Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00352 004102 14816683 na godz. na dobę w sumie
Stowarzyszenia i fundacje - ebook/pdf
Stowarzyszenia i fundacje - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 512
Wydawca: Lexis Nexis Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7806-032-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> administracyjne
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Jest to kolejna, już czwarta edycja tej cieszącej się powodzeniem u Czytelników publikacji. Uwzględnia ona zmiany w prawie, które nastąpiły od czasu poprzedniego wydania, a także najnowsze piśmiennictwo i orzecznictwo.
Książka ma klarowny układ – jest podzielona na dwie części, z których pierwsza jest poświęcona stowarzyszeniom, druga zaś fundacjom. Część pierwszą rozpoczyna omówienie pojęcia stowarzyszenia (stowarzyszenia mające osobowość prawną, zwykłe, terenowe jednostki organizacyjne i związki stowarzyszeń) oraz zagadnienia wolności i prawa zrzeszania się. W dalszych rozdziałach przedstawiono tworzenie stowarzyszeń, rejestrację, problematykę organów, członkostwa, ponadto majątek i nadzór nad stowarzyszeniami, ich ustanie oraz likwidację. W części drugiej autor omówił takie zagadnienia, jak ustanowienie fundacji, w tym akt fundacyjny, rejestrację, problematykę statutu, a także majątku i nadzoru nad fundacjami oraz usta-nia fundacji. W obu częściach w szerokim zakresie przedstawiono orzecznictwo Sądu Najwyższego, sądów apelacyjnych, Trybunału Konstytucyjnego oraz Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, zwrócono również uwagę na przepisy szczególne, m.in. na ustawę z 23 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie oraz ustawę z  25 czerwca 2010 r. o sporcie.
Stowarzyszenia i fundacje to książka, która – ze względu na kompleksowe omówienie tematu – niewątpliwie będzie cenną pomocą zarówno dla prawników zajmujących się przedstawianą problematyką, jak i podmiotów związanych ze stowarzyszeniami i fundacjami.
Autor jest radcą prawnym, znanym Czytelnikom z wielu opracowań z dziedziny prawa cywilnego i handlowego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Stowarzyszenia i fundacje Paweł Suski Wydanie 4 Warszawa 2011 Redaktor prowadzący: Joanna Tchorek Opra co wa nie re dak cyj ne: Katarzyna Tynkiewicz Redakcja techniczna: Małgorzata Duda Projekt okładki i stron tytułowych: Agnieszka Tchórznicka © Copyright by LexisNexis Polska Sp. z o.o. 2011 Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana ani rozpowszechniana za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych – bez pisemnej zgody Autora i wydawcy. ISBN 978-83-7806-032-1 LexisNexis Polska Sp. z o.o. Ochota Office Park 1, Al. Jerozolimskie 181, 02-222 Warszawa tel. 22 572 95 00, faks 22 572 95 68 Infolinia: 22 572 99 99 Redakcja: tel. 22 572 83 26, 22 572 83 28, 22 572 83 11, faks 22 572 83 92 www.LexisNexis.pl, e-mail: biuro@LexisNexis.pl Księgarnia Internetowa: dostępna ze strony www.LexisNexis.pl Spis treści Wykaz skrótów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 StoWaRzySzeNIa W  PRaWIe PoLSKIm Część pierwsza RozdzIał I. Sytuacja stowarzyszeń na ziemiach polskich przed 1989 r. . . . . . . 17 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 2. Ustawodawstwa państw zaborczych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 2.1. Zabór austriacki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 2.2. Zabór pruski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 2.3. Zabór rosyjski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22 3. Dwudziestolecie międzywojenne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 4. Okres drugiej wojny światowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30 5. Lata 1944–1989 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33 RozdzIał II. Źródła prawa stowarzyszeń. zakres Prawa o stowarzyszeniach . . 37 1. Źródła . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 2. Zakres przedmiotowy Prawa o stowarzyszeniach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 3. Zakres podmiotowy Prawa o stowarzyszeniach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 RozdzIał III. Pojęcie stowarzyszenia i rodzaje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 1. Zagadnienia ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 2. Stowarzyszenia w ujęciu Prawa o stowarzyszeniach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 2.1. Zrzeszenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49 2.2. Dobrowolność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 2.3. Samorządność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 2.4. Trwałość . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 2.5. Cele stowarzyszenia – cel niezarobkowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 3. Stowarzyszenia a inne podmioty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 3.1. Fundacje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 3.2. Organizacje społeczne – organizacje pozarządowe . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 3.3. Organizacje pożytku publicznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63 3.4. Partie polityczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64 3.5. Samorządy zawodowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 3.6. Związki zawodowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 5 Spis treści 4. Zasady działania stowarzyszeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 4.1. Zasada praworządności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 4.2. Zasada równości stowarzyszeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 4.3. Demokracja wewnętrzna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66 4.4. Równość członków stowarzyszenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67 5. Rodzaje stowarzyszeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68 RozdzIał IV. Wolność i prawo zrzeszania się . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72 2. Wolność zrzeszania się w ujęciu Konstytucji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74 3. Prawo zrzeszania się w ujęciu prawa międzynarodowego . . . . . . . . . . . . . . . . 83 3.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83 3.2. Deklaracja powszechna praw człowieka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 3.3. Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych . . . . . . . . . . . . . 84 3.4. Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności . . . . . . . . 88 3.4.1. Artykuł 11 Konwencji w orzecznictwie sądów polskich . . . . . . . . . . . 99 3.4.2. Sprawy przeciwko Polsce przed Trybunałem . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 3.5. Konwencja ramowa o ochronie mniejszości narodowych . . . . . . . . . . . . . . 103 3.6. Konwencja o Prawach Dziecka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 3.7. Europejska Karta Samorządu Terytorialnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 4. Prawo zrzeszania się w ujęciu prawa Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . 107 5. Prawo zrzeszania się w ujęciu Prawa o stowarzyszeniach . . . . . . . . . . . . . . . . 110 6. Pozaprawne ograniczenia zrzeszania się . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 RozdzIał V. tworzenie stowarzyszeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 1. Prawo tworzenia stowarzyszeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 1.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 1.2. Zebranie założycielskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 1.3. Uchwalenie statutu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 1.4. Komitet założycielski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 2. Szczególne wymagania warunkujące utworzenie stowarzyszenia . . . . . . . . . . . 123 2.1. Aprobata . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 2.2. Uchwała określonej władzy religijnej o utworzeniu . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 2.3. Uzgodnienie zakresu działalności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 2.4. Zezwolenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 RozdzIał VI. Postępowanie rejestrowe i ewidencyjne . . . . . . . . . . . . . . . . 126 1. Pojęcie, funkcje, jawność rejestru . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 2. Źródła prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128 3. Organizacja i zakres rejestru . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128 4. Podmioty postępowania rejestrowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131 4.1. Sąd rejestrowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 131 4.2. Referendarz sądowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 4.3. Wnioskodawcy i uczestnicy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 4.4. Prokurator. Rzecznik Praw Obywatelskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 5. Wszczęcie postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 5.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 5.2. Wniosek o wpis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 140 6. Wstępne czynności sądu rejestrowego; badanie formalne wniosku . . . . . . . . . . . 6 Spis treści 7. Badanie materialne zgłoszenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 8. Orzeczenia sądu rejestrowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 8.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 8.2. Podstawa faktyczna postanowienia zarządzającego dokonanie wpisu . . . . . . 147 8.3. Treść postanowienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 8.4. Koszty postępowania rejestrowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 8.5. Sprostowanie postanowienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 8.6. Uzasadnianie i doręczanie postanowień . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 149 8.7. Prawomocność, skuteczność i wykonalność postanowień . . . . . . . . . . . . . 149 9. Środki odwoławcze w postępowaniu rejestrowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 150 9.1. Skarga na orzeczenie referendarza sądowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 150 9.2. Apelacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 9.3. Zażalenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 9.4. Skarga kasacyjna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 151 9.5. Wznowienie postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 9.6. Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia . . . 152 10. Wpis do rejestru stowarzyszeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 10.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 10.2. Prostowanie wadliwych wpisów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 10.3. Klasyfikacja wpisów do rejestru . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 11. Skutki wpisu do rejestru . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 11.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 11.2. Zasada jawności materialnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 155 11.3. Zasada wpisu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 11.4. Zasada zupełności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 11.5. Zasada prawdziwości (wiarygodności) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 11.6. Zasada jawności formalnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 12. Rejestracja stowarzyszenia – organizacji pożytku publicznego . . . . . . . . . . . . 158 13. Wpis do ewidencji prowadzonej przez starostów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 RozdzIał VII. Statut . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 1. Charakter prawny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 1.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 1.2. Akt normatywny prawa przedmiotowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 1.3. Pozaprawny akt normatywny organizacji społecznej . . . . . . . . . . . . . . . . 168 1.4. Koncepcja cywilistyczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 169 1.5. Interpretacja postanowień statutu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171 2. Treść statutu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172 2.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172 2.2. Nazwa stowarzyszenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 2.3. Teren działania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 2.4. Siedziba stowarzyszenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 2.5. Cele i sposoby ich realizacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182 182 2.6. Członkostwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7. Organy (władze) stowarzyszenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182 2.8. Środki finansowe, składki członkowskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183 2.9. Zmiana statutu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183 2.10. Rozwiązanie stowarzyszenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183 2.11. Terenowe jednostki organizacyjne (oddziały) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183 7 Spis treści 2.11.1. Terenowe jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej . . 184 2.11.2. Terenowe jednostki organizacyjne mające osobowość prawną . . . . . 184 2.11.3. Sytuacja prawna oddziału po uzyskaniu osobowości prawnej . . . . . 187 2.11.4. Utrata osobowości prawnej przez oddział . . . . . . . . . . . . . . . . . 188 2.12. Fakultatywne postanowienia statutu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 188 3. Uchwalenie statutu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 189 4. Zmiana statutu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 5. Statut a inne akty wewnętrzne stowarzyszenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 RozdzIał VIII. organy stowarzyszenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200 1. Rodzaje organów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200 2. Walne zebranie członków (zebranie delegatów) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 202 3. Zarząd . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204 4. Organ kontroli wewnętrznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 217 5. Sąd koleżeński, sąd polubowny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 217 218 6. Charakter prawny uchwał organów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. Brak organów. Kuratela . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 RozdzIał IX. Członkostwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 1. Osoby fizyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 2. Osoby prawne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229 3. Jednostki organizacyjne określone w art. 331 k.c. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 4. Rodzaje członków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 234 5. Charakter prawny stosunku członkostwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 234 5.2. Administracyjnoprawny charakter stosunku wewnątrzorganizacyjnego . . . . . 234 5.3. Organizacyjny charakter stosunku wewnątrzorganizacyjnego . . . . . . . . . . . 235 5.4. Cywilnoprawny charakter stosunku wewnątrzorganizacyjnego . . . . . . . . . . 236 5.5. Stanowisko orzecznictwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238 6. Powstanie stosunku członkostwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250 7. Zawieszenie członkostwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252 8. Ustanie stosunku członkostwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252 8.1. Ustąpienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252 8.2. Usunięcie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253 8.3. Śmierć . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253 8.4. Ubezwłasnowolnienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253 8.5. Utrata osobowości prawnej przez członka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 254 8.6. Rozwiązanie stowarzyszenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 254 8.7. Inne przypadki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 254 9. Prawa i obowiązki członka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 9.1. Prawa członka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 9.2. Obowiązki członka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 256 10. Ochrona praw członka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 257 11. Stosunki między członkiem a stowarzyszeniem niełączące się z członkostwem . . 261 11.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 261 11.2. Zatrudnienie członków stowarzyszenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 262 RozdzIał X. majątek stowarzyszenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 263 1. Pojęcie majątku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 263 8 Spis treści 2. Źródła powstania majątku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 263 2.1. Składki członkowskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 2.2. Praca społeczna członków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 2.3. Darowizny, spadki, zapisy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 2.4. Dochody z majątku stowarzyszenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 266 2.5. Ofiarność publiczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 266 2.6. Dotacje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 267 2.7. Działalność zarobkowa. Działalność gospodarcza stowarzyszeń . . . . . . . . . 269 2.8. Inne źródła . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 274 RozdzIał XI. Nadzór nad stowarzyszeniami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 1. Pojęcie. Nadzór a kontrola . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 278 2. Organy nadzorujące . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 279 280 3. Sąd . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 284 4. Środki nadzoru . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 284 4.2. Środki stosowane przez organy nadzoru . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 284 4.3. Środki stosowane przez sąd . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 288 5. Odpowiednie stosowanie przepisów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 294 6. Nadzór nad stowarzyszeniem – organizacją pożytku publicznego . . . . . . . . . . . 296 RozdzIał XII. Ustanie stowarzyszenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 299 1. Rozwiązanie stowarzyszenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 299 2. Likwidacja stowarzyszeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301 2.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301 2.2. Likwidator . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 302 2.3. Przebieg likwidacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 303 306 2.4. Odpowiednie stosowanie przepisów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Upadłość stowarzyszenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 306 4. Przeznaczenie majątku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 307 5. Łączenie się i podział stowarzyszeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 308 RozdzIał XIII. Stowarzyszenie zwykłe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 310 1. Pojęcie stowarzyszenia zwykłego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 310 2. Założyciele i członkowie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 315 3. Utworzenie stowarzyszenia zwykłego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 316 4. Regulamin działalności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 318 4.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 318 4.2. Nazwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 319 4.3. Cel. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 320 4.4. Teren działania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321 4.5. Środki działania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321 4.6. Siedziba . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321 4.7. Przedstawiciel reprezentujący stowarzyszenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 321 4.8. Fakultatywne postanowienia regulaminu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 322 5. Członkostwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 322 6. Nadzór nad stowarzyszeniami zwykłymi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 323 7. Majątek stowarzyszenia – majątek członków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 324 8. Ustanie stowarzyszenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 326 9 Spis treści RozdzIał XIV. Sytuacja prawna stowarzyszeń utworzonych na podstawie Prawa o stowarzyszeniach z 1932 r. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 327 1. Sytuacja istniejących stowarzyszeń po wejściu w życie Prawa o stowarzyszeniach . . 327 2. Restytucja rozwiązanych stowarzyszeń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 327 3. Sytuacja stowarzyszeń nierozwiązanych i nieprowadzących działalności . . . . . . . 332 Część druga FUNdaCje W PRaWIe PoLSKIm RozdzIał XV. Fundacje na ziemiach polskich przed 1984 r. . . . . . . . . . . . . . 333 1. Początki fundacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 333 2. Ustawodawstwa państw zaborczych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 2.1. Zabór austriacki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 2.2. Zabór pruski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 2.3. Zabór rosyjski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 336 3. Dwudziestolecie międzywojenne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 337 4. Okres drugiej wojny światowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 340 5. Lata 1945–1984 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 342 RozdzIał XVI. Źródła prawa. zakres ustawy o fundacjach . . . . . . . . . . . . . 346 1. Źródła prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 346 2. Zakres przedmiotowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 349 3. Zakres podmiotowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 349 RozdzIał XVII. Pojęcie fundacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 351 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 351 2. Fundacje a inne jednostki organizacyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 355 2.1. Fundusze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 355 2.2. Fundusze składkowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 355 2.3. Organizacje społeczne – organizacje pozarządowe . . . . . . . . . . . . . . . . . 356 2.4. Stowarzyszenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 360 3. Rodzaje fundacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 360 RozdzIał XVIII. Ustanowienie fundacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 365 1. Wolność tworzenia fundacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 365 2. Fundatorzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 367 2.1. Osoby fizyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 367 2.2. Osoby prawne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 370 3. Akt fundacyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 374 3.1. Pojęcie. Charakter prawny. Akt fundacyjny a statut . . . . . . . . . . . . . . . . . 374 377 3.2. Sposób dokonania aktu fundacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2.1. Czynność inter vivos . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 377 3.2.2. Czynność mortis causa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 378 379 3.3.1. Cel fundacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 380 3.3.2. Majątek przeznaczony na realizację celu fundacji . . . . . . . . . . . . . . 389 3.3. Treść . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 Spis treści RozdzIał XIX. Statut . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 395 1. Charakter prawny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 395 2. Ustalenie statutu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 396 3. Treść statutu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 397 3.1. Nazwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 399 3.2. Siedziba . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 400 3.3. Majątek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 401 3.4. Cele, zasady, formy i zakres działalności fundacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . 401 3.5. Organy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 401 3.5.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 401 3.5.2. Zarząd . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 402 3.6. Prowadzenie przez fundację działalności gospodarczej . . . . . . . . . . . . . . . 413 3.7. Dopuszczalność i warunki połączenia fundacji z inną fundacją . . . . . . . . . . 418 4. Zmiana celu fundacji lub statutu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 418 RozdzIał XX. Postępowanie rejestrowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 422 1. Pojęcie, funkcje, jawność rejestru . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 422 2. Źródła prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 422 3. Organizacja i zakres rejestru . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 423 4. Podmioty postępowania rejestrowego. Wnioskodawcy i uczestnicy . . . . . . . . . . 423 5. Wszczęcie postępowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 424 5.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 424 5.2. Wniosek o wpis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 425 6. Wstępne czynności sądu rejestrowego; badanie formalne wniosku . . . . . . . . . . 428 7. Badanie materialne zgłoszenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 428 8. Orzeczenia sądu rejestrowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 430 8.1. Podstawa faktyczna postanowienia zarządzającego dokonanie wpisu . . . . . . 430 8.2. Postanowienie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 430 8.3. Koszty postępowania rejestrowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 430 8.4. Obowiązek zawiadomienia organów nadzorujących . . . . . . . . . . . . . . . . 431 9. Środki odwoławcze w postępowaniu rejestrowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 431 10. Wpis do rejestru . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 432 10.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 432 10.2. Prostowanie wadliwych wpisów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 432 10.3. Klasyfikacja wpisów do rejestru . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 432 11. Skutki wpisu do rejestru . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 432 12. Rejestracja fundacji – organizacji pożytku publicznego . . . . . . . . . . . . . . . . 433 RozdzIał XXI. majątek fundacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 436 1. Pojęcie majątku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 436 2. Źródła powstania majątku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 436 2.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 436 2.2. Nabycie w drodze czynności prawnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 437 2.3. Dotacje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 439 2.4. Przekazanie mienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 440 2.5. Dochody z własnej działalności. Działalność gospodarcza . . . . . . . . . . . . . 441 2.6. Ofiarność publiczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 443 2.7. Nawiązka i świadczenie pieniężne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 443 11 Spis treści 445 RozdzIał XXII. Nadzór nad fundacjami . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 445 2. Organy nadzorujące . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 445 2.1. Sąd . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 447 448 2.2. Obowiązki sądu rejestrowego i fundacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3. Środki nadzoru . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 450 4. Ograniczenia nadzoru . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 452 5. Nadzór nad fundacją – organizacją pożytku publicznego . . . . . . . . . . . . . . . . 454 RozdzIał XXIII. Ustanie fundacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 455 1. Likwidacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 455 1.1. Uwagi ogólne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 455 1.2. Przeznaczenie majątku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 460 2. Ustanie na podstawie ustawy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 462 3. Upadłość fundacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 462 4. Połączenie z inną fundacją . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 463 5. Zawieszenie działalności . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 463 RozdzIał XXIV. Szczególne rodzaje fundacji, przedstawicielstwa fundacji zagranicznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 465 1. Zakład Narodowy imienia Ossolińskich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 465 2. Centrum Badania Opinii Społecznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 466 3. Zakłady Kórnickie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 467 4. Fundacja „Polsko-Niemieckie Pojednanie” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 468 5. Przedstawicielstwa fundacji zagranicznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 472 Literatura . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 477 aneks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 491 1. Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. – Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 491 2. Ustawa z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (Dz.U. Nr 127, poz. 857 ze zm.) (wyciąg) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 498 3. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (tekst jedn. Dz.U. z 1991 r. Nr 46, poz. 203 ze zm.) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 504 Skorowidz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 507 Wykaz skrótów – Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporzą- dzona w Rzymie 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm. – ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) – kodeks cywilny austriacki (powszechna księga ustaw cywilnych) – kodeks cywilny niemiecki (BGB) – rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27 czerwca 1934 r. – Kodeks handlowy (Dz.U. Nr 57, poz. 502 ze zm.; nieobowiązujące) – ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz.U. Nr 88, poz. 553 ze zm.) – ustawa z  6 czerwca 1997  r. – Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. Nr 90, poz. 557 ze zm.) ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.) ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz. 296 ze zm.) ustawa z  25 lutego 1964  r. – Kodeks rodzinny i  opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.). ustawa z  15 września 2000  r. – Kodeks spółek handlowych (Dz.U. Nr 94, poz. 1037 ze zm.) rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z 27 października 1933 r. – Ko- deks zobowiązań (Dz.U. Nr 82, poz. 598 ze zm.; nieobowiązujące) Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z  2 kwietnia 1997  r. (Dz.U. Nr 78, poz.  483 ze sprost. i zm.) Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i  Politycznych (Dz.U. z  1977  r. Nr 38, poz. 167 i 168) ustawa z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami admini- stracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) ustawa z 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (tekst jedn. Dz.U. z 2003 r. Nr 188, poz. 1848 ze zm.) ustawa z  7 kwietnia 1989  r. – Prawo o  stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z  mocą ustawy z  27 paździer- nika 1932 r. – Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. Nr 94, poz. 808 ze zm.; nie- obowiązujące) – – – – – – – – – – – – 1. akty prawne e.k.p.c. k.c. k.c.a. k.c.n. k.h. k.k. k.k.w. k.p. k.p.a. k.p.c. k.r.o. k.s.h. k.z. Konstytucja RP m.p.p.o.p. p.p.s.a. pr.spółdz. pr.stow. pr.stow. z 1932 r. 13 Wykaz skrótów reg.u.s.p. rozp.KRS u.d.p.p.w. u.f. u.g.n. u.k.s.c. u.KRS u.s. – – – – – – – rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z  23 lutego 2007  r. – Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. Nr 38, poz. 249 ze zm.) rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z  21 grudnia 2000  r. w  sprawie szczegółowego sposobu prowadzenia rejestrów wchodzących w skład Krajo- wego Rejestru Sądowego oraz szczegółowej treści wpisów w tych rejestrach (Dz.U. Nr 117, poz. 1237 ze zm.) ustawa z 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolonta- riacie (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 234, poz. 1536 ze zm.) ustawa z 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach (tekst jedn. Dz.U. z 1991 r. Nr 46, poz. 203 ze zm.) ustawa z  21 sierpnia 1997  r. o  gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) ustawa z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jedn. Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.) ustawa z  20 sierpnia 1997  r. o  Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jedn. Dz.U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186 ze zm.) – ustawa z 25 czerwca 2010 r. o sporcie (Dz.U. Nr 127, poz. 857 ze zm.) 2. Publikatory orzecznictwa Biul. SN Lex LexPolonica ONSA – – – – – – – ONSAiWSA OPA OSA OSAB OSNC OSNC-ZD OSNK OSNKW OSNP 14 „Biuletyn Sądu Najwyższego” system informacji prawnej wydawnictwa Wolters Kluwer system informacji prawnej wydawnictwa LexisNexis Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (zbiór urzędowy wyda- wany do 2004 r.) Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów ad- ministracyjnych (zbiór urzędowy wydawany od 2004 r.) Orzecznictwo Sądów Najwyższych w sprawach podatkowych i administracyj- nych (miesięcznik wydawany w latach 1932–1939) – Orzecznictwo Sądów Apelacyjnych – Orzecznictwo Sądów Apelacji Białostockiej – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna – zbiór urzędowy wydawany jako: Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna (od stycznia 1995 r.), Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna oraz Izba Administracyjna Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (od stycznia 1990 r. do grudnia 1994 r.), Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna i  Administracyjna oraz Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (od kwietnia 1982 do grudnia 1989 r.), Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna oraz Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych (od 1963 r. do kwietnia 1982 r.), Orzecznictwo Izby Cywilnej Sądu Najwyższego (w 1962 r.), Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Cywilnej i  Karnej (w  latach 1953– 1961; powoływany dział orzecznictwa Izby Cywilnej), Zbiór Orzeczeń Sądu Najwyższego – Orzeczenia Izby Cywilnej (w  latach 1945–1952). Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna i Wojskowa Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Cywilna. Zbiór Dodatkowy (oficjalny zbiór dodatkowy wydawany od 2008 r.) – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Karna i Wojskowa – Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i  Spraw Publicznych (zbiór urzędowy wydawany od stycznia 2003 r.); po- przednio: Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Izba Administracyjna, Pracy i  Ubezpieczeń Społecznych (zbiór urzędowy wydawany od lipca 1994  r. do grudnia 2002 r.) Wykaz skrótów OSNSK OSP OTK ZU – Orzecznictwo Sądu Najwyższego w Sprawach Karnych – Orzecznictwo Sądów Polskich (Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbi- trażowych) – Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zbiór Urzędowy 3. Czasopisma KPP KSP M.Pod. MoP M.P. NP Pal. PiP PiZS PN POP PPH PS PUG Rej. RPEiS SiB ST StP 4. Inne Dz.Pr.P.P. NSA NTA SA SN SO TK WSA – – – – – – – – – – – – – – – – – – – „Kwartalnik Prawa Prywatnego” „Krakowskie Studia Prawnicze” „Monitor Podatkowy” „Monitor Prawniczy” „Monitor Polski” „Nowe Prawo” „Palestra” „Państwo i Prawo” „Prawo i Zabezpieczenie Społeczne” „Przegląd Notarialny” „Przegląd Orzecznictwa Podatkowego” „Przegląd Prawa Handlowego” „Przegląd Sądowy” „Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego” „Rejent” „Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny” „Spółdzielczy Instytut Badawczy” „Samorząd Terytorialny” „Studia Prawnicze” – Dziennik Praw Państwa Polskiego – Naczelny Sąd Administracyjny – Najwyższy Trybunał Administracyjny – Sąd Apelacyjny – Sąd Najwyższy – Sąd Okręgowy – Trybunał Konstytucyjny – Wojewódzki Sąd Administracyjny CZęŚć PIERWSZA Stowarzyszenia w prawie polskim Rozdział I Sytuacja stowarzyszeń na ziemiach polskich przed 1989 r. 1. Uwagi ogólne Prawo stowarzyszeń jest stosunkowo nową dziedziną prawa. Po raz pierwszy prawo zrzeszania się zostało wymienione – aczkolwiek nie wprost – w  aktach prawnych tworzących się Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej oraz w doku- mentach i praktyce Rewolucji Francuskiej z 1789 r. W XIX w. prawo to było stop- niowo regulowane w konstytucjach i ustawach zwykłych poszczególnych państw1. Pierwszymi aktami prawnymi na ziemiach polskich regulującymi problematykę stowarzyszeń były przepisy państw zaborczych. Sytuacja w poszczególnych zabo- rach przedstawiała się następująco. 2. Ustawodawstwa państw zaborczych 2.1. zabór austriacki Konstytucja z 4 marca 1849 r. oraz ogłoszony tylko dla krajów austriackich patent z 4 marca 1849 r. o prawach politycznych poręczonych przez konstytucyjną formę państwa wymieniały m.in. wolność zrzeszania się. Akty te zostały uchylone paten- tem z 31 grudnia 1851 r., a patentem z 26 listopada 1852 r. zabroniono zawiązy- wania stowarzyszeń, które „w jakimkolwiek zamiarze przywłaszczają sobie autory- 1 Więcej na ten temat: J.S. Langrod, Polskie prawo o stowarzyszeniach. Uwagi krytyczne, Kraków 1934, s. 1 i n.; J. Sabiniewicz, Prawo zrzeszania się w Polsce Ludowej, Poznań 1980, s. 9 i n.; E. Smoktunowicz, Prawo zrzeszania się w Polsce, Warszawa 1992, s. 21 i n.; T. Szulc, Prawo do stowarzyszania się w pań- stwach Europy Środkowo-Wschodniej w II połowie XIX w. – początek XX w., „Studia Prawno-Ekonomiczne” 2003, nr 68, s. 19 i n. 17 Część pierwsza. Stowarzyszenia w prawie polskim tet co do jakiejkolwiek gałęzi władzy ustawodawczej lub wykonawczej”; powstanie innych stowarzyszeń zależało od zgody władz2. Ustawa zasadnicza z 21 grudnia 1867 r. o ogólnych prawach obywateli i ich ochro- nie uznała prawo obywateli do tworzenia stowarzyszeń za niepodlegające ograni- czeniom, zaś ustawy zwykłe miały określać jego wykonanie. Prawo zrzeszania się bardziej kompleksowo uregulowano ustawą o  stowarzysze- niach z 15 listopada 1867 r.3 Przyjęła ona system zgłoszeniowy tworzenia stowa- rzyszenia. Założyciele zawiadamiali administracyjną władzę krajową (namiestnic- two) o  zamiarze utworzenia stowarzyszenia, załączając projekt statutu (§  4 ustawy). Statut powinien określać cel stowarzyszenia, jego środki i sposób ich zbie- rania, sposób tworzenia i odnowienia stowarzyszenia, siedzibę, prawa i obowiązki członków, organy, sposób reprezentacji, sposób załatwiania sporów wynikających ze stosunku stowarzyszenia, warunki określające ważność uchwał, pism i  ogło- szeń, postanowienia co do rozwiązania stowarzyszenia. Statut był jawny – zgodnie z § 5 ustawy wolno było każdemu „wglądać i brać z ich odpisy”. Przy braku sprzeciwu namiestnictwa lub uchylenia tego zakazu w  toku instancji stowarzyszenie mogło rozpocząć działalność, uzyskiwało wtedy od władzy admi- nistracyjnej poświadczenie istnienia (§ 9). Ustawowymi podstawami odmowy wyrażenia zgody na powstanie stowarzyszenia były sprzeczność jego celów lub organizacji z ustawą lub prawem albo zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa (§ 6). W razie zakazu przysługiwało odwołanie do or- ganu wyższej instancji oraz skarga na naruszenie konstytucyjnej gwarancji w za- kresie prawa koalicji przed Trybunałem Państwa (§ 8)4. Istotne znaczenie przy określaniu podstaw odmowy wyrażenia zgody na powstanie stowarzyszenia miała praktyka organów administracji oraz Trybunału Państwa. Wyroki Trybunału miały charakter deklaratoryjny, a  nie kasacyjny (zawierały ocenę, czy i w jakim zakresie miało miejsce podnoszone przez stronę naruszenie jej prawa politycznego), jednak władza administracyjna często uznawała, że nie jest związana mocą ich autorytetu5. Orzecznictwo Trybunału ewoluowało. Początkowo zajmował on stanowisko restrykcyjne, uznając, że o zakazie utworzenia stowarzy- szenia decydować powinny również okoliczności dotyczące celów, do jakich stowa- rzyszenie faktycznie dążyło lub jakich środków ono faktycznie używało. Konse- 2 Por. K. Grzybowski, Historia państwa i prawa Polski, t. IV, Warszawa 1982, s. 349–350; T. Szulc, Prawo do…, s. 24. 3 Dz.U.P. Nr 134, cyt. za: Zbiór ważniejszych ustaw i rozporządzeń administracyjnych (ogólnych i dzielni- cowych) obowiązujących w Rzeczypospolitej Polskiej, oprac. S. Czaputowicz, T. Sikorski, Warszawa 1925, s. 121–125. 4 J.S. Langrod, Polskie prawo…, s. 18–20. 5 A. Dziadzio, Ochrona praw i  wolności obywatelskich w  austriackiej monarchii konstytucyjnej (1867– 1914), „Czasopismo Prawno-Historyczne” 2001, t. 53, z. 1, s. 264–266. 18 Rozdział I. Sytuacja stowarzyszeń na ziemiach polskich przed 1989 r. kwencją tego był brak zgody na założenie stowarzyszenia przez osoby krytykujące w prasie władzę lub których działalność była w przeszłości niebezpieczna dla pań- stwa, jak również stowarzyszenia dążącego do restytucji stowarzyszenia poprzed- nio rozwiązanego6. Stopniowo jednak Trybunał liberalizował swoje stanowisko. Przyznał sobie upoważnienie do badania, czy istniały podstawy faktyczne uzasad- niające zakaz działalności stowarzyszenia, pozostawiając swobodnemu uznaniu organów administracji ocenę, na ile występowały w sprawie fakty tego rodzaju, że stowarzyszenie było niebezpieczne dla państwa. Z czasem Trybunał sam kwalifiko- wał, w oparciu o swobodną ocenę, czy okoliczności stanowiły zagrożenie dla pań- stwa. Dokonał też zwężającej wykładni tego pojęcia, uznając, że niebezpieczne dla państwa były tylko stowarzyszenia, których działania naruszały przepisy karne7. Rozbudowany był nadzór administracyjny nad stowarzyszeniami. W  literaturze8 wyróżniono następujące jego kierunki: meldunkowy (obowiązek podania przez za- rząd do wiadomości władzy administracyjnej swego składu, adresów członków –  §  12, informacji co do reprezentacji), obserwacyjny (prawo delegowania na każde zgromadzenie stowarzyszenia komisarza rządowego uprawnionego do uczestniczenia w  nim, do żądania informacji o  osobach wnioskodawców i  mów- ców, do żądania spisania protokołu z  przedmiotu zebrania i  powziętych uchwał, prawo wglądu w protokoły powziętych uchwał – § 15–19), represyjny (prawo ko- misarza rządowego do zamknięcia zgromadzenia – § 21–22, prawo władzy admi- nistracyjnej rozwiązania stowarzyszenia w wypadkach, gdyby podjęło ono uchwały sprzeczne z  ustawą karną, albo które by co do treści lub formy zawierały przy- właszczenie sobie władzy ustawodawczej lub wykonawczej przez stowarzyszenie – § 20, gdyby przekroczyło ono określony w statucie zakres działania lub w ogóle nie odpowiadało warunkom prawnym swego istnienia – § 23). Od decyzji rozwią- zującej przysługiwało odwołanie (§ 25). Ustawa przewidywała też możliwość cza- sowego zawieszenia działalności stowarzyszenia. Specjalnym ograniczeniom podlegały stowarzyszenia polityczne (§  29–35). Nie mogli do nich należeć cudzoziemcy, kobiety, osoby, które nie ukończyły 24 lat. Sto- warzyszenia te obowiązane były informować polityczną władzę miejscową (staro- stwo, we Lwowie i Krakowie – policję) w ciągu trzech dni o każdym nowo przyję- tym członku oraz corocznie przedstawiać władzy wykaz członków9. Nie mogły też tworzyć filii oraz łączyć się z innymi stowarzyszeniami. W  systemie prawa austriackiego wszystkie stowarzyszenia miały osobowość prawną10, a problematykę cywilnoprawną stowarzyszeń regulował § 26 powszech- 6 K. Grzybowski, Historia państwa…, s. 367–368. 7 A. Dziadzio, Ochrona państwa…, s. 271–272. 8 J.S. Langrod, Polskie prawo…, s. 19–20. 9 T. Dwernicki, O prawach obywatelskich, Kraków 1897, s. 18. 10 J.S. Langrod, Polskie prawo…, s. 18 19 Część pierwsza. Stowarzyszenia w prawie polskim nej księgi ustaw cywilnych (k.c.a.)11, w  którym wskazano, że wzajemne prawa i obowiązki dozwolonego stowarzyszenia określa umowa albo cel, tudzież przepisy dla nich wydane. Dozwolonym stowarzyszeniom przyznano takie same prawa, ja- kie przysługiwały innym osobom – miały one osobowość prawną. Za niedozwolone uznawano stowarzyszenia zakazane przez ustawy szczególne, widocznie sprzeci- wiające się bezpieczeństwu, publicznemu porządkowi lub dobrym obyczajom; ta- kie stowarzyszenia były zakazane i nie uznawano ich za osoby prawne. W ustawie zasadniczej przewidziano możliwość zawieszenia niektórych praw za- sadniczych na pewien czas lub w pewnej miejscowości, co sprecyzowano w usta- wie z 5 maja 1869 r.12, przewidując możliwość zawieszenia m.in. prawa o stowa- rzyszeniach w  razie wojny lub spodziewanego jej wybuchu w  krótkim czasie, w razie rozruchów wewnątrz państwa oraz gdyby „pojawiły się knowania na więk- sze rozmiary, mające na celu zdradę stanu lub gdyby knowania te naruszały kon- stytucję lub bezpieczeństwo osobiste”13. 2.2. zabór pruski Podstawowymi przepisami regulującymi omawianą problematykę (jeżeli pominąć wcześniejsze postanowienia konstytucji z 5 grudnia 1848 r., konstytucji z 31 stycz- nia 1850 r., rozporządzenia królewskiego z 11 marca 1850 r. oraz konstytucji z 16 kwietnia 1871 r.14) były: ustawa z 18 kwietnia 1908 r. o stowarzyszeniach15, okre- ślająca sytuację publicznoprawną stowarzyszeń oraz  §  21–79 kodeksu cywilnego niemieckiego (BGB)16. Zgodnie z § 1 ustawy wszyscy obywatele państwa mieli prawo zawiązywania sto- warzyszeń w celach, które nie sprzeciwiały się ustawom karnym; prawo to ulegało ograniczeniom policyjnym zawartym tylko w ustawach. W  ustawie wyróżniono stowarzyszenia polityczne mające na celu wywieranie wpływu na sprawy polityczne. O tym, czy stowarzyszenie ma zamiar wpływać na sprawy polityczne, decydował statut i uchwały walnych zebrań. Nawet jeśli wyklu- czono taki cel stowarzyszenia, policja lub sąd mogły uznać je za polityczne, jeżeli chociażby jeden raz usiłowało ono wpływać na sprawy polityczne; za takie działa- 11 Powszechna księga ustaw cywilnych została wprowadzona patentem cesarskim z 1 czerwca 1811 r. Zob. np. Powszechna księga ustaw cywilnych wraz z dodatkowymi ustawami, rozporządzeniami i rozstrzy- gnięciami Najwyższego Trybunału Sądowego, oprac. J.W. Willaume, Lwów 1912, s. 23. 12 Dz.U.P. Nr 69. 13 T. Dwernicki, O prawach…, Kraków 1897, s. 48–49. 14 T. Szulc, Prawo…, s. 24–25. 15 Przepisy ustawy cyt. za: Zbiór ważniejszych…, s. 128–129. 16 Przepisy kodeksu cyt. za: Z. Lisowski, Kodeks cywilny obowiązujący na ziemiach zachodnich z doda- niem objaśnień, orzecznictwa sądów polskich, ustaw w związku będących, ustawy wprowadczej i wykonaw- czej, Poznań 1932. 20 Rozdział I. Sytuacja stowarzyszeń na ziemiach polskich przed 1989 r. nie Sąd Rzeszy uznał np. wygłoszenie na zebraniu stowarzyszenia tylko jednego referatu politycznego17. Stowarzyszenie takie obowiązane było mieć statut i  za- rząd, który powinien przedłożyć właściwej władzy policyjnej statut i wykaz człon- ków zarządu oraz informować władzę o każdej ich zmianie (§ 3 ustawy). Człon- kami mogły być jedynie osoby, które ukończyły 18 rok życia (§  17 ustawy). Stowarzyszenia te nie miały osobowości prawnej18, w  obrocie cywilnoprawnym stosowano do nich przepisy o spółce (§ 54 k.c.n.). Powstanie stowarzyszeń niepolitycznych nie było uzależnione od żadnych formal- ności wobec władz administracyjnych. Podlegały one natomiast kontroli sądu w wypadku, gdy chciały uzyskać osobowość prawną. Minimalną liczbę założycieli takich stowarzyszeń w § 56 i § 59 ust. 3 k.c.n. określono na siedem osób. Założy- ciele uchwalali statut (§ 25, 57–58 k.c.n.), który musiał zawierać cel, nazwę i sie- dzibę stowarzyszenia oraz stwierdzenie, że stowarzyszenie ma być wpisane do rejestru; powinien też zawierać postanowienia dotyczące wstępowania i występo- wania członków, składek członkowskich, tworzenia zarządu, warunki zwoływania zebrań członkowskich. Obligatoryjnym organem stowarzyszenia był zarząd (§ 26 k.c.n.) wybierany uchwałą zebrania członków (§  27 k.c.n.). Do jego kompetencji należała reprezentacja stowarzyszenia, w tym zgłoszenie stowarzyszenia do reje- stru (§ 26 ust. 2, § 59 k.c.n.). Wniosek o wpis składano do sądu (Amtsgericht – § 21 k.c.n.), załączając statut oraz odpis dokumentów odnoszących się do ustanowienia zarządu (§ 59 k.c.n.). Kogni- cja sądu była ograniczona do badania, czy zostały spełnione wymagania co do liczby założycieli, obligatoryjnej treści statutu oraz czy złożono niezbędne doku- menty (§ 60 k.c.n.). W wypadku odrzucenia zgłoszenia wnioskodawcom przysługi- wało zażalenie zgodnie z przepisami postępowania cywilnego (§ 60 ust. 2 k.c.n.). Po dopuszczeniu zgłoszenia sąd zawiadamiał o nim odpowiedni organ administra- cji. Organ ten mógł wnieść przeciwko wpisowi sprzeciw w sytuacji, gdy – jego zda- niem – stowarzyszenie było sprzeczne z  prawem lub dobrymi obyczajami, zmie- rzało do celu politycznego, społeczno-politycznego lub religijnego (§  61 k.c.n.). Sprzeciw mógł być zaskarżony na drodze postępowania administracyjnego (§  62 k.c.n.). Jeżeli nie wniesiono sprzeciwu lub upłynął termin jego wniesienia, sąd do- konywał wpisu w  rejestrze. Wpis obejmował m.in. nazwę, siedzibę, datę sporzą- dzenia statutu, skład i ograniczenia reprezentacji zarządu (§ 64 k.c.n.). Z chwilą wpisu stowarzyszenie uzyskiwało osobowość prawną (§  21 k.c.n.), a  jego nazwa otrzymywała dodatek „stowarzyszenie wpisane” (§ 65 k.c.n.). Wpis był ogłaszany w  odpowiednim dzienniku (§  66 k.c.n.). Rejestr był jawny – każdemu przysługi- 17 S. Adamski, Stowarzyszeni
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Stowarzyszenia i fundacje
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: