Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00318 006147 11246346 na godz. na dobę w sumie
Stosunek prawny zobowiązania celno-podatkowego w obrocie towarowym z zagranicą - ebook/pdf
Stosunek prawny zobowiązania celno-podatkowego w obrocie towarowym z zagranicą - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-9042-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> podatkowe
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Książka jest pierwszym na rynku opracowaniem zawierającym charakterystykę stosunku prawnego regulującego prawa i obowiązki podmiotów uczestniczących w wymianie towarowej z zagranicą.
Stosunek ten powstaje przez wprowadzenie bądź wyprowadzenie towaru z unijnego obszaru celnego. Autorka omawia jego elementy konstrukcyjne (podmioty, ich prawa i obowiązki składające się na treść stosunku oraz jego przedmiot). Przedstawia również definicje istotnych pojęć unijnego i krajowego prawa celnego, m.in. cła, zobowiązania celnego czy obowiązku celnego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

W SERII UKAZAŁY SIĘ: ROZPRAWA W POSTĘPOWANIU PODATKOWYM Krzysztof Teszner ODPOWIEDZIALNOŚĆ ODSZKODOWAWCZA ZA WYDANIE NIEZGODNEJ Z PRAWEM DECYZJI PODATKOWEJ Anna Drywa KONTROLA PODATKOWA, SKARBOWA I CELNA. WYZWANIA TEORII I PRAKTYKI Tomasz Nowak, Aleksandra Sędkowska, Przemysław Malinowski PODATKI A ETYKA Andrzej Gomułowicz WSPÓŁUCZESTNICY W PROCEDURACH PODATKOWYCH Bogumił Pahl OPODATKOWANIE DOCHODÓW KAPITAŁOWYCH OSÓB FIZYCZNYCH Anna Maria Panasiuk INTERPRETACJE PRAWA PODATKOWEGO I CELNEGO – STABILNOŚĆ I ZMIANA Wojciech Morawski REGULACJE W ZAKRESIE PRAWA CELNEGO I PODATKU AKCYZOWEGO PO PRZYSTĄPIENIU POLSKI DO UNII EUROPEJSKIEJ. DOŚWIADCZENIA I PERSPEKTYWY redakcja naukowa Piotr Stanisławiszyn, Tomasz Nowak OPODATKOWANIE PRZENIESIENIA WŁASNOŚCI NIERUCHOMOŚCI Ewelina Bobrus ZASADA NEUTRALNOŚCI PODATKU OD WARTOŚCI DODANEJ W ORZECZNICTWIE TRYBUNAŁU SPRAWIEDLIWOŚCI UNII EUROPEJSKIEJ Dariusz Gibasiewicz STOSUNEK PRAWNY ZOBOWIĄZANIA CELNO-PODATKOWEGO W OBROCIE TOWAROWYM Z ZAGRANICĄ Katarzyna Machalica-Drozdek Warszawa 2015 Stan prawny na 1 lutego 2015 r. Recenzent Prof. dr hab. Zbigniew Ofi arski Wydawca Grzegorz Jarecki Redaktor prowadzący Adam Choiński Opracowanie redakcyjne Katarzyna Rybczyńska Łamanie Wolters Kluwer Układ typografi czny Marta Baranowska Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl P(cid:202)(cid:189)(cid:221)(cid:187)(cid:131) I(cid:254)(cid:144)(cid:131) K(cid:221)(cid:174)(cid:141)(cid:257)(cid:187)(cid:174) © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2015 ISBN 978-83-264-8074-4 ISSN 1897-4392 Wydane przez: Wolters Kluwer SA Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 00, fax 22 535 81 35 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profi nfo.pl Spis treści Wykaz skrótów / 9 Wstęp / 15 1.1. 1.2. 1.3. 1.4. 1.5. 1.6. 1.7. Rozdział I Istota i konstrukcja należności celnych / 19 Zakres pojęcia „należności celne” / 19 Cło jako element należności celnych / 25 Pojęcie cła jako daniny publicznej / 29 Cło a podatek / 34 Opłaty o skutku równoważnym cłom / 44 Środki wspólnej polityki rolnej / 49 Elementy konstrukcji cła / 49 1.7.1. 1.7.2. 1.7.3. 1.7.4. 1.7.5. 1.7.6. Podsumowanie / 81 Podmiot cła / 51 Przedmiot cła / 55 Podstawa wymiaru cła (wartość celna) / 60 Stawka celna / 68 Ulgi i zwolnienia celne / 71 Terminy płatności cła / 79 1.8. 2.1. Rozdział II Instrumenty parataryfowe w obrocie towarowym z zagranicą / 84 Podatek jako środek parataryfowy w wymianie towarowej z zagranicą / 84 2.1.1. Podatek od towarów i usług jako źródło obciążeń w imporcie i eksporcie towarów / 89 Podatek akcyzowy jako narzędzie opodatkowania w imporcie towarów / 99 2.1.2. 2.2. Opłaty celne jako danina publiczna / 102 5 Spis treści 2.3. 2.4. Kontyngent taryfowy, plafon taryfowy i zawieszenie poboru cła jako instrumenty taryfy celnej / 106 Podsumowanie / 108 3.1. 3.2. 3.3. 3.4. 3.5. Rozdział III Konstrukcja prawna stosunku zobowiązania podatkowego / 110 Istota instytucji zobowiązania podatkowego – etymologia terminów / 110 Zobowiązanie podatkowe jako faza stosunku prawnego / 113 Obowiązek podatkowy jako złożony stosunek podatkowoprawny / 117 Stosunek prawny zobowiązania podatkowego / 137 Elementy stosunku prawnego zobowiązania podatkowego / 153 Podmiot stosunku prawnego zobowiązania podatkowego / 153 3.6.1. 3.6.2. Istota i znaczenie pojęcia „organu podatkowego” / 155 Pojęcie podmiotowości prawnej w prawie podatkowym / 158 Zakres kompetencji organów podatkowych / 165 Strona uprawniona i zobowiązana w stosunku prawnym zobowiązania podatkowego / 170 Rola płatnika, inkasenta, następców prawnych i osób trzecich w stosunku prawnym zobowiązania podatkowego / 178 3.6.3. 3.6.4. 3.6.5. 3.6. 3.7. 3.8. 3.9. 3.10. Przedmiot stosunku prawnego zobowiązania podatkowego / 185 Treść stosunku prawnego zobowiązania podatkowego / 194 Uprawnienie i obowiązek jako szczególne instytucje prawne kształtujące elementy stosunku prawnego / 203 Podsumowanie / 206 Rozdział IV Zobowiązanie celne jako konstrukcja o złożonym charakterze / 211 Istota i znaczenie długu celnego / 211 Zobowiązanie i obowiązek celny jako elementy stosunku prawnego zobowiązania celnego / 218 Stosunek prawny zobowiązania celnego / 228 4.1. 4.2. 4.3. 6 Spis treści 4.4. 4.5. Elementy stosunku prawnego zobowiązania celnego / 235 4.4.1. Podmiot stosunku prawnego zobowiązania celnego / 235 Przedmiot stosunku prawnego zobowiązania celnego / 249 Treść stosunku prawnego zobowiązania celnego / 253 4.4.2. 4.4.3. Podsumowanie / 258 Rozdział V Wnioski i zakończenie / 262 Bibliografia / 273 Wykaz źródeł prawa / 287 Wykaz powołanych orzeczeń / 293 Strony internetowe / 301 7 Wykaz skrótów 1. Akty prawne dyrektywa 2006/112/WE Rady z dnia 28 listo- pada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE L 347 z 11.12.2006, s. 1 z późn. zm.) ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 121 z późn. zm.) ustawa z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 z późn. zm.) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 749 z późn. zm.) ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. – Prawo celne (tekst jedn.: Dz. U. z 1994 r. Nr 71, poz. 312 z późn. zm.) ustawa z dnia 19 marca 2004 r. – Prawo celne (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 727 z późn. zm.) rozporządzenie Komisji (EWG) nr 2454/93 z dnia 2 lipca 1993 r. ustanawiające przepisy w celu wykonania rozporządzenia Rady (EWG) 9 dyrektywa 112 k.c. k. cel. Konstytucja RP o.p. pr. cel. 1989 pr. cel. 2004 RWKC Wykaz skrótów r.z.c., rozporządze- nie o zwolnieniach celnych TFUE TUE TWE u.c.t.u. u.f.p. 2005 u.f.p. 2009 u.p.a. 2004 u.p.a. 2008 u.p.d.o.p. 10 nr 2913/92 ustanawiającego wspólnotowy ko- deks celny (Dz. Urz. UE, Polskie wyd. specjal- ne, rozdz. 2, t. 6, s. 3 z późn. zm.) rozporządzenie Rady (WE) nr 1186/2009 z dnia 16 listopada 2009 r. ustanawiające wspólnotowy system zwolnień celnych (wer- sja ujednolicona), (Dz. Urz. UE L 324 z 10.12.2009, s. 23) Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana Dz. Urz. UE C 326 z 26.10.2012, s. 47) Traktat o Unii Europejskiej (wersja skonsoli- dowana Dz. Urz. UE C 326 z 26.10.2012, s. 13) Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską, podpisany w Rzymie 25 marca 1957 r. (wersja skonsolidowana Dz. Urz. UE C 321E z 29.12.2006, s. 37), tzw. traktat rzymski, od 1 grudnia 2009 r. Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej ustawa z dnia 9 maja 2014 r. o informowaniu o cenach towarów i usług (Dz. U. poz. 915) ustawa z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104 z późn. zm.) ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 885 z późn. zm.) ustawa z dnia 23 stycznia 2004 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 29, poz. 257 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku ak- cyzowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 752 z późn. zm.) ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku do- chodowym od osób prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 851 z późn. zm.) u. VAT UKC WKC WTC Wykaz skrótów ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 z późn. zm.) rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiające unijny kodeks celny (wersja przekształcona), (Dz. Urz. UE L 269 z 10.10.2013, s. 1 z późn. zm.) rozporządzenie Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustanawiające Wspól- notowy Kodeks Celny (Dz. Urz. UE, Polskie wyd. specjalne, rozdz. 2, t. 4, s. 307 z późn. zm.) rozporządzenie Rady (EWG) nr 2658/87 z dnia 23 lipca 1987 r. w sprawie nomenklatury tary- fowej i statystycznej oraz w sprawie Wspólnej Taryfy Celnej (Dz. Urz. UE, Polskie wyd. spe- cjalne, rozdz. 2, t. 2, s. 382 z późn. zm.) 2. Czasopisma, wydawnictwa promulgacyjne i zbiory orzecznictwa Biuletyn KKZN CBOSA Dz. U. Dz. Urz. EP EPS GP LEX M. Pod. M. Praw. MPC Biuletyn Komisji Konstytucyjnej Zgromadze- nia Narodowego Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administra- cyjnych Dziennik Ustaw Dziennik Urzędowy Edukacja Prawnicza Europejski Przegląd Sądowy Gazeta Prawna System Informacji Prawnej LEX Monitor Podatkowy Monitor Prawniczy Monitor Prawa Celnego 11 Wykaz skrótów MPCiP ONSA OSNAiWSA OSNAPiUS OSNP OSNSPiA OSP OTK OTK-A PiP POP PPE PPH PPiA Pr. Spółek Prz. Pod. Prz. Sejm. PUG RPEiS Zb. Orz. ZNUŁ ZNUS Monitor Prawa Celnego i Podatkowego Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyj- nego Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyj- nego i wojewódzkich sądów administracyjnych Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Admi- nistracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych Orzecznictwo Sądów Najwyższych w Sprawach Podatkowych i Administracyjnych Orzecznictwo Sądów Polskich Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego; zbiór urzędowy, Seria A Państwo i Prawo Przegląd Orzecznictwa Podatkowego Przegląd Prawa Egzekucyjnego Przegląd Prawa Handlowego Przegląd Prawa i Administracji Prawo Spółek Przegląd Podatkowy Przegląd Sejmowy Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny Zbiór Orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego – Roczniki Prawnicze 12 Wykaz skrótów 3. Inne Nomenklatura Scalona Europejski Trybunał Sprawiedliwości (od dnia 1 grudnia 2009 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej) Komisja Europejska Naczelny Sąd Administracyjny Najwyższy Trybunał Administracyjny Sąd Najwyższy Sąd Pierwszej Instancji UE Zintegrowana Taryfa Celna Wspólnot Europej- skich Trybunał Konstytucyjny Trybunał Sprawiedliwości Unia Europejska Wspólnota Europejska Wojewódzki Sąd Administracyjny CN ETS/TSUE KE NSA NTA SN SPI TARIC TK TS UE WE WSA 13 Wstęp Wprowadzenie bądź wyprowadzenie towaru z unijnego obszaru celnego powoduje powstanie z mocy prawa określonych praw i obo- wiązków dla podmiotów uczestniczących w wymianie towarowej. Za- istnienie tego zdarzenia powoduje, że podmiot uprawniony posiada prawo do żądania świadczenia, a drugi podmiot, którym jest osoba wprowadzająca towar na unijny obszar celny bądź wyprowadzająca towar z tego obszaru, zobowiązany jest do jego spełnienia. Powstały w ten sposób stosunek prawny stanowi dwustronną relację, w której po jednej stronie jest podmiot uprawniony z tytułu należności celnych, a po drugiej stronie – podmiot zobowiązany. Jego istotę oraz treść re- guluje unijne i krajowe prawo celne. Obrót towarowy z zagranicą i związane z tym obowiązki celne wiąże się również z uiszczeniem podatków. Wprowadzenie bądź wypro- wadzenie towaru z unijnego obszaru celnego rodzi także prawa i obo- wiązki będące treścią stosunku prawnego na gruncie prawa podatkowe- go. Stosunki prawne stanowiące więź praw i obowiązków stron tych stosunków, swym charakterem i zakresem odpowiadają dziedzinie prawa, w której są uregulowane. Ich treść stanowi zbiór zachowań podmiotów regulowanych przez właściwe normy prawne. Oba stosunki prawne, choć regulowane odrębnymi przepisami prawa, określają prawa i obowiązki podmiotów dokonujących obrotu towarowego z zagranicą. Problematyka stosunków prawnych występujących na gruncie prawa celnego nie była dotychczas przedmiotem kompleksowego opracowania w literaturze przedmiotu. Brak dogłębnego wyjaśnienia tego zagadnienia nie powoduje jednak, że jest ono obce doktrynie prawa. Pojawiające się wypowiedzi, przedstawiające doktrynę w tym zakresie, 15 Wstęp są jednak cząstkowe i nie przedstawiają w pełni omawianego zagadnie- nia. Konieczność analizy kluczowego pojęcia wiąże się również z określeniem jego cech, jakie należy zbadać, które w rezultacie wyzna- czą charakter prawny stosunku prawnego. W celu ustalenia istoty i zakresu stosunku prawnego występującego na gruncie prawa celnego, konieczne jest przedstawienie analizy tego pojęcia w oparciu o przepisy prawa podatkowego, prawa celnego, jak również innych dziedzin prawa w ujęciu prawnoporównawczym. W szczególności podstawę rozważań stanowią uregulowania dotyczące stosunku prawnego występującego na gruncie prawa podatkowego, celnego, jak również instytucji przyjętych przez prawo cywilne i admi- nistracyjne. Analiza pojęcia stosunku prawnego łączącego podmiot zobowiązany do uiszczenia świadczenia z tytułu wymiany towarowej z zagranicą z podmiotem uprawionym do żądania takiego zachowania wiąże się ze zbadaniem podstawowych instytucji krajowego i unijnego prawa celne- go, którymi są: pojęcie „należności celnych” oraz „cła”. Określenie istoty i zakresu tych terminów pozwoli na określenie charakteru prawnego omawianego stosunku prawnego. Celem pracy jest analiza obowiązujących rozwiązań prawnych związanych z pojęciem stosunku prawnego łączącego podmioty w związku z zaistnieniem zdarzenia prawnego, którym jest wprowadze- nie lub wyprowadzenie towaru poza unijny obszar celny. Prawa i obo- wiązki podmiotów dokonujących wymiany towarowej stanowią treść dwóch stosunków mających unormowanie zarówno w prawie celnym, jak i w prawie podatkowym. Oba stosunki prawne cechuje zobowiąza- niowy charakter prawny, który determinuje ich istotę i treść. W związku z powyższym zasadnicza teza niniejszej pracy została sformułowana następująco: prawa i obowiązki podmiotów dokonują- cych obrotu towarowego z zagranicą regulowane są przez stosunek prawny zobowiązania celno-podatkowego, którego istotę i zakres wy- znacza stosunek zobowiązania celnego oraz stosunek zobowiązania podatkowego. Praca składa się ze wstępu, czterech rozdziałów oraz zakończenia. Pierwszy rozdział ma charakter teoretyczny oraz wprowadzający. Poświęcony został analizie pojęcia „należności celne” i jego elementów. W szczególności badaniem objęto pojęcie „cła”. W tym celu niezbędne było wyjaśnienie pojęcia „danina publiczna”. W tej części pracy badaniu 16 Wstęp poddano stanowisko doktryny dotyczące wyjaśnienia zagadnienia relacji cła (należności celnych) do podatku. Próba ustalenia tych relacji pozwo- liła na określenie istoty i charakteru prawnego świadczeń pobieranych w obrocie towarowym z zagranicą. Analiza kategorii prawnej, jaką jest cło (należność celna), wiązała się z koniecznością przedstawienia jego konstrukcji prawnej, na którą złożyły się: podmiot, przedmiot, podstawa naliczenia cła, stawki celne, termin płatności cła oraz zwolnienia i ulgi celne. W rozdziale drugim podjęto próbę wyjaśnienia, czy, a jeżeli tak, to w jakim zakresie, podatki i opłaty celne pełnią rolę instrumentów para- taryfowych w handlu towarowym z zagranicą, jak również, jaka jest relacja pomiędzy nimi, a środkiem taryfowym, którym jest cło. Oma- wiany rozdział zawiera również rozważania dotyczące istoty i roli opłaty celnej jako daniny publicznej. Ponadto badaniu poddano cha- rakter prawny pozostałych środków parataryfowych, którymi są: kon- tyngent taryfowy, plafon taryfowy oraz zawieszenie poboru cła. Rozdział trzeci obejmuje najszersze pole badawcze, którym jest zagadnienie prawne związane ze stosunkiem prawnym występującym na gruncie prawa podatkowego. Ocenie poddane zostały dwie fazy (elementy) wyznaczające treść stosunku prawnopodatkowego, którymi są obowiązek podatkowy i zobowiązanie podatkowe. Określenie ich charakteru prawnego, jak też wzajemnych różnic pozwoliło na wskaza- nie roli, jaką pełnią w stosunku prawnym na gruncie prawa podatkowe- go. W głównej mierze omawiany rozdział poświęcony został stosunkowi prawnemu zobowiązania podatkowego. Kompleksowe przedstawienie charakteru i istoty prawnej omawianej kategorii prawnej wymagał wskazania oceny związków prawnych zachodzących między podmiota- mi prawa podatkowego (tj. podmiotem uprawnionym z tytułu podatku oraz podmiotem zobowiązanym z tytułu tej daniny publicznej) w po- staci wzajemnych praw i obowiązków. Ponadto konieczne było zbada- nie, czy powyższy stosunek prawny wykazuje podobieństwa do stosunku istniejącego na gruncie innych dziedzin prawa, a zwłaszcza prawa cy- wilnego oraz administracyjnego, jeżeli tak, to jakich elementów ono dotyczy oraz w jakim zakresie można mówić o identyfikacji tych sto- sunków prawnych. Określenie charakteru prawnego stosunku prawnego zobowiązania podatkowego wiąże się również ze wskazaniem jego ele- mentów, którymi są: podmiot, przedmiot oraz treść. Rozdział czwarty obejmuje ustalenia dotyczące analizy stosunku prawnego występującego na gruncie prawa celnego z tytułu obciążeń 17 Wstęp celnych w związku z zaistnieniem zdarzenia prawnego, którym jest wprowadzenie bądź wyprowadzenie towaru z unijnego obszaru celnego. Podjęte w nim rozważania zmierzają do wyjaśnienia istoty i treści poję- cia zobowiązania celnego. Przede wszystkim zbadano, czy wymienione pojęcie należy identyfikować z pojęciem długu celnego. Jeżeli tak, to czy wyznacza ono treść stosunku prawnego oraz w jakim zakresie. Ustalenie powyższego wiązało się z koniecznością analizy drugiego pojęcia stosunku prawnego, którym jest obowiązek celny. W dalszej części rozdziału prowadzone badania zmierzają do ustalenia charakteru i istoty stosunku prawnego łączącego podmiot dokonujący obrotu to- warowego z zagranicą z organem celnym reprezentującym związek publicznoprawny. W rozdziale piątym przedstawiona została istota i charakter prawny stosunku prawnego zobowiązania celno-podatkowego, który reguluje prawa i obowiązki osób dokonujących obrotu towarowego z zagranicą. Metodą badawczą zastosowaną w pracy jest metoda dogmatyczna, polegająca na analizie materiału normatywnego oraz dorobku doktryny i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, Naczelnego Sądu Admini- stracyjnego, wojewódzkich sądów administracyjnych oraz Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. W pracy wykorzystano również krajowe i zagraniczne materiały dotyczące prawa celnego i podatkowego. Uzu- pełniająco Autorka wykorzystała dla potrzeb prowadzonych badań metodę prawnoporównawczą oraz opisową. W pracy uwzględniono stan prawny na dzień 1 lutego 2015 r. * * * Niniejsza monografia stanowi zmienioną i uaktualnioną wersję rozprawy doktorskiej napisanej pod kierunkiem Prof. dr hab. Marka Zdebla i obronionej na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Panu Profesorowi jestem nad wyraz wdzięczna za ujmującą życzliwość i wszelką okazaną pomoc w przygotowaniu rozprawy. Dziękuję także recenzentom tej dysertacji, Prof. zw. dr hab. Jadwidze Glumińskiej-Pawlic i Prof. zw. dr. hab. Zbigniewowi Ofiar- skiemu, za ich cenne uwagi. 18 Rozdział I Istota i konstrukcja należności celnych 1.1. Zakres pojęcia „należności celne” Pojęcie „należności celne” jest jednym z podstawowych pojęć unijnego prawa celnego. Stanowi one nie tylko podstawę naliczania długu celnego, ale również wyznacza zakres obowiązków i uprawnień podmiotów dokonujących obrotu towarowego z zagranicą1. Precyzyjne określenie treści wskazanego pojęcia, jak również przedstawienie jego ujęcia przez prawodawcę i doktrynę prawa, pozwoli na analizę instytucji tworzących pojęcie „należności celnych”, ale także na określenie treści stosunku prawnego zobowiązania celno-podatkowego. W doktrynie prawa pojęcie „należności celnych” budzi kontrowersje także w zakresie elementów stanowiących jego treść2. W związku z tym niezbędna jest analiza elementów konstrukcyjnych należności celnych. Na obecny kształt pojęcia „należności celne” największy wpływ wywarły przemiany gospodarcze, w tym przede wszystkim proces światowej integracji gospodarczej i globalizacji. Wspólnotowy Kodeks Celny3 w art. 4 pkt 10 rozróżnia należności celne przywozowe oraz należności celne wywozowe4. Zgodnie z tą re- gulacją należnościami celnymi przywozowymi są: 1 T. Lubas, Pojęcie należności celnej w prawie WE, EPS 2007, nr 10, s. 23. 2 Ibidem, s. 24. 3 Rozporządzenie Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. ustana- wiające Wspólnotowy Kodeks Celny (Dz. Urz. UE, Polskie wyd. specjalne, rozdz. 2, t. 4, s. 307 z późn. zm.). 4 W art. 2 pkt 15 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. – Prawo celne (tekst jedn.: Dz. U. z 1994 r. Nr 71, poz. 312 z późn. zm.) należnościami celnymi były cła i inne opłaty przewidziane w ustawie. Natomiast zgodnie z art. 3 § 1 pkt 8 i 9 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802 z późn. zm.) należności 19 Rozdział I. Istota i konstrukcja należności celnych – cła i opłaty o równoważnym skutku należne przy przywozie towa- rów, – opłaty przywozowe ustanowione w ramach wspólnej polityki rolnej lub odrębnych przepisów mających zastosowanie do niektórych towarów uzyskanych w wyniku przetworzenia produktów rolnych, natomiast należnościami celnymi wywozowymi są: – cła i opłaty o równoważnym skutku należne przy wywozie towarów, – opłaty wywozowe stanowione w ramach wspólnej polityki rolnej lub odrębnych przepisów mających zastosowanie do niektórych towarów uzyskanych w wyniku przetworzenia produktów rolnych5. Z treści przepisów prawnych WKC nie można jednak sprecyzować definicji należności celnych. Pewne jest natomiast, że wprowadzają one dychotomiczny podział na należności celne przywozowe i należności celne wywozowe. Również w doktrynie prawa pojęcie należności celnych nie posiada jednolitej definicji. Rozbieżności w poglądach dotyczą głównie zakresu pojęciowego „należności celnych” i zmierzają do całkowitej rezygnacji z analizy tego pojęcia lub powtarzania jego definicji legalnej6. Powoduje to, że brak jednoznacznych schematów klasyfikacji opłat, które tworzą pojęcie należności celnych. W literaturze przedmiotu zauważa się, że polski ustawodawca nie stosuje jednolitej terminologii, używając w ustawach pojęcia „należności celne”7 oraz zamiennie „należności przywozowe i wywozowe”8. celne zostały, podobnie jak w obecnym stanie prawnym, podzielone na przywozowe i wywozowe i oznaczały cła i inne opłaty związane z przywozem lub wywozem towarów. 5 Międzynarodowa Konwencja z Kyoto określa cła przywozowe i podatki „jako cła i wszelkie inne opłaty, podatki, akcyzy lub inne należności pobierane od przywozu lub w związku z przywozem towarów z zagranicy, z wyjątkiem opłat i należności, których wysokość jest ograniczona do przybliżonych kosztów świadczonych usług”, Międzyna- rodowa Konwencja dotycząca uproszczenia i harmonizacji postępowania celnego, spo- rządzona w Kyoto, dnia 18 maja 1973 r. (załącznik do Dz. U. z 1980 r. Nr 12, poz. 38 z późn. zm.). 6 S. Naruszewicz (w:) S. Naruszewicz, M. Laszuk (red.), Wspólnotowe prawo celne, Warszawa 2005, s. 315; D. Błasiak-Barnuś, Leksykon prawa celnego, Bydgoszcz 2006, s. 102; M. Kałka (w:) M. Kałka, U. Kieniewicz (red.), Wspólnotowy kodeks celny. Komen- tarz, Wrocław 2007, s. 27. 7 Np. § 7, 8, 9 rozporządzenia Ministra Finansów z 22 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych wymogów, jakie powinno spełniać zgłoszenie celne (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1504). 8 Ustawa z dnia 19 marca 2004 r. – Prawo celne (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r. poz. 727 z późn. zm.). 20 1.1. Zakres pojęcia „należności celne” Zdaniem M. Luxa przez „należność celną w przywozie” należy ro- zumieć „nadrzędne pojęcie oznaczające cło, które należy zapłacić, jeżeli w stosunku do przywiezionych towarów powstał dług celny. Kwota długu celnego wynika z rozporządzenia Rady (EWG) nr 2658/87 z dnia 23 lipca 1987 r. w sprawie nomenklatury taryfowej i statystycznej oraz w sprawie Wspólnej Taryfy Celnej UE9 lub przepisów dotyczących au- tonomicznych zwolnień z cła i kontyngentów celnych, autonomicznych lub konwencyjnych reguł preferencji, jak również ceł antydumpingo- wych, wyrównawczych, ochronnych i odwetowych, a także z regulacji Wspólnej Polityki Rolnej”10. Pojęcie należności celnej definiowane jest również jako „stosowane w obrocie towarowym pomiędzy UE a krajami trzecimi, cła i opłaty równoważne z cłami, a także środki stosowane w ramach wspólnej polityki rolnej”11. W związku z tym, zdaniem T. Lubasa analiza pojęcia należności celnych powinna być dokonywana na podstawie konkretnych rozwiązań prawnych z uwagi na to, że należność celna jest pojęciem normatywnym. Kierując się tym wymogiem, nie jest jednak możliwe odwoływanie się do poglądów funkcjonujących przed wejściem Polski do Unii Euro- pejskiej oraz stworzenie ogólnej, abstrakcyjnej definicji pojęcia należ- ności celnej właściwej dla każdego systemu prawnego. W tym miejscu należy ustalić, że rozbieżności interpretacyjne istniały również na gruncie kodeksu celnego i związane były z ujęciem podatków w kon- strukcji należności celnych. W literaturze prezentowane są także poglądy, że definicją należności celnych należy obejmować cła, opłaty celne, środki ochronne oraz opłaty wyrównawcze12. Przez „należności celne przywozowe (wywozo- we)” rozumie się także „cła i opłaty o równoważnym skutku należne przy przywozie bądź wywozie towarów oraz opłaty przywozowe lub wywozowe ustanowione w ramach wspólnej polityki rolnej, lub odręb- nych przepisów mających zastosowanie do niektórych towarów uzyski- 9 Dz. Urz. UE, Polskie wyd. specjalne, rozdz. 2, t. 2, s. 382 z późn. zm. 10 M. Lux, Prawo celne Unii Europejskiej. Podręcznik dla praktyków z przykładami i pożytecznymi wskazówkami, Szczecin 2004, s. 636. 11 T. Lubas, Pojęcie..., s. 23. 12 A. Szachoń-Pszenny (w:) A. Kuś (red.), Prawo materialne Unii Europejskiej w zarysie, Lublin 2011, s. 302. 21 Rozdział I. Istota i konstrukcja należności celnych wanych w wyniku przetworzenia produktów rolnych”13. W zakres tak rozumianych należności wchodzą m.in. opłaty za wydanie pozwolenia czy koncesji, opłaty manipulacyjne i opłaty dodatkowe. W doktrynie prawa zauważa się również, że definicja należności celnych powinna obejmować oprócz cła wszelkie inne zobowiązania pieniężne będące efektem zastosowania środków ochronnych przed nadmiernym przywozem towarów na obszar celny Unii czy przywozem towarów po cenach dumpingowych lub subsydiowanych, a także opłaty wyrównawcze odnoszące się do produktów rolnych14. Odmien- nego zdania jest R. Michalski, który stwierdza, że do należności celnych nie należy zaliczać opłat celnych dodatkowych na niektóre towary rolne przywożone z zagranicy, opłat wyrównawczych od niektórych towarów rolnych i spożywczych przywożonych z zagranicy, opłat celnych dodat- kowych wynikających z ustawy o ochronie przed nadmiernym przywo- zem towarów na polski obszar celny, tymczasowych i ostatecznych ceł antydumpingowych15. W doktrynie prawa obok definicji należności celnych prezentowany jest również pogląd w sprawie pojęcia „należności celnych wywozo- wych”. Są one definiowane najczęściej jako należności pobierane w wywozie16. Powołane próby definiowania pojęcia należności celnych opierają się na ustaleniu elementów, które nie wchodzą w skład tego pojęcia. Są to: – podatek od towarów i usług, – podatek akcyzowy, – odsetki za zwłokę, – odsetki wyrównawcze, – opłaty pobierane przez organy celne w tym opłaty manipulacyjne17, – opłaty celne18. 13 K. Sawicka (w:) R. Mastalski, E. Fojcik-Mastalska (red.), Prawo finansowe, War- szawa 2011, s. 363; K. Sawicka, Dług celny jako zobowiązanie publicznoprawne, PPiA 1998, nr 41, s. 29. 14 K. Sawicka (w:) R. Mastalski, E. Fojcik-Mastalska (red.), Prawo..., s. 363. 15 R. Michalski, Podstawy długu celnego, MPC 2000, nr 6, s. 255. 16 M. Lux, Prawo..., s. 631. 17 M. Kałka (w:) M. Kałka, U. Kieniewicz (red.), Wspólnoty..., s. 26; a także R. Mi- chalski, Podstawy długu..., s. 255. 18 Tak K. Sawicka, Dług..., s. 34. 22 1.1. Zakres pojęcia „należności celne” Zdaniem T. Lubasa w zakres należności celnych nie wchodzą na- leżności z tytułu podatku od towarów i usług z uwagi na brak nieroze- rwalnej więzi z obrotem towarowym z zagranicą19. Podatek ten nie służy bowiem reglamentacji tego obrotu ani ochronie rynku krajowego. Należnością celną nie jest również podatek akcyzowy, przede wszystkim dlatego, że dotyczy każdej formy wprowadzenia na rynek towaru akcy- zowego, a nie tylko obrotu towarowego z zagranicą20. W świetle powyższego należy wnioskować, iż podstawową cechą należności celnych odróżniającą je od podatków jest to, że regulują one obrót towarowy z zagranicą, stanowiąc podstawowe obciążenie między- narodowego obrotu towarowego, czego nie można jednoznacznie stwierdzić w przypadku podatków. Niezbędne zatem staje się ustalenie, czy cło jako rodzaj daniny publicznej można utożsamiać z podatkiem. Analizie tego zagadnienia poświęcona zostanie dalsza część niniejszego rozdziału. Należnościami celnymi nie są również odsetki wyrównawcze po- bierane na podstawie art. 214 WKC, ponieważ podobnie jak w przypad- ku podatków nie realizują one podstawowego celu, którym jest ochrona rynku wewnętrznego oraz reglamentacji obrotu towarowego. Podsta- wową rolą przedmiotowych odsetek jest zapobieżenie osiągnięciu do- datkowych korzyści przez dłużnika celnego wynikających z przesunięcia daty powstania długu celnego21. Podobna sytuacja występuje w przy- padku odsetek za zwłokę, które są sankcją o charakterze finansowo-ad- ministracyjnym, stosowaną wobec osób naruszających przepisy prawa celnego, w związku z czym nie mają one charakteru należności celnych22. Za należność celną nie można również uznać opłat pobieranych przez organy celne. Jak zauważa się w doktrynie prawa, stanowią one dwie odrębne kategorie prawne23. Ponadto ustawodawca jednoznacznie odróżnia je na gruncie normatywnym, wskazując, że organy celne po- bierają również opłaty celne, np. depozytową czy manipulacyjną, itp. Ponadto opłaty celne nie mogą być pobierane w trybie i na zasadach 19 T. Lubas, Pojęcie..., s. 26. 20 Ibidem. 21 T. Lubas, Pojęcie..., s. 26. 22 R. Michalski, Podstawy..., s. 155; F. Prusak, Kodeks celny. Komentarz, Warszawa 2000, s. 45; zob. wyrok NSA w Poznaniu z dnia 25 sierpnia 1995 r., SA/Po 279/95, LEX nr 24102, Wokanda 1996, nr 4, poz. 33. 23 A. Drwiłło, Prawo celne, Gdańsk 2001, s. 19. 23 Rozdział I. Istota i konstrukcja należności celnych określonych dla należności celnych24. Co do nich, brak jest możliwości zabezpieczenia tych świadczeń. To powoduje, że mają one charakter typowo administracyjny. Odmienny pogląd w tym względzie prezentuje A. Gorgol, zdaniem którego opłaty celne stanowią element należności celnych, gdyż podobnie jak cła wywołują równorzędne skutki w sferze obrotu towarowego z zagranicą25. Nie ulega wątpliwości natomiast, że oba świadczenia stanowią przedmiot długu celnego i decydują o jego wysokości. Ponadto opłaty celne wraz z cłami pełnią funkcje pozafiskal- ne, a przede wszystkim funkcję gospodarczą. Prawo unijne nie reguluje opłaty celnej jako elementu należności celnej wywozowej lub przywo- zowej26. Istotne są również różnice w poborze tych świadczeń oraz ich przeznaczeniu fiskalnym. Opłaty celne w odróżnieniu od pozostałych elementów konstrukcji należności celnej stanowią dochód zasilający w całości budżet państwa i nie są objęte unijnym systemem dochodów budżetu ogólnego27. Analizując przedstawione poglądy, należy przyjąć, że definicja na- leżności celnych powinna zawierać wskazane we Wspólnotowym Ko- deksie Celnym elementy wchodzące w skład należności celnych i obej- mować stosowane w obrocie towarowym pomiędzy UE a krajami trzecimi cła i opłaty równoważne z cłami, a także środki stosowane w ramach wspólnej polityki rolnej. Tak rozumiane pojęcie „należności celne” nie obejmuje natomiast takich świadczeń, jak: podatki (akcyza i podatek VAT), odsetki za zwłokę, odsetki wyrównawcze oraz inne opłaty pobierane w związku z obrotem towarowym z zagranicą. W świetle zaprezentowanych analiz należy przyjąć, iż najbardziej pra- widłowym rozwiązaniem normatywnym, które rozwieje wątpliwości w zakresie treści pojęcia „należności celne”, jest definicja prezentowana 24 A. Kuś, Podstawowe opłaty celne w obrocie towarowym z zagranicą, Glosa 2003, nr 2, s. 26. 25 Opłaty celne podobnie jak cła w ujęciu kodeksowym mogą być zakwalifikowane do należności celnych na podstawie kierunku ruchu towarów przez granicę obszaru celnego (A. Gorgol (w:) A. Dobaczewska, E. Juchniewicz, T. Sowiński (red.), Daniny publiczne. Prawo finansowe wobec wyzwań XXI w. Księga dedykowana Panu profesorowi Andrzejowi Drwiłło w 70 rocznicę urodzin, Warszawa 2010, s. 247–249). 26 A. Gorgol (w:) A. Dobaczewska, E. Juchniewicz, T. Sowiński (red.), Daniny publiczne..., s. 248. 27 Zgodnie art. 2 ust. 1 lit. a oraz ust. 3 decyzji Rady nr 2014/335 z dnia 26 maja 2014 r. w sprawie systemu zasobów własnych Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE L 168 z 07.06.2014, s. 105) budżet ogólny obejmuje jedynie opłaty ustanowione przez instytucje unijne. 24 1.2. Cło jako element należności celnych przez uchwalony akt prawny, który zastąpi Wspólnotowy Kodeks Cel- ny28. W myśl art. 5 ust. 20 i 21 UKC: – „należności celne przywozowe” oznaczają należności celne płatne – „należności celne wywozowe” oznaczają należności celne płatne przy przywozie towarów, przy wywozie towarów. 1.2. Cło jako element należności celnych Cła stanowią podstawowy instrument prawa celnego związany z przemieszczaniem towarów przez granicę i najważniejsze narzędzie taryfowej polityki handlowej29. Pobierane przez organy celne zasilają głównie budżet Unii Europejskiej30. Cło posiada charakter mieszany, ekonomiczno-prawny, jest bowiem zarówno pojęciem prawa finansowego i celnego (kategoria prawna), jak i stanowi instrument polityki budżetowej, handlowej, przemysłowej oraz rolnej (kategoria ekonomiczna)31. Cło, podobnie jak pojęcie należności celnych, nie posiada definicji legalnej. Zdefiniowanie tej kategorii prawnej wiąże się z koniecznością przedstawienia różnych czasem sprzecznych definicji, prezentowanych w doktrynie i orzecznictwie. W związku z tym określenie istoty i cha- rakteru instytucji cła wymaga przedstawienia jego cech. Pozwoli to na 28 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiające unijny kodeks celny (wersja przekształcona), (Dz. Urz. UE L 269 z 10.10.2013, s. 1 z późn. zm.). Regulacja ta uchyla Wspólnotowy Kodeks Celny ustanowiony rozporządzeniem Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 paździer- nika 1992 r. Unijny Kodeks Celny wszedł w życie 20. dnia po opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym UE. Wejście w życie przepisów UKC nie jest jednak równoznaczne z ich stosowaniem. Od 30 października 2013 r. stosowane są już przepisy UKC, ale tylko w zakresie niezbędnym do wydania przepisów wykonawczych. Niezależnie od przyjęcia i stosowania przepisów wykonawczych, UKC ma być stosowany w całości od dnia 1 czerwca 2016 r. 29 P. Witkowski, Instytucje wspólnotowego prawa celnego w międzynarodowym obrocie towarowym, Chełm 2008, s. 57. 30 80 pobranych na podstawie taryfy celnej należności celnych jest przekazywana do budżetu UE, 20 pozostaje w gestii administracji celnej, która należności te pobrała (art. 2 ust. 1 lit. a oraz ust. 3 decyzji Rady nr 2014/335 w sprawie systemu zasobów wła- snych Unii Europejskiej). 31 G. Mosiej, Pojęcie cła. Analiza doktrynalna i dogmatyczna w Polsce, PiP 2004, z. 4, s. 57–69. 25 Rozdział I. Istota i konstrukcja należności celnych sformułowanie odpowiedzi na zasadnicze pytanie, czy cło posiada te same elementy konstrukcyjne, co podatek, a w efekcie wyjaśnienie wątpliwości, czy cło jest podatkiem, czy może specyficzną opłatą. Z etymologicznego punktu widzenia pojęcie „cło” należy wyprowa- dzać od greckich wyrazów telos – oznaczający cło32 oraz teloneion – komora celna, występujących w języku łacińskim jako teloneum33. W doktrynie prawa podatkowego pojęcie „cła” określane jest również jako „danina publiczna34”, „podatek importowy”, „podatek graniczny”35, „świadczenie pieniężne36”, „świadczenie pieniężne pobie- rane przez terytorialny związek publicznoprawny od ruchomości przewożonych przez jego granicę37”, „podatek szczególny”38, „opłata podatkowa”39, „opłata celna pobierana w momencie przekraczania granicy celnej państwa lub unii celnej”40. Różne określenia badanej in- stytucji wynikają przede wszystkim z odmiennej tautologii oraz celów, jakie się jej nadaje. 32 I. Mirek, Czy cło jest podatkiem? Analiza na podstawie niemieckiego stanu praw- nego, MPC 1999, nr 3, s. 133. 33 Zdaniem innych autorów słowo „cło” nie zostało zapożyczone ze starogermań- skiego znaczenia słowa Zoll, lecz od staroczeskiego słowa clo, które zostało zapożyczone od starobawarskiego cila, gockiego tila, w końcu z greckiego telos – oznaczających cel, koniec, podatek oraz cło (A. Bańkowski, Etymologiczny słownik języka polskiego, t. I, Warszawa 2000, s. 197–198). 34 K. Sawicka (w:) E. Fojcik-Mastalska, K. Sawicka (red.), Podstawy prawa celnego i dewizowego, Wrocław 2001, s. 53 i n.; K. Sawicka (w:) Księga pamiątkowa ku czci Profe- sora Eugeniusza Teglera, Poznań 1997, s. 131; W. Czyżowicz, Wprowadzenie (w:) M. Lux, Prawo..., s. XVI. 35 Powołano za: G. Mosiej, Pojęcie..., s. 57. 36 C. Kosikowski (w:) C. Kosikowski, E. Ruśkowski, Finanse i prawo finansowe, Warszawa 1994, s. 238; W. Czyżowicz (w:) W. Czyżowicz (red.), Prawo i postępowanie celne, Warszawa 2001, s. 15; K. Sawicka (w:) R. Mastalski, E. Fojcik-Mastalska (red.), Prawo..., s. 340. 37 M. Chorzelski (w:) Wybrane źródła i literatura do obowiązującego prawa finan- sowego, Warszawa 1980, s. 194. 38 A. Krzyżanowski, Nauka skarbowości, Poznań 1923, s. 126; jednakże na s. 292 autor stwierdza, że cło jest należnością pieniężna. 39 P. Witkowski, Instytucje..., s. 56. 40 W. Krzywicki, Dzieje polityki celnej. Zarys historyczny ustawodawstwa celnego ze specjalnym uwzględnieniem ceł zbożowych, Warszawa 1925, s. 7; R. Rybarski, Nauka skarbowości, Warszawa 1935, s. 323 (na s. 325 autor stwierdza, że cło jest podatkiem); S.F. Królikowski, Zarys polskiej polityki handlowej ze szczególnym uwzględnieniem poli- tyki celnej, Warszawa 1938, s. 109; D. Błaszczuk, Międzynarodowe stosunki gospodarcze. Wybrane zagadnienia, Warszawa 1999, s. 88. 26 1.2. Cło jako element należności celnych Najczęściej „cło”, czego przykładem może być definicja prezento- wana przez F. Prusaka, definiowane jest jako „świadczenie pieniężne o charakterze daninowym, którego pobór związany jest z faktem przy- wozu, wywozu lub przewozu towarów przez granicę obszaru celnego”41. Cło przedstawiane jest również jako „danina pobierana z powodu wprowadzenia lub wyprowadzenia towarów na obszar celny państwa lub grupy państw tworzących unię celną”42. Niektórzy autorzy, definiując „cło”, zwracają również uwagę na rolę państwowych i międzynarodowych instytucji w kształtowaniu jego treści. Przykładem może być pogląd W. Czyżowicza, według którego cło należy rozumieć „jako akt prawny organów państwowych lub mię- dzynarodowego ugrupowania integracyjnego ustanawiający jeden z rodzajów świadczenia pieniężnego o charakterze daniny, warunki jego stosowania i egzekwowania, należnego za obrót towarami przekracza- jącymi granicę celną obszaru celnego”43. Wśród poglądów przedstawiających próbę określenia istoty cła należy wyodrębnić także takie, które odwołują się tylko do niektórych elementów cła. Należy do nich pogląd K. Włodkowskiego, w myśl którego cło jako należność publicznoprawna pobierane jest za prawo wstępu towarów na polski obszar celny44. Obok powołanych poglądów w nauce prezentowane są także defi- nicje o charakterze etymologicznym. Jako przykład może posłużyć de- finicja, w myśl której „cło to rodzaj daniny publicznej, świadczenia pieniężnego, powszechnego, przymusowego, bezzwrotnego, ustalanego jednostronnie pobieranego w związku z przekroczeniem granicy pań- stwowej”45. Definicje takie, które wiążą cło ze świadczeniem związanym z przekraczaniem granicy państwowej, należy jednak uznać za błędne. W tym zakresie trzeba bowiem zgodzić się z poglądem K. Włodkow- skiego, że obecnie cło nie jest już pobierane na granicy państwa i przy- kład Unii Europejskiej nie jest tutaj wyjątkiem. Ponadto granica państwa i granica celna nie są pojęciami tożsamymi, pomimo że w niektórych 41 F. Prusak, Kodeks..., s. 42. 42 A. Kuś (w:) W. Wójtowicz (red.), Zarys finansów publicznych i prawa finansowego, Kraków 2005, s. 333–334. 43 W. Czyżowicz (w:) W. Czyżowicz (red.), Prawo celne, Warszawa 2004, s. 5. 44 K. Włodkowski, Powstanie z mocy prawa długu celnego, Glosa 2004, nr 3, s. 34. 45 A. Huchla, Encyklopedia prawa, Warszawa 1999, s. 82. 27 Rozdział I. Istota i konstrukcja należności celnych miejscach są takie same. Istotny jest również fakt, że przemieszczanie towarów w ramach terytorium Unii Europejskiej, mimo przekraczania granic państwowych, nie powoduje powstania obowiązku uiszczenia cła – jeżeli są to granice wewnętrzne między państwami wchodzącymi w skład unii celnej46. Dlatego zwraca się uwagę na fakt, że definicja cła powinna uwzględniać akcesję Polski do Unii Europejskiej. W efekcie przez pojęcie cła należy rozumieć świadczenie pieniężne pobierane w związku z przemieszczaniem towaru przez granicę celną (państwa bądź państw tworzących unię celną), czyli wskutek wprowa- dzania bądź wyprowadzania towaru z określonego obszaru celnego47. Z uwagi na fakt, co wskazano powyżej, że cło można charakteryzo- wać jako kategorię ekonomiczną, pojawiają się również definicje wskazujące na tę charakterystyczną cechę ceł. Takie ujęcie zagadnienia zdaje się przede wszystkim przedstawiać definicja prezentowana przez W. Czyżowicza. Zgodnie z nią przez cło należy rozumieć „określony przez władzę państwową lub organ międzynarodowej organizacji go- spodarczej (unii celnej lub strefy wolnego handlu) w akcie prawnym, obowiązek opłacenia należności za towar znajdujący się w obrocie to- warowym z zagranicą a wprowadzany na dany obszar celny (państwa lub organizacji międzynarodowej) albo też z niego wyprowadzany”48. Literaturze przedmiotu nie są obce również definicje cła, które odnoszą się do jego elementów konstrukcyjnych. Zgodnie z nimi, cło jako instytucję prawną, należy charakteryzować poprzez jego elementy strukturalne, takie jak: podmiot czynny, podmiot bierny, przedmiot cła, podstawa poboru, stawka cła i jej rodzaje oraz skala stosowana przy jego poborze49. Próby definiowania cła podejmowane są również przez judykaturę. Jako przykład należy przywołać orzeczenie Naczelnego Sądu Admini- stracyjnego z dnia 15 grudnia 1995 r., które stwierdza, że cło jest należ- nością za prawo wstępu określonego towaru na dany rynek, jego wymiar zaś jest związany z wartością towaru z dnia dokonania zgłoszenia cel- 46 K. Włodkowski, Zasada powszechności cła i jej ograniczenia w Polsce, Unii Euro- pejskiej oraz wybranych krajach Europy Wschodniej, Toruń 2009, s. 28–29. 47 A. Drwiłło (w:) W. Miemiec (red.), Księga jubileuszowa Profesora Ryszarda Ma- stalskiego. Stanowienie i stosowanie prawa podatkowego, Wrocław 2009, s. 25. 48 W. Czyżowicz (w:) W. Czyżowicz (red.), Prawo..., s. 4. 49 A. Kuś, Prawo celne, Bydgoszcz–Lublin 2003, s. 150–151. 28 1.3. Pojęcie cła jako daniny publicznej nego50. Z kolei w orzeczeniu z dnia 30 listopada 2000 r. Naczelny Sąd Administracyjny prezentuje pogląd, że cło i podatek są daninami pub- licznymi51. Podsumowując przedstawione poglądy nauki i judykatury w zakre- sie istoty cła, zauważyć należy, że w przeważającej mierze przedstawiają one cło jako rodzaj daniny publicznej. Oznacza to, że cecha ta odróżnia cło od innych świadczeń pieniężnych niebędących daninami publicz- nymi. Zmusza to do podjęcia próby wyjaśnienia tego pojęcia. 1.3. Pojęcie cła jako daniny publicznej Daniny publiczne to świadczenia, które już od najdawniejszych czasów stanowiły podstawowe znaczenie dla gospodarki finansowej organizacji państwowych. Nie stanowią jednorodnej grupy, ze względu na swoiste cechy poszczególnych danin publicznych, dzielą się na po- datki, opłaty, dopłaty oraz cła52. Jak zauważa się w doktrynie prawa, podział ten nie ma charakteru bezwzględnego, gdyż występują daniny, które mają charakter mieszany, jak również takie, które nie mieszczą się we wskazanej klasyfikacji. Pojęcie daniny publicznej pomimo szerokiego zakresu znaczenio- wego nie zostało zdefiniowane w żadnym akcie ustawowym53. Definicji tej nie zawiera również ustawa zasadnicza, mimo że pojęcie to pojawia się w art. 217 Konstytucji RP54. Zgodnie z treścią tej regulacji nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przed- miotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyzna- wania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podat- ków następuje w drodze ustawy. Mając na uwadze postanowienia art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z którym „każdy jest obowiązany do ponoszenia 50 Wyrok NSA we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1995 r., SA/Wr 1181/95, Fiskus 1996, nr 7, s. 28. 51 Wyrok NSA w Krakowie, I SA/Kr 350/99, niepubl. 52 A. Bień-Kacała, Daniny publiczne. Próba rekonstrukcji pojęcia na tle postanowień Konstytucji RP z 1997 r. (w:) R. Budzinowski (red.), Prawo i administracja, t. II, Piła 2003, s. 102–103. 53 Pojęcie danin publicznych wymaga obszerniejszego skomentowania, wykraczają- cego jednak poza ramy niniejszego opracowania, dlatego ograniczę się do wskazania najważniejszych aspektów tego pojęcia. 54 Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.). 29 Rozdział I. Istota i konstrukcja należności celnych ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawie”, w doktrynie prawa stwierdza się, że konstytucyjne rozumie- nie danin publicznych określa tym pojęciem różnorodne świadczenia na rzecz władzy, o rozmaitym charakterze, gromadzone i zbierane w różnych formach, pochodzące od osób zamieszkujących lub przeby- wających na terenie podległym tej władzy, określone w sposób władczy na podstawie obowiązujących przepisów55. Pojęciem daniny publicznej posługuje się również ustawa o finan- sach publicznych z dnia 27 sierpnia 2009 r.56, która w art. 5 ust. 2 pkt 1 wśród dochodów publicznych wymienia daniny publiczne, do których zalicza m.in.: podatki, składki, opłaty i inne świadczenia pieniężne, których obowiązek ponoszenia na rzecz państwa, jednostek samorządu terytorialnego funduszy celowych oraz innych jednostek sektora finan- sów publicznych wynika z odrębnych ustaw. Regulacji tej nie należy jednak traktować jako definicji normatywnej daniny publicznej z uwagi na fakt, że stanowi ona jedynie przykładowe wyliczenie świadczeń zaliczanych do tej kategorii prawnej. Problematyka dotycząca danin publicznych stanowi również przedmiot orzeczeń sądowych, głównie Trybunału Konstytucyjnego. Jednym z istotnych jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 maja 2003 r. dotyczący opłat sądowych57. Zgodnie z nim wymienione świadczenia nie należą do kategorii podatków ani do innych danin publicznych. W doktrynie prawa daniny publiczne definiuje się zasadniczo jako przymusowe świadczenia o charakterze bezzwrotnym i powszechnym. Według A. Bień-Kacały stanowią one część konstytucyjnej kategorii ciężarów i świadczeń publicznych oraz mają charakter celowy – są po- bierane, aby umożliwić wywiązanie się przez państwo ze swoich zadań58. Na definicję uwzględniającą materialne cechy omawianego świadczenia zwraca uwagę A. Krzywoń. Jego zdaniem daniną publiczną jest świad- czenie pieniężne pobierane na rzecz podmiotów publicznych, którego ustanowienie, choć w sposób częściowy (minimalny), ma na celu gro- 55 A. Bień-Kacała, Zasada władztwa daninowego w Konstytucji RP z 1997 r., Toruń 56 Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jedn.: Dz. U. 57 Wyrok TK z dnia 6 maja 2003 r., P 21/01, OTK-A 2003, nr 5, poz. 37; J. Oniszczuk, Podatki i inne daniny w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2001, s. 15. 58 A. Bień-Kacała, Zasada władztwa..., s. 38. 2005, s. 130. z 2013 r. poz. 885 z późn. zm.). 30 1.3. Pojęcie cła jako daniny publicznej madzenie środków służących realizacji przez państwo celów publicz- nych59. Jak słusznie zauważa się w doktrynie prawa, definiując konsty- tucyjną kategorię danin publicznych, istotne jest ustalenie trzech naj- ważniejszych cech tego pojęcia60. Przede wszystkim pojęcie „daniny” powinno być utożsamiane z obowiązkiem przekazywania wszelkich dóbr materialnych oraz usług przez podmioty podległe władzy w celu utrzymania. W ten sposób z katalogu danin wyłączone są świadczenia o charakterze dobrowolnym (np. darowizny). Niewypełnienie obowiąz- ku przekazania daniny w formie pieniężnej lub niepieniężnej powoduje możliwość zastosowania sankcji i wymuszenia wykonania powinności w drodze egzekucji. Przymiotnik „publiczna” określa charakter daniny – jako świadczenia na rzecz podmiotu mającego pozycję władczą w stosunku do podmiotu składającego daninę61. Publiczny charakter daniny łączyć należy także z faktem ponoszenia jej na podstawie prze- pisów prawa publicznego, a nie cywilnego. Trzecim elementem definicji jest cel fiskalny daniny. Obowiązek ponoszenia danin publicznych wynika z konieczności utrzymywania państwa i jego organów, jak również zapewnienia im możliwości wywiązywania się z zadań podmio- tu publicznoprawnego62. W kontekście prowadzonych rozważań należy zauważyć, że daniny publiczne mogą również realizować, obok fiskal- nego, również inne cele, np. ochronne. Cel taki realizują cła, co pozwala na ich odróżnienie od innych danin publicznych, np. podatków. Pojęcie daniny publicznej jest kategorią szeroką i obejmuje m.in. takie świadczenia, jak podatki, opłaty, dopłaty i cła, jak również inne pieniężne świadczenia publiczne o cechach mieszanych należące do kategorii odpłatnych i nieodpłatnych63. Podejmując próbę zdefiniowania pojęcia „danina”, najczęściej określa się nim świadczenie w naturze lub pieniądzu jednej osoby na 59 A. Krzywoń, Podatki i inne daniny publiczne w Konstytucji Rzeczypospolitej Pol- skiej, Warszawa 2011, s. 31. 60 A. Bień-Kacała, Zasada władztwa..., s. 129–144; A. Bień-Kacała, Daniny publicz- ne..., s. 99–112; A. Bień-Kacała, Pojęcie danin publicznych w świetle Konstytucji RP z 1997 r. Próba definicji ekstensywnej (w:) J. Białocerkiewicz, M. Balcerzak, A. Czecz- ko-Durlak (red.), Księga Jubileuszowa profesora Tadeusza Jasudowicza, Toruń 2004, s. 57–70. 61 K. Włodkowski, Zasada powszechności..., s. 30. 62 J. Gliniecka, Fiskalne i pozafiskalne funkcje opłat jako władczej formy dochodów publicznych (w:) W. Miemiec (red.), Księga Jubileuszowa Profesora Ryszarda Mastalskiego. Stanowienie i stosowanie prawa podatkowego, Wrocław 2009, s. 164. 63 A. Bień-Kacała, Pojęcie danin publicznych..., s. 60–61. 31
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Stosunek prawny zobowiązania celno-podatkowego w obrocie towarowym z zagranicą
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: