Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00684 019868 17035179 na godz. na dobę w sumie
Strategie instytucji kultury wobec niezadowolenia i bojkotów konsumenckich - ebook/pdf
Strategie instytucji kultury wobec niezadowolenia i bojkotów konsumenckich - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 266
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8142-620-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> polityka społeczna
Porównaj ceny (książka, ebook (-23%), audiobook).

Bojkoty towarzyszyły życiu ekonomicznemu człowieka od stuleci, jednak wraz z rozwojem Internetu i nowych technologii ich częstotliwość systematycznie rośnie. Od bostońskiej herbatki przez walkę z apartheidem aż po uliczne demonstracje i sabotaże względem KFC, Abercrombie & Fitch czy ExxonMobil autor prezentuje przyczyny, mechanizmy i konsekwencje bojkotów z punktu widzenia współczesnych konsumentów oraz firm.

Książka jest pierwszą zarówno na polskim, jak i zagranicznym rynku wydawniczym, w której ukazano bojkoty pracowników i konsumentów z perspektywy zarządzania, a także rozszerzono tę tematykę o nieporuszany dotąd wątek – bojkoty instytucji kultury.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Zarządzanie Artur Modliński – Uniwersytet Łódzki, Wydział Zarządzania Katedra Zarządzania 90-237 Łódź, ul. Matejki 22/26 RECENZENT Magdalena Sobocińska REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk OPRACOWANIE REDAKCYJNE Beata Otocka KOREKTA TECHNICZNA Leonora Gralka SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/VitalikRadko © Copyright by Artur Modliński, Łódź 2019 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2019 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.08932.18.0.M Ark. wyd. 17,0; ark. druk. 16,625 ISBN 978-83-8142-619-0 e-ISBN 978-83-8142-620-6 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Niniejszą książkę dedykuję moim rodzicom – Jolancie i Dariuszowi Modlińskim Pragnę podziękować prof. dr hab. Tomaszowi Domańskiemu, dr hab. Toma- szowi Czapli, prof. UŁ oraz dr Małgorzacie Karpińskiej-Krakowiak za wsparcie w przygotowaniu i opublikowaniu opracowania Spis treści Wstęp Rozdział 1 Istota niezadowolenia i bojkotu konsumenckiego 1.1. Zjawisko niezadowolenia konsumenckiego 1.2. Mechanizmy i natura niezadowolenia konsumenckiego 1.2.1. Uwarunkowania i przyczyny niezadowolenia konsumenckiego 1.2.1.1. Ujęcie podmiotowe i przedmiotowe 1.2.1.2. Ujęcie procesowe 1.2.1.3. Niezadowolenie użytkowe i normatywne 1.3. Formy wyrażania niezadowolenia przez konsumentów 1.4. Konsekwencje niezadowolenia konsumentów 1.5. Zjawisko bojkotu konsumenckiego 1.5.1. Definicja i charakterystyka 1.5.2. Geneza działań bojkotowych 1.6. Podsumowanie Rozdział 2 Uczestnicy, cele i kategorie bojkotów konsumenckich 2.1. Uczestnicy bojkotu konsumenckiego 2.2. Cele bojkotu konsumenckiego 2.3. Kategoryzacje bojkotów konsumenckich 2.3.1. Bojkot państwowy i prywatny 2.3.2. Bojkot jedno- i wielopodmiotowy 2.3.3. Bojkot reorientacyjny i regresyjny 2.3.4. Bojkot pokojowy i siłowy 2.3.5. Bojkot z wykorzystaniem podmiotów referencyjnych 2.3.6. Bojkot w środowisku internetowym i rzeczywistym 2.4. Podsumowanie Rozdział 3 Zarządzanie i marketing na rynku kultury a powstawanie niezadowolenia konsumentów 3.1. Kultura wysoka i procesy jej urynkawiania 3.1.1. Definicja rynku kultury 3.1.2. Typy rynku kultury i jego produkty 11 17 17 23 27 29 36 39 42 49 42 53 57 66 69 69 74 77 78 86 89 91 102 108 113 115 115 116 118 10 3.2. Instytucje kultury 3.2.1. Definicja instytucji kultury 3.2.2. Funkcje instytucji kultury 3.2.3. Typy instytucji kultury 3.3. Konsumenci i otoczenie rynku kultury 3.3.1. Konsument kultury 3.3.1.1. Definicja konsumenta kultury 3.3.1.2. Typy konsumentów kultury 3.3.2. Procesy nabywcze konsumentów kultury 3.4. Segmentacja, wybór grupy docelowej i pozycjonowanie na rynku kultury 3.5. Interesariusze i konkurencja na rynku kultury 3.5.1. Interesariusze na rynku kultury 3.5.2. Konkurencja na rynku kultury 3.6. Podsumowanie Rozdział 4 Strategie antykryzysowe przedsiębiorstw i instytucji kultury wobec zagrożenia bojkotami 4.1. Metodologia badania 4.2. Rozwój sytuacji kryzysowej w przedsiębiorstwach i instytucjach kultury 4.2.1. Spokój organizacyjny 4.2.2. Deeskalacja/Eskalacja 4.2.3. Zwalczanie kryzysu i łagodzenie skutków 4.2.3.1. Strategie zwalczania i łagodzenia skutków bojkotów konsumenckich w przedsiębiorstwach 4.2.3.2. Strategie zwalczania i łagodzenia skutków bojkotów konsumenckich w instytucjach kultury – studia przypadków polskich instytucji teatralnych 4.2.3.2.1. Teatr Polski we Wrocławiu 4.2.3.2.2. Teatr Polski w Bydgoszczy 4.2.3.2.3. Teatr Stary w Krakowie 4.2.3.2.4. Teatr Polonia w Warszawie 4.2.3.2.5. Teatr Dramatyczny w Warszawie 4.2.3.2.6. Teatr Śląski w Katowicach 4.2.3.3. Przyczyny bojkotów konsumenckich wobec instytucji kultury i przedsiębiorstw – podobieństwa i różnice 4.2.3.4. Przyczyny ofertowe i środowiskowe działań bojkotowych 4.2.3.5. Bojkot jako szansa i zagrożenie – kategorie instytucji teatralnych stosujących kontrowersyjną treść i promocję 4.2.4. Uczenie się i adaptacja 4.3. Podsumowanie Zakończenie Bibliografia Netografia Spis rysunków i tabel Załącznik 1 – Scenariusz wywiadu 121 121 122 124 128 128 128 130 133 139 148 148 151 158 161 165 168 173 179 182 182 185 186 191 194 198 202 206 210 213 215 220 221 225 231 245 259 261 Spis treści Wstęp W aktualnym dyskursie naukowym w zakresie marketingu i zarządzania coraz więcej uwagi poświęca się konsumentowi oraz relacjom, jakie wiążą go z danym podmiotem rynkowym. W myśl podejścia prorelacyjnego zakłada się, że trwałe więzi z oferentem przyczyniają się do wysokiego poziomu lojalności, zmniejszenia nakładów na pozyskiwanie nowych nabywców oraz uzyskania trwałej przewagi konkurencyjnej i stabilnej pozycji na rynku. Celem przedsiębiorstw staje się wy- eliminowanie z relacji konsumenckiej niezadowolenia, co jednak nadal jest kwe- stią problematyczną ze względu na złożoność i zindywidualizowany charakter tego zjawiska. O ile wiele uwagi poświęcano dotychczas rozczarowaniu wśród konsu- mentów tradycyjnych przedsiębiorstw, o tyle jedynie incydentalnie było ono bada- ne w innych typach organizacji, takich jak np. instytucje kultury, stowarzyszenia czy fundacje. Obecnie zauważa się, że zjawisko niezadowolenia występuje znacznie częściej niż jeszcze dekadę temu. Konsumenci posiadający dostęp do nowoczesnych źródeł informacji, mediów społecznościowych i innych nabywców, są w stanie znacznie precyzyjniej określić własne oczekiwania względem danej oferty. Połączenie du- żej ilości informacji, wyobraźni konsumenta oraz wielu obiecujących kampanii marketingowych prowadzi do powstawania wygórowanych oczekiwań, będących podstawą tworzenia się niezadowolenia. Nowoczesne rozwiązania komunikacyjne zwiększają dodatkowo rolę konsumentów na rynku, którzy mogą szybko podzielić się swoimi emocjami z innymi nabywcami oraz publicznie wyrazić opinię na do- wolny temat związany z daną organizacją. Jednym z największych wyzwań współczesnych przedsiębiorstw związanych z niezadowoleniem konsumentów są bojkoty. Zgodnie ze stworzoną na potrze- by niniejszego opracowania definicją jest to takie zjawisko rynkowe, w którym osoby mogące zaprzestać lub ograniczyć korzystanie z oferty danego podmiotu/ ów, czy też wpływać w tym zakresie na jego aktualnych odbiorców, czynią to, aby wyrazić swoje niezadowolenie i zmusić go do zmiany nieaprobowanych przez nich praktyk. Bojkoty konsumenckie są w stanie osłabić wizerunek każdej organiza- cji i zmniejszyć osiągane przez nią zyski. Wbrew powszechnemu przeświadcze- niu przedsiębiorstwa handlowe nie są jedynymi podmiotami, które coraz większą wagę przykładają do zapobiegania temu zjawisku. Także organizacje pozarządowe 12 i instytucje kultury zdają się wyrażać zainteresowanie sposobami ochrony swojej pozycji na rynku, zauważając, że niezadowolenie oraz bojkoty nabywców coraz częściej dotyczą także ich działalności. Tradycyjne przedsiębiorstwa starają się zapobiegać bojkotom i niezadowole- niu konsumenckiemu, korzystając przy tym z licznych badań oraz studiów przy- padków powstałych w ciągu ostatnich 50 lat. Instytucje kultury nie posiadają podobnego wsparcia teoretycznego. Korzystają one w głównej mierze z badań i opisów sytuacji bojkotowych dotyczących tradycyjnych przedsiębiorstw. Takie działanie nie zawsze pozwala na skuteczną reakcję i opanowanie problemu, a to ze względu na specyficzny charakter oferty kulturalnej oraz odmienne oczeki- wania konsumentów. Brak naukowego zainteresowania niezadowoleniem i boj- kotami skierowanymi przeciwko instytucjom kultury ma bezpośredni wpływ na niską świadomość specyfiki tych zjawisk wśród menedżerów kultury, ogranicza- jąc tym samym ich możliwości w zakresie skutecznego zarządzania. W ciągu ostatniej dekady na polskim rynku kultury zauważa się rosnącą liczbę bojkotów konsumenckich skierowanych głównie przeciwko instytucjom teatral- nym. Mogą mieć one negatywny wpływ na funkcjonowanie danej organizacji, a nawet zagrozić jej dalszej egzystencji. Nie zauważa się jednak jak dotąd publika- cji naukowych, które umożliwiałyby zrozumienie ich specyfiki oraz przyczyniły się do bardziej skutecznego zarządzania w chwili zaistnienia bojkotu. Niewyjaśnione pozostawały dotąd następujące problemy: P1: czym różni się niezadowolenie i bojkot skierowany przeciwko instytucjom kultury a przedsiębiorstwom? P2: jaki rodzaj bojkotów jest charakterystyczny dla instytucji kultury, a jaki dla P3: jakie są cele osób bojkotujących instytucje kultury i kto ma wpływ na ich P4: co przyczynia się do rozwoju bojkotów skierowanych przeciwko instytu- przedsiębiorstw? realizację? cjom kultury? P5: w jaki sposób rozwija się bojkot w instytucjach kultury? P6: jakie strategie mogą wykorzystać instytucje kultury, aby zapobiegać oraz przeciwdziałać bojkotom konsumenckim? P7: w jaki sposób bojkot w instytucjach kultury może być wykorzystany do ce- lów promocyjnych? W związku z powyższymi pytaniami badawczymi przedmiotem niniejszej pra- cy stał się bojkot w instytucjach kultury oraz strategie umożliwiające skuteczne zarządzanie w przypadku jego wystąpienia. W myśl definicji Joan Giese i Josepha Cote’a, niezadowolenie w niniejszej pracy będzie rozumiane jako taki zbiór nega- tywnych odczuć nabywcy zarówno o subiektywnych, jak i obiektywnych przyczy- nach w stosunku do produktu, usługi lub/i oferenta, których konsekwencją stają się negatywne – z punktu widzenia organizacji – działania konsumenta poczynione Wstęp 13 w jego kierunku1. Strategie służące zarządzaniu bojkotem rozumiane będą, zgod- nie z definicją Petera Doyle’a i Philipa Sterna, jako zespół decyzji podejmowanych przez zarządzających w celu osiągnięcia konkretnego celu2. W przypadku niniej- szej pracy celem tym będzie przeciwdziałanie sytuacjom bojkotowym. Oferenta- mi nazywane będą wszystkie organizacje posiadające ofertę, bez względu na jej charakter bądź formę (przedsiębiorstwa oferujące produkty, usługi, instytucje kul- tury, organizacja pozarządowe). Główny przedmiot niniejszej pracy – instytucje kultury – rozumiane będą z kolei, w myśl definicji Łukasza Wróblewskiego, jako podmioty mające osobowość prawną, które powoływane są w celu prowadzenia działalności kulturalnej3. Uwzględniając wskazany obszar badawczy, określono cel główny oraz cele szczegółowe. Głównym celem (CG) pracy jest zbadanie, jakiego rodzaje bojkoty rozwijają się w przypadku instytucji teatralnych oraz jak podmioty te reagują na tego typu zagrożenia. W związku z tym, że temat bojkotów konsumenckich i stra- tegii antykryzysowych w instytucjach teatralnych nie był wcześniej podejmowany, wskazuje się także cele szczegółowe (CS), do których należy: CS1 – porównanie form i uwarunkowań niezadowolenia i bojkotów konsu- menckich względem instytucji kultury oraz przedsiębiorstw; CS2 – wskazanie typów bojkotów, którym podlegają instytucje kultury; CS3 – wskazanie determinant bojkotów instytucji kultury; CS4 – opracowanie cyklu rozwoju sytuacji bojkotowej w instytucji kulturalnej; CS5 – wskazanie różnic w strategiach antykryzysowych podejmowanych przez tradycyjne przedsiębiorstwa i instytucje teatralne. Szczególną trudność w prowadzeniu analizy stanowił rozbudowany zakres ba- danej tematyki – konieczność wykorzystania teorii z zakresu niezadowolenia i boj- kotów skierowanych przeciwko przedsiębiorstwom i przeniesienie ich na grunt instytucji kultury. Wobec braku artykułów naukowych na temat bojkotów skie- rowanych przeciwko tego typu organizacjom zdecydowano się na analizę treści czasopism oraz źródeł internetowych. Na tej postawie zidentyfikowano dotychcza- sowe przypadki bojkotów skierowanych przeciwko polskim instytucjom kultury. Zauważono, że protestom konsumenckim najczęściej podlegały teatry. W związku z tym zdecydowano się na zawężenie badań do tej właśnie grupy instytucji kultury. W rozprawie celowo zrezygnowano z analizy bojkotów mających miejsce przed 2006 rokiem, jako że na etapie badań wstępnych zauważono brak materiałów umożliwiających ich rzetelną analizę. 1 Joan L. Giese, Joseph A. Cote, Defining Consumer Satisfaction, „Academy of Marketing Sci- ence Review” 2000, No. 1, s. 15 2 Peter Doyle, Philip Stern, Marketing Management Strategy, Prentice Hall, Harlow 2006, s. 17. 3 Łukasz Wróblewski, Strategie marketingowe w instytucjach kultury, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2012, s. 26. Wstęp 14 Zawężenie analizowanych jednostek do teatrów pozwoliło na skontaktowanie się z publicznymi i prywatnymi instytucjami tego typu w celu zdobycia informacji, czy obawiają się bojkotu konsumenckiego oraz czy opracowują strategie radzenia sobie w przypadku ich wystąpienia. Spośród 52 jednostek z całej Polski większość (41) odpowiedziała przecząco na zadane pytania. Jednostki, które przyznały się do opracowania strategii na wypadek bojkotu, stwierdziły, że głównym powodem ich działań jest posiadanie repertuaru, który może być postrzegany jako kontro- wersyjny i wiązać się z powstawaniem negatywnych komentarzy oraz krytyki. Z zebranych przypadków bojkotów instytucji kultury wywnioskowano także, że przyczyną bojkotu tego typu podmiotów staje się wzbudzenie kontrowersji pro- duktem bądź formą promocji. Na tej podstawie przedmiotem analizy w niniej- szej rozprawie stały się instytucje teatralne, które stosują kontrowersyjny repertuar bądź formę promocji. W kolejnych rozdziałach pracy wskazano, że podejmowane przez nabywców działania protestacyjne stają się przedmiotem licznych relacji medialnych, angażu- ją polityków, artystów oraz autorytety w dziedzinie kultury. Wobec rosnącej kon- kurencji na rynku kultury, część instytucji stara się wyróżnić poprzez wykorzysta- nie szumu medialnego. W związku z powyższym w pracy stawia się tezę, że bojkot konsumencki może stanowić zarówno zagrożenie, jak i świadomą formę promocji instytucji kultury. W związku z tym, że badany obszar nie został dotąd opisany przez innych ba- daczy, aby odpowiedzieć na postawione pytania badawcze, zdecydowano się na przeprowadzenie analizy danych zastanych oraz badania jakościowe. Zgodnie z narzuconą przez nie procedurą badawczą, opisywaną szeroko przez Dariusza Jemielniaka, zrezygnowano z postawienia hipotez na rzecz zaprezentowanych wcześniej pytań badawczych4. Przy analizie czasopism oraz blogów internetowych wykorzystano materiały publikowane w języku polskim, angielskim, niemieckim, francuskim, rosyjskim, hiszpańskim, szwedzkim i portugalskim. Jak zasygnalizo- wano wcześniej, podmiotowym zakresem pracy objęto instytucje teatralne, które cechowała jakaś kontrowersja: repertuar, forma promocji lub pracownik. Z pracy celowo wyłączono te instytucje, które nie wykorzystywały którejś ze wspomnia- nych form kontrowersji. W części teoretycznej posłużono się natomiast przykłada- mi bojkotów polskich i zagranicznych przedsiębiorstw, co umożliwiło stworzenie porównań między tym typem organizacji a instytucjami kultury. Zakres czasowy prowadzonych badań podzielić można na dwa okresy. Ana- lizowane w pracy bojkoty polskich instytucji kulturalnych miały miejsce między 2006 a 2016 rokiem. Ten przedział czasowy umożliwił opracowanie studiów przy- padków, co do których istnieją wiarygodne źródła umożliwiające ich rzetelny opis. Badania empiryczne prowadzone były od marca 2016 roku do stycznia 2017 roku. 4 Dariusz Jemielniak (red.), Badania jakościowe – Podejścia i teorie, t. 1, Wydawnictwo Nauko- we PWN, Warszawa 2012, s. X. Wstęp 15 Niniejsza praca ma charakter eksploracyjno-deskryptywny. Przy jej tworzeniu skupiono się zarówno na metodach opisowych, jak i empirycznych. Na podstawie artykułów prasowych i analizy treści dostępnych w źródłach internetowych stwo- rzono studia przypadków, które ilustrują dotychczasowe bojkoty polskich instytu- cji teatralnych. W badaniach posłużono się także metodą jakościową, jako że ce- lem projektu badawczego było opisanie fragmentu rzeczywistości organizacyjnej, która nie była wcześniej analizowana przez innych badaczy. Wykorzystaną techni- ką był indywidualny wywiad pogłębiony, który przeprowadzono z dyrektorami lub ekspertami działów marketingu wybranych teatrów. Taka forma umożliwiła więk- szą swobodę prowadzenia badania oraz dyskrecję, co jest szczególnie ważne przy projektach dotyczących kryzysów organizacyjnych. Narzędziami wykorzystanymi w badaniu był scenariusz oraz dyktafon. Rozprawa składa się z czterech rozdziałów; każdy nich odpowiada na kolejne pytania badawcze oraz realizuje założone cele szczegółowe. Trzy pierwsze rozdzia- ły mają charakter teoretyczny, czwarty – empiryczny. W rozdziale pierwszym podjęto próbę odpowiedzi na pierwsze pytanie badaw- cze (P1) oraz zrealizowania pierwszego z założonych celów szczegółowych (CS1). Na wstępie przedstawiono genezę rozwoju badań nad satysfakcją i niezadowole- niem konsumentów, zdefiniowano główne pojęcia, nazwano i opisano paradyg- maty występujące w badaniach w tym obszarze nauki. W kolejnych częściach rozwinięto wątek świadomej konsumpcji i jej wpływu na odczucia konsumentów. Wskazano, że zaistnienie rozczarowania zarówno w obszarze normatywnym, jak i użytkowym może przyczynić się do ogólnego niezadowolenia i bojkotu konsu- menckiego. Na podstawie analizy literatury przedstawiono główne modele wy- jaśniające powstawanie niezadowolenia, dokonano własnego podziału zjawiska w ujęciu podmiotowym, przedmiotowym i procesowym oraz porównano nieza- dowolenie konsumentów w stosunku do instytucji kultury oraz przedsiębiorstw. Rozdział drugi podporządkowano realizacji drugiego celu szczegółowego (CS2) – wskazaniu typów bojkotów, które dotyczą instytucji kultury, oraz odpowiedzi na drugie (P2) i trzecie (P3) pytanie badawcze. Na podstawie literatury oraz zebra- nych studiów przypadków zaprezentowano głównych uczestników bojkotów kon- sumenckich oraz przyświecające im cele. Opisano dotychczasowe kategorie boj- kotów oraz wskazano kryteria, na podstawie których stworzono własne podziały zjawiska: status podmiotu, ilość jednocześnie bojkotowanych podmiotów, rodzaj działań towarzyszących, wykorzystanie podmiotów referencyjnych, środowisko rozwoju bojkotu. Na ich podstawie zasygnalizowano, które typy bojkotów są cha- rakterystyczne dla instytucji kultury. W rozdziale trzecim przedstawiono specyfikę rynku i oferty kulturalnej oraz scharakteryzowano wybrane aspekty marketingu i zarządzania w tym obszarze. Umożliwiło to realizację trzeciego celu szczegółowego (CS3) oraz udzielenie od- powiedzi na czwarte pytanie badawcze (P4). Rozdział rozpoczyna się od anali- zy cech i funkcji produktu kultury, które mogą przyczynić się do niezadowolenia Wstęp 16 konsumentów. Następnie opisano typy instytucji kultury oraz konsumentów, którzy angażują się w bojkoty. Przestawiono proces segmentacji, wyboru rynku docelowego i pozycjonowania, wskazując przy tym, jaki mają one wpływ na roz- wój rozczarowania wśród nabywców kultury. W ostatniej części zaprezentowano specyfikę konkurencji oraz interesariuszy na rynku kultury. Zaproponowano przy tym własne podziały, umożliwiające lepsze zrozumienie specyfiki niezadowolenia i bojkotu w tym obszarze Szczególną rolę w rozprawie odgrywa rozdział czwarty, w którym poprzez pre- zentację wyników badań empirycznych zrealizowano czwarty (CS4) i piąty (CS5) cel szczegółowy oraz udzielono odpowiedzi na piąte (P5), szóste (P6) oraz siódme (P7) pytanie badawcze. Tę część rozprawy rozpoczęto od charakterystyki strategii wykorzystywanych w zarządzaniu sytuacjami kryzysowymi. Na podstawie infor- macji uzyskanych z wywiadów przeprowadzonych z menedżerami instytucji te- atralnych zaprezentowano cykl rozwoju sytuacji bojkotowej w instytucji kultury oraz wskazano strategie, które wykorzystywane są przez tego rodzaju organizacje przy wystąpieniu zjawiska bojkotu. Następnie opisano sześć studiów przypadków bojkotów polskich instytucji teatralnych: Teatru Polskiego we Wrocławiu, Teatru Śląskiego w Katowicach, Teatru Dramatycznego w Warszawie, Teatru Polonia w Warszawie, Teatru Polskiego w Bydgoszczy oraz Teatru Starego w Krakowie. Wskazano wykorzystywane przez nie strategie oraz przyczyny powstałego boj- kotu. Każdy z przypadków zaklasyfikowano do kategorii bojkotów zaprezento- wanych w rozdziale drugim. Dzięki poczynionej analizie zasygnalizowano nie- opisane wcześniej w literaturze zjawiska – „cichy bojkot”, „próg akceptowalności działania” oraz „bojkot rewersyjny”. W ostatniej części rozdziału zaprezentowano mechanizm wykorzystania bojkotu przez instytucje kultury do celów promocyj- nych, co pokazało zgodność wyników badań własnych z postawioną w pracy tezą. W związku z tym, że niniejsza praca jako pierwsza ilustruje problematykę boj- kotu instytucji kultury i zarządzania sytuacjami kryzysowymi w tego typu orga- nizacjach, pełna charakterystyka tego zjawiska nie była możliwa. Skupiono się przede wszystkim na teatrach posiadających kontrowersyjny repertuar, co w przy- szłości powinno być pogłębione kolejnymi badaniami innych instytucji kultury w zakresie ich działań i postaw względem bojkotów konsumenckich. W pracy wy- korzystano badania jakościowe, które opisują fragment rzeczywistości społecznej i pomagają zbudować podstawy do lepszego zrozumienia zjawiska, ale nie mogą być uogólniane. W przyszłości warto byłoby je poszerzyć o analizę ilościową wśród większej liczby jednostek oraz przeprowadzenie podobnych badań poza Polską. Wstęp Rozdział 1 Istota niezadowolenia i bojkotu konsumenckiego Satysfakcja konsumentów postrzegana jest jako podstawa stabilnego funkcjo- nowania i rozwoju organizacji. Mimo podejmowania przez firmy coraz więk- szych wysiłków nie udaje się całkowicie wyeliminować niezadowolenia nabyw- ców, które w skrajnych przypadkach może prowadzić do protestów i bojkotów konsumenckich. Brak zrozumienia natury tych zjawisk może przyczynić się do wielu negatywnych konsekwencji: zmniejszenia liczby konsumentów, pogorsze- nia wizerunku czy kondycji finansowej danego podmiotu. Aby im przeciwdzia- łać, konieczne jest przygotowanie się na potencjalny kryzys, zrozumienie jego przyczyn i przewidzenie możliwych reakcji nabywców. W niniejszym rozdziale prezentowana jest ogólna charakterystyka niezadowolenia konsumentów oraz mechanizmy tłumaczące jego powstawanie. W oparciu o przegląd literatury wskazano najczęstsze przyczyny, konsekwencje i formy wyrażania niezadowo- lenia. W dalszej części przybliżone zostały typologie nieusatysfakcjonowanych nabywców oraz opracowania własne w tym zakresie. Wykorzystując literaturę poświęconą niezadowoleniu konsumentów oraz studia przypadków, scharakte- ryzowano zjawisko bojkotu oraz przedstawiono jego genezę na tle rozwoju myśli społeczno-ekonomicznej. 1.1. Zjawisko niezadowolenia konsumenckiego Nie istnieje obecnie uniwersalna definicja zjawiska niezadowolenia, która byłaby używana przez wszystkich ekspertów w dziedzinie marketingu. Punktem wyjścia do rozważań nad tym zjawiskiem w niniejszej pracy było zatem dokonanie przeglą- du dotychczasowych opracowań, które umożliwiłyby zrozumienie niezadowolenia 18 konsumentów i opisanie go na gruncie marketingu kultury1. Najbardziej inter- dyscyplinarna okazała się definicja stworzona przez Joan Giese i Josepha Cote- ’a, którzy za niezadowolenie konsumenta uznają taki zbiór negatywnych odczuć nabywcy, zarówno o subiektywnych, jak i obiektywnych przyczynach w stosun- ku do produktu, usługi lub/i oferenta, których konsekwencją stają się negatywne –  z punktu widzenia organizacji – działania konsumenta poczynione w jego kie- runku2. Wybór powyższego ujęcia ułatwia zrozumienie zjawiska w perspektywie różnych typów organizacji i staje się istotnym punktem wyjścia do dalszych roz- ważań nad niezadowoleniem konsumentów. Zanim jednak badacze zaczęli się koncentrować nad zagadnieniem niezado- wolenia, w znacznej mierze skupiali się na pojęciu satysfakcji klientów i jej pozy- tywnym wpływie na funkcjonowanie przedsiębiorstwa. Badania w tym obszarze zaczęły się dynamicznie rozwijać w latach 60. XX wieku, po artykule Theodore’a Levitta Marketing Myopia. Autor udowadniał w nim, że aby przedsiębiorstwo osią- gnęło sukces powinno wzbudzać satysfakcję wśród klientów3. Z kolei badania nad zjawiskiem niezadowolenia przeżywały rozkwit dopiero dekadę później, za sprawą prac takich autorów jak Ralph Day, Stephen LaTour, Nency Peta czy Richard Oli- ver, którzy zauważali silny, negatywny wpływ tego fenomenu na funkcjonowanie przedsiębiorstwa4. Z analizy badań i raportów publikowanych w kolejnych latach wynika, że satys- fakcję konsumenta powinno się utożsamiać w dużej mierze z wystąpieniem jego pozytywnej reakcji na dany produkt lub usługę5. Zjawisko satysfakcji jest zatem w tym ujęciu efektem pozytywnej oceny uzyskanego dobra lub usługi dokonywa- nej przez konsumenta. Warto przy tym zaznaczyć, że satysfakcja i niezadowolenie są stanami emocjonalnymi, a nie motywacyjnymi, jako że określają jedynie rodzaj emocji odczuwanych przez konsumenta. Dopiero chęć zwiększenia satysfakcji bądź redukcji niezadowolenia będzie postrzegana jako stan motywacyjny, zależny od wielu czynników obiektywnych i subiektywnych, szerzej omawianych w na- stępnych podrozdziałach6. Poza tym, zjawisko satysfakcji tylko pozornie stanowi prostą reakcję konsumenta na otrzymany produkt bądź usługę. W rzeczywistości 1 Rodoula Tsiotsou, Eleytheria Vasioti, Using Demographics and Leisure Activities to Predict Satisfaction with Tourism Services in Greece, „Journal of Hospitality Leisure Marketing” 2006, Vol. 14(2) s. 70. 2 Joan L. Giese, Joseph A. Cote, Defining Consumer Satisfaction, „Academy of Marketing Science Review” 2000, No. 1, s. 15. 3 Theodore Levitt, Marketing Myopia, „Business Harvard Review” 1960, July–August, s. 56. 4 Richard Oliver, A Cognitive Model of the Antecedents and Consequences of Satisfaction Decisions, „Journal of Marketing Research” 1980, Vol. 17, No. 4 (Nov.), s. 460. 5 Santiago Ospina Pinzón, Irene Gil Saura, Indices nacionales de satisfacción del consumidor. Una propuesta de revisión de la literatura, „Cuadernos de Administración” 2011, Vol. 24, No. 43, s. 37–38. 6 M. Joseph Sirgy, Social Cognition Model of Consumer Satisfaction/Dissatisfaction: An experiment, „Psychology Marketing” 1984, Vol. 1, No. 2, s. 29. Istota niezadowolenia i bojkotu konsumenckiego 19 ma ona formę znacznie bardziej złożoną, subiektywną, warunkowaną licznymi czynnikami zewnętrznymi i wewnętrznymi, a na dodatek zmienną w czasie7. Stąd odkrycie determinant, jakie ją wywołują, stało się ważną przesłanką do kolejnych badań w tym obszarze. Już w pierwszych badaniach nad zadowoleniem konsumentów zaobserwowa- no, że zjawisko to wiąże się ściśle z potrzebami konsumentów i stopniem, w jakim oferta podmiotu jest w stanie je spełnić8. Wraz z kolejnymi obserwacjami na te- mat oceny zaspokajania potrzeby przez daną ofertę coraz więcej uwagi poświęca- no niezadowoleniu klienta. Zauważono, że postępowało ono znacznie szybciej niż satysfakcja i budziło silne, negatywne emocje mogące doprowadzić do zerwania wszelkich relacji zachodzących między organizacją a klientem. Już od lat 70. XX wieku dokonywano prób syntezy oraz określania wzajemnych zależności między satysfakcją i niezadowoleniem. Do dzisiaj jednak nie osiągnięto porozumienia, czy powinny być one analizowane jako odrębne zjawiska, czy też stanowią jeden fenomen o różnych biegunach natężenia emocjonalnego. Obec- nie w literaturze przedmiotu dostrzega się różne koncepcje obrazujące zależności między niezadowoleniem a satysfakcją konsumentów. Jednym z nich jest podej- ście jednolite, w myśl którego satysfakcję konsumenta przedstawia się na skali na- tężenia od 0 do 10. Niezadowolenie występuje tylko w wartości zerowej i zakłada całkowity brak satysfakcji nabywcy9. Ujęcie to najczęściej wykorzystywane jest do analizowania stopnia satysfakcji. Jego istotnym ograniczeniem staje się znaczne zredukowanie zjawiska niezadowolenia, co utrudnia jego mierzenie i gradację. Część badaczy, dla pełniejszego zobrazowania niezadowolenia i satysfakcji kon- sumenta, odwołuje się do podejścia symetrycznego, stosując w swych opraco- waniach skale przyjmujące wartości od (–1) do (+1). Przedział od (+0,1) do (+1) wskazuje na występowanie satysfakcji, a wartości od (–1) do (–0,1) – występowa- nie niezadowolenia. Pomiędzy nimi występuje również obojętność. W podejściu symetrycznym zakłada się, że w percepcji klienta powyższe odczucia nie mogą współwystępować. W praktyce wskazuje się jednak, że klient może odczuwać jed- nocześnie pewien stopień satysfakcji i niezadowolenia10, co stanowi główny punkt krytyki powyższego ujęcia. Ponadto w części badań nad niezadowoleniem konsumentów wykorzystywane jest podejście krytyczne, w którym satysfakcja i niezadowolenie są całkowicie od 7 Richard Oliver, A Cognitive Model of the Antecedents…, s. 460–461. 8 Lech Nieżurawski, Bożena Pawłowska, Justyna Witkowska, Satysfakcja klienta. Strategia – Pomiar – Zarządzanie, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2010, s. 18. 9 Vikas Mittal, Pankaj Kumar, Michael Tsiros, Attribute-Level Performance, Satisfaction and Be- havioral Intentions over Time: A consumption-system approach, „Journal of Marketing” 1999, Vol. 63, No. 2, April, s. 93. 10 Nigel Hill, John Brierley, Rob MacDougall, How to Measure Customer Satisfaction, Gower, Hampshire 2003, s. 71. Zjawisko niezadowolenia konsumenckiego 20 siebie odseparowane, a badacze koncentrują się tylko na jednym z nich11. W tym przypadku badanie niezadowolenia całkowicie pomija możliwość wystąpienia częściowej satysfakcji12. Zarzut w stosunku do niniejszego ujęcia zbliżony jest do krytyki podejścia jednolitego i dotyczy analizowania zjawiska w sposób nie do końca kompletny. Na potrzeby niniejszej pracy wykorzystuje się podejście zbilansowane, którego założeniem jest możliwość występowania jednocześnie pewnego stopnia satysfak- cji i niezadowolenia. W takim przypadku teoretyczna 80-procentowa satysfakcja klienta będzie oznaczała 20-procentowe niezadowolenie. Ujęcie zbilansowane po- zwala zatem na zwiększenie przejrzystości zachodzących między sobą relacji oraz jednoczesną gradację obu zjawisk. Tabela 1. Podejścia stosowane w badaniu satysfakcji i niezadowolenia PODEJŚCIE JEDNOLITE PODEJŚCIE SYMETRYCZNE – postrzeganie niezadowolenia jako braku satysfakcji; – koncentracja na zjawisku satysfakcji, badanie jej pozio- mów przy redukcji roli niezadowolenia; – postrzeganie satysfakcji i niezadowolenia jako skraj- nych zjawisk występujących na zasadzie alternatywy; – rozdzielenie satysfakcji i niezadowolenia przez zjawisko obojętności; PODEJŚCIE KRYTYCZNE PODEJŚCIE ZBILANSOWANE – odseparowanie satysfakcji i niezadowolenia oraz sku- pienie się tylko na jednym z nich; – uwzględnienie jednoczesnego występowania satysfakcji i niezadowolenia, ich wzajemne uzupełnianie się. Źródło: opracowanie własne na podstawie analizy i syntezy artykułów z zakresu niezadowole- nia konsumenckiego. Podobnie jak satysfakcja, tak i niezadowolenie jest rodzajem stanu odczuwa- nego przez konsumenta w stosunku do konkretnej oferty powstałym w wyniku procesu użytkowania13. W ujęciu afektywnym satysfakcja to zbiór emocji pozy- tywnych, a niezadowolenie – negatywnych, które mogą przyjmować różne stopnie natężenia. Z punktu widzenia zachowania nabywcy satysfakcja oznaczać będzie zespół postaw i pozytywnych skojarzeń skłaniających konsumenta do zakupu, nie- 11 Ibidem, s. 72–73. 12 Kurt Matzler, Franz Bailom, Hans H. Hinterhuber, Birgit Renzl, Elizabeth Pichler, The Asymet- ric Relationship between Attribute-Level Performance and Overall Customer Satisfaction: A Re- consideration of the Importance-performance Analysis, „Industrial Marketing Management” 2004, No. 33, s. 274. 13 Richard Oliver, Satisfaction. A behavioral perspective on the customer (2nd edition), Routledge, New York 2015, s. 22. Istota niezadowolenia i bojkotu konsumenckiego
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Strategie instytucji kultury wobec niezadowolenia i bojkotów konsumenckich
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: