Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00088 005799 13103087 na godz. na dobę w sumie
Stosunek zatrudnienia osób pełniących funkcję centralnych organów administracji rządowej - ebook/pdf
Stosunek zatrudnienia osób pełniących funkcję centralnych organów administracji rządowej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 396
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-812-8654-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

W prezentowanej publikacji autorka porusza problematykę zatrudnienia pracowniczego na podstawie powołania, w zawężeniu do grupy osób pełniących funkcję centralnych organów administracji rządowej. Sytuacja prawna tej grupy podmiotów jest skomplikowana, powiązana splotem różnych zależności wynikających ze szczególnej roli publicznoprawnej, jaką one pełnią. Ze względu na złożoną konstrukcję przedmiotowego stosunku prawnego, jego analiza prowadzona była co najmniej na dwóch płaszczyznach: publicznoprawnej i obligacyjnej. Osoby pełniące funkcję centralnych organów administracji rządowej pełnią rolę publiczną kierując w tej sferze wyodrębnionymi dziedzinami spraw. Z drugiej strony są one kierownikami urzędów, na czele których stoją, a ponadto, a może przede wszystkim z perspektywy regulacji prawa pracy, są osobami zatrudnionymi za wynagrodzeniem.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział I. Pełnienie funkcji centralnych organów administracji rządowej § 1. Uwagi wprowadzające Problematykę odnoszącą się do zagadnienia pełnienia funkcji centralnych organów administracji rządowej należy rozpatrywać wieloaspektowo. Z jednej strony, należy odnieść się do pojęcia centralnych organów administracji rzą- dowej w oderwaniu od ich piastunów, z drugiej zaś, spróbować określić sta- tus osoby pełniącej przedmiotową funkcję, przede wszystkim w aspekcie sto- sunku prawnego i stosunku organizacyjnego, w ramach których jest ona re- alizowana. Oczywiście, co należy podkreślić, pojęcie organu ściśle wiąże się zarówno z jednostką organizacyjną, jak i z osobą pełniącą tę funkcję. Organ bowiem stanowi zawsze element struktury organizacyjnej danej jednostki. Na- tomiast przyporządkowanie osoby fizycznej, powołanej do pełnienia funkcji określonego centralnego organu, personifikującej ten organ (piastun organu), umożliwia wykonanie zadań z zakresu administracji rządowej, przypisanych do organu. Nie przeszkadza to jednak w dokonaniu analizy teoretycznej obu tych zagadnień odrębnie, przy uwzględnieniu relacji wiążącej organ i jego pia- stuna. W doktrynie prawa administracyjnego przeważa pogląd, zgodnie z któ- rym organ administrujący sensu largo (w tym organy administracji publicz- nej) należy identyfikować tylko przedmiotowo (przedmiotowo-organizacyj- nie), a nie podmiotowo (personalistycznie)1. Nie zmienia to jednak faktu, że nieodzownym dopełnieniem każdego stanowiska w administracji publicznej (a więc także stanowiska szczególnego rodzaju, jakim jest organ administru- jący) jest bowiem jego piastun, czyli osoba personifikująca dany organ admi- nistracji publicznej2. 1 Różne poglądy w tej materii przedstawia B. Adamiak, O podmiotowości organów admini- ralne w polskim samorządzie terytorialnym, Wrocław 2013, s. 73. stracji publicznej w postępowaniu sądowoadministracyjnym, PiP 2006, Nr 11, s. 43 i n. 2 J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Kraków 2006, s. 99; P. Lisowski, Regulacje struktu- 1 Rozdział I. Pełnienie funkcji centralnych organów... Tematykę piastunów centralnych organów należy z kolei rozważyć w szer- szym kontekście, a mianowicie dostępu do służby publicznej i podstawy praw- nej ich zatrudnienia. Stosunek zatrudnienia osób pełniących funkcję central- nych organów administracji rządowej będzie zaś nierozerwalnie związany ze stosunkiem prawnym, na treść którego składają się prawa i obowiązki zwią- zane z wykonywaniem przedmiotowej funkcji (stosunkiem o charakterze or- ganizacyjnym). Niewątpliwie problematyka stosunku zatrudnienia osób peł- niących funkcję centralnych organów należy do przedmiotu prawa pracy, jed- nak ze względu na specyfikę tego stosunku, a przede wszystkim na dość silny pierwiastek publicznoprawny, należy odnieść się w prowadzonych rozważa- niach również do innych dziedzin prawa. W szczególności chodzi tu o normy konstytucyjne (choć paradoksalnie pojęcie centralnego organu administracji rządowej w Konst nie występuje), administracyjne oraz inne normy prawa pu- blicznego wynikające z przepisów odrębnych w stosunku do przepisów Ko- deksu pracy. Należy jednak pamiętać, że każda z wymienionych gałęzi prawa charakteryzuje się odmienną aksjologią i posługuje się różnymi metodami re- gulacji, odpowiednimi ze względu na – właściwe tej gałęzi prawa – warunki wykonywania działalności zarobkowej (pracy). Analizując zaś podstawę prawną zarobkowego (zawodowego) wykonywa- nia funkcji organu przez jego piastuna, należy pamiętać, że wśród stosunków prawnych, których celem jest zatrudnienie, a które budują normatywne ramy wykonywania określonej pracy, można wyróżnić takie, które są regulowane zarówno przez prawo pracy, jak i przez prawo administracyjne. Świadczenie stanowiące ich treść będzie obejmowało wykonywanie pracy polegającej na re- alizowaniu zadań o charakterze państwowym, czyli pełnienie funkcji publicz- nych przez pracowników lub urzędników zatrudnionych w służbie publicznej. Jak słusznie zauważono w doktrynie3, osoba pełniąca funkcję publiczną wystę- puje często w podwójnej roli – pracownika i organu administracji publicznej. W odniesieniu zaś do osób pełniących funkcję centralnych organów admini- stracji rządowej (poza stosunkami służby) powyższa relacja będzie zachodziła w każdym przypadku. Rozważania dotyczące stosunku zatrudnienia osób peł- niących funkcję centralnych organów administracji rządowej czy inaczej sto- sunków pracy tej grupy podmiotów w obrębie administracji publicznej należy poprzedzić wyjaśnieniem poszczególnych elementów składających się na sys- tem administracji publicznej, stanowiących części składowe szerszego pojęcia, jakim jest służba publiczna. 3 L. Florek, T. Zieliński, Prawo pracy, Warszawa 2008, s. 3. 2 § 2. Administracja publiczna § 2. Administracja publiczna W ustroju polskiej współczesnej administracji publicznej można wyróżnić trzy jej obszary, które określane są mianem podmiotowych. Obszary te stano- wią: administracja rządowa, administracja państwowa (nazywana również ad- ministracją państwową nierządową4) oraz samorząd terytorialny (administra- cję samorządową). I. Pojęcie i zakres administracji publicznej Obecnie pod pojęciem administracji publicznej rozumie się zespół dzia- łań, czynności i przedsięwzięć zarówno organizatorskich, jak i wykonawczych prowadzonych na rzecz realizacji interesu publicznego przez różne podmioty, organy i instytucje na podstawie ustawy i w określonych prawem formach5. W literaturze przyjmuje się, że system tworzący administrację publiczną jest systemem uregulowanym prawnie, działającym w sposób sformalizowany. Jest to system szeroko rozbudowany w zakresie przedmiotu działania, a w konse- kwencji również pod względem organizacyjnym, oparty na czynniku profesjo- nalnym i ukształtowanym hierarchicznie (z uwzględnieniem odrębności nie- których jej podsystemów i podmiotów), z zarysowaną silnie specjalizacją i cią- głymi problemami wewnętrznej koordynacji6. Pojęcie administracji publicznej można rozważać również na płaszczyźnie podmiotowej. I tak, przez administrację publiczną w ujęciu podmiotowym na- leży rozumieć zbiór administrujących (wykonujących administrację publiczną ujmowaną przedmiotowo)7. Tego rodzaju optyka badawcza pozwala różni- cować preferowany punkt widzenia, a ten, w przedstawionym ujęciu, ozna- cza pewien szczególny układ organizacyjny, którego podstawowym elemen- tem staje się człowiek (zespoły ludzi)8. Mając powyższe na uwadze, już na po- czątku rozważań, należy podkreślić, że człowiek (osoba pełniąca np. funkcję organu administracji publicznej) stanowi warunek sine qua non wykonywania 4 J. Jagielski, W sprawie treści kategorii „administracja rządowa” i „administracja samorzą- dowa”, [w:] J. Łukasiewicz (red.), Nauka administracji wobec wyzwań współczesnego państwa prawa, Rzeszów 2002, s. 224. 5 H. Izdebski, M. Kulesza, Administracja publiczna. Zagadnienia ogólne, Warszawa 2004, s. 93. 6 Ibidem, s. 23. 7 P. Lisowski, Regulacje strukturalne..., s. 33. 8 Ibidem. 3 Rozdział I. Pełnienie funkcji centralnych organów... zadań i kompetencji przypisanych poszczególnym elementom struktury orga- nizacyjnej administracji publicznej, natomiast nie przesądza o ich istnieniu9. Odwołując się do dalszych poglądów doktryny, należy podkreślić, że poję- cie „administracji publicznej” rozważane jest także w ujęciu organizacyjnym (podmiotowym), materialnym (przedmiotowym) i formalnym. W ujęciu orga- nizacyjnym administrację publiczną stanowi ogół podmiotów – różnego typu jednostek organizacyjnych administracji, a więc organy administracji i inne podmioty wykonujące określone funkcje z zakresu administracji publicznej, składające się na elementy struktury organizacyjnej administracji publicznej. Oznacza to, że elementami składowymi administracji publicznej są wyodręb- nione, na różnych zasadach, jednostki organizacyjne o zróżnicowanym cha- rakterze i zakresie wykonywanych zadań publicznych10. Innymi słowy, kształt administracji publicznej w ujęciu organizacyjnym, wyznaczają realizowane przez nią zadania publiczne, a w ramach tak rozumianej administracji publicz- nej będą działały różne jednostki organizacyjne, w tym organy rządowe (cen- tralne organy administracji rządowej). W aspekcie podmiotowym, pośród elementów składających się na system administracji publicznej należy wskazać centralne organy administracji rzą- dowej, a ściślej piastunów tych organów, którzy wykonując swoje zadania w strukturach administracji rządowej szczebla centralnego, w sposób zawo- dowy (osobiście i za wynagrodzeniem), przynależą jednocześnie do grupy osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe11. Działania podejmowane przez te podmioty, składające się na treść wykonywanej funkcji (wykonywanie zadań i kompetencji), polegają na kierowaniu ze szczebla centralnego, w spo- sób samodzielny, bieżącą realizacją wyznaczonych przez prawo zadań admi- nistracyjnych w określonych dziedzinach spraw12. Poprzez osobę piastuna or- ganu wyraża się więc „osobowa istota organu”13 stanowiąca „niezbędne do- pełnienie” tegoż, a potwierdzona regulacjami prawnymi określającymi zasady i tryb powoływania osób pełniących funkcję organów administracji publicznej, w tym centralnych organów administracji rządowej. 9 Ibidem, s. 73. 10 M. Sthal, Zagadnienia ogólne, [w:] R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel (red.), System Prawa Administracyjnego, t. 6: Podmioty administrujące, Warszawa 2011, s. 10–11. 11 Zob. ustawa z 3.3.2000 r. o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami praw- nymi (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1222 ze zm.). 12 J. Jagielski, [w:] M. Wierzbowski (red.), Prawo administracyjne, Warszawa 2013, s. 136. 13 J. Zimmermann, Prawo administracyjne..., 2006, s. 99. 4 § 2. Administracja publiczna Osobowy charakter organu podkreślano także w starszej literaturze, próbu- jąc definiować pojęcie władzy występujące w aktach normatywnych przyjętych w okresie międzywojennym, a odpowiadające dzisiejszemu organowi. Chociaż władzę ujmowano wówczas w sposób funkcjonalny jako grupę zadań, funk- cji publicznych, wyodrębnionych i ściśle określonych, spełnianych stale i obo- wiązkowo z ramienia danego związku publicznoprawnego na pewnym ozna- czonym terytorium, to jednak były one wykonywane przez wyznaczonych do tego ludzi – funkcjonariuszy publicznych14. Aspekt podmiotowy został rów- nież wyrażony w ujęciu, według którego administracja to ludzie zorganizowani po to, aby korzystając z przydzielonej im dziedziny aktywności (sfery działa- nia) i z rozporządzalnych rzeczy (środków działania), mogli spełnić przydzie- lone im zadania z zakresu administracji publicznej. Czy ujmiemy ich łącznie w ramy teoretycznej konstrukcji służby publicznej, czy inaczej – zawsze będzie to przede wszystkim planowe zgrupowanie ludzi w służbie pewnej misji pu- blicznej, a dopiero potem – poprzez tych ludzi – suma urządzeń, którymi oni dysponują15. W innym ujęciu o charakterze podmiotowym przyjmuje się, że układ admi- nistracji publicznej (odnoszący się do podziału pracy) składa się łącznie ze zja- wiskiem administracji publicznej (będącym z kolei szczególnym działaniem człowieka w ramach podziału pracy) na pojęcie administracji publicznej16. Podmiotowy akcent występuje także w jednej z nowszych definicji administra- cji publicznej wskazującej, paralelnie z ujęciem przedmiotowym, na podmioty realizujące administrację publiczną17. Przedstawiony aspekt podmiotowy ma istotne znaczenie z perspektywy oceny sposobu i trybu powoływania piastu- nów centralnych organów administracji rządowej, wobec których przepisy ustaw regulujących ich ustrój określają wymagania stawiane kandydatom do pełnienia funkcji organu (przede wszystkim odnośnie do kwalifikacji mery- torycznych i kierowniczych oraz stażu pracy, a także bycia nieskazanym pra- womocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe). Ponadto aspekt podmiotowy należy niewątpliwie uwzględnić przy zastosowaniu do procedury obsadzania organów, który przeprowadzany jest przez stosowne zespoły – zasady jawnego naboru. Zgodnie z zasadą jawności 1946, s. 44. 14 Por. S. Kasznica, Polskie prawo administracyjne. Pojęcia i instytucje zasadnicze, Poznań 15 J.S. Langrod, Instytucje prawa administracyjnego. Zarys części ogólnej, Kraków 2003, s. 228. 16 F. Longchamps de Bérier, Założenia nauki administracji, Wrocław 1991, s. 72 i n. 17 H. Izdebski, M. Kulesza, Administracja publiczna..., s. 93. 5 Rozdział I. Pełnienie funkcji centralnych organów... naboru wymagane jest bowiem publikowanie ogłoszeń o naborze w siedzibie danego urzędu oraz na odpowiedniej stronie Biuletynu Informacji Publicznej. Pojęcie administracji publicznej jest rozważane także w ujęciu material- nym. W tym aspekcie administrację publiczną określa się jako działalność, której przedmiotem są sprawy administracyjne albo inaczej – zadania i kom- petencje w zakresie władzy wykonawczej. Natomiast w znaczeniu formalnym administracja publiczna określana jest jako działalność wykonywana przez podmioty administracji bez względu na to, czy ma ona charakter admini- stracyjny, czy też nie ma takiego charakteru18. Uwzględniając kolejne wypo- wiedzi doktryny, administrację publiczną należy rozumieć jako ogół działań o charakterze organizatorskim i wykonawczym, mającym na celu realizację dobra wspólnego przez różne podmioty (niekoniecznie państwowe) powią- zane co do podstawy i form działalności ustawą, pozostające pod kontrolą spo- łeczną19. Obie przedstawione definicje stanowią przykład przedmiotowo-pod- miotowego sposobu rozważenia pojęcia administracji publicznej. Podsumowując, z perspektywy organizacyjnej, do jednostek organizacyj- nych wykonujących administrację publiczną należy zaliczyć podmioty admi- nistracji publicznej20 oraz organy administrujące sensu largo (podmioty ad- ministrujące21), w tym organ administracji publicznej i, jako jego aparat po- mocniczy, urząd organu administrującego sensu largo22. Analizując zaś aspekt personalny organu administracji publicznej, niebędący warunkiem niezbęd- nym do jego istnienia, koniecznym zaś do wykonywania zadań i kompetencji, należy wskazać na piastuna organu, czyli osobę fizyczną powołaną do pełnie- nia tej funkcji – funkcji organu administracji publicznej. 18 Uchwała NSA (7) z 23.2.2010 r., II GPS 6/09, ONSA i WSA 2010, Nr 4, poz. 56, Legalis. 19 Z. Niewiadomski, [w:] R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel (red.), System Prawa Admi- nistracyjnego, t. 1: Instytucje prawa administracyjnego, Warszawa 2010, s. 58. 20 Formy organizacyjno-prawne, które legitymują się podmiotowością administracyjno- prawną uzyskiwaną na mocy postanowień prawa administracyjnego ustrojowego. Zob. P. Lisow- ski, Regulacje strukturalne..., s. 63. 21 W teorii prawa administracyjnego nazywane tak ze względu na posiadaną specyficzną pod- miotowość administracyjnoprawną wyrażającą się w zdolności do czynności prawnych. Zob. J. Ni- czyporuk, Reprezentacja podmiotów prawa administracyjnego, [w:] J. Zimmermann (red.), Kon- cepcja systemu prawa administracyjnego. Zjazd Katedr Prawa i Postępowania Administracyjnego Zakopane 24–27 września 2006 r., Warszawa 2007, s. 301. 22 P. Lisowski, Regulacje strukturalne..., s. 58. 6 § 3. Centralne organy administracji rządowej II. Administracja rządowa Administracja rządowa, będąc jednym z trzech obszarów tworzących ad- ministrację publiczną, jako pojęcie występuje również w Konstytucji. Ter- min „administracja rządowa” odnosi się do struktury organizacyjnej, pozo- stającej w określonych powiązaniach z Radą Ministrów, Prezesem Rady Mi- nistrów albo ministrami. W jej skład wchodzą organy administracji rządowej oraz urzędy, rozumiane jako jednostki organizacyjne, będące aparatem po- mocniczym, za pomocą których organy – a ściślej ich piastunowie – wykonują swoje zadania o publicznym charakterze i realizują przypisane im kompeten- cje23. W ujęciu podmiotowym, kategoria administracji rządowej obejmuje je- dynie podmioty, które spełniają określone przesłanki. Chodzi o wykonywanie funkcji administracji (zadania i kompetencje należeć muszą, jeśli nie wszyst- kie, to przynajmniej większość, do sfery administracji publicznej); podejmo- wanie działań w formach prawnych właściwych organom administracyjnym, w tym w formach władczych; oparcie faktycznego funkcjonowania na finan- sowym i majątkowym zasobie państwowym; pozostawanie w systemie organi- zacyjno-funkcjonalnym, poddanym kierownictwu Rady Ministrów24. § 3. Centralne organy administracji rządowej Jak już wcześniej podkreślano, w aspekcie podmiotowym pośród elemen- tów składających się na system administracji publicznej należy wskazać or- gany administracji publicznej. Pojęcie to nie zostało zdefiniowane w prawie polskim. Doktryna zaś zwraca uwagę na różne jego aspekty. W konsekwen- cji zróżnicowane podejście w piśmiennictwie do zagadnienia definiowania organu administracji publicznej powoduje, że formułowane definicje też są różne. Znaczenie zaprezentowane w literaturze z zakresu prawa administra- cyjnego, w ogólnym ujęciu, sprowadza rozumienie organów administracji pu- blicznej do podmiotów, które działają za państwo bezpośrednio (organy admi- nistracji państwowej) lub za pośrednictwem samorządu (organy administra- cji samorządowej) i z tego tytułu mogą w określonym przez prawo zakresie korzystać z władztwa państwowego25. Zawężając pole badawcze do organów 23 Wyr. TK z 15.6.2011 r., K 2/09, OTK-A 2011, Nr 5, poz. 42, pkt 3.1 uzasadnienia. 24 J. Jagielski, W sprawie treści..., s. 224 i n. 25 Zob. J. Zimmermann, Prawo administracyjne..., 2006, s. 98. 7 Rozdział I. Pełnienie funkcji centralnych organów... rządowych, można przyjąć, że są to organy administracji publicznej państwa (organy administracji państwowej) jako podmiotu administracji publicznej. W konsekwencji organ ujmowany w kategoriach prawa publicznego, działając w sferze imperium, wyraża poprzez osobę piastuna – w granicach posiadanych kompetencji – własną wolę26. Poddając przedmiotowe zagadnienie dalszej analizie, należy wskazać, że, definiując pojęcie organu administracji państwowej, w literaturze zwraca się uwagę na cztery podstawowe elementy konstrukcyjne tego pojęcia. Orga- nem administracji państwowej może być podmiot, który jest wyodrębniony organizacyjnie w ramach aparatu państwowego, działa w imieniu i na ra- chunek państwa, jest upoważniony do posługiwania się środkami władczymi i działa w ramach, opartych na przepisach prawa, kompetencji27. Innymi słowy, za organ administracji państwowej (administracji rządowej) w znacze- niu ustrojowym uznaje się podmiot, który spełnia trzy podstawowe warunki. Pierwszym z nich jest konieczność pozostawania w strukturze organizacyjnej państwa. Po drugie, podmiot taki musi być powołany w celu wykonywania norm prawa administracyjnego i wreszcie musi działać na podstawie przyzna- nych mu przez prawo kompetencji28. Mając na uwadze powyższe, można przy- jąć, że organem administracji państwowej(rządowej) będzie organ państwa zajmujący się bezpośrednim wykonywaniem funkcji administracyjnej pań- stwa. Będzie więc to organ zajmujący się wykonywaniem prawa, a nie jego sta- nowieniem czy wykonywaniem wymiaru sprawiedliwości29. Centralne organy administracji rządowej, przynależąc do grupy organów administracji państwowej w ujęciu organizacyjnym, są trwałym, choć podle- gającym modyfikacjom co do zakresu działania, uprawnień oraz podporząd- kowania elementem administracji rządowej30. Ich zróżnicowane normatyw- nie nazwy indywidualne, będące wyrazem „osobowej istoty organu”, wskazują na istotę aspektu personalistycznego organu. Również istotnie zróżnicowane są podstawy prawne, zakresy działania oraz funkcje: od gromadzenia i syste- 26 L. Rajca, Pozycja ustrojowa zarządu gminy i jej przewodniczącego, Samorząd Terytorialny 27 J. Szreniawski, Wstęp do nauki administracji, Lublin 2004, s. 49. 28 R. Giętkowski, [w:] E. Bojanowski, K. Żukowski (red.), Leksykon prawa administracyjnego, 29 A. Wiktorowska, [w:] M. Wierzbowski (red.), Prawo administracyjne, Warszawa 2011, s. 110. 30 M. Grzybowski, Rada ministrów i administracja rządowa, [w:] R. Hauser, A. Wróbel, Z. Nie- wiadomski (red.), System Prawa Administracyjnego, t. 2: Konstytucyjne podstawy funkcjonowa- nia administracji publicznej, Warszawa 2012, s. 147. 2002, Nr 4, s. 8. Warszawa 2009, s. 216. 8 § 3. Centralne organy administracji rządowej matyzowania informacji (np. Prezes Głównego Urzędu Statystycznego), przez funkcje nadzorczo-kontrolne (np. Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego, Główny Inspektor Sanitarny), po funkcje zarządzania mieniem Skarbu Pań- stwa czy infrastrukturą państwową (np. Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad) oraz bieżącego kierowania służbami państwowymi (Komendant Główny Państwowej Straży Pożarnej czy Komendant Główny Policji)31. I. Pojęcie centralnych organów administracji rządowej W teorii wyróżnia się wiele podziałów organów administracji publicznej. Ich klasyfikacji dokonuje się na podstawie zróżnicowanych kryteriów. Donio- słe znaczenie ma podział na organy naczelne i centralne (oraz lokalne) w syste- mie organizacyjnym państwa32, co nie zmienia faktu, że administrację w aspek- cie osobowym tworzą przede wszystkim ludzie, którzy wykonując określoną funkcję, w imieniu państwa realizują zadania publiczne. Pod względem struk- turalnym istnieją natomiast dwa elementy konstrukcyjne administracji rzą- dowej szczebla centralnego. Pierwszy z nich tworzą wskazane bezpośrednio w Konst organy, które stoją na szczycie struktury administracyjnej i których właściwość miejscowa obejmuje terytorium całego państwa. Do tej grupy nie- wątpliwie można zaliczyć Radę Ministrów, Prezesa Rady Ministrów i mini- strów, a także inne organy wskazane w ustawach33. Organy te powszechnie określane są mianem naczelnych organów administracji rządowej. Drugi ele- ment konstrukcyjny administracji rządowej szczebla centralnego tworzą cen- tralne organy administracji rządowej, które w odróżnieniu do organów na- czelnych nie mają statusu organów konstytucyjnych, natomiast podlegają bez- pośrednio jednemu z konstytucyjnych organów centralnych (naczelnych). Ze swej istoty przynależą do grupy organów administracji publicznej, chociaż nie posiadają statusu ministerstw (ministrów) i nie są reprezentowane przez swych szefów (kierowników) w składzie Rady Ministrów. Organy te obejmują zakre- sem wydzielonej im przedmiotowo działalności (głównie) administracyjnej te- rytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W tym aspekcie organy centralne są prze- ciwstawiane organom terenowym administracji rządowej, które swoim działa- niem obejmują teren województwa lub kilku województw – jednostki podziału 31 M. Grzybowski, Rada ministrów i administracja rządowa, [w:] R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel (red.), System Prawa Administracyjnego, t. 2..., s. 147. 32 M. Kallas, [w:] B. Szmulik, K. Miaskowska-Daszkiewicz (red.), Administracja publiczna. Ustrój administracji państwowej centralnej, t. 1, Warszawa 2012, Legalis. 33 J. Boć, Prawo administracyjne, Wrocław 2007, s. 143–152. 9 Rozdział I. Pełnienie funkcji centralnych organów... terytorialnego państwa (zasadniczego lub specjalnego). Przedstawiony podział organów administracji rządowej na naczelne i centralne ze względu na przyjęte kryteria, a właściwie brak w omawianym zakresie unormowań konstytucyj- nych, może budzić wątpliwości. W ostatnich latach jednak w literaturze prawa administracyjnego konsekwentnie jest prezentowany pogląd w sprawie odróż- nienia organów centralnych i naczelnych34. Pojęcie centralnego organu administracji rządowej, jak to już było podkre- ślane, nie jest pojęciem konstytucyjnym, lecz ustawowym. Co więcej, przepisy ustaw ustrojowych, dotyczące centralnych organów administracji rządowej, nie mają jednolitego charakteru, a nawet wskazuje się na ich nieprecyzyjność w zakresie zróżnicowanego charakteru prawnego tych podmiotów. Dlatego przy ustalaniu, czy dany organ administracji publicznej jest centralnym orga- nem administracji rządowej, należy uwzględniać przepisy ustaw szczególnych określających ustrój danego organu, które z reguły nazywają expressis verbis dany organ centralnym organem administracji rządowej35. Niestety, przepisy ustaw kompetencyjnych, odnosząc się do organów przynależnych do oma- wianej grupy, posługują się niejednolitą terminologią. Najczęściej pojawia się określenie „centralny organ administracji rządowej” – i to sformułowanie na- leży uznać za prawidłowe, ale mowa jest także o „kierowniku urzędu cen- tralnego”, „kierowniku centralnego urzędu administracji rządowej”, „urzędzie centralnym”, „kierowniku centralnego organu administracji rządowej”. Przed- stawione określenia oznaczają to samo, przy czym, jak się podkreśla w pi- śmiennictwie, nazwy „kierownik urzędu centralnego”, „kierownik centralnego urzędu administracji rządowej36”, „urząd centralny”, „kierownik centralnego organu administracji rządowej37” – z punktu widzenia zasad tworzenia prawa – są zbędne i nie powinno się ich stosować w aktach normatywnych z tego powodu, że owo zróżnicowanie powoduje trudności interpretacyjne38. Po- mimo niekonsekwencji w nazewnictwie, kategoria organów centralnych two- rzy, w ramach całej struktury administracji centralnej, jednolity segment ad- 34 Ibidem, s. 152. 35 A. Wróbel, [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel (red.), Komentarz aktualizowany do ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, Lex/el 2016, komentarz aktualizo- wany do art. 5 Kodeksu postępowania administracyjnego. 36 Art. 5 § 2 KPA. 37 Art. 25 ust. 5 ustawy z 30.4.2010 r. o zasadach finansowania nauki (t.j. Dz.U. z 2018 r. 38 M.G. Jarentowski, Legislacyjne aspekty ustroju centralnych organów administracji rządowej, poz. 87 ze zm.). PPP 2011, Nr 5, s. 9. 10 § 3. Centralne organy administracji rządowej ministracyjno-wykonawczy będący segmentem bezpośrednio niższym w sto- sunku do organów segmentu polityczno-rządowego (Rady Ministrów, Prezesa Rady Ministrów oraz ministrów)39. Natomiast osoby pełniące funkcję central- nych organów administracji rządowej, w ramach łączącego je z organem sto- sunku organizacyjnego, wykonują zadania przypisane do organu w struktu- rach administracji rządowej szczebla centralnego. W konsekwencji każdy z or- ganów centralnych jest podporządkowany bądź poddany nadzorowi ministra lub Prezesa Rady Ministrów40, co znajduje wyraz w ustawach szczególnych re- gulujących ich status. Próba wprowadzenia do obrotu prawnego legalnej definicji centralnego or- ganu administracji rządowej została podjęta przez ustawodawcę w art. 9 nie- obowiązującej już ustawy z 5.6.1998 r. o administracji rządowej w wojewódz- twie41. Przez pojęcie to, zgodnie z cytowanym przepisem, należało rozumieć kierownika będącego organem lub kierującego urzędem administracji rządo- wej, który był powoływany przez Radę Ministrów lub Prezesa Rady Ministrów i na podstawie ustaw szczególnych podlegał Radzie Ministrów, Prezesowi Rady Ministrów lub właściwemu ministrowi bądź nad którego działalnością nadzór sprawował Prezes Rady Ministrów albo właściwy minister. Jak się jednak oka- zało, definicja ta nie znalazła zastosowania do innych organów administracji publicznej, które nie cechowały się zależnościami wymienionymi we wskaza- nym przepisie, a które niewątpliwie należy uznać za organy centralne42. Natomiast na gruncie Kodeksu postępowania administracyjnego43 cen- tralny organ administracji rządowej jest uważany za organ administracji pu- blicznej. Zgodnie z art. 5 § 2 pkt 4 KPA kierownik centralnego urzędu admi- nistracji rządowej44 został włączony w zakres pojęcia „minister”, przez które 39 Por. J. Jagielski, [w:] J. Jagielski, K. Rączka, Ustawa o służbie cywilnej. Komentarz, Warszawa 2010, s. 92. 40 J. Jagielski, [w:] J. Jagielski, K. Rączka, Ustawa o służbie cywilnej..., s. 92. 41 T.j. Dz.U. z 2001 r. Nr 80, poz. 972 ze zm. 42 Tak C. Martysz, Centralne organy administracji: pojęcie, struktura i pozycja w postępowa- niu administracyjnym, [w:] J. Supernat (red.), Między tradycją a przyszłością. Księga pamiątkowa dedykowana prof. J. Bociowi, Wrocław 2009, s. 467. 43 Ustawa z 14.6.1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.). 44 Nazwa, którą posłużył się ustawodawca, jest pewną niekonsekwencją terminologiczną. Ze względu na to, iż ustawy ustrojowe, na podstawie których działają centralne organy administracji rządowej, określają je takim mianem, to wydaje się, że pozostałe ustawy traktujące zbiorczo o tych organach powinny również określać je tym samym terminem. Tym bardziej że w art. 5 § 2 pkt 3 KPA ustawodawca posługuje się pojęciem centralnego organu administracji rządowej. 11 Rozdział I. Pełnienie funkcji centralnych organów... ustawodawca rozumie Prezesa i wiceprezesa Rady Ministrów pełniących funk- cję ministra kierującego określonym działem administracji rządowej, mini- strów kierujących określonym działem administracji rządowej, przewodniczą- cych komitetów wchodzących w skład Rady Ministrów, kierowników cen- tralnych urzędów administracji rządowej podległych, podporządkowanych lub nadzorowanych przez Prezesa Rady Ministrów lub właściwego ministra, a także kierowników innych równorzędnych urzędów państwowych załatwia- jących sprawy z zakresu administracji publicznej w trybie uregulowanym w KPA. Konsekwencją proceduralną przedstawionej regulacji jest to, że od de- cyzji wydanych przez centralny organ administracji rządowej w I instancji nie służy odwołanie do organu wyższego stopnia, tylko wnoszony do tego samego organu wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy (art. 127 § 3 KPA). Potwier- dza to też art. 34 ust. 2 ustawy z 4.9.1997 r. o działach administracji rządo- wej45, w myśl którego w sprawach indywidualnych decyzje centralnego organu administracji rządowej są ostateczne w rozumieniu przepisów KPA, chyba że ustawa uprawnienie takie przyznaje ministrowi kierującemu określonym dzia- łem administracji rządowej. Podsumowując, w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 3 KPA, centralne organy administracji rządowej należą do organów administracji pu- blicznej. Przedstawione rozważania prowadzą do wniosku, że pomimo braku de- finicji normatywnej „centralnego organu administracji rządowej” nie ma za- sadniczo sprzeczności co do sposobu ich definiowania. Natomiast funkcję centralnych organów pełnią osoby (piastuni), rozumiane również jako kie- rownicy jednostek organizacyjnych, stanowiących aparat pomocniczy organu (np. prezesów urzędów), podlegających Prezesowi Rady Ministrów czy też odpowiednim ministrom, utworzonych na podstawie obowiązujących w tym zakresie przepisów ustaw szczególnych. Organy centralne są wyłącznie orga- nami o właściwości szczególnej, powoływanymi do zarządzania (administro- wania) sprawami o charakterze publicznoprawnym46. Ponadto w swojej więk- szości podporządkowane są one właściwym ministrom, zgodnie z przepisami DziałAdmRzU, na zasadzie wyjątku – Prezesowi Rady Ministrów47. W kon- statacji można stwierdzić, że centralnym organem administracji rządowej jest jednostka organizacyjna administracji publicznej, wyodrębniona normatyw- nie w aspekcie przedmiotowym i organizacyjnym, ukonstytuowana również 45 T.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 888 ze zm. 46 Z. Leoński, Zarys prawa administracyjnego, Warszawa 2000, s. 90–91. 47 Art. 33a DziałAdmRzU. 12 § 3. Centralne organy administracji rządowej kompetencyjnie, personifikowana zaś przez osobę fizyczną przyjmującą tę rolę w drodze powołania, a która uprawniona została, w przypisanym ustawą za- kresie, do wyrażania woli państwa. Cechą wspólną centralnych organów ad- ministracji rządowej, odróżniającą tę grupę organów od organów naczelnych, co do zasady, jest fakt, że są one powoływane i odwoływane przez Prezesa Rady Ministrów. Wyjątki w tym zakresie ustanawiają ustawy kompetencyjne. Pozycja ustrojowa centralnych organów administracji rządowej, przynaj- mniej w jej podstawowym, konstrukcyjnym zarysie, została określona przez przepisy ustaw materialnych tworzących urzędy poszczególnych centralnych organów. Ustawy te regulują również kwestie powoływania i odwoływania pia- stunów tych organów i określają zakresy ich działania (właściwość meryto- ryczną i rzeczową). W literaturze podkreśla się, że zakres ten jest zawsze zakre- sem szczególnym, wyspecjalizowanym i ograniczonym przedmiotowo48. Cen- tralne organy nie zostały wyposażone w kompetencję do stanowienia źródeł powszechnie obowiązującego prawa, czyli nie przysługuje im prawo do stano- wienia aktów prawa powszechnie obowiązującego w postaci rozporządzeń49. Dlatego też, centralne organy administracji rządowej mają charakter wyspe- cjalizowany, a ich kompetencje, określane w ustawach, są ograniczone do kon- kretnej dziedziny i nie mają charakteru generalnego. Kategoria centralnych organów administracji rządowej, pomimo że nie zo- stała uregulowana w Konst, coraz bardziej zyskuje na znaczeniu w warunkach narastającej specjalizacji działań administracji. Tendencji tej sprzyja również fakt, że organy te tworzone są w drodze aktów ustawowych i podlegają nadzo- rowi organu naczelnego (Prezesowi Rady Ministrów lub odpowiedniemu mi- nistrowi). Ratio legis tworzenia odrębnych organów centralnych należy upa- trywać w rozdzielaniu funkcji organów odpowiedzialnych za politykę państwa i planowanie strategiczne od organów wyspecjalizowanych, pełniących funkcje wykonawcze, kontrolne i regulacyjne. Obok przyczyn o charakterze związa- nym z naturą problemów, którymi zajmują się organy centralne, wpływ na ich funkcjonowanie mają uwarunkowania historyczne, wynikające z tradycji ist- nienia takich organów bądź pojawienia się nowych zadań w związku z prze- prowadzaniem reform ekonomicznych lub społecznych50. W efekcie regula- cje dotyczące statusu centralnych organów administracji rządowej są mocno 48 A. Pakuła, Dylematy niezależności centralnych organów administracji rządowej, [w:] J. Su- pernat (red.), Między tradycją a przyszłością..., s. 546. 49 J. Zimmermann, Prawo administracyjne..., 2006, s. 185–186. 50 J. Gąciarz, [w:] R. Hauser (red.), Administracja publiczna, Warszawa 2005, s. 191. 13 Rozdział I. Pełnienie funkcji centralnych organów... zróżnicowane i pochodzą z różnych okresów kształtowania się administracji gospodarczej. Natomiast ich wspólną cechą jest to, że piastunowie tych orga- nów pozostają w stosunku zatrudnienia będącego podstawą bytową wykony- wanej funkcji publicznej. Ponadto nie wchodzą w skład Rady Ministrów, tym samym nie można im przypisać pozycji organów naczelnych, natomiast ich właściwość miejscowa obejmuje terytorium całego kraju. Kategoria organów centralnych stanowi kategorię nad wyraz niejednolitą czy to pod względem na- zwy, czy trybu powoływania, odwoływania, podporządkowania, czy w końcu pod względem struktury i pełnionych funkcji51. Natomiast różnice te, szcze- gólnie w odniesieniu do trybu powołania i odwołania (choć tu w mniejszym zakresie), zacierają się przy centralnych organach o charakterze monokratycz- nym. W większości centralne organy administracji rządowej są organami spra- wowanymi jednoosobowo. Najbardziej charakterystyczną grupę tworzą or- gany w postaci kierowników stojących, co do zasady, na czele podporządko- wanych im organizacyjnie urzędów centralnych, które stanowią ich pomocni- czy aparat pracy. Ustawodawca, co już było podkreślane, posługuje się bardzo niejednolitym nazewnictwem na oznaczenie centralnych organów administra- cji rządowej. Można tu wyróżnić: 1) prezesów (Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego52, Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów53, Prezes Głównego Urzędu Sta- tystycznego54, Prezes Urzędu Zamówień Publicznych55, Prezes Urzędu Transportu Kolejowego56, Prezes Głównego Urzędu Miar57, Prezes Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Bakteriobójczych58, Prezes Urzędu Komunikacji Elektro- 51 M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 52 Art. 20 ustawy z 3.7.2002 r. – Prawo lotnicze (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 959 ze zm.). 53 Art. 29 ustawy z 16.2.2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (t.j. Dz.U. z 2017 r. 2000, s. 107. poz. 229 ze zm.). 54 Art. 23 ustawy z 29.6.1995 r. o statystyce publicznej (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1068 ze zm.). 55 Art. 152 ustawy z 29.1.2004 r. – Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1579 56 Art. 10 ustawy z 28.3.2003 r. o transporcie kolejowym (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2117 ze zm.). 57 Art. 10 ustawy z 11.5.2001 r. – Prawo o miarach (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 884 ze zm.). 58 Art. 2 ustawy z 18.3.2011 r. o Urzędzie Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Me- dycznych i Produktów Bakteriobójczych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1718). ze zm.). 14 § 3. Centralne organy administracji rządowej nicznej59, Prezes Urzędu Regulacji Energetyki60, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego61, Prezes Państwowej Agencji Atomistyki62, Prezes Wyższego Urzędu Górniczego63); 3) 2) dyrektorów (Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych64, Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad65, Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska66); szefów (Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjono- wanych67, Szef Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego68, Szef Agencji Wywiadu69, Szef Centralnego Biura Antykorupcyjnego70, Szef Służby Kontrwywiadu Wojskowego71, Szef Służby Wywiadu Wojskowego72, Szef Obrony Cywilnej Kraju73, Szef Urzędu do spraw Cudzoziemców74, Szef Służby Cywilnej75); 59 Art. 190 ust. 3 ustawy z 16.7.2004 r. – Prawo telekomunikacyjne (t.j. Dz.U. z 2017 r. 60 Art. 21 ustawy z 10.4.1997 r. – Prawo energetyczne (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 220 ze zm.). 61 Art. 59 ustawy z 20.12.1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2017 r. 62 Art. 109 ustawy z 29.11.2000 r. – Prawo atomowe (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 576 ze zm.). 63 Art. 165 ustawy z 9.6.2011 r. – Prawo geologiczne i górnicze (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2126 poz. 1907 ze zm.). poz. 2336). ze zm.). 64 Art. 18 ustawy z 14.7.1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 217). 65 Art. 18 ustawy z 21.3.1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2222 ze zm.). 66 Art. 121 ustawy z 3.10.2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochro- nie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1405 ze zm.). 67 Art. 7 ustawy z 24.1.1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1255 ze zm.). 68 Art. 3 ustawy z 24.5.2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wy- wiadu (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1920 ze zm.). 69 Ibidem. 70 Art. 5 ustawy z 9.6.2006 r. o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1993 ze zm.). 71 Art. 3 ustawy z 9.6.2006 r. o Służbie Kontrwywiadu Wojskowego oraz Służbie Wywiadu Wojskowego (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1978). 72 Ibidem. 73 Art. 17 ustawy z 21.11.1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1430 ze zm.). 74 Art. 16 ustawy z 12.12.2013 r. o cudzoziemcach (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 2206 ze zm.). 75 Art. 10 ustawy z 21.11.2008 r. o służbie cywilnej (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1889 ze zm.). 15
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Stosunek zatrudnienia osób pełniących funkcję centralnych organów administracji rządowej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: