Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00102 009832 7505976 na godz. na dobę w sumie
Stosunek Japonii do kwestii żydowskiej - ebook/pdf
Stosunek Japonii do kwestii żydowskiej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Język publikacji: polski
ISBN: 9788323389484 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Na początku lat 30. XX wieku Japonię zamieszkiwało około 2000 Żydów, a Chiny i Mandżukuo w przybliżeniu 30 000. Mimo że liczba wyznawców judaizmu przebywających na tych terenach - na przykład w porównaniu z Polską - była niewielka, to sama ich obecność w miejscach tak obcych kulturowo i odległych geograficznie jest zaskakująca, tym samym zaś warta zbadania. Uciekając przed dyskryminacją i pogromami, ale nie mogąc wjechać do USA czy Palestyny, Żydzi docierali na tereny okupowane przez Cesarstwo Japonii lub na Archipelag Japoński. Japończycy potrzebowali wtedy inwestycji na nowo zajmowanych terytoriach, a także wpływowych i bogatych sprzymierzeńców na arenie stosunków międzynarodowych, za jakich - po lekturze sławetnych Protokołów Mędrców Syjonu - uważali właśnie Żydów. Stereotypy na temat starozakonnych dotarły także do Kraju Kwitnącej Wiśni, lecz w przeciwieństwie do Europy pewne „przywary' wyznawców judaizmu okazały się zaletami dla Japończyków pragnących wykorzystać ich dla dobra swego kraju. Dzięki takiej polityce podczas II wojny światowej Japonia ocaliła tysiące Żydów od niechybnej śmierci.

Książka odsłania mało znany aspekt polityki japońskiej i wnosi wiele ważnych szczegółów z życia diaspory żydowskiej w czasach dramatycznej walki o przeżycie europejskich Żydów, którym Japonia dawała znacznie większą nadzieję niż inne kraje w tym okresie.

Z recenzji prof. dr. hab. Mikołaja Melanowicza

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Recenzent prof. dr hab. Mikołaj Melanowicz Projekt okładki Jadwiga Burek Książka dofi nansowana przez Uniwersytet Jagielloński ze środków Instytutu Bliskiego i Dalekiego Wschodu © Copyright by Joanna M. Guzik Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Wydanie I, Kraków 2013 All rights reserved Niniejszy utwór ani żaden jego fragment nie może być reprodukowany, przetwarzany i roz- powszechniany w jakikolwiek sposób za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych oraz nie może być przechowywany w żadnym systemie informatycznym bez uprzedniej pisemnej zgody Wydawcy. ISBN 978-83-233-3654-9 www.wuj.pl Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Redakcja: ul. Michałowskiego 9/2, 31-126 Kraków tel. 12-631-18-80, tel./fax 12-631-18-83 Dystrybucja: tel. 12-631-01-97, tel./fax 12-631-01-98 tel. kom. 506-006-674, e-mail: sprzedaz@wuj.pl Konto: PEKAO SA, nr 80 1240 4722 1111 0000 4856 3325 Spis treści Przedmowa ........................................................................................................... Wstęp .................................................................................................................... Cel pracy ................................................................................................................. Konstrukcja pracy .................................................................................................. Metoda badawcza ................................................................................................... Stan badań ............................................................................................................... Uwagi ogólne .......................................................................................................... Nota transkrypcyjna .............................................................................................. Podziękowania ........................................................................................................ 1. Wprowadzenie: Otwarcie Japonii a historia kontaktów japońsko-żydowskich do czasu utworzenia Mandżukuo w 1932 roku ........ 1.1. Pierwsi Żydzi w Japonii ................................................................................ 1.2. Żydzi w Japonii w erze Meiji (1868–1912) ................................................. 1.3. Początek polityki Japonii wobec Żydów. Pojawienie się Protokołów Mędrców Syjonu w Japonii ........................................................................... 2. Stosunek Japonii do kwestii żydowskiej w latach 1932–1938 ........................ 2.1. Polityka Armii Kwantuńskiej wobec Żydów ............................................. 2.2. Polityka rządu Japonii wobec Żydów ......................................................... 3. Stosunek Japonii do kwestii żydowskiej w latach 1939–1941 ........................ 3.1. Ograniczenia roku 1939 ............................................................................... 3.2. Lata 1940–1941 ............................................................................................. 3.3. Idea państwa buforowego. Plan Fugu ......................................................... 3.4. Chiune Sugihara ............................................................................................ 7 9 9 11 12 13 16 19 23 25 25 31 33 39 39 52 67 67 85 91 99 4. Stosunek Japonii do kwestii żydowskiej w latach 1941–1945 ........................ 4.1. Polityka Japonii wobec Żydów do czasu utworzenia getta w Szanghaju w 1943 roku .................................................................................................... 4.2. Polityka Japonii wobec Żydów w latach 1943–1945 ................................. 111 111 117 6 Spis treści 5. Gminy żydowskie na terenie Japonii w latach 1932–1945 ............................. 5.1. Gminy żydowskie na terenie Archipelagu Japońskiego ........................... 5.1.1. Jokohama ............................................................................................. 5.1.2. Nagasaki ............................................................................................... 5.1.3. Hokkaidō ............................................................................................. 5.1.4. Kobe ...................................................................................................... 5.2. Gminy żydowskie w Azji na terenach okupowanych przez Japonię w wyniku działań wojennych, ważne z perspektywy polityki odnoszącej się do kwestii żydowskiej .......................................................... 5.2.1. Harbin .................................................................................................. 5.2.2. Tianjin .................................................................................................. 5.2.3. Szanghaj ............................................................................................... 6. Antysemityzm w Japonii w latach 1932–1945 .................................................. Zakończenie .................................................................................................................. Bibliografi a ................................................................................................................... Aneks ............................................................................................................................. Premierzy Japonii w latach 1932–1945 ................................................................ Imigracja żydowska na Archipelag Japoński w okresie od lipca 1940 do maja 1941 roku – dane z Raportu z Kobe .............................................. Imigracja żydowska na Archipelag Japoński w okresie od lipca 1940 do maja 1941 roku – dane z raportu Żydzi na Dalekim Wschodzie ........ Struktura wiekowa uchodźców, którzy przejechali przez Japonię od 1 lipca 1940 do 31 marca 1941 roku ...................................................... Struktura zawodowa uchodźców, którzy przejechali przez Japonię od 1 lipca 1940 do 31 marca 1941 roku ...................................................... Liczba uchodźców w Japonii od 31 marca 1941 do 15 kwietnia 1941 roku .... Informacje na temat uchodźców, którzy przejechali przez Japonię od 1 lipca 1940 do 31 marca 1941 roku ...................................................... Struktura płciowa uchodźców, którzy przejechali przez Japonię od 1 lipca 1940 do 31 marca 1941 roku ...................................................... Informacje na temat krajów docelowych uchodźców, którzy wyjechali z Japonii w okresie od stycznia do kwietnia 1941 roku włącznie ............ Statystyki dotyczące Żydów w Szanghaju w latach 1939–1945 ........................ Tłumaczenie inskrypcji z macewy Josepha Shimkina ...................................... Nagrobki żydowskie z Cmentarza dla Obcokrajowców w Jokohamie ............ 125 126 126 128 129 129 134 134 139 139 153 163 169 181 183 184 184 184 185 185 185 186 186 186 187 189 Przedmowa Niniejsza książka jest przeznaczona nie tylko dla historyków i studentów, lecz także dla czytelników zainteresowanych najnowszą historią oraz kulturą Ży- dów i Japonii. Może być też przydatna dla osób poszukujących tematów egzo- tycznych, taka bowiem może się wydawać na pierwszy rzut oka owa publikacja. Jest ona swoistą próbą analizy polityki Japonii wobec grupy ludzi przybyłych z różnych krajów, których łączyły religia i pochodzenie. Żydzi, o których mowa na łamach niniejszej książki, w obliczu prześladowań w latach 30. XX wieku zostali zmuszeni do opuszczenia swoich krajów ojczystych i tułaczki w dale- kie krainy. Ze względu na limity osób wpuszczanych do Palestyny i USA Ży- dzi musieli szukać innych miejsc przeznaczenia, a kraje Dalekiego Wschodu wydawały się dobrą drogą ucieczki z pożogi nazistowskiej Europy lub celem samym w sobie. Lata 1932−1945 stanowią tylko wycinek historii Dalekiego Wschodu, co ogranicza analizę do zaledwie kilkunastu lat, niemniej lat bardzo dynamicz- nych. Jest to pierwsza tego typu publikacja książkowa w Polsce, przybliżająca politykę Japonii wobec Żydów na terenach ówczesnego Cesarstwa w oma- wianym okresie. Także w języku angielskim nie ukazały się do tej pory żadne opracowania ukazujące strategię Kraju Kwitnącej Wiśni wobec wyznawców judaizmu w tym okresie, którzy ku zaskoczeniu Japończyków zaczęli licznie przybywać do tego kraju od lat 30. XX wieku. Tematyka ta nie cieszy się zbyt wielką popularnością ani w Polsce, ani za granicą, stąd też autorka borykała się z problemem niedostatku analiz. Prze- studiowano zarówno kilkanaście pozycji anglojęzycznych dotyczących tylko tej tematyki w całości oraz kilka polskich opracowań omawiających ten temat jedynie częściowo, jak i kilkaset stron dokumentów z Japońskiego Centrum Dokumentów Historycznych Azji (JACAR). Autorka zdaje sobie sprawę ze stopnia trudności podjętego zadania i z moż- liwych niedostatków tej książki pomimo znacznego wysiłku, jaki włożyła w tę pracę. Materiały zdobyte podczas pobytu na stypendium w Japonii, a zatem książki, zdjęcia oraz notatki z wielu rozmów przeprowadzonych z członkami gmin żydowskich w Japonii, nie są zapewne wolne od usterek. Wyzwaniem 8 Przedmowa z pewnością jest sama historia Japonii badanego okresu, kiedy kraj ten znaj- dował się pod wpływem różnych grup politycznych, wojskowych i cywilnych, w tym także tajnych, musiał więc ulegać sile dynamicznych jednostek tworzą- cych politykę wbrew samemu rządowi i cesarzowi. Zajmowanie nowych tery- toriów rodziło potrzeby zarządzania nowo przybyłymi grupami ludności oraz konieczność zmian w polityce międzynarodowej Japonii. Do tego dołączyły się ruchy narodowowyzwoleńcze w tamtym rejonie, a w środku tych wszystkich wydarzeń znaleźli się Żydzi, których sytuacja także różniła się w zależności od regionu Cesarstwa, w jakim przebywali. Autorka będzie wdzięczna za wszelkie krytyczne uwagi dotyczące ewentu- alnych omyłek czy przeoczeń. Kraków, październik 2013 roku Wstęp Cel pracy Głównym celem niniejszej książki jest ukazanie stosunku Japonii do kwestii ży- dowskiej w latach 1932−1945, w tym zarówno ofi cjalnej polityki rządu, jak i taj- nych planów decydentów oraz przedstawicieli armii, marynarki, różnych sekcji MSZ, a także Armii Kwantuńskiej, z uwzględnieniem opinii kół nierządzących, jak również zwyczajnych Japończyków oraz stereotypowych poglądów pojawia- jących się na łamach prasy i w literaturze tamtego czasu. Analizie została pod- dana kwestia możliwości prowadzenia prożydowskiej polityki (biorąc pod uwa- gę ówczesny stosunek do Żydów w innych państwach) w tamtym okresie przez kraj współpracujący, a następnie będący w przymierzu z III Rzeszą. W pracy osądzono politykę Japonii wobec Żydów, jej zasadność z punktu widzenia Ce- sarstwa Japonii, sposób jej prowadzenia, jak również jej skutki dla tego kraju oraz dla wyznawców judaizmu. Ukazano swoistą „użyteczność” wyznawców ju- daizmu dla Japonii w kreowaniu jej ówczesnego wizerunku wyzwoliciela ucie- miężonych narodów spod obcych wpływów, próbę sprowadzania żydowskiego kapitału do ziem nowo podbitych przez Japonię, a także wykorzystanie Żydów jako karty przetargowej w relacjach z USA w celu uniknięcia niechybnie nad- chodzącej konfrontacji militarnej pomiędzy obydwoma krajami. W pracy tej postawiono tezę, że prożydowska polityka wobec staroza- konnych podczas wojny piętnastoletniej (która czasowo obejmowała także II wojnę światową) była możliwa również w państwie powiązanym politycznie z III Rzeszą, a także bacznie obserwowanym przez ten nazistowski kraj. Ukaza- no zmiany nastawienia wobec Żydów, zachodzące w wielu różnych biurach czy ministerstwach tworzących politykę zagraniczną Japonii, a także stosunek tego kraju do problemu żydowskiego w tym jakże dramatycznym okresie w historii wyznawców judaizmu. W pracy została odtworzona historia stosunków międzynarodowych oraz procesy historyczne przyczyniające się do przybywania Żydów na tereny wchodzące w skład dzisiejszej Japonii oraz na obszary pod jej panowaniem w pierwszej połowie XX wieku. W związku z tym, że Chiny, a także Mandżu- 10 Wstęp ria były w kręgu silnych zainteresowań rządu Japonii w cezurze czasowej ni- niejszej książki (a także wcześniej), podczas ich zajmowania także tamtejsze gminy żydowskie dostały się pod wpływy japońskie. Stopniowe podbijanie tych ziem przez Cesarstwo zmuszało je do zarządzania nową, inną ludnoś- cią, w tym i Żydami. Tam głównie oraz na terenie Archipelagu Japońskiego można prześledzić koleje kreowania polityki Japonii wobec Żydów. Bliskość Związku Radzieckiego opanowanego przez komunizm, obawa przed ideologią oraz siłą tego sąsiada Japonii sprawiły, że koła rządzące musiały podjąć próbę opracowania polityki wobec Żydów. Ważnym ogniwem w działaniach wojny piętnastoletniej, a nawet znacznie wcześniej, była Armia Kwantuńska, stano- wiąca siłę samą w sobie, częstokroć nieliczącą się z MSZ, stąd też główne ramy badań tej pracy stanowią zarówno postaci z jej szeregów, jak i obszary przez nią zawiadywane. Żydzi zamieszkujący te tereny zachowali niemal wyłączność na negocjacje z Japonią i od początku znajdowali się w centrum zainteresowań decydentów japońskich. Z tych powodów waga analizy innych gmin jest zde- cydowanie mniejsza, toteż zostały one pominięte. Książka obejmuje lata 1932−1945. Jej ramy chronologiczne wyznacza waż- ny dla Cesarstwa Japonii oraz Żydów w Chinach rok 1932, w którym doszło do utworzenia marionetkowego państwa Mandżukuo. Datą końcową jest rok 1945, czyli zakończenie działań wojennych przez Japonię. Wtedy kraj ten zo- stał zmuszony do podpisania aktu kapitulacji, a wojska sojusznicze wkroczyły na jego terytorium. Wielkość czy znaczenie skupisk żydowskich w Japonii w porównaniu z całą diasporą mogłyby wskazywać, że ich analiza naukowa jest nieuzasadniona, lecz już sama ich obecność w tak obcym kulturowo środowisku i odległym pod względem geografi cznym kraju jak Japonia jest zaskakująca. Z uwagi choćby tylko na ten fakt warto przebadać tamtejsze gminy, jak również stosunek Ja- pończyków do wyznawców judaizmu w okresie Holokaustu. Pomimo stereotypów, które dotarły na Archipelag Japoński przez Rosję, Żydzi byli i są postrzegani dość pozytywnie. Od czasu udokumentowanego pojawienia się pierwszego Żyda w Japonii w połowie XIX wieku są oni otocze- ni swego rodzaju szacunkiem. Zapraszano ich jako specjalistów w celu pro- wadzenia szkoleń w Japonii w okresie modernizacji od początku lat 60. XIX wieku. Nie było to spowodowane ich pochodzeniem, lecz umiejętnościami, które mogli przekazać Japończykom. Sam fakt niewykluczania ich z grona za- praszanych specjalistów jest ważną informacją. Żydzi znajdujący się w szere- gach kupców amerykańskich prowadzili interesy w Japonii i cieszyli się takimi samymi przywilejami. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że to właśnie Amery- kanie jako pierwsi dokonali procesu „otwarcia Japonii” po przeszło 200-letniej specyfi cznej izolacji, gdy jedynie nieliczni obcokrajowcy mogli przebywać na Archipelagu, i to tylko w specjalnie wydzielonych miejscach. Żydzi przyczynili się do rozwoju Japonii w drugiej połowie XIX wieku i początkach zeszłego stulecia nie tylko w dziedzinie nauki, ale także dopomogli fi nansowo, w tym Wstęp 11 w zakresie wielkiej bankowości, dzięki czemu zupełnie przypadkowo uzasad- nili jeden ze stereotypów dotyczący ich zamożności. Jedyna w swoim rodzaju polityka Japonii prowadzona podczas II wojny światowej wobec tak zwanego problemu żydowskiego, przejawiająca się w pla- nie Fugu − nazwanym tak przez M. Tokayera − jest w Europie mało znana. Otóż w latach 1934−1940 starano się zachęcać Żydów do osadnictwa w Man- dżurii, dzięki czemu Japonia mogłaby zyskać − jak uważano − wpływowego sprzymierzeńca. Inwestycje żydowskie w Chinach wzmocniłyby Cesarstwo Japonii, a poparcie Żydów mogłoby wpłynąć na decydentów w USA w kwe- stii uchylenia moralnego embarga w przeddzień wybuchu działań wojennych między Stanami Zjednoczonymi a Japonią. Ponadto taki kraj buforowy z po- wodzeniem zatrzymałby „pochód” komunizmu. Dzięki badaniom przeprowadzonym w Polsce i Japonii czytelnik znajdzie w tej pracy odpowiedzi na podstawowe pytania dotyczące kształtowania się polityki państwa japońskiego wobec Żydów oraz stosunków japońsko-żydow- skich w omawianym okresie, które w porównaniu z innymi krajami wydają się zaskakująco dobre pomimo sojuszu Japonii i hitlerowskich Niemiec. W pracy krótko przedstawiono także stosunek Japonii do muzułmanów. Konstrukcja pracy Konstrukcja pracy jest ściśle podporządkowana założeniom merytoryczno- -metodologicznym. Składa się z wprowadzenia, sześciu rozdziałów oraz wnio- sków końcowych. W rozdziale pierwszym, będącym wprowadzeniem do tematyki, przedsta- wiono zarys historyczny procesu przybywania Żydów do Japonii od 1853 roku, czyli od tak zwanego otwarcia Japonii, drogę Żydów do tego kraju, pierwsze gminy w Indiach i Chinach, powiązania rodzinne ułatwiające dalekie podróże, sylwetki pierwszych Żydów w Japonii i ich napływ jako specjalistów na zapro- szenie władz podczas reformującego się Cesarstwa w epoce Meiji. W rozdzia- le są analizowane przyczyny przybywania wyznawców judaizmu do Japonii, a także początki polityki Japonii wobec Żydów. Rozdział drugi ukazuje kontakty Japończyków z Żydami od czasu utworze- nia Mandżukuo w 1932 roku aż do 1938 roku, gdy w granicach marionetko- wego państwa znalazły się liczne gminy żydowskie w Mandżurii. Wtedy także inne skupiska żydowskie w Chinach znalazły się pod wpływem Japonii. W tym okresie polityka wobec Żydów była kształtowana w kilku ośrodkach: przez Ar- mię Kwantuńską w Chinach, przez MSZ w Tokio oraz przez marynarkę Japonii. Rozdział trzeci prezentuje lata 1939−1941, kiedy zaostrzono przepisy do- tyczące Żydów w Japonii. Został tu także przedstawiony plan Fugu. Rozdział zawiera głównie analizę problematyki związanej z kwestią rozwiązania tak Bibliografia Division-1, kod B04013206100, I-0877, s. 0070–0071. Miscellaneous documents relating to problems of ethnic groups/Problem of Jews: Vol. 6/ Źródła Dokumenty dostępne w JACAR (Japan Center for Asian Historical Record) アジア歴 史資料センター (Ajia Rekishi Shiryō Sentā). Woluminy zeskanowano i umiesz- czono na stronie internetowej Archiwum: http://www.jacar.go.jp/english/index. htm (dostęp do wszystkich dokumentów: 25.04.2010). Miscellaneous documents relating to problems of ethnic groups/Problem of Jews: Vol. 3/ Division-2, kod B04013204500, I-0873, s. 0127–0134, 0173–0184, 0202–0203, 0206. Miscellaneous documents relating to problems of ethnic groups/Problem of Jews: Vol. 3/ Division-3, kod B04013204600, I-0873, s. 0208–0210, 0218, 0248. Miscellaneous documents relating to problems of ethnic groups/Problem of Jews: Vol. 5/ Division-2, kod B04013205800, I-0876, s. 0198–0199. Miscellaneous documents relating to problems of ethnic groups/Problem of Jews: Vol. 6/ Division-2, kod B04013206200, I-0877, s. 0141–0163. Miscellaneous documents relating to problems of ethnic groups/Problem of Jews: Vol. 7/ General, Division-1, kod B04013206900, I-0878, s. 0011–0013. Miscellaneous documents relating to problems of ethnic groups/Problem of Jews: Vol. 7/1, General, Division-2, kod B04013207000, I-0878, s. 0158–0160, 0194–0204. Miscellaneous documents relating to problems of ethnic groups/Problem of Jews: Vol. 7/1, General, Division-3, kod B04013207100, I-0878, s. 0252. Miscellaneous documents relating to problems of ethnic groups/Problem of Jews: Vol. 8/Division-3, kod B04013207700, I-0879, s. 0205, 0207, 0215, 0236, 0238, 0249– 0250, 0271–0272, 0277, 0287–0288. Miscellaneous documents relating to problems of ethnic groups/Problem of Jews: Vol. 10/Division-1, kod B04013208700, I-0881, s. 0010–0012. Miscellaneous documents relating to problems of ethnic groups/Problem of Jews: Vol. 10/Division-2, kod B04013208800, I-0881, s. 0146, 0154, 0164–0166. Miscellaneous documents relating to problems of ethnic groups/Problem of Jews: Vol. 10/Division-3, kod B04013208900, I-0881, s. 0218–0219, 0255. Miscellaneous documents relating to problems of ethnic groups/Problem of Jews: Vol. 10/Division-5, kod B04013209100, I-0881, s. 0419–0420, 0429–0431, 0487–0491, 0496–0498. 170 Bibliografia Miscellaneous documents relating to problems of ethnic groups/Problem of Jews: Vol. 10/Division-6, kod B04013209200, I-0881, s. 0530–0531. Miscellaneous documents relating to problems of ethnic groups/Problem of Jews: Vol. 11/Division-1, kod B04013209400, I-0882, s. 0015–0016, 0018–0022, 0038–0042, 0051–0054, 0072–0073, 0076, 0078–0080, 0083, 0100–0108. Miscellaneous documents relating to problems of ethnic groups/Problem of Jews: Vol. 11/Division-2, kod B04013209500, I-0882, s. 0118–0122, 0124–0126, 0158–0162, 0170, 0180–0185, 0197. Miscellaneous documents relating to problems of ethnic groups/Problem of Jews: Vol. 11/Division-3, kod B04013209600, I-0882, s. 0207–0208, 0229, 0231–0243, 0276– 0279, 0288, 0305. Miscellaneous documents relating to problems of ethnic groups/Problem of Jews: Vol. 11/Division-4, kod B04013209700, I-0882, s. 0309–0311, 0329–0351. Miscellaneous documents relating to problems of ethnic groups/Problem of Jews: Vol. 12/Division-1, kod B04013210000, I-0883, s. 0014, 0021–0044, 0074. Miscellaneous documents relating to problems of ethnic groups/Problem of Jews: Vol. 12/Division-2, kod B04013210100, I-0883, s. 0127–0131, 0136–0157. Miscellaneous documents relating to problems of ethnic groups/Problem of Jews: Vol. 12/Division-2, kod B04013210200, I-0883, s. 0207–0208. Miscellaneous documents relating to problems of ethnic groups/Problem of Jews/Docu- ments relating to the conference of the Jewish people in the Far East/Division-1, kod B04013210700, I-0884, s. 0044–0045, 0099–0103. Historical Jewish Press Archive, the National Library of Israel: BUP, Kidnappers who make Chicago’s own look like amateurs, „Th e Palestine Post”, 17 sierpnia 1933, s. 7, http://www.jpress.org.il/. Inskrypcja nagrobka Josepha Shimkina, usytuowanego na Cmentarzu dla Obcokra- jowców w Jokohamie: Yokohama Gaijin Bochi 96, Yamate-cho Naka-ku, Yokoha- ma-shi, Kanagawa-ken, Japonia. FRUS, Henry L. Stimson, Memorandum by the Secretary of State, 7 stycznia 1932, Washington, numer dokumentu 793.94/3450. Cowan E., His Old Home in China Seen by Blumenthal, „Th e New York Times” 1979, No. 3/4. Opracowania szczegółowe Bando H., Japan’s Policy towards the Jews during the 15 Years War (1931−1945), „Kwartalnik Historii Żydów”, grudzień 2003, nr 4 (208) (tłumaczenie z języka japońskiego pozycji: 阪東 宏, 十五年戦争 (1931–1945) における日本政府・ 軍のユダヤ人政策, 駿台史学会, 巻号・年月次 : (116), sierpień 2002). Ben-Dasan I., Th e Japanese and the Jews, New York, Tokyo 1989 (tłumaczenie z języ- ka japońskiego pozycji: イザヤ・ベンダサン, 日本人とユダヤ人, 研究社出 版, 東京 1972). Berlau J., Sugihara’s Longer List: A Japanese Envoy Bent the Rules in 1940 and Saved Th ou- sands of Jews from the Nazi Holocaust, „Insight on the News”, 5 maja 1997, Vol. 13. Cesarani D. (red.), Port Jews: Jewish Communities in Cosmopolitan Maritime Trading Centres, 1550–1950, Frank Cass Publishers, London 2002. Bibliografia 171 Dicker H., Wanderers and Settlers in the Far East, A Century of Jewish Life in China and Japan, Twayne Publishers, New York 1962. Earns L., Chapter II.B Th e Shanghai-Nagasaki Judaic Connection, 1859–1924, [w:] Th e Jews of China, Vol. 1, Jonathan Goldstein (red.), M.E. Sharpe, Armonk, NY 1999. Eber I., Jewish Exiles in Wartime China. Voices from Shanghai, Th e University of Chi- cago Press, Chicago−London 2008. Eisenberg E., Th e First to Cry Down Injustice?: Western Jews and Japanese Removal during WWII, Lexington Books, Rowman Littlefi eld Publishers, Inc., Lanham− Boulder−New York−Toronto−Plymouth 2008. Ephraim F., Escape to Manila: From Nazi Tyranny to Japanese Terror, University of Illinois Press, Urbana, Chicago 2003. Falbaum B., Shanghai Remembered...: Stories of Jews Who Escaped to Shanghai from Nazi Europe, Momentum Books L.L.C., Michigan 2005. Fogel J.A., Th e Japanese and Th e Jews: A Comparative Analysis of Th eir Communi- ties in Harbin, 1898−1930, [w:] New Frontiers: Imperialism’s New Communities in East Asia, 1842−1953, red. R. Bickers, Ch. Henriot, Manchester University Press, Manchester 2000. Friedman M.A., Krasno R., Survival in Shanghai. Th e Journals of Fred Marcus 1939−49, Pacifi c View Press, Berkeley 2008. Gamble J., Shanghai in Transition: Changing Perspectives and Social Contours of a Chinese Metropolis, RoutledgeCurzon, London 2003. Goldstein J., Th e Jews of China −Vol. 1, M.E. Sharpe, Armonk, NY 1999. Goodman D.G., Miyazawa M., Jews in the Japanese Mind. Th e History and Uses of a Cultural Stereotype, Lexington Books, Lanham−Boulder−New York−Oxford, Boston, Oxford 2000. Guang P., Th e Jews in Shanghai, Pictorial Publishing House, Shanghai 1995. Heppner E.G., Shanghai Refuge: A Memoir of the World War II Jewish Ghetto, Univer- sity of Nebraska, Lincoln, NE 1993. Heppner E.G., Th e relations Between the Western European Refugees and the Shanghai Resident Jews: A Personal Memoir, [w:] Th e Jews of China, Vol. 1, Jonathan Gold- stein (red.), M.E. Sharpe, Armonk, NY 1999. Kotsuji A., From Tokyo to Jerusalem, Bernard Geis Associates, Vermont 1964. Kranzler D., Japanese, Nazis and Jews. Th e Jewish Refugee Community of Shanghai 1938−1945, Yeshiva University Press, New York 1976. Krasno R., Th at Last Glorious Summer 1939: Shanghai−Japan, Old China Hand Press, Hong Kong 2001. Press, Berkeley 1992. Krasno R., Strangers Always, a Jewish Family in Wartime Shanghai, Pacifi c View Krebs G., Th e “Jewish Problem” in Japanese – German relations, [w:] Japan in the Fascist Era, E. Bruce Reynolds (red.), Palgrave Macmillan, New York 2004, s. 107−132. Leitner Y., Operation − Torah Rescue, Feldheim Publishers, New York 1987. Leventhal D.A., Environmental Interactions of the Jews of Hong Kong, [w:] Th e Jews of China, Vol. 1, red. J. Goldstein, M.E. Sharpe, Armonk, NY 1999. Levine H., Kim pan jest, panie Sugihara, Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 2000. 172 Bibliografia Iowa City 1996. York 1997. Bellona, Warszawa 1996. Lincoln A., Escape to China, Beijing Publishing Company, Beijing 1986. Lipschitz Ch., Th e Shanghai Connection: Based on the Hebrew „Nes Hazalah”, Maznaim Publishing Company, New York 1988. Maynard I., China Dreams. Growing Up Jewish in Tientsin, University of Iowa Press, Mochizuki K., Passage to Freedom. Th e Sugihara Story, Lee Low Books Inc., New Pałasz-Rutkowska E., Romer A.T., Historia stosunków polsko-japońskich 1904–1945, Patent G., Shanghai Passage, Clarion Books, New York 1990. Pike Rubin E., Ghetto Shanghai, Shengold Publishers, New York 1993. Reynders Ristaino M., Port of Last Resort: Th e Diaspora Communities of Shanghai, Stanford University Press, Stanford 2001. Ross J., Escape to Shanghai, a Jewish Community in Shanghai, Free Press, New York 1994. Rotner Sakamoto P., Japanese Diplomats and Jewish Refugees: A World War II Di- lemma, Praeger, Westport−London 1998. Sergeant H., Shanghai, John Murray, London 1991. Shillony B.-A., Th e Jews and the Japanese. Th e Successful Outsiders, Charles E. Tut- tle Company, Rutland, Vermont Tokyo, Japan 1993 (tłumaczenie z języka japońskiego pozycji: ベン・アミー・シロニー, ユダヤ人と日本人 : 成功 したのけ者 異端視され、迫害されながら成功した両民族, 日本公法, 東京 1993). Steinhouse C.L., Righteous and Courageous, Blooming, Indiana 2005. Sugihara S., Hu N., Chiune Sugihara and Japan’s Foreign Ministry: Between Incom- petence and Culpability, Vol. 2, University Press of America, Lanham, Maryland 2001. Szpilman Ch.W.A., Interwar Japan, [w:] Japan in the Fascist Era, red. E.B. Reynolds, Palgrave Macmillan, New York 2004. Taniuchi Y., Th e Miracle Visas, Gefen Publishing House, Jerusalem 2001. Tobias S., Strange Haven: A Jewish Childhood in Wartime Shanghai, University of Il- linois, Chicago 1999. Tokayer M., Swartz M., Th e Fugu Plan. Th e Untold Story of the Japanese and the Jews During World War II, Gefen Publishing House, Jerusalem 2004 (tłumaczenie z języka japońskiego pozycji: マービン・トケイヤー,メアリ・シュオーツ, 河豚計画, 日本ブリタニカ, 東京 1979). Zhang X., Contacts Between Ancient China and the Jews, [w:] Jews in Old China, red. S. Shapiro, Hippocrene Books, New York 1988. Opracowania ogólne Abend H., Japan Unmasked, I. Washburn Inc., New York 1941. Batowski H., Między dwiema wojnami 1919−1939. Zarys historii dyplomacji, Wydaw- nictwo Literackie, Kraków 2001. Cliff ord N.R., Retreat from China: British Policy in the Far East, 1937–1941, Univer- sity of Washington Press, Seattle 1967. Bibliografia 173 Dobrzycki W., Historia stosunków międzynarodowych w czasach nowożytnych 1815−1945, Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR, Warszawa 1996. Epstein E.J., Rosen P., Dictionary of the Holocaust: Biography, Geography, and Termi- nology, Greenwood Press, Westport 1997. Hall J.W., Japonia, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1979. Hishida S., Japan among the Great Powers: A Survey of Her International Relations, Longmans, Green, New York 1940. Huff man J.L., Modern Japan: A History in Documents, Oxford University Press, Ox- ford 2004. Ienaga S.D., History of Japan, Japan Travel Bureau, Tokyo 1962. Kitchen M., A World in Flames: A Short History of the Second World War in Europe and Asia, 1939−1945, Longman, London 1990. Minichiello S.A., Japan’s Competing Modernities: Issues in Culture and Democracy, 1900−1930, University of Hawaii Press, Honolulu 1998. Tubielewicz J., Historia Japonii, Ossolineum, Wrocław 1984. Pajewski J., Historia powszechna 1871−1918, Wydawnictwo Naukowe PWN, War- szawa 2001. Pałasz-Rutkowska E., Starecka K., Japonia, Wydawnictwo Trio, Warszawa 2004. Robert P., Japan, the Rise of a Modern Power, Clarendon Press, Oxford 1918. Sugihara K., Japan Comes of Age: Mutsu Munemitsu and the Revision of the Unequal Treaties, Associated University Presses, Clarendon Press 1999. Sugihara S., Chiune Sugihara and Japan’s Foreign Ministry. Between Incompetence and Culpability. Part 2, University Press of America, Lanham−New York−Oxford 2001. Tipton E.K., Modern Japan: A Social and Political History, Routledge, London 2002. Tubielewicz J., Kultura Japonii. Słownik, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, War- Unterman A., Encyklopedia tradycji i legend żydowskich, Książka i Wiedza, Warszawa szawa 1996. 2000. Wray H., Conroy H., Japan Examined: Perspectives on Modern Japanese History, Uni- versity of Hawaii Press, Honolulu 1983. Yanaga H., Japan since Perry, McGraw-Hill, New York 1949. Opracowania pomocnicze Abe H., Muneyuki Sh., Kawato S., Th e Government and Politics of Japan, University of Tokyo Press, Tokyo 1994. Abend H., My Life in China, 1926−1941, Harcourt Brace and Company, New York Abitbol M., Mediterranean Capitalism. 18th–19th Century, [w:] A Historical Atlas of the Jewish People. From the Time of the Patriarchs to the Present, red. E. Barnavi, Hutchinson, New York 1992. Akita G., Th e Meiji Restoration, [w:] Pacifi c Century. Th e Emergence of Modern Pacifi c Asia, red. M. Borthwick, Westview Press, Colorado i Oxford 1998. Anderson G.H., Asian Voices in Christian Th eology, Orbis Books, Maryknoll, NY 1943. 1976. 174 Bibliografia Andressen C., Krótka historia Japonii: od samurajów do Sony, Wydawnictwo Akade- mickie DIALOG, Warszawa 2004. Baldwin N., Henry Ford and the Jews: Th e Mass Production of Hate, Public Aff airs, New York 2001. Bałaban M., Historia i literatura żydowska ze szczególnym uwzględnieniem Żydów w Polsce, t. II: Od upadku świata starożytnego do końca Wieków Średnich, Ossoli- neum, Lwów–Warszawa−Kraków 1925. Bałaban M., Historia i literatura żydowska ze szczególnym uwzględnieniem Żydów w Polsce, t. III: Od wygnania Żydów z Hiszpanji do Rewolucji Francuskiej, Ossoli- neum, Lwów–Warszawa−Kraków 1925. Basham A.L., Indie od początków dziejów do podboju muzułmańskiego, Książka i Wiedza, Warszawa 1964. Beasley W.G., Japanese Imperialism, 1894−1945, Clarendon Press, Oxford 1987. Benn Ch., Daily Life in Traditional China: Th e Tang Dynasty, Greenwood Press, Westport 2002. Warszawa 2000. Bensimon D., Errera E., Żydzi i Arabowie. Historia współczesnego Izraela, Cyklady, Bentley J.H., Old World Encounters, Cross-cultural Contacts and Exchanges in Pre- modern Times, Oxford University Press, New York 1993. Bickers R., Henriot Ch., Imperialism’s new communities in East Asia 1842−1953, Manchester University Press, Manchester 2000. Blumenbach J.F., Marx K.F.H., Bendyshe Th ., Flourens P., Wagner R., Hunter J., Th e anthropological treatises of Johann Friedrich Blumenbach, Milford House, Boston 1973. Borthwick M., Japan’s American Interlude, [w:] Pacifi c Century. Th e Emergence of Modern Pacifi c Asia, red. M. Borthwick, Westview Press, Colorado–Oxford 1998. Borton H., Japan since 1931, Its Political and Social Developments, International Sec- retariat, Institute of Pacifi c Relations, 1940. Bovill E.W., Th e Golden Trade of the Moors, Oxford University Press, London 1958. Braw M., Th e Atomic Bomb Suppressed: American Censorship in Occupied Japan, M.E. Sharpe, Armonk, NY, 1991. Brownlee J.S., Japanese Historians and the National Myths, 1600−1945: Th e Age of the Gods and Emperor Jinmu, UBC Press, Vancouver 1997. Burkman T.W., Japan and the League of Nations: An Asian Power Encounters the „Eu- ropean Club”, „World Aff airs” 1995, Vol. 158, Issue 1. Buryła S., Antyjudaizm czy antysemityzm? Kilka znaków zapytania, „Studia Judaica” 2004, nr 1 (13). Byas H., Government by Assassination, A.A. Knopf, New York 1942. Chojnowski A., Tomaszewski J., Izrael, Wydawnictwo Trio, Warszawa 2003. Clausen S., Th øgersen S., Th e Making of a Chinese City: History and Historiography in Harbin, M.E. Sharpe, Armonk, NY 1995. Cohen B.B., Case Closed: Holocaust Survivors in Postwar America, Rutgers University Press, New Brunswick, NJ 2007. Colegrove K.W., Militarism in Japan, World Peace Foundation, Boston 1936. Cullen L.M., A History of Japan, 1582−1941: Internal and External Worlds, Cam- bridge University Press, Cambridge 2003. Bibliografia 175 Cohen J.B., Japan’s Economy in War and Reconstruction, University of Minnesota Press, Minneapolis 1949. Cohn N., Warrant for Genocide. Th e Myth of the Jewish World – Conspiracy and the ‘Protocols of the Elders of Zion’, Scholars Press, Chico 1981. De Carvalho D., Migrants and Identity in Japan and Brazil: Th e Nikkeijin, Routledge, New York 2002. Berkeley 2004. Diner H.R., Th e Jews of the United States, 1654 to 2000, University of California Press, Daor D., Th e Jews of India, [w:] A Historical Atlas of the Jewish People. From the Time of the Patriarchs to the Present, red. E. Barnavi, Hutchinson, New York 1992. Derenicz M., Japonia. Nippon, Nasza Księgarnia, Warszawa 1977. Desmond K., In the Name of Liberalism: Illiberal Social Policy in the USA and Britain, Oxford University Press, New York 1999. Drift e R., Japan’s Foreign Policy, Council on Foreign Relations Press, New York 1990. Dziekan M.M. (red.), Arabowie. Słownik encyklopedyczny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2001. Dziwisz M. (red.), Judaizm, RSW „Prasa-Książka-Ruch”, Kraków 1989. Engel D., In the Shadow of Auschwitz: Th e Polish Government-in-Exile and the Jews, 1939−1942, University of North Carolina Press, Chapel Hill, NC 1987. Epstein E.J., Rosen Ph., Dictionary of the Holocaust: Biography, Geography, and Ter- minology, Greenwood Press, Westport 1997. Fletcher III W.M., Th e Japanese Business Community and National Trade Policy, 1920−1942, University of North Carolina Press, Chapel Hill, NC. 1989. Fischel J.R., Th e Holocaust, Greenwood Press, Westport 1998. Fitzgerald Ch.P., China. A Short Cultural History, red. C.G. Seligman, D. Appleton- -Century, New York 1938. Fogel J.A., Th e Cultural Dimension of Sino-Japanese Relations: Essays on the Nine- teenth and Twentieth Centuries, An East Gate Book, M.E. Sharpe, Armonk−New York−London 1994. Fox J.P., Germany and the Far Eastern Crisis, 1931–1938: A Study in Diplomacy and Ideology, Oxford University Press, Oxford, 1982. Ghirshman R., Persian Art, Parthian and Sassanian Dynasties, 249 B.C.−A.D. 651, Golden Press, New York 1962. Gibney F., Conclusion, [w:] Pacifi c Century. Th e Emergence of Modern Pacifi c Asia, red. M. Borthwick, Westview Press, Colorado i Oxford 1998. Gilmore A.B., You Can’t Fight Tanks with Bayonets: Psychological Warfare against the Japanese Army in the Southwest Pacifi c, University of Nebraska Press, Lincoln, NE 1998. Goldman R., Chinese Perceptions of the „Jews” and Judaism: A History of the Youtai, „Pacifi c Aff airs” 2002, Vol. 75. Gotoda T., Th e Local Politics of Kyoto, Institute of East Asian Studies, Berkeley, CA Guryn A., Tadeusza Romera Pomoc Żydom Polskim na Dalekim Wschodzie, Biuletyn Polskiego Instytutu Naukowego w Kanadzie, październik 1993, strona interneto- wa Kanadyjskiej Fundacji Dziedzictwa Polsko-Żydowskiego w Montrealu, http:// www.polish-jewish-heritage.org/Pol/maj_03_Romer_pomogal_Zydom.htm. Heine W., With Perry to Japan: A Memoir, University of Hawaii Press, Honolulu 1990. 1985. 176 Bibliografia Hadamitzky W., Spahn W., Kanji and Kana, Tuttle Publishing, Tokyo−Rutland−Ver- mont, Singapore 1997. Hane M., Meiji Japan: an Assessment, [w:] Pacifi c Century Th e Emergence of Modern Pacifi c Asia, red. M. Borthwick, Westview Press, Colorado i Oxford 1998. Henshall K.G., Dimensions of Japanese Society: Gender, Margins and Mainstream, Macmillan, New York 1999. Herman S.L., Yokohama Foreigners’ Cemetery – Jewish Section, strona internetowa Centrum Społeczności Żydowskiej w Tokio (Jewish Community Center − JCC), http://www.jccjapan.or.jp/Cemetery/listing.htm. Higashibaba I., Christianity in Early Modern Japan: Kirishitan Belief and Practice, Brill, Boston 2001. Pacifi c Press, Tokyo 1958. Hikomatsu K., Japan-American Diplomatic Relations in the Meiji-Taisho Era, Pan- Hitti P.K., Dzieje Arabów, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1969. Honda K., Gibney F. (red.), Th e Nanjing Massacre: A Japanese Journalist Confronts Japan’s National Shame, M.E. Sharpe, Armonk, NY 1999. Hook G.D., Siddle R., Japan and Okinawa: Structure and Subjectivity, RoutledgeCur- Hsiung J.C., Levine S.I., China’s Bitter Victory: Th e War with Japan, 1937−1945, zon, New York 2003. M.E. Sharpe, Armonk, NY 1992. Israel J., Progressivism and the Open Door: America and China, 1905−1921, Univer- sity of Pittsburgh Press, Pittsburgh, PA 1971. Iwry S., To Wear the Dust of War. From Bialystok to Shanghai to the Promised Land, Pallgrave Macmillan, New York 2004. Israel J., Progressivism and the Open Door: America and China, 1905−1921, Univer- sity of Pittsburgh Press, Pittsburgh 1971. Iguchi H., Unfi nished Business: Ayukawa Yoshisuke and U.S.-Japan Relations, 1937– 1953, President and Fellows of Harvard College, Cambridge 2003. Kałuski M., Polacy w Chinach, Pax, Warszawa 2001. Karsh E., Israel: Th e First Hundred Years, Frank Cass, London 2003. Kasahara K. (red.), A History of Japanese Religion, Kosei Publishing Co., Tokyo 2001. Katakura K., Katakura M., Japan and the Middle East, Th e Middle East Institute of Kawakami K.K., Japan Speaks on the Sino-Japanese Crisis, Th e Macmillan Company, Kennedy E.S., Mathematical Geography, [w:] Encyclopedia of the History of Arabic Science, red. R. Rashed, R. Morelon, Routledge, London 1996. Klugman A., Nowy słownik polsko-hebrajski, hebrajsko-polski, Wiedza Powszechna, Lamont-Brown R., Kempeitai – japońska tajna policja, Wydawnictwo Bellona, War- Lensen G.A., Russia’s Japan Expedition of 1852 to 1855, University of Florida Press, Japan, Tokyo 1991. New York 1932. Warszawa 1993. szawa 2004. Jacksonville 1955. Leszczyński L., Japonia: kontynuacje i negacje, Wydawnictwo UMCS, Lublin 1994. Lowenstein T., Buddyzm. Pojęcia i praktyki buddyzmu. Sanktuaria buddyzmu. Orga- nizacje buddyjskie, Muza, Warszawa 1997. Bibliografia 177 1995. Leslie D., Jews and Judaism in Traditional China: A Comprehensive Bibliography, Monumenta Serica Institute, Sankt Augustin 1998. Lu D.J., From the Marco Polo Bridge to Pearl Harbor: Japan’s Entry into World War II, Public Aff airs Press, Washington 1961. Levin D., Th e Lesser of Two Evils: Eastern European Jewry under Soviet Rule, 1939−1941, Jewish Publication Society, Philadelphia 1995. Lewicki S., Chryzantemy w Białym Domu, Wydawnictwo MON, Warszawa 1976. Lewicki S., Pod znakiem Chryzantemy. Z dziejów wywiadu japońskiego w latach 1890−1945, Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, Warszawa 1987. McGreal I.P. (red), Wielcy myśliciele Wschodu, Al fi ne, Warszawa 1997. Mosse W.E., Th e German-Jewish Economic Elite, 1820–1935: A Socio-Cultural Profi le, Clarendon Press, Oxford 1989. Martin B., Japan and Germany in the Modern World, Berghahn Books, Providence, RI Mowat R.B., Th e Diplomatic Relations of Great Britain and the United States, Long- mans, Green, New York 1925. Mullins M.R., Handbook of Christianity in Japan, Brill, Boston 2003. Neary I., Th e State and Politics in Japan, Polity Press, Oxford 2002. Newberger Speregen D., Albert Einstein: Th e Jewish Man behind the Th eory, Jewish Publication Society, Philadelphia 2006. Nowak B., Słownik znaków japońskich, Wiedza Powszechna, Warszawa 1995. Needle M.P. (red.), East Gate of Kaifeng: a Jewish World inside China, China Center University of Minnesota, Minneapolis 1992. Nelson A.K., „Silent No More”: Saving the Jews of Russia, the American Jewish Eff ort, 1967−1989, „A.K. American Jewish History” 2007, Vol. 93. Nichols Ch.S. Jr., Shaw H.I. Jr., Okinawa: Victory in the Pacifi c, Historical Branch, G-3 Division, Headquarters, U.S. Marine Corps., Washington, DC 1955. Otto D., Kamikaze. Ostatnia szansa imperium, Bellona, Warszawa 1995. Pais A., Subtle Is the Lord: Th e Science and the Life of Albert Einstein, Oxford Univer- sity Press, Oxford 1983. Pan G., Jews in Ancient China – A Historical Survey, 1953, Revised 1983, [w:] Jews in Old China, red. S. Shapiro, Hippocrene Books, New York 1988. Patai R. (red.), Encyclopedia of Zionism and Israel, Herzl Press and McGraw-Hill, Patai R., Wing J.P., Th e Myth of the Jewish Race, Charles Scribner’s Sons, New York New York 1971. 1975. Patek A., Birobidżan. Sowiecka ziemia obiecana?, Towarzystwo Wydawnicze „Histo- ria Iagiellonica”, Kraków 1997. Pepłoński A., Kuromiya H., Uwarunkowania polsko-japońskie współpracy wywia- dowczej w okresie międzywojennym, [w:] Japonia: historia i współczesność, red. J. Marszałek-Kawa, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2008. Polit J., Chiny, Wydawnictwo Trio, Warszawa 2004. Pollak M., Mandarins, Jews, and Missionaries: Jewish Experience in the Chinese Em- pire, Th e Jewish Publication Society of America, Philadelphia 1980. Pollak M., Th e Torah Scrolls of the Chinese Jews. Th e History, Signifi cance and Present Whereabouts of the Sifrei Torah of the Defunct Jewish Community of Kaifeng, Bridwell Library, Dallas 1975. Redakcja Renata Włodek Korekta Patrycjusz Pilawski Skład i łamanie Hanna Wiechecka Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Redakcja: ul. Michałowskiego 9/2, 31-126 Kraków tel. 12-631-18-80, tel./fax 12-631-18-83
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Stosunek Japonii do kwestii żydowskiej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: