego.słowa.zna- czeniu,.posłużenie.się.rozumowaniami.prawniczymi,.a.nawet.przeprowa- dzenie.dyskursu.argumentacyjnego.w.jego.specjalnej.postaci.–.dyskursu.. prawniczego. 2..Zasadniczym.celem.pracy.jest.naszkicowanie.całościowego.obrazu. procesu.stosowania.prawa.podatkowego,.zwłaszcza.zaś.wskazanie.na.głów- ne.problemy,.jakie.wiążą.się.z.tym.procesem..Analizie.zostanie.więc.pod- dana.wykładnia.prawa.podatkowego.w.ścisłym.jej.znaczeniu,.jak.i.wnio- skowania.prawnicze.oraz.dyskurs.argumentacyjny..Rozważania.zawarte. w.pracy.odnoszone.są.zarówno.do.podmiotów.publicznych.uczestniczą- cych.w.procesie.stosowania.prawa.–.administracji.podatkowej.i.sądów. –.jak.i.do.podatników.i.płatników.(praktycznie.do.reprezentujących.ich. prawników),.na.których.prawo.nakłada.obowiązek.uczestniczenia.w.pro- cesie.stosowania.prawa. 3..Proces.stosowania.prawa.rozpoczyna.się.od.rozwiązania.proble- mów.walidacyjnych.związanych.ze.źródłami.prawa.(rozdział.II),.rzutu- jących.na.posługiwanie.się.w.tym.procesie.dyrektywami.interpretacyjny- mi.pierwszego.stopnia.(rozdział.III).oraz.dyrektywami.interpretacyjnymi. drugiego.stopnia.(rozdział.IV)..Często.jednak.wykładnia.prawa.w.ści- słym.jej.znaczeniu.nie.jest.wystarczająca.dla.rozstrzygnięcia.zagadnień. powstających.w.trakcie.procesu.stosowania.prawa,.co.powoduje.ko- nieczność.włączenia.do.tego.procesu.wnioskowań.prawniczych.(roz- dział.V),.a.nawet.sięgnięcia.do.prawniczego.dyskursu.argumentacyjnego.. (rozdział.VI). 9 Wstęp 4..Początek.rozważań.zawartych.w.poszczególnych.rozdziałach.opie- ra.się.na.dorobku.teorii.prawa.w.zakresie.źródeł.prawa.i.jego.wykładni. oraz.wnioskowań.prawniczych.i.dyskursu.prawniczego..Stanowi.on.jed- nak.tylko.swego.rodzaju.płaszczyznę.startu.w.poszukiwaniu.podatkowych. odniesień.dla.zagadnień.przedstawianych.w.tych.rozdziałach..Niezbędne. stało.się.zatem.wskazanie.na.początku.pracy.(w.rozdziale.I).wpływu.spe- cyfiki.prawa.podatkowego.na.jego.stosowanie,.a.w.szczególności.prawnej. istoty.opodatkowania,.miejsca.prawa.podatkowego.w.systemie.prawa,.jego. związków.z.innymi.gałęziami.prawa,.i.wreszcie.charakterystycznego.dla. tego.prawa.modelu.stosowania.prawa. 5..Przyjęta.koncepcja.pracy.rzutuje.także.na.charakter.i.cel.zawar- tych.w.niej.rozważań..Nie.podaje.się.w.niej.gotowych.recept,.lecz.jedynie. proponuje.pewien.sposób.postępowania.oraz.prawniczego.rozumowania.. Punktem.wyjścia.takiego.rozumowania.są.ogólne.zasady.stosowania.prawa. ukształtowane.na.gruncie.teorii.prawa,.odnoszone.jednak.bardzo.wyraź- nie.do.cech.specyficznych.prawa.podatkowego..Koncepcja.ta.w.znacznym. stopniu.przesądza.o.kręgu.adresatów.niniejszego.opracowania..Są.nimi. przede.wszystkim.prawnicy,.zarówno.praktycy.–.sędziowie,.pracownicy. administracji.podatkowej,.doradcy.podatkowi,.a.także.inne.osoby,.które. w.swej.pracy.zawodowej.zajmują.się.problematyką.opodatkowania..Pra- ca.powinna.być.także.przydatna.dla.osób.studiujących.prawo,.zwłaszcza. wówczas,.gdy.ich.zamiarem.jest.pogłębienie.wiedzy.podatkowej. Wrocław,.styczeń.2008.r. 10 Rozdział I Wpływ specyfiki prawa podatkowego na jego stosowanie 1. Pojęcie stosowania prawa 1..Stosowanie.prawa.jest.terminem.wieloznacznym..Najczęściej.przez. stosowanie.prawa.rozumie.się.proces.decyzyjny.podejmowany.przez.kom- petentny.organ.państwowy,.prowadzący.do.wydania.wiążącej.decyzji. o.charakterze.jednostkowym.(indywidualnym.i.konkretnym)1..Stosowa- nie.prawa.określa.się.również.jako.wiążące.ustalanie.następstw.prawnych. faktów.na.podstawie.norm.obowiązujących.albo.też.rodzaj.rozumowania,. w.którym.z.przesłanek.normatywnych.(podstawa.normatywna.decyzji). i.faktycznych.(podstawa.faktyczna.decyzji).wyprowadza.się.rozstrzygnię- cie,. które. winno. być. decyzją. uzasadnioną. (czy. co. najmniej. –. uzasad-. nialną)2. Rozpatrując.stosowanie.prawa.z.podmiotowego.punktu.widzenia,. podmiotami.stosowania.prawa.są.organy.państwa,.organy.osób.prawnych. lub.też.inne.podmioty.(np..osoby.prywatne).wykorzystujące.swe.upraw- nienia3..Stosowanie.prawa.może.być.również.ujmowane.z.punktu.widze- nia.jego.skutków.(np..skutkiem.wydania.decyzji.jest.ustalenie.praw.i.obo- wiązków.jej.adresatów).i.wreszcie.może.oznaczać.określoną.aktywność. w.odniesieniu.do.danego.systemu.prawa.lub.jego.części. 1 Z..Ziembiński,.Problemy podstawowe prawoznawstwa,.Warszawa.1980,.s..1,.L..Leszczyński,.Zagad- nienia teorii stosowania prawa,.Kraków.200,.s..1. J..Wróblewski,.Metody logiczno-językowe w prawoznawstwie,.w:.Metody badania prawa,.Ossolineum. 1973,.s..8.i.2.. J..Wróblewski,.Sądowe stosowanie prawa,.Warszawa.1988,.s..7.. 2 3 4 Tamże,.s..9.. 11 Rozdział I. Wpływ specyfiki prawa podatkowego na jego stosowanie W.doktrynie.istnieje.na.ogół.zgodność.poglądów,.że.na.stosowanie. prawa.składają.się.trzy.zasadnicze,.ściśle.ze.sobą.powiązane,.etapy dzia­ łania..Mają.one.doprowadzić.do.ustalenia,.jaka.norma.jest.właściwa.dla. określonego.stanu.faktycznego,.ustalenia.tego.stanu,.i.wreszcie.określe- nia.konsekwencji.prawnych.stanu.faktycznego.na.podstawie.zastosowa- nej.normy.prawnej..Określenie.konsekwencji.prawnych.stanu.faktycz- nego.poprzedzone.jest.z.reguły.nałożeniem.na.siebie.stanu.faktycznego. i.obowiązującego.prawa,.co.powoduje,.iż.niekiedy.wyróżnia.się.nie.trzy,. lecz.cztery.etapy.stosowania.prawa..Wyodrębnienie.tego.ostatniego.eta- pu.ma.jednak.tylko.konwencjonalny.charakter..Określenie.konsekwencji. prawnych.stanu.faktycznego.w.odniesieniu.do.ustalonej.normy.prawnej. wymaga.bez.wątpienia.konfrontacja.stanu.faktycznego.ze.stanem.obo- wiązującym..Sprawą.umowną.jest,.czy.stanowi.to.odrębny.etap.proce- su.stosowania.prawa,.czy.też.mieści.się.w.jego.trzech.wymienionych.już. etapach. 2..Ogólne.poglądy.dotyczące.stosowania.prawa,.zwłaszcza.zaś.wy- rażone.na.gruncie.teorii.prawa,.powinny.być.odnoszone.do.określonych. gałęzi.prawa..Nie.zawsze.ma.to.miejsce..Często.bowiem.generalne.zasa- dy.wykładni.i.stosowania.prawa.nie.są.w.odpowiednim.stopniu.konfron- towane.z.regułami.rządzącymi.daną.gałęzią.prawa6..W.efekcie.spotkać. się.można.z.gorzką,.może.nieco.przesadzoną.refleksją,.iż.pomiędzy.teo- rią.i.praktyką.przestaje.istnieć.jakikolwiek.funkcjonalny.związek.–.twór- cy.filozofii.interpretacyjnych.nie.zajmują.się.praktyką,.zaś.przedstawiciele. praktyki.stosują.prawo.bez.jakiejkolwiek.metodologicznej.kontroli7..Jest. to.bardzo.niebezpieczne.dla.stosowania.prawa,.zwłaszcza.zaś.dla.realiza- cji.jego.celów..Pozostaje.bowiem.również.obecnie.w.pełni.aktualne.twier- dzenie,.iż.prawo.jest.po.to,.by.je.realizować,.a.to,.co.nie.jest.realizowane,. w.rzeczywistości.nie.może.być.uznane.za.prawo8..Trudno.o.odpowiednią. realizację.prawa,.gdy.nie.ma.właściwych.relacji.pomiędzy.ogólnymi.zasa- dami.wykładni.i.stosowania.prawa.a.praktyką,.w.szczególności.zaś,.kiedy. .praktyka.nie.korzysta.w.dostatecznym.zakresie.z.dorobku.teorii.prawa,. a.przedstawiciele.teorii.prawa.częściej.toczą.spory.pomiędzy.sobą,.niż.my- ślą.o.praktycznych.możliwościach.wykorzystywania.tworzonych.przez.sie- 5 Z..Radwański,.Problemy metodologiczne dogmatyki prawa cywilnego,.w:.Zagadnienia metodologiczne prawoznawstwa,.Ossolineum.1982,.s..100..  A..Stelmachowski,.Wstęp do teorii prawa cywilnego,.Warszawa.198,.s..20..   R..Ihering,.Geist der römischen Rechts,.Leipzig.1873,.t..I..s..9.. J..Stelmach,.Kodeks argumentacyjny dla prawników,.Kraków.2003,.s..11.. 12 1. Pojęcie stosowania prawa bie.ogólnych.zasad.wykładni.i.stosowania.prawa..Ogranicza.to.możliwość. sprawiedliwego.rozstrzygania.określonych.spraw.w.procesie.stosowania. prawa..Sprawiedliwość.rozstrzygania.determinowana.jest.bowiem.w.znacz- nej.mierze.ujednoliceniem.normatywnej.podstawy.orzekania.w.drodze. stabilnej.interpretacji.i.konkretyzacji.prawa9. 3..Realizacja.prawa.wymaga.nie.tylko.znajomości.podstawowych.za- sad.wykładni.i.stosowania.prawa,.lecz.także.odpowiedniego.ich.adapto- wania.na.potrzeby.określonej.gałęzi,.w.tym.przypadku.na.potrzeby.prawa. podatkowego..Odniesienie.wykładni.i.stosowania.prawa.do.specyfiki.da- nej.gałęzi.determinuje.w.znacznej.mierze.właściwe.relacje.pomiędzy.teorią. prawa.a.praktyką.jego.stosowania..Dobra.znajomość.podstawowych.zasad. tworzenia.i.stosowania.norm.prawnych.określonej.gałęzi.prawa.stanowi. bowiem.z.reguły.punkt.wyjścia.dla.interpretacji.jej.przepisów,.zakreśla. pole.tej.interpretacji..Nie.musi.to.jednak.oznaczać,.iż.interpretacja.przepi- sów.zaliczanych.do.określonej.gałęzi.jest.na.tyle.odmienna.od.ogólnych. zasad.przyjętych.w.teorii.prawa,.iż.charakteryzuje.się.właściwymi.tylko. dla.niej.metodami.czy.też.środkami.wykładni..Należy.się.zgodzić.z.poglą- dem,.iż.również.prawo.podatkowe.nie.charakteryzuje.się.na.tyle.specy- ficznymi.metodami.i.środkami.wykładni10,.by.nie.były.one.znane.ogólnej. teorii.prawa..Jednakże.ich.praktyczna.przydatność.w.procesie.stosowania. prawa.wymaga.odniesienia.ustaleń.dokonanych.na.gruncie.teorii.prawa. do.określonej.gałęzi,.jeżeli.mają.one.być.skutecznym.narzędziem.do.osiąg- nięcia.celów,.jakie.zwykle.się.stawia.przed.procesem.stosowania.prawa.. Wydaje.się.zatem,.iż.pomostem.pomiędzy.ogólną.teorią.prawa.a.praktyką. jego.stosowania.powinna.być.teoria.określonych.gałęzi.prawa,.oczywiście. wówczas,.gdy.są.one.dostatecznie.–.w.oparciu.o.istotne.dla.prawa.kryte- ria.–.wyodrębnione.w.ramach.całego.systemu.prawa..Ma.to.bez.wątpienia. miejsce.w.przypadku.prawa.podatkowego..Dla.ustalenia.pojęcia.stosowania. prawa.niezbędne.jest.zatem.również.określenie.istoty.danej.gałęzi.prawa. oraz.tych.jej.cech,.które.pozwalają.na.wskazanie.jej.miejsca.w.obowiązu- jącym.porządku.prawnym..Inaczej.bowiem.przedstawia.się.zastosowanie. ogólnych.reguł.wykładni.i.stosowania.prawa.w.systemie.zamkniętym.i.zu- pełnym,.jak.prawo.karne.lub.podatkowe,.a.inaczej.w.systemie.otwartym,. którego.klasycznym.przykładem.jest.prawo.cywilne11..Zależy.ono.bowiem. w.znacznej.mierze.od.tego,.w.jaki.sposób.skonstruowany.jest.tekst.prawny,.  Z..Ziembiński,.O pojmowaniu sprawiedliwości,.Lublin.1992,.s..178.. 10 B..Brzeziński,.Szkice z wykładni prawa podatkowego,.Gdańsk.2002,.s..17.. 11 A..Stelmachowski,.Wstęp…,.s..18.. 13 Rozdział I. Wpływ specyfiki prawa podatkowego na jego stosowanie jakie.cele.stawia.sobie.prawodawca.i.na.jaką.recepcję.tekstów.prawnych. przez.ich.adresatów,.a.w.szczególności.przez.podmioty.stosujące.prawo,. może.on.liczyć12..Również.zakres.podmiotowy.stosowania.prawa.wykazuje. daleko.idące.różnice.w.poszczególnych.gałęziach.prawa. 4..W.przypadku.prawa.karnego.lub.administracyjnego.stosowanie. prawa.nie.może.mieć.w.zasadzie.miejsca.bez.udziału.organu.państwowe- go..Inaczej.jest.w.prawie.cywilnym,.którego.stosowanie.może.się.obyć.bez. udziału.sędziego.lub.organu.administracji,.kiedy.to.jednostka,.załatwiając. swoje.codzienne.sprawy,.zawiera.wiele.różnorodnych.umów,.nie.zdając. sobie.często.z.tego.sprawy13..Można.więc.stosowanie.prawa.ograniczać. jedynie.do.procesu.decyzyjnego.podejmowanego.przez.kompetentny.or- gan.państwowy.albo.też.niezbędne.jest.szerokie.jego.ujęcie.z.podmioto- wego.punktu.widzenia..Szczególnie.trudne.jest.określenie.stosowania.pra- wa.podatkowego.ze.względu.na.jego.daleko.idącą.specyfikę.w.stosunku. do.innych.gałęzi.prawa..Punktem.wyjścia.dla.jej.przedstawienia.stanowią. przedmiot.i.metoda.regulacji.prawnej,.jako.najczęściej.stosowane.kryteria. podziału.prawa.na.gałęzie. 2. Przedmiot i metoda regulacji w prawie podatkowym 1..Prawo.podatkowe.ma.za.swój.przedmiot.stosunki.społeczne.nale- żące.do.szeroko.rozumianych.zjawisk.ekonomicznych..Są.to.ekonomiczne. stosunki.podziału.środków.pieniężnych.pomiędzy.ogółem,.reprezentowa- nym.przez.państwo.lub.inny.związek.publicznoprawny,.oraz.jednostką.. Ich.źródłem.jest.władztwo.państwowe,.a.nie.komercyjne.stosunki.podzia- łu.wynikające.z.praw.ekonomicznych.rządzących.produkcją.i.wymianą.. Dlatego.też.stosunki.społeczne.w.prawie.podatkowym.charakteryzują.się. swoistymi.tylko.dla.nich.cechami,.decydującymi.o.jego.wyodrębnieniu. w.ramach.systemu.prawa..Państwo.(lub.inny.związek.publicznoprawny),. które.zawsze.występuje.w.tych.stosunkach,.ma prawo żądania od.inne­ go podmiotu.świadczenia pieniężnego bez wzajemnego świadczenia ze swojej strony..Ta.najbardziej.istotna.cecha.prawna.podatku,.określana. nieraz.jako.swoisty.fenomen.tego.prawa,.wskazuje.na.specyfikę.prawa.po- datkowego.i.jego.miejsce.w.systemie.prawa. 12 J..Wróblewski,.Metody…,.s..68.. 13. A..Stelmachowski,.Wstęp…,.s..18. 1 2. Przedmiot i metoda regulacji w prawie podatkowym Stosunki.społeczne.regulowane.normami.prawa.podatkowego.po- wstają,.istnieją.lub.też.wygasają.na.tle.przesuwania.środków.pieniężnych. od.podmiotu,.który.je.uzyskał.w.związku.z.prowadzoną.przez.siebie.dzia- łalnością.lub.w.inny.sposób.wszedł.w.ich.posiadanie,.na.rzecz.państwa. (lub.innego.podmiotu.publicznoprawnego)..Sytuacje,.które.rodzą.obowią- zek.określonego.zachowania.się.tych.podmiotów,.są.w.przypadku.pra- wa.podatkowego.w.zasadzie,.poza.pewnymi.mało.znaczącymi.wyjątka- mi,.sytuacjami.gospodarczymi..Związane.są.one.mocno.ze.sferą obrotu prawnego..Normy.prawa.podatkowego.nie.regulują.jednak.stosunków. społecznych.dotyczących.wzajemnego.oddziaływania.podmiotów.uczest- niczących.w.obrocie,.lecz.stosunki.pomiędzy.państwem.a.podmiotami.ob- ciążonymi.obowiązkiem.świadczeń.pieniężnych.na.jego.rzecz..Obowiązek. ten.ma.swoje.źródło.wyłącznie.w.prawie.podatkowym,.powołującym.do. życia.stosunki.społeczne,.które.tylko.jemu.zawdzięczają.swoje.istnienie.. Będą.to.zatem.stanowione (tetyczne) stosunki społeczne..Nie.są.to.bowiem. naturalne.więzi.społeczne,.które.przez.regulację.prawną.stają.się.stosunka- mi.prawnymi,.lecz.więzi powstające z woli prawodawcy,.który.wkracza. w.sferę.stosunków.majątkowych.określonych.podmiotów,.wyznaczając.im. obowiązek.zachowania.się.ustalonego.przez.prawo..W.prawie.podatkowym. państwo.poprzez.regulację.prawną.wkracza.w.sposób.bezpośredni.w.życie. społeczne,.formułując.dla.określonych.przez.prawo.sytuacji.odpowiadają- ce.im.obowiązki.adresatów.normy.prawnej1. O.opodatkowaniu.pewnych.zjawisk.społecznych.decyduje.wola.pra- wodawcy..Wyrażona.jest.ona.przede.wszystkim.w.szczegółowym.prawie. podatkowym,.na.które.składają.się.ustawy.regulujące.poszczególne.podatki.. Przepisy.tych.ustaw.powinny.wyraźnie.zakreślać.granice.opodatkowania.. Zjawiska.społeczne,.które.znajdują.się.poza.granicami.podatkowoprawne- go.stanu.faktycznego,.stanowią.bowiem.obszar.wolny.od.opodatkowania.. Istotne.jest.zatem.takie.ukształtowanie.przepisów.prawa,.aby.można.było. ich.zakresem.objąć.te.wszystkie.zjawiska.życia.społecznego,.które,.zgodnie. z.celami.polityki.podatkowej,.powinny.zostać.opodatkowane..Milczenie. ustawodawcy.co.do.opodatkowania.danego.stanu.faktycznego,.niezależnie. od.tego,.czy.jest.zamierzone,.czy.też.wynika.z.błędu.legislacyjnego,.będzie. zawsze.stanowiło.obszar.wolny.od.opodatkowania..Podatkowoprawny.stan. faktyczny.ustaw.wiąże.bowiem.podmioty.stosujące.prawo.jako.prawnie. zamknięty.system.norm.składających.się.na.ten.stan. 14 K..Opałek,.Problemy metodologiczne nauki prawa,.Warszawa.1962,.s..190.. 1 Rozdział I. Wpływ specyfiki prawa podatkowego na jego stosowanie 2..Prawo.podatkowe.należy.do.prawa.publicznego,.a.więc.do.tej.grupy. gałęzi.prawa,.w.których.dominuje.interes.społeczny..Metodą.regulowania. stosunków.społecznych.w.tym.prawie.jest.metoda.administracyjnopraw- na,.oparta.na.władztwie.i.podporządkowaniu..Stosunek.zobowiązaniowy. charakteryzuje.się.tu.nierównorzędnością,.a.więc.podległością.jednego. podmiotu.tego.stosunku.drugiemu,.wynikającą.z.władztwa.podatkowego. państwa..Inaczej.bowiem.nie.mogłoby.dojść.do.skutku.świadczenie.podat- nika.na.rzecz.państwa.bez.wzajemnego.świadczenia. Powstanie. stosunku. zobowiązaniowego. pomiędzy. podatnikiem. i.państwem.nie.jest.następstwem.woli.podmiotu.zobowiązanego,.lecz.wy- stąpienia.u.niego.stanu.faktycznego.odpowiadającego.hipotezie.normy. prawnej..Państwo.poprzez.regulację.prawną.wkracza.bezpośrednio.w.ży- cie.społeczne,.stanowiąc.określone.obowiązki.adresatów.norm.prawnych.. Realizacja.tych.obowiązków.prowadzi.do.powstania.stosunku.zobowiąza- niowego.o.charakterze.jednostronnym,.w.którym.podmiot.zobowiązany. (podatnik).nie.jest.równocześnie.uprawnionym,.zaś.podmiot.uprawniony. (organ.administracji.reprezentujący.państwo).nie.jest.jednocześnie.pod- miotem.zobowiązanym..Istotne.jest.także,.że.możliwości.realizowania.zo- bowiązania.podatkowego.wynikają.wprost.z.samej.ustawy.i.są.w.zasadzie. niezależne.od.woli.organu.administracji,.który.–.podobnie.jak.podatnik. –.podlega.w.tym.względzie.normom.ustawowym. Obowiązek.świadczenia.podatkowego.(a.także.ewentualnej.przymu- sowej.jego.realizacji).powstaje.wówczas,.gdy.w.określonym.przypadku. związany.z.danym.podmiotem.stan.faktyczny.wyczerpuje.znamiona.po- datkowoprawnego.stanu.faktycznego.uregulowanego.w.ustawie..Wtedy.to. następuje.konkretyzacja.obowiązku.podatkowego.co.do.podmiotu.i.wyso- kości.–.przekształcenie.go.w.zobowiązanie.podatkowe..Zgoda.stron.stosun- ku.zobowiązaniowego.na.jego.powstanie.oraz.zakres.nie.ma.tu.znaczenia.. Kształtowany.jest.on.bowiem.nie.przez.strony.stosunku.zobowiązaniowego. –.podatnika.i.organ.administracji.–.lecz.przez prawodawcę..Obydwa.pod- mioty.stosunku.zobowiązaniowego.podporządkowane.są.w.jednakowym. stopniu.normom.ustaw.podatkowych,.a.ich.rola.sprowadza.się.w.zasadzie. do.realizacji.tych.norm..Autonomia.woli.stron.stosunku.zobowiązaniowe- go.i.możliwości.jego.swobodnego.kształtowania,.tak.charakterystyczne. dla.cywilnoprawnej.metody.regulacji.prawnej,.nie.odgrywają.w.prawie. podatkowym.żadnej.roli. Przedmiot.i.metoda.regulacji.w.prawie.podatkowym.mają.podsta- wowe.znaczenie.dla.określenia.specyfiki.prawa.podatkowego..Splot.przed- 16 3. Miejsce prawa podatkowego w systemie prawa miotu.oraz.metody.regulacji,.jakie.występują.w.tym.prawie,.doprowa- dził.do.wzajemnego.przenikania.się.i.przeplatania.cech,.właściwych.dla. znacznie.różniących.się.od.siebie.gałęzi.prawa.–.prawa cywilnego i pra­ wa administracyjnego..Połączone.na.gruncie.prawa.podatkowego.dają. one.nowe.instytucje.prawne,.znacznie.różniące.się.od.tych,.które.spotyka. się.w.obu.wymienionych.gałęziach,.co.stwarza.podstawę.do.traktowania. prawa.podatkowego.jako.samodzielnej.gałęzi.prawa..Jej.miejsce.w.obo- wiązującym.porządku.prawnym.kształtowane.jest.zarówno.przez.powią- zania.z.prawem.administracyjnym,.a.także,.przez.znacznie.bardziej.istotne. z.punktu.widzenia.funkcjonowania.tego.prawa,.związki.z.prawem.cywil- nym..Nie.bez.znaczenia.z.tego.punktu.widzenia.są.również.szczególne. związki.prawa.podatkowego.z.konstytucją,.mającą.bez.wątpienia.zasad- nicze.znaczenie.dla.określenia.prawnych.granic.opodatkowania. 3. Miejsce prawa podatkowego w systemie prawa 1..Specyfika.prawa.podatkowego,.determinująca.jego.miejsce.we. współczesnych.systemach.prawnych,.związana.jest.nie.tyle.z.prawem.ad- ministracyjnym,.z.którego.historycznie.się.wywodzi,.co.z prawem.prywat­ nym.–.prawem.cywilnym.i.prawem.handlowym..Prawo.podatkowe.w.stop- niu.niespotykanym.w.innych.gałęziach.prawa.funkcjonuje na pograniczu prawa publicznego i prawa prywatnego..Zbliżone.jest.ono.bowiem,.gdy. chodzi.o.metodę.regulacji.prawnej,.do.prawa.administracyjnego,.natomiast. przy.konstruowaniu.podatkowoprawnego.stanu.faktycznego.wykorzystu- je.w.szerokim.zakresie.instytucje.prawa.cywilnego.i.prawa.handlowego. –.przejmując.je.w.pełni.lub.też.modyfikując.na.własne.potrzeby..W.prawie. podatkowym.dostrzec.można.nie.tylko.specyficzne.dla.niego.konstrukcje. prawne.i.swoistą.logikę.w.zakresie.jego.tworzenia.i.stosowania;.funkcjo- nowanie.prawa.podatkowego.opiera.się.też.coraz.wyraźniej.na.podstawo- wych.zasadach.występujących.w.określonym.porządku.prawnym,.szcze- gólnie.zaś.na.zasadach.unormowanych.w.konstytucji. 2..Prawo.podatkowe.należy.bez.wątpienia.do.prawa.publicznego..Po- mijając.w.tym.miejscu.spory.co.do.kryteriów.podziału.na.prawo.prywatne. i.prawo.publiczne,.a.nawet.zasadności.samego.podziału,.opartego.często. na.elementach.subiektywnych1,.wydaje.się,.że.nie.dotyczą.one.w.pełni.tak.. 15 J..Nowacki,.Prawo publiczne – prawo prywatne,.Katowice.1992,.s..106.i.n.. 17 Rozdział I. Wpływ specyfiki prawa podatkowego na jego stosowanie specyficznej.gałęzi.prawa,.jaką.jest.prawo.podatkowe..Bezsporne.jest,.że. prawo.podatkowe.przy.swym.programowaniu.norm.preferuje.jednoznacz- nie.interes.ogółu.kosztem.interesu.prywatnego..Poprzez.tworzenie.prawa. podatkowego.normodawca.wkracza.bezpośrednio.w.sferę.majątkową.jed- nostek,.powołując.do.życia.stosunki.społeczne.pomiędzy.nimi.a.państwem.. Powstają.one.ze.względu.na.określone.powinności.zachowania.się.jednost- ki.wyznaczone.przez.obowiązujące.normy..Zarówno.przedmiot.regulacji,. jak.i.jej.metoda.wskazują.jednoznacznie.na.publicznoprawny.charakter. norm.prawa.podatkowego. Państwo.(lub.inny.związek.publicznoprawny).uzyskuje.środki.pie- niężne,.wykorzystując.różnorodne.formy.prawne.i.organizacyjne,.w.tym. także.wynikające.z.jego.powiązań.rynkowych.z.innymi.podmiotami..Istotą. prawną.podatku.nie.jest.więc.to,.że.podmiotem.uprawnionym.stosunków. prawnych.jest.państwo,.lecz.szczególna legitymacja prawna państwa.do. żądania.ze.strony.podatnika.świadczenia.pieniężnego..Dla.określenia.cech. prawnych.podatku.należy.więc.wyraźnie.przeciwstawić.prawno-organi- zacyjne.formy.przesuwania.środków.pieniężnych.oparte.na.regułach.wy- nikających.z.przepisów.prawa.cywilnego.(prywatnego).formom.opartym. na.regułach.prawa.publicznego. 3..Z.prawnego.punktu.widzenia.podatek.należy.przeciwstawić.cenie. –.podatek.nie.stanowi.ceny.za.usługę.świadczoną.przez.państwo.lub.inny. związek.publicznoprawny..Dlatego.też.podatnik.–.jako.dłużnik.podatko- wy.–.nie.może.kwestionować.wysokości.długu.podatkowego.tylko.z.tego. względu,.że.środki.publiczne.zostały.niewłaściwie.wykorzystane.lub.też. służą.finansowaniu.takiej.działalności,.której.podatnik.nie.popiera.lub.na- wet.jest.przeciwny.jej.prowadzeniu. Podatek.w.swym.rozwoju.historycznym.charakteryzował.się.zawsze. bardzo.swoistą.cechą.–.świadczeniem jednostki na rzecz państwa (wład­ cy), któremu nie towarzyszy wzajemne świadczenie państwa (władcy).. Przybierało.ono.różną.postać.(naturalną,.pieniężną),.niekiedy.oparte.było. na.zwyczaju..W.miarę.upływu.czasu,.pozostając.nadal.świadczeniem.jed- nostronnym.(nieekwiwalentnym),.uzyskiwało.ono.coraz.wyraźniej.formę. prawną,.tak.gdy.chodzi.o.jego.stanowienie,.jak.i.stosowanie. Prawo.państwa.do.nakładania.na.określone.podmioty.obowiązku. świadczenia.pieniężnego,.bez.wzajemnego.świadczenia.z.jego.strony,. wynika.z.władztwa państwowego, suwerenności państwa na danym obszarze,.którego.przejawem.jest.między.innymi.prawo.do.nakładania. podatków..Charakterystyczna.z.tego.punktu.widzenia.jest.treść.art..8.Kon- 18 3. Miejsce prawa podatkowego w systemie prawa stytucji.RP,.zgodnie.z.którym,.każdy.jest.obowiązany.do.ponoszenia.cię- żarów.i.świadczeń.publicznych,.w.tym.podatków,.określonych.w.usta- wie..Treści.tego.przepisu.nie.można.w.żadnym.przypadku.sprowadzać. jedynie.do.wymogu.ustawowego.uregulowania.obciążeń.podatkowych.. Wyraża.on.bowiem.powszechność opodatkowania,.stanowiącą.podsta- wową.przesłankę.realizacji.zasady.sprawiedliwości.podatkowej..Analiza. treści.tego.przepisu.wskazuje,.iż.wyraża.on.także.zasadę konieczności podatku..Przyjęcie.natomiast,.iż.ustanawia.on.jedynie.wyjątek.od.zasady. wolności.od.ingerencji.w.prawo.własności.(co.niekiedy.zdarza.się.w.pol- skiej.doktrynie,.na.szczęście.rzadko.w.doktrynie.podatkowej),.stoi.w.ja- skrawej.sprzeczności.z.jego.wykładnią.językową..Skoro.bowiem.prawo- dawca.przyjął.generalną.normę,.zgodnie.z.którą.każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków,.to. bezspornie.oznacza,.że.w.ciężarach.i.świadczeniach.publicznych.mieszczą. się.również.podatki,.a.każdy,.kto.jest.w.sytuacji.opisanej.w.ustawie.po- datkowej,.ma.obowiązek.nieekwiwalentnego.świadczenia.na.rzecz.wła- dzy.publicznej..Można.nawet.przyjąć,.iż.wobec.treści.art..217.Konstytu- cji.RP,.określającego,.jakie.elementy.konstrukcyjne.podatku.powinny.być. bezpośrednio.uregulowane.w.ustawie,.zasada.wyłączności.ustawowej. w.prawie.podatkowym.byłaby.również.realizowana,.gdyby.prawodaw- ca.nie.zastrzegł,.iż.podatki,.jako.ciężary.i.świadczenia.publiczne,.powin- ny.być.określane.w.ustawie..Skoro.jednak.wyłączność.ustawowa.została. zasygnalizowana.w.art..8.Konstytucji.RP,.to.należy.ją.łączyć.z.przepisem. art..217.Konstytucji.RP,.który.w.rzeczywistości.reguluje.tę.wyłączność,. i.to.w.sposób.specyficzny,.właściwy.tylko.dla.prawa.podatkowego..Nie. można.bowiem.w.stosunku.do.ustaw.funkcjonujących.w.innych.gałę- ziach.prawa,.nawet.gdy.regulują.prawa.i.obowiązki.jednostki,.ustalić.tak. jednoznacznie.ich.treści..Przeciwstawianie.opodatkowania.konstytucyjnej. zasadzie.wolności.w.sferze.prawa.własności.może.poza.tym.sugerować,. iż.jest.to.prawo.bezwzględne,.co.nie.jest.zgodne.z.orzecznictwem.Trybu- nału.Konstytucyjnego. Trybunał.Konstytucyjny,.rozpatrując.zgodność.stanowienia.prawa. podatkowego.z.zasadą.ochrony.praw.nabytych,.wiązał.ją.z.konstytucyjną. zasadą.ochrony.własności.(art..21.Konstytucji.RP),.przyjmując,.że.jest.to. prawo.podmiotowe.o.najszerszej.treści.w.porównaniu.z.innymi.prawami. majątkowymi..Prawo.to.nie.może.być.jednak.traktowane.jako.absolutne. ze.względu.na.wynikające.z.konstytucyjnej.zasady.państwa.prawnego. idee.sprawiedliwości.społecznej.i.dobra.ogółu..Trybunał.stawia.więc.za- 19 Rozdział I. Wpływ specyfiki prawa podatkowego na jego stosowanie sadę.państwa.prawnego.przed.konstytucyjną.zasadą.gwarancji.własno- ści,.co.ma.istotne.znaczenie.także.dla.prawa.podatkowego..Niekiedy.bo- wiem.podnoszony.jest.problem.(głównie.w.literaturze.zachodniej),.czy. konstytucyjnych.granic.opodatkowania.należy.szukać.w.pierwszej.kolej- ności.w.gwarancji.własności.czy.też.w.nakazie.państwa.prawnego..Można. przyjąć,.że.w.polskich.warunkach.granice.te.wiążą.się.przede.wszystkim. z.zasadą.państwa.prawnego,.co.także.potwierdza.stanowisko.Trybunału.. Nie.oznacza.to.oczywiście.pomniejszania.znaczenia.ochrony.własności,. lecz.jedynie,.że.prawo.podatkowe,.jako.prawo.publiczne,.ze.swej.istoty. preferuje.interes.ogółu..Stąd.tak.ważne.konstytucyjne.gwarancje.ochrony. interesu.jednostki.w.procesie.stanowienia.i.stosowania.prawa.podatkowe- go.i.nakaz.ścisłego.ich.przestrzegania.przez.prawodawcę.oraz.administra- cję.podatkową.i.sądy. Z.prawem.państwa.do.nakładania.podatków.wiązana.jest.ich.przy- musowość..Przymusowość.podatku.eksponowana.jest.często.w.literatu- rze.jako.jedna.z.głównych.jego.cech.prawnych..Nie.wydaje.się.to.słusz- ne..Przymusowość.jest.bowiem.jedną.z.zasadniczych.cech.prawa.w.ogóle,. a.nie.tylko.prawa.podatkowego..Występuje.ona.nawet.w.prawie.cywilnym,. gdzie.przy.spełnieniu.określonego.świadczenia.podmiot.stosunku.prawne- go.może.domagać.się.spełnienia.wzajemnego.świadczenia.przez.drugi.jego. podmiot,.także.wykorzystując.środki.przymusu.zagwarantowane.przez. państwo..W.prawie.podatkowym.sytuacja.jest.w.gruncie.rzeczy.podobna,. pod.warunkiem.że.weźmie.się.pod.uwagę.podstawową.cechę.podatku.–. obowiązek.spełnienia.świadczenia.bez.świadczenia.wzajemnego..Wynika. on.z.ustawy,.która.niejako.zastępuje.umowę.cywilnoprawną..Dlatego.też. ustawa.podatkowa.musi.mieć.znacznie.rozbudowaną.treść,.a.sposób.ure- gulowania.precyzyjny..Stosunek.prawny.zobowiązania.podatkowego.nie. jest.bowiem.kształtowany.przez.strony.tego.stosunku,.lecz.bezpośrednio. w.samej.ustawie..Także.wówczas,.gdy.podatnik.staje.się.już.dłużnikiem. państwa.(reprezentowanego.przez.organ.administracji).jako.wierzyciela. z.konkretnego.stosunku.zobowiązaniowego,.sam.stosunek.zobowiązanio- wy.jest.ściśle.podporządkowany.ustawie..Nie.zależy.on.bowiem,.tak.jak. w.prawie.cywilnym,.od.woli.podmiotu.uprawnionego.tego.stosunku,.lecz. od.treści norm prawnych zawartych w ustawie podatkowej..Chociaż.więc. administracja.podatkowa.jest.wierzycielem.w.stosunku.zobowiązania.po- datkowego,.występując.w.imieniu.państwa,.należy.przyjąć,.że.w.państwie. prawnym.powinna.być.ona.nie.tyle.reprezentantem.Skarbu.Państwa,.co. podmiotem.realizującym.prawo.podatkowe. 20
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Stosowanie prawa podatkowego
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: