Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00225 005488 13610887 na godz. na dobę w sumie
Struktura zawodowa rynku pracy w Polsce. Systemy informacyjne i prognozy - ebook/pdf
Struktura zawodowa rynku pracy w Polsce. Systemy informacyjne i prognozy - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 282
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3808-8278-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> ekonomia
Porównaj ceny (książka, ebook (-17%), audiobook).

W publikacji zaprezentowano kompleksowe analizy zmian struktury zawodowej rynku pracy w Polsce przeprowadzone w celu budowy systemów informacyjnych dla rynku pracy i systemu edukacji z elementami prognoz zmian liczby pracujących.

Jak wskazuje autor, warunkiem koniecznym prowadzenia efektywnej polityki w obszarze edukacji i rynku pracy jest dostęp do aktualnej i wiarygodnej informacji na temat procesów zachodzących w społeczeństwie, szczególnie w czasie dynamicznych zmian struktury popytu na pracę i podaży pracy.

W monografii eksplorowano dwa zasadnicze wątki. Teoretyczny - dotyczący barier i możliwości badania struktury zawodowej rynku pracy oraz praktyczny - w zakresie perspektyw wykorzystania analiz i prognoz struktury zawodowej do poprawy funkcjonowania rynku pracy w Polsce poprzez budowę systemów informacyjnych.

Przeprowadzone badania umożliwiły sformułowanie wielu wniosków na temat analiz i prognoz w przekroju zawodowym na rynku pracy oraz systemów informacyjnych dla rynku pracy. Pojawiło się również wiele nowych wątków do badań, które mogą być pogłębiane w przyszłości. Doświadczenia krajowe i zagraniczne wskazują, że analizy i prognozy przekrojowe dla rynku pracy stanowią obecnie ważny obszar badań, którego poznawanie leży u podstaw rozwoju nowoczesnych społeczeństw.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Artur Gajdos – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Katedra Ekonometrii Przestrzennej, 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 39 RECENZENT Marek Bednarski REDAKTOR INICJUJĄCY Monika Borowczyk OPRACOWANIE REDAKCYJNE Ewa Siwińska SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI Stämpfli Polska Sp. z o.o. Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Shutterstock.com © Copyright by Artur Gajdos, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07506.16.0.M Ark. wyd. 13,0; ark. druk. 17,625 ISBN 978-83-8088-277-5 e-ISBN 978-83-8088-278-2 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści Wprowadzenie Rozdział I Możliwości i bariery badania struktury zawodowej ryn- ku pracy 1.1.1. Zagadnienia pojęciowo-definicyjne 1.1.2. Zawód i jego znaczenie w badaniach rozwoju gospodarczego 1.1.3. Przegląd determinant zmian struktury zawodowej 1.1.4. Potrzeby informacyjne aktorów rynku pracy 1.1. Zawód w badaniach społeczno-ekonomicznych 1.2. Źródła danych statystycznych o strukturze zawodowej 1.3. Klasyfikacje – zmiany i dostosowania 1.3.1. Przegląd zmian klasyfikacyjnych 1.3.2. Wybrane metody korekty danych 1.3.3. Przykłady korekty danych w przekroju grup zawodów 1.4. Wybrane metody analizy danych w modelowaniu i prognozowaniu struk- 1.2.1. Główny Urząd Statystyczny 1.2.2. Inne źródła danych wtórnych 1.2.3. Badania pierwotne w analizach struktury zawodowej 1.2.4. Szacowanie danych – metody i przykłady tury zawodowej 1.4.1. Statystyczna analiza danych przekrojowo-czasowych 1.4.2. Modelowanie struktury zawodowej pracujących 1.4.3. Prognozowanie zmiennych przekrojowych na rynku pracy 1.4.4. Scenariusze i symulacje Rozdział II Systemy informacji prognostycznej jako nowoczesny element infrastruktury badawczej rynku pracy 2.1. Przegląd systemów informacji o rynku pracy w przekroju zawodowym 2.1.1. Rozwiązania historyczne 2.1.2. Systemy informacji o rynku pracy na świecie 7 11 11 11 22 26 28 30 31 34 37 40 47 47 55 58 64 64 66 69 74 77 77 78 86 6 Spis treści 2.1.3. Systemy informacji o rynku pracy w wybranych krajach Unii Euro- pejskiej 2.2. Systemy informacji o rynku pracy w Polsce 2.3. Budowa systemów informacji prognostycznej 2.2.1. Obserwatoria rynku pracy 2.2.2. Edu-Nawigator 2.2.3. Prognozowanie Zatrudnienia – portal Rozdział III Analizy i prognozy przekroju zawodowego rynku pracy w Polsce 3.1. Doświadczenia krajowe i zagraniczne w prognozowaniu przekroju zawo- dowego 3.1.1. System Prognozowania Popytu na Pracę – wyniki prognoz 3.1.2. Prognozy CEDEFOP 3.1.3. Prognoza przekroju zawodowego i sektorowego w podregionach województwa mazowieckiego 3.2. Prognozy zintegrowanego systemu prognostyczno-informacyjnego – Narzędzie Prognozowania 3.2.1. Prognoza w przekroju zawodowym na lata 2012–2020 3.2.2. Aktualizacja prognozy w przekroju zawodowym na lata 2014–2022 3.3. Ewaluacja procesu prognostycznego 92 100 100 116 125 130 137 137 138 142 144 147 148 164 185 191 191 208 Rozdział IV Prognoza liczby pracujących w przekroju grup zawo- dów w Polsce na lata 2016–2025 4.1. Analiza zmian liczby pracujących w przekroju grup zawodów (1995–2015) 4.2. Modele dla grup zawodów 4.2.1. Model liczby pracujących w przekroju wielkich grup zawodowych – respecyfikacja (1995–2015) 4.2.2. Modele tendencji rozwojowych udziału pracujących 4.3.1. Prognozy w przekroju wielkich grup zawodów 4.3.2. Prognoza w przekroju średnich grup zawodów 209 214 4.3. Prognoza liczby pracujących w przekroju grup zawodów na lata 2016–2025 218 218 221 4.4. Możliwości wykorzystania wyników prognoz 238 243 249 Podsumowanie Bibliografia Occupational Structure of the Labour Market in Poland. Information Systems and Forecasts (Summary) Spis rysunków Spis tabel Aneks 1 Aneks 2 Od Redakcji 261 267 273 275 277 281 Wprowadzenie Prowadzenie analiz strukturalnych na rynku pracy wynika z różnych motywacji będących głównie wynikiem obserwowanych niedopasowań podaży pracy i popytu na nią. Weryfikacja hipotez ekonomicznych do- tyczących przyczyn tych niedopasowań wymaga spojrzenia nie tylko na ogólny obraz zjawiska, ale również na niedostosowania strukturalne, które oprócz czynników koniunkturalnych są najistotniejszą przyczyną braku zrównoważenia popytu na pracę i podaży pracy. Analiza niedopa- sowań strukturalnych szeroko dyskutowana w teoriach ekonomicznych ma również praktyczny aspekt wynikający z konieczności dopasowania systemu kształcenia do zmieniających się warunków na rynku pracy. Głównym celem niniejszego opracowania jest prezentacja wyników badania możliwości prowadzenia kompleksowych analiz zmian struktu- ry zawodowej rynku pracy w Polsce potrzebnych do budowy systemów informacyjnych dla rynku pracy i systemu edukacji, zawierających ele- menty prognoz zmian liczby pracujących w przekroju zawodowym. Tezą, która była podstawą prowadzonych badań, jest stwierdzenie, że warunkiem koniecznym prowadzenia świadomej polityki edukacyjnej w połączeniu z rozwiązywaniem problemów na rynku pracy jest dostęp do bieżącej, aktualnej i obiektywnej informacji na temat procesów za- chodzących w czasie, przekroju (głównie zawodowym) i przestrzeni na rynku pracy. W związku z powyższym sformułowano kilka pytań badawczych i podjęto próbę odpowiedzi na nie: 1. Jaka jest rola zawodu (struktury zawodowej) w badaniach rozwo- ju gospodarczego? 2. Jakie źródła danych opisują strukturę zawodową? 3. Jakie problemy wynikają ze zmian klasyfikacyjnych? 8 Wprowadzenie 4. Jakie metody analizy danych umożliwiają prognozowanie struk- tury zawodowej? 5. Jakie są funkcje systemów informacyjnych o rynku pracy? 6. Jakie są doświadczenia krajowe i zagraniczne w prognozowaniu przekroju zawodowego oraz w budowaniu systemów informacyj- nych rynku pracy? 7. W jaki sposób można ewaluować procesy prognostyczne? 8. Jakie są przewidywania zmian struktury zawodowej w horyzoncie 2025 r.? 9. Jakie są możliwości wykorzystania wyników prognoz? W rozdziale pierwszym podjęto próbę umiejscowienia zawodu w teo- riach ekonomicznych oraz wskazania determinant zmian struktury za- wodowej. Za punkt wyjścia przyjęto zagadnienia teoretyczne dotyczące definiowania i klasyfikowania zawodów oraz umiejscowienie zagadnień związanych z zawodami w teorii ekonomii, zakładając że struktura za- wodowa rynku pracy jest pochodną wielu elementów określających ka- pitał ludzki. Kolejna część tego rozdziału to przegląd możliwości prowadzenia analiz strukturalnych rynku pracy, w tym dostępność źródeł danych wraz z dyskusją problemów wynikających z ich ograniczeń. Z analizy dostępnych informacji wynika, że potrzeby informacyjne są generowane przez użytkowników końcowych informacji, w związku z tym dokonano ich identyfikacji wśród różnych grup użytkowników. Przewodnią my- ślą przyświecającą autorowi w tym obszarze jest świadomość, że jakość wnioskowania (przekazywanej informacji) jest zdeterminowana jakością danych źródłowych. Na wstępie dokonano przeglądu badań wtórnych dostarczających danych w przekroju zawodowym. Po stwierdzeniu, że są one dalece niewystarczające do prowadzenia analiz na pożądanym po- ziomie szczegółowości, przeprowadzono przegląd i analizę możliwości wykorzystania danych pierwotnych w takich badaniach. W dalszej części rozdziału poddano dyskusji metody i możliwości sza- cowania brakujących danych szczególnie w przekrojach szczegółowych i przestrzeni geograficznej. Następnie skupiono uwagę na problemach w analizie danych wynikających ze zmian klasyfikacji obowiązujących w statystyce publicznej. Dokonano przeglądu zmian Klasyfikacji Zawo- dów i Specjalności oraz zweryfikowano możliwość wykorzystania klucza przejścia do ujednolicenia danych. Przeprowadzono również dyskusję problemów w praktycznej analizie danych wynikających ze zmian klasyfi- kacyjnych. Zaprezentowano także rozwiązania kwestii niejednorodności definicyjnej danych stosowane w badaniach społeczno-ekonomicznych oraz przedstawiono autorską metodę ujednolicenia danych w przekroju Wprowadzenie 9 grup zawodów. Ostatni podrozdział to przegląd metod analizy danych możliwych do wykorzystania w przekrojowo-czasowych badaniach ryn- ku pracy. Wskazano wybór metod statystycznej analizy danych, przegląd modeli ekonometrycznych, metod prognozowania i zasady generowania scenariuszy. W rozdziale drugim na wstępie dokonano przeglądu światowych, eu- ropejskich, a dalej krajowych oraz wojewódzkich rozwiązań w zakresie udostępniania informacji prognostycznej dotyczącej struktury zawodo- wej. Następnie przedstawiono merytoryczne i techniczne zagadnienia budowy systemów informacji prognostycznej, przyjmując założenie, że rozwiązania tego typu powinny być oparte na koncepcji systemów infor- matycznych. W końcowej części rozdziału omówiono zagadnienia zwią- zane z testowaniem i wdrażaniem tego typu rozwiązań. Rozdział trzeci zawiera prezentację analiz i prognoz struktury za- wodowej rynku pracy w Polsce. W pierwszym podrozdziale dokonano opisu dotychczasowych doświadczeń krajowych (także wojewódzkich) i zagranicznych w tym zakresie. Następnie omówiono wyniki analiz i prognoz prowadzonych na szczeblu krajowym w ramach zintegrowa- nego systemu prognostyczno-informacyjnego. W końcowej części roz- działu przedstawiono ewaluację dotychczasowych prognoz liczby pracu- jących w przekroju grup zawodów w Polsce. W rozdziale czwartym zaprezentowano wyniki autorskiej prognozy struktury i liczby pracujących w Polsce w przekroju wielkich i średnich grup zawodów na lata 2016–2025, poprzedzone analizą zmian liczby pracujących w przekroju grup zawodów w latach 1995–2015. Prognozy zostały wykonane przy wykorzystaniu wielorównaniowego modelu licz- by pracujących w przekroju wielkich grup zawodowych oraz modeli ten- dencji rozwojowych udziału pracujących w wielkich i średnich grupach zawodowych. Zaprezentowano także wybrane możliwości wykorzysta- nia wyników prognoz w pogłębionych badaniach rynku pracy. W podsumowaniu przeprowadzono dyskusję o możliwości wykorzy- stania koncepcji teoretycznych, rozwiązań praktycznych oraz wyników prognoz w procesie budowy systemów informacyjnych jako narzędzi wspomagających procesy decyzyjne na różnym szczeblu kreowania poli- tyki edukacyjnej, rynku pracy, tworzenia oferty kształcenia oraz podejmo- wania indywidualnych decyzji o ścieżce kształcenia i karierze zawodowej. W monografii eksplorowano dwa zasadnicze wątki: teoretyczny, doty- czący barier i możliwości badania struktury zawodowej rynku pracy oraz praktyczny, czyli możliwości wykorzystania analiz i prognoz struktury zawodowej do poprawy funkcjonowania rynku pracy w Polsce poprzez budowę systemów informacyjnych. Rozdział I Możliwości i bariery badania struktury zawodowej rynku pracy 1.1. Zawód w badaniach społeczno-ekonomicznych 1.1.1. Zagadnienia pojęciowo-definicyjne Zawód, zgodnie z definicją Międzynarodowej Organizacji Pracy, to „zbiór zadań (zespół czynności) wyodrębnionych w wyniku społecznego podziału pracy, wykonywanych stale lub z niewielkimi zmianami przez poszczególne osoby i wymagających odpowiednich kwalifikacji (wiedzy i umiejętności), zdobytych w wyniku kształcenia lub praktyki. Wykony- wanie zawodu stanowi źródło dochodów. Zawód może dzielić się na spe- cjalności. Specjalność jest wynikiem podziału pracy w ramach zawodu, zawiera część czynności o podobnym charakterze (związanych z wyko- nywaną funkcją lub przedmiotem pracy), wymagających pogłębionej lub dodatkowej wiedzy i umiejętności, zdobytych w wyniku dodatkowego szkolenia lub praktyki. Umiejętność określono jako sprawdzoną możli- wość wykonania odpowiedniej klasy zadań w ramach zawodu (specjalno- ści), natomiast przez kwalifikacje zawodowe rozumiane są układy wiedzy i umiejętności wymagane do realizacji składowych zadań zawodowych” (Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 kwietnia 2010 r. …). Definicja socjologiczna określa zawód jako „wewnętrznie spójny system czynności wytwórczych podejmowanych przez kwalifiko- wanego pracownika, posiadającego wiedzę oraz wyspecjalizowane umie- jętności nabyte w procesie szkolenia a uprawniające go do pracy w okre- ślonej społecznie formie produkcji dóbr, w zamian za wynagrodzenie będące podstawą ekonomicznego bytu jego i ewentualnie rodziny, które łącznie wyznaczają pozycję społeczną owego pracownika oraz prestiż da- nej kategorii zawodowej w systemie stratyfikacji” (Szczepański 1965). W szerokim sensie zawód to rodzaj zajęcia, jakim zajmuje się jed- nostka w celu zdobycia środków utrzymania. W sensie operacyjnym to 12 indywidualna aktywność zapewniająca egzystencję społeczną. Można rozpatrywać zawód również w sensie społecznym, kulturowym, norma- tywnym i innych. Do opisu zakresu czynności, ich podobieństw czy różnic służą spo- łeczne klasyfikacje zawodów służące także do porządkowania specyficz- nych cech aktywności zawodowych. W Polsce (por. Informacja o klasyfikacjach zawodów w latach: 1995– 2014…) po II wojnie światowej pierwsze próby klasyfikowania zawodów i specjalności miały miejsce w 1965 r., kiedy to ówczesny Komitet Pracy i Płac przygotował Nomenklaturę zawodów i specjalności (Wydawnictwo Katalogów i Cenników, Warszawa 1965). W 1981 r. prace nad klasyfi- kowaniem zawodów i specjalności powierzone zostały Instytutowi Pra- cy i Spraw Socjalnych, gdzie eksperci zawodoznawstwa i rynku pracy opracowali klasyfikację zawodów i specjalności, która weszła w życie na mocy Zarządzenia nr 47 Ministra Pracy, Płac i Spraw Socjalnych z dnia 10 grudnia 1981 r. w sprawie wprowadzenia klasyfikacji zawodów i spe- cjalności występujących w gospodarce narodowej. Obecnie dane w przekroju zawodowym gromadzone są według Klasy- fikacji Zawodów i Specjalności na potrzeby rynku pracy (KZiS), będącej pięciopoziomowym, hierarchicznie uporządkowanym zbiorem zawo- dów i specjalności występujących na rynku pracy. Struktura klasyfikacji, grupująca poszczególne zawody (specjalności) w coraz bardziej zagrego- wane grupy o określonych symbolach i nazwach, umożliwia prowadze- nie analiz na różnych poziomach szczegółowości – począwszy od pod- stawowego, obejmującego poszczególne zawody i specjalności, poprzez elementarne grupy zawodowe, średnie oraz duże, aż do poziomu naj- bardziej ogólnego, jakim są wielkie grupy zawodowe. (Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 sierpnia 2014 r. …). Struktura klasyfikacji oparta jest na systemie pojęć, z których najważ- niejsze to: zawód, specjalność, umiejętności oraz kwalifikacje zawodo- we. W klasyfikacji tej, podobnie jak w ISCO-08 (International Standard Classification of Occupations) (ILO 2012), uwzględniono cztery szerokie poziomy kwalifikacji, które zdefiniowano w odniesieniu do poziomów wykształcenia określonych w Międzynarodowej Standardowej Klasyfi- kacji Edukacji ISCED 2011 (UNESCO-UIS 2012). Kwalifikacje te mogą być nabywane zarówno w ramach systemu szkolnego, jak i systemu kur- sowego lub poprzez praktykę. Decydującym czynnikiem dla określenia, jak dany zawód powinien być sklasyfikowany, są wymagane kwalifikacje niezbędne do wykonania zadań i obowiązków. Przyjęte definicje mają jednak zastosowanie, gdy niezbędne kwalifikacje zawodowe nabywane są poprzez wykształcenie formalne lub szkolenie: Rozdział I 13 1) pierwszy poziom kwalifikacji (oznaczający kwalifikacje elemen- tarne) – odniesiono do pierwszego poziomu wykształcenia ISCED uzyskiwanego w szkole podstawowej; 2) drugi poziom kwalifikacji – odniesiono do drugiego poziomu wy- kształcenia ISCED uzyskiwanego w gimnazjum oraz do trzeciego poziomu wykształcenia ISCED uzyskiwanego w liceum ogólno- kształcącym, liceum profilowanym i zasadniczej szkole zawodowej; 3) trzeci poziom kwalifikacji – odniesiono do czwartego poziomu wy- kształcenia ISCED uzyskiwanego w szkole policealnej oraz do trze- ciego poziomu wykształcenia ISCED uzyskiwanego w technikum; 4) czwarty poziom kwalifikacji – odniesiono do piątego poziomu wykształcenia ISCED uzyskiwanego na studiach wyższych I stop- nia (kończących się tytułem licencjata lub inżyniera), szóstego po- ziomu wykształcenia ISCED uzyskiwanego na studiach wyższych II stopnia, siódmego poziomu wyksztalcenia ISCED uzyskiwanego na studiach podyplomowych oraz do ósmego poziomu wykształce- nia ISCED uzyskiwanego na studiach III stopnia (doktoranckich). Struktura klasyfikacji jest wynikiem grupowania poszczególnych za- wodów i specjalności w grupy elementarne, a te z kolei w bardziej zagre- gowane grupy średnie, duże i wielkie na podstawie podobieństwa kwa- lifikacji zawodowych wymaganych dla realizacji zadań danego zawodu (specjalności) z uwzględnieniem obydwu aspektów kwalifikacji, tj. ich poziomu i specjalizacji. Tabela 1.1.1.1. Wykaz wielkich i dużych grup zawodowych według KZiS2014 kod 1 1 Grupa wielka nazwa 2 Przedstawiciele władz publicznych, wyżsi urzędnicy i kierownicy 2 Specjaliści Grupa duża nazwa kod 3 11 Przedstawiciele władz publicznych, wyżsi urzędnicy 4 i dyrektorzy generalni 12 Kierownicy do spraw zarządzania i handlu 13 Kierownicy do spraw produkcji i usług 14 Kierownicy w branży hotelarskiej, handlu i innych branżach usługowych Specjaliści nauk fizycznych, matematycznych i technicznych Specjaliści do spraw zdrowia Specjaliści nauczania i wychowania Specjaliści do spraw ekonomicznych i zarządzania Specjaliści do spraw technologii informacyjno- komunikacyjnych Specjaliści z dziedziny prawa, dziedzin społecznych i kultury 21 22 23 24 25 26 Możliwości i bariery badania struktury zawodowej rynku pracy 14 Tabela 1.1.1.1. (cd.) 1 3 2 Technicy i inny średni personel 4 Pracownicy biurowi 5 6 7 Pracownicy usług i sprzedawcy Rolnicy, ogrodnicy, leśnicy i rybacy Robotnicy przemysłowi i rzemieślnicy 8 Operatorzy i monterzy maszyn i urządzeń 9 Pracownicy wykonujący prace proste 3 31 32 33 34 4 Średni personel nauk fizycznych, chemicznych i technicznych Średni personel do spraw zdrowia Średni personel do spraw biznesu i administracji Średni personel z dziedziny prawa, spraw społecznych, kultury i pokrewny Sekretarki, operatorzy urządzeń biurowych i pokrewni 35 Technicy informatycy 41 42 Pracownicy obsługi klienta 43 Pracownicy do spraw finansowo-statystycznych i ewidencji materiałowej Sprzedawcy i pokrewni 51 Pracownicy usług osobistych 52 53 Pracownicy opieki osobistej i pokrewni 54 Pracownicy usług ochrony 61 Rolnicy produkcji towarowej 62 63 Rolnicy i rybacy pracujący na własne potrzeby 71 Robotnicy budowlani i pokrewni (z wyłączeniem elektryków) 72 Robotnicy obróbki metali, mechanicy maszyn i urządzeń Leśnicy i rybacy i pokrewni 73 Rzemieślnicy i robotnicy poligraficzni 74 Elektrycy i elektronicy 75 Robotnicy w przetwórstwie spożywczym, obróbce drewna, produkcji wyrobów tekstylnych i pokrewni 81 Operatorzy maszyn i urządzeń wydobywczych i przetwórczych 82 Monterzy 83 Kierowcy i operatorzy pojazdów 91 Pomoce domowe i sprzątaczki 92 Robotnicy wykonujący prace proste w rolnictwie, leśnictwie i rybactwie 93 Robotnicy wykonujący prace proste w górnictwie, przemyśle, budownictwie i transporcie 94 Pracownicy wykonujący prace proste związane z przygotowywaniem posiłków Sprzedawcy uliczni i pracownicy świadczący usługi na ulicach 95 96 Ładowacze nieczystości i inni pracownicy wykonujący prace proste 0 Siły zbrojne 01 Oficerowie sił zbrojnych 02 Podoficerowie sił zbrojnych 03 Żołnierze szeregowi Źródło: Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 sierpnia 2014 r. ... Rozdział I 15 Układ struktury klasyfikacji zawodowej zależy od czynników histo- rycznych, a głównie od systemów kulturowych, technicznych i społecz- nych, w których się tworzy. Wielkie, duże, średnie i elementarne grupy zawodowe poza kodem (numerem grupy), nazwą i umiejscowieniem w klasyfikacji opisane są także w sposób syntetyczny oraz poprzez zadania zawodowe1. Niżej przy- toczono opisy wielkich i dużych grup zawodowych. Pierwsza wielka grupa zawodowa (przedstawiciele władz publicznych, wyżsi urzędnicy i kierownicy) obejmuje zawody, w których podstawo- wymi zadaniami są: planowanie, nadzorowanie, koordynowanie, okre- ślanie i realizowanie podstawowych celów i kierunków polityki państwa, formułowanie przepisów prawnych oraz kierowanie działalnością jed- nostek administracji publicznej, także sprawowanie funkcji zarządza- nia w przedsiębiorstwach lub ich wewnętrznych jednostkach organiza- cyjnych. W tej grupie sklasyfikowane są cztery grupy duże skupiające przedstawicieli władz publicznych, wyższych urzędników i dyrektorów generalnych (formułowanie polityki i dokonywanie jej przeglądu oraz planowanie, nadzorowanie, koordynowanie i ocenianie całości działal- ności administracji publicznej, przedsiębiorstw i innych organizacji lub jednostek organizacyjnych przy wsparciu innych kierowników), kierow- ników do spraw zarządzania i handlu (zawody kierownicze wymagające posiadania wysokiego poziomu wiedzy zawodowej oraz umiejętności menedżerskich, marketingowych, organizacyjnych, planowania i ko- ordynowania działalności podległych działów i zespołów, a także zna- jomości zagadnień z zakresu: obsługi biznesu, sprzedaży, zarządzania zasobami ludzkimi), kierowników do spraw produkcji i usług (zawody kierownicze wymagające wiedzy, umiejętności i doświadczenia, które są niezbędne do kierowania tą dziedziną przedsiębiorstwa czy organizacji, która jest związana z produkcją, nadzorem oraz koordynacją działalno- ści instytucji: edukacyjnych, finansowych i ubezpieczeniowych, opieki zdrowotnej i społecznej), kierowników w branży hotelarskiej, handlu i innych branżach usługowych (planowanie, kierowanie i koordynowa- nie działalność przedsiębiorstw związanych z usługami hotelarskimi, ga- stronomicznymi, handlu detalicznego oraz pokrewnymi). Druga grupa zawodowa (specjaliści) obejmuje zawody wymagające posiadania wysokiego poziomu wiedzy zawodowej, umiejętności oraz doświadczenia w zakresie nauk technicznych, przyrodniczych, społecz- nych, humanistycznych i pokrewnych. Sklasyfikowanych jest tutaj sześć dużych grup zawodowych skupiających specjalistów nauk fizycznych, 1 Opracowano na podstawie opisów grup zawodowych: http://psz.praca.gov.pl/ry- nek-pracy/bazy-danych/klasyfikacja-zawodow-i-specjalnosci (dostęp 20.02.2016). Możliwości i bariery badania struktury zawodowej rynku pracy 16 matematycznych i technicznych (prowadzenie badań, ulepszanie lub opracowywanie nowych koncepcji, teorii, metod operacyjnych lub sto- sowanie w praktyce wiedzy naukowej z takich dziedzin, jak: fizyka, astronomia, meteorologia, chemia, geofizyka, geologia, matematyka, statystyka, informatyka, architektura, inżynieria i technologia), specjali- stów do spraw zdrowia (prowadzenie badań, udoskonalanie lub opra- cowywanie koncepcji, teorii i metod działania oraz stosowanie wiedzy naukowej w takich dziedzinach, jak: medycyna, pielęgniarstwo, stoma- tologia, weterynaria, farmacja, diagnostyka laboratoryjna, ochrona i pro- mocja zdrowia), specjalistów nauczania i wychowania (zajmowanie się nauczaniem teoretycznych i praktycznych aspektów jednej lub większej liczby dyscyplin na różnych poziomach kształcenia, prowadzenie badań naukowych i ulepszanie lub rozwijanie koncepcji, teorii i metod opera- cyjnych związanych z ich konkretną dyscypliną oraz przygotowywanie opracowań i książek naukowych), specjalistów do spraw ekonomicznych i zarządzania (realizowanie zadań analitycznych, pojęciowych i prak- tycznych w celu świadczenia usług z zakresu finansów, rozwoju polityki kadrowej, public relations, marketingu, sprzedaży w branży technicznej, medycznej i technologii informacyjno-komunikacyjnych; przeprowa- dzanie rewizji struktur, metod i systemów organizacyjnych oraz analiz ilościowych informacji wywierających wpływ na programy inwestycyj- ne), specjalistów do spraw technologii informacyjno-komunikacyjnych (planowanie, projektowanie, tworzenie, testowanie i ulepszanie syste- mów technologii informacyjnych, sprzętu, oprogramowania i konkret- nych aplikacji; przeprowadzanie badań i udzielanie porad w tym za- kresie; opracowywanie dokumentacji, w tym zasad, polityk i procedur; projektowanie, opracowywanie, kontrola, utrzymywanie i wspieranie baz danych i innych systemów informacyjnych w celu zapewnienia ich optymalnej wydajności oraz integralności i bezpieczeństwa danych), specjalistów z dziedziny prawa, dziedzin społecznych i kultury (przepro- wadzanie badań, ulepszanie lub opracowywanie koncepcji, teorii i me- tod operacyjnych lub stosowanie wiedzy związanej z prawem, groma- dzeniem i odzyskiwaniem informacji, psychologią, socjologią, filozofią, opieką socjalną, ekonomią, historią, religią, językami, innymi naukami społecznymi oraz sztuką i rozrywką). Trzecia wielka grupa zawodowa (technicy i inny średni personel) obejmuje zawody wymagające wiedzy, umiejętności i doświadczenia niezbędnych do wykonywania głównie prac technicznych i podob- nych, związanych z badaniem i stosowaniem naukowych, społecznych, medycznych oraz artystycznych koncepcji i metod działania, a także regulacji rządowych i przepisów handlowych. W zakres obowiązków może wchodzić także sprawowanie nadzoru nad innymi pracownikami. Rozdział I 17 W grupie tej sklasyfikowanych jest pięć dużych grup zawodowych sku- piających średni personel nauk fizycznych, chemicznych i technicznych (wykonywanie prac związanych z prowadzeniem badań oraz metod działania w dziedzinie nauki i inżynierii; prowadzenie nadzoru i kontroli technicznych i operacyjnych aspektów górnictwa, produkcji przemysło- wej, budownictwa, rolnictwa, prowadzenie innego rodzaju działań in- żynieryjnych; obsługa sprzętu technicznego, z uwzględnieniem statków powietrznych i morskich; badanie aspektów bezpieczeństwa produkcji oraz innych procesów i wyrobów), średni personel do spraw zdrowia (zadania techniczne związane z badaniami i praktycznym stosowaniem pojęć, zasad i metod działania w dziedzinie: medycyny, pielęgniarstwa, weterynarii, stomatologii, farmacji, oświaty zdrowotnej i w innych dzie- dzinach pokrewnych, mające na celu pomoc w diagnozowaniu i lecze- niu chorób, urazów oraz upośledzeń u ludzi i zwierząt; realizacja pla- nów ochrony zdrowia, leczenia i wydawania skierowań ustanawianych zazwyczaj przez specjalistów w zakresie medycyny, weterynarii, pielę- gniarstwa i innych dziedzin ochrony zdrowia), średni personel do spraw biznesu i administracji (zadania techniczne związane z praktycznym zastosowaniem wiedzy związanej z prowadzeniem księgowości i prze- prowadzaniem transakcji, obliczeniami matematycznymi, doradztwem i sprzedażą ubezpieczeń, dbałością o bezpieczeństwo obywateli i bada- niem faktów i okoliczności związanych z popełnionymi przestępstwami, rozwojem zasobów ludzkich, nabywaniem i zbywaniem instrumentów finansowych, specjalistycznymi pracami sekretarskimi oraz wdrażaniem i stosowaniem właściwych zasad państwowych; świadczenie usług biz- nesowych: rozliczenia celne, planowanie konferencji, pośrednictwo pra- cy, nabywanie i zbywanie nieruchomości lub towarów masowych oraz występowanie w roli agentów sportowców lub artystów), średni perso- nel z dziedziny prawa, spraw społecznych, kultury i pokrewny (zadania techniczne związane z praktycznym zastosowaniem wiedzy z zakresu usług prawnych, pracy społecznej, kultury, przygotowywania posiłków, sportu i religii), techników informatyków (wsparcie w zakresie codzien- nej eksploatacji systemów komputerowych, systemów i sieci komunika- cyjnych, a także prace techniczne w zakresie telekomunikacji, transmisji obrazu i dźwięku oraz innych rodzajów sygnałów telekomunikacyjnych na lądzie, morzu i pokładach statków powietrznych). Czwarta wielka grupa zawodowa (pracownicy biurowi) obejmuje za- wody wymagające wiedzy, umiejętności i doświadczenia niezbędnych do zapisywania, organizowania, przechowywania i wyszukiwania infor- macji, obliczania danych liczbowych, finansowych i statystycznych oraz wykonywania obowiązków wobec klientów, szczególnie związanych z operacjami pieniężnymi, organizowaniem podróży, informacjami Możliwości i bariery badania struktury zawodowej rynku pracy 18 i spotkaniami w zakresie biznesu. W skład tej grupy wchodzą cztery duże grupy zawodowe skupiające sekretarki, operatorów urządzeń biurowych i pokrewnych (organizacja i prowadzenie dokumentacji i wewnętrznej koordynacji działalności jednostek organizacyjnych w celu pomocy sze- fom jednostek i pozostałemu personelowi; zapisywanie, organizowanie, przechowywanie i odzyskiwanie informacji oraz wykonywanie szeregu obowiązków biurowych i administracyjnych zgodnie z ustalonymi pro- cedurami), pracowników obsługi klienta (kontakty z klientami w zakre- sie operacji finansowych, organizacji podróży, udzielania informacji, organizacji spotkań, obsługi centrali telefonicznej oraz przeprowadzania rozmów ankietowych), pracowników do spraw finansowo-statystycz- nych i ewidencji materiałowej (pozyskiwanie, opracowywanie i wpro- wadzanie do komputera danych obrachunkowych, księgowych, staty- stycznych, finansowych, jak również innych danych liczbowych oraz nadzorowanie transakcji gotówkowych o mniej istotnym znaczeniu dla działalności przedsiębiorstwa; prowadzenie rejestru wyprodukowanych, zakupionych, magazynowanych oraz wysłanych towarów, jak również materiałów niezbędnych na określonych etapach produkcyjnych lub prowadzenie rejestru aspektów operacyjnych i koordynowanie trans- portu osób i towarów), pozostałych pracowników biura (prace biuro- we w redakcjach, sądach, bibliotekach, archiwach, działach osobowych, urzędach pocztowych – segregowanie dokumentów, przygotowywanie informacji do przetworzenia, prowadzenie rejestrów pracowników oraz sprawdzanie materiałów pod względem spójności z oryginałem). Piąta wielka grupa zawodowa (pracownicy usług i sprzedawcy) obej- muje zawody wymagające wiedzy, umiejętności i doświadczenia, które są niezbędne do świadczenia usług ochrony, usług osobistych związanych m.in. z podróżą, prowadzeniem gospodarstwa, dostarczaniem żywności, opieką osobistą, a także usług sprzedaży i demonstracji towarów w skle- pach hurtowych czy detalicznych. W grupie tej sklasyfikowane są cztery duże grupy zawodowe, które skupiają pracowników usług osobistych (usługi osobiste związane z podróżą, utrzymaniem domu w porządku i czystości, gastronomią, opieką nad dziećmi i osobami starszymi), sprze- dawców i pokrewnych (oferowanie i prezentowanie towarów w sklepach hurtowych i detalicznych, na stoiskach i targach, w sprzedaży akwizycyj- nej, telefonicznej lub przez centrum kontaktów z klientami; prowadzenie ewidencji i przyjmowanie płatność za zakupione towary i usługi, a także prowadzenie małych sklepów detalicznych), pracowników opieki osobi- stej i pokrewnych (sprawowanie opieki i nadzoru nad dziećmi, pacjen- tami i osobami starszymi, rekonwalescentami lub osobami niepełno- sprawnymi w warunkach instytucjonalnych i domowych oraz udzielanie im pomocy), pracowników usług ochrony (ochrona jednostek i mienia Rozdział I 19 przed pożarem i innymi zagrożeniami, egzekwowanie przestrzegania prawa i porządku). Szósta wielka grupa zawodowa (rolnicy, ogrodnicy, leśnicy i rybacy) obejmuje zawody wymagające wiedzy, umiejętności i doświadczenia nie- zbędnych do uprawy i zbioru ziemiopłodów, w tym zdrowej żywności; zbierania owoców lub roślin dziko rosnących; uprawy i eksploatacji la- sów; chowu i hodowli zwierząt, ptactwa, połowów lub hodowli ryb. W tej grupie sklasyfikowano trzy duże grupy zawodowe skupiające rolników produkcji towarowej (planowanie, organizowanie i prowadzenie uprawy i zbiorów na polach lub w sadach i wytwarzanie produktów zwierzęcych, dostarczanie zwierząt na sprzedaż do odbiorców hurtowych, organizacji rynkowych lub bezpośrednio na rynek), leśników i rybaków (planowa- nie, organizacja i prowadzenie działań w celu kultywacji, ochrony i eks- ploatacji lasów naturalnych, hodowli i połowów ryb do sprzedaży deta- licznej, w dostawie do nabywców hurtowych, organizacji rynkowych lub bezpośrednio na rynek), rolników i rybaków pracujących na własne po- trzeby (sadzenie i uprawianie pól lub sadów, warzyw i owoców, zbieranie dzikich owoców, roślin leczniczych lub innych, hodowanie zwierząt, ło- wienie ryb w celu zapewnienia sobie i swym gospodarstwom domowym żywności, miejsca zamieszkania i dochodów). Siódma wielka grupa zawodowa (robotnicy przemysłowi i rzemieślni- cy) obejmuje zawody wymagające wiedzy, umiejętności i doświadczenia niezbędnych do uzyskiwania i obróbki surowców, wytwarzania i napra- wy towarów, budowy, konserwacji i naprawy budynków, dróg i mostów, konstrukcji maszyn. Prace zazwyczaj są wykonywane ręcznie lub za po- mocą narzędzi manualnych oraz innych narzędzi wykorzystywanych w celu zmniejszenia wysiłku fizycznego wymaganego do realizacji po- szczególnych zadań oraz podwyższenia jakości produktów. Sklasyfiko- wano tutaj pięć dużych grup zawodowych obejmujących robotników bu- dowlanych i pokrewnych (z wyłączeniem elektryków) (konstruowanie, konserwowanie i remontowanie budynków, wznoszenie i remontownie fundamentów, ścian i konstrukcji z cegieł, kamienia i podobnych ma- teriałów, kształtowanie i wykańczanie elewacji kamiennych na budynki i do innych celów oraz wydobywanie i przetwarzanie surowców stałych z kopalni podziemnych lub odkrywkowych lub kamieniołomów), ro- botników obróbki metali, mechaników maszyn i urządzeń i pokrew- nych (odlewanie, spawanie, kucie lub w inny sposób formowanie me- tali, wznoszenie, konserwowanie i naprawianie konstrukcji metalowych, ustawianie urządzeń oraz instalowanie, konserwowanie i naprawianie maszyn, w tym silników, pojazdów lub produkowanie narzędzi i innych artykułów z metali nieszlachetnych), rzemieślników i robotników poli- graficznych (wykonywanie i naprawianie instrumentów precyzyjnych, Możliwości i bariery badania struktury zawodowej rynku pracy 20 instrumentów muzycznych oraz różnych artykułów, takich jak: biżu- teria, wyroby z metali szlachetnych, ceramika, porcelana i szkło, ręko- dzieło z drewna, tekstylia, skóry lub pokrewne materiały; wykonywanie prac poligraficznych i oprawianie książek), elektryków i elektroników (instalowanie, montowanie i konserwowanie sprzętu elektronicznego oraz urządzeń elektrycznych, linii i kabli zasilających, systemów i sprzętu elektronicznego i telekomunikacyjnego), robotników w przemyśle spo- żywczym, obróbce drewna, produkcji wyrobów tekstylnych i pokrew- nych (obrabianie i przetwarzanie surowców rolnych i rybołówstwa na żywność i inne produkty; produkowanie i naprawianie towarów wyko- nanych z drewna, tekstyliów, futer, skóry lub innych materiałów). Ósma grupa zawodowa (operatorzy i monterzy maszyn i urządzeń) obejmuje zawody wymagające wiedzy, umiejętności i doświadczenia nie- zbędnych do prowadzenia pojazdów i innego sprzętu ruchomego, nadzo- rowania, kontroli i obserwacji pracy maszyn i urządzeń przemysłowych na miejscu lub za pomocą zdalnego sterowania oraz do montowania pro- duktów z komponentów, zgodnie ze ścisłymi specyfikacjami i procedura- mi. W grupie tej sklasyfikowane są trzy duże grupy zawodowe skupiające operatorów maszyn i urządzeń wydobywczych i przetwórczych (obsługi- wanie i monitorowanie maszyn i sprzętu przemysłowego na miejscu oraz za pomocą zdalnego sterowania. Praca ta wymaga głównie doświadczenia i zrozumienia funkcjonowania obsługiwanych i monitorowanych urzą- dzeń, maszyn i sprzętu przemysłowego), monterów (montowanie części lub komponentów prefabrykowanych celem składania podzespołów, pro- duktów i sprzętów zgodnie ze ściśle wytyczonymi procedurami; składa- niem produktów może zajmować się wielu monterów pracujących przy taśmie montażowej), kierowców i operatorów pojazdów (prowadzenie i obsługiwanie pociągów i pojazdów mechanicznych lub kierowanie, ope- rowanie i monitorowanie pracy maszyn, sprzętów przemysłowych i rol- niczych lub egzekwowanie obowiązków na pokładach statków). Dziewiąta grupa zawodowa (pracownicy wykonujący prace proste) obejmuje zawody, które wymagają niskich lub podstawowych umiejętno- ści i niewielkiej wiedzy teoretycznej niezbędnych do wykonywania prze- ważnie prostych i rutynowych prac. Praca wykonywana jest przy zastoso- waniu prostych narzędzi i przy ograniczonej własnej inicjatywie i ocenie. W niektórych przypadkach wymaga wysiłku fizycznego. W grupie tej sklasyfikowano sześć dużych grup zawodowych skupiających pomoce domowe i sprzątaczki (wykonywanie różnych zadań w gospodarstwach domowych, hotelach, biurach, szpitalach i innych zakładach, a także w sa- molotach, wagonach kolejowych, tramwajach i podobnych pojazdach w celu utrzymywania wnętrz i osprzętów w czystości oraz wykonywanie prania i prasowania ubiorów i wyrobów włókienniczych), robotników Rozdział I 21 wykonujących prace proste w rolnictwie, leśnictwie i rybactwie (wyko- nywanie prostych i rutynowych czynności przy produkcji upraw i żywca, uprawianiu i utrzymywaniu ogrodów i parków, eksploatacji i konserwa- cji lasów oraz wykonywaniu działań z dziedziny akwakultury i rybołów- stwa), robotników wykonujących prace proste w górnictwie, przemyśle, budownictwie i transporcie (wykonywanie prostych i rutynowych zadań w górnictwie, kamieniołomach, działaniach z zakresu inżynierii lądowej i wodnej, budownictwie, przemyśle, transporcie i działaniach z zakresu magazynowania oraz zajmowanie się obsługą pojazdów i maszyn napę- dzanych siłą mięśni bądź ciągniętymi przez zwierzęta), pracowników wy- konujących prace proste związane z przygotowywaniem posiłków (goto- wanie uprzednio przygotowanej żywności lub napojów na zamówienie, sprzątanie stołów, pomieszczeń kuchennych i zmywanie naczyń), sprze- dawców ulicznych i pracowników świadczących usługi na ulicach (sprze- dawanie towarów, z wyłączeniem żywności przeznaczonej do natych- miastowego spożycia oraz świadczenie usług zlokalizowanych na ulicach i innych miejscach publicznych takich jak dworce), ładowaczy nieczysto- ści i innych pracowników wykonujących prace proste (zbieranie odpadów z budynków, podwórek, ulic i innych miejsc publicznych, utrzymywanie ulic i innych miejsc publicznych w czystości lub wykonywanie prac do- rywczych w prywatnych gospodarstwach domowych lub zakładach). Dziesiąta (zerowa) grupa zawodowa (siły zbrojne) obejmuje zawody utrzymujące w gotowości do realizacji trzech rodzajów misji: zagwaran- towanie obrony państwa i przeciwstawienie się agresji; udział w proce- sie stabilizacji sytuacji międzynarodowej oraz w operacjach reagowania kryzysowego i humanitarnego; wspieranie bezpieczeństwa wewnętrz- nego i pomoc społeczeństwu. W grupie tej sklasyfikowano trzy duże grupy zawodowe skupiające oficerów sił zbrojnych (spełnianie funkcji dowódczej, przywódczej i menedżerskiej na stanowiskach służbowych w jednostkach wojskowych w ramach Sił Zbrojnych RP oraz jednost- kach organizacyjnych poza resortem obrony narodowej), podoficerów sił zbrojnych (spełnianie funkcji dowódczych, szkoleniowych i wycho- wawczych w stosunku do podległych żołnierzy na szczeblu grupy, załogi, sekcji, urządzenia i drużyny oraz plutonu), żołnierzy szeregowych (wy- konywanie zadań przewidzianych dla pojedynczego żołnierza, obejmu- jących zakres czynności prostych). W kolejnych częściach opracowania operuje się jedynie kodami i na- zwami grup zawodów (głównie ze względu na ograniczone miejsce na opisy oraz zwiększenie czytelności przekazu). Jednak w analizie danych i interpretacji wyników warto zwracać uwagę na zaprezentowane wyżej informacje szczegółowe dotyczące grup zawodowych, które pozwalają lepiej zrozumieć zachodzące procesy i pogłębiać uzyskane wnioski. Możliwości i bariery badania struktury zawodowej rynku pracy 22 1.1.2. Zawód i jego znaczenie w badaniach rozwoju gospodarczego Badania zmian struktury zawodowej od zawsze były związane z ba- daniami zmian struktury sektorowej gospodarki jako elementu zmian wynikających z rozwoju gospodarczego (por. Shaw-Taylor 2007, Shaw- -Taylor, Kitson 2016). Jednak szczególnego znaczenia nabrały w okresie rozwoju badań dotyczących kapitału ludzkiego, gdzie zagadnienia doty- czące predyspozycji, wiedzy, umiejętności, kwalifikacji i doświadczenia zaczęły być traktowane na równi z analizami kapitału fizycznego. Natomiast do rozwoju badań nad kapitałem ludzkim i jego wpływem na wzrost gospodarczy przyczynił się brak dostatecznego wyjaśnienia długoterminowego wzrostu gospodarczego jedynie za pomocą kapita- łu fizycznego. Myśl ekonomiczna od zawsze poszukiwała teoretycznego (także praktycznego) opisu wpływu zdolności nagromadzonych w spo- łeczeństwie na tworzenie produktu narodowego. Jednym z pierwszych, który dostrzegł ten wpływ, był William Petty, który już na przełomie XVII i XVIII w. uznał wartość ludzi za istotną składową majątku Anglii (por. Hull 1899, Domański 1993). Zauważył on, że właściwe kwalifikacje zwiększają wydajność pracowników. Głównie badał rolników, rzemieśl- ników oraz pracowników transportu, jednak ogólne wnioski mogły być odnoszone do pozostałych grup zawodowych (por. Miś 2007: 9–10). W badaniach A. Smitha (1776), D. Ricardo (1846), J. Simonde de Si- smondi (1819), J.B. Saya (1803), J.S. Milla (1848) i wielu innych poja- wiają się także elementy łączenia kwalifikacji i umiejętności z rozwojem gospodarczym (por. Miś 2007: 18–27). Jednak dopiero w XX w. podjęto próby uwzględniania wartości i jakości kapitału ludzkiego (w tym wie- dzy, umiejętności, kwalifikacji, predyspozycji, doświadczenia, a także za- wodu) jako determinant wzrostu gospodarczego. Znaczenie zawodu jako determinanty zmian poziomu średnich wy- nagrodzeń wskazał w 1958 r. J. Mincer. Jego badania skupiały się na po- szukiwaniu zależności czasu kształcenia i poziomu średniego wynagro- dzenia (por. Herbst 2007: 20–21). T.W. Szultz (1982) z kolei zauważył, że wydatki na szkolnictwo i ochronę zdrowia powinny być traktowane jako inwestycje generujące korzyści wynikające z lepszego poziomu wykształ- cenia i zdrowia ludności (por. Domański 1993: 14). Inwestycje w kapitał ludzki jako czynnik rozwoju gospodarczego były również rozpatrywa- ne przez G.S. Beckera (1965), który wyróżnił przysposobienie ogólne i szczegółowe jako elementy istotne dla całej gospodarki lub dla określo- nych podmiotów (por. Blaug 2000). Wpływ rozdysponowania czasu na naukę i czas wolny na kształtowanie się przyszłego poziomu produktyw- ności jednostki rozpatrywał także R. Lucas (1988). Rozdział I
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Struktura zawodowa rynku pracy w Polsce. Systemy informacyjne i prognozy
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: