Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00455 007046 14670098 na godz. na dobę w sumie
Studenci Uniwersytetu Krakowskiego w późnym średniowieczu - ebook/pdf
Studenci Uniwersytetu Krakowskiego w późnym średniowieczu - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 410
Wydawca: Avalon Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7730-961-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> historia
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

W niniejszej pracy analizie poddano liczbę i strukturę pochodzenia terytorialnego i społecznego studentów oraz długość trwania studiów studentów Uniwersytetu Krakowskiego w latach 1400-1509. Badaniu poddano także wpływ studiów na kształtowanie się zainteresowań intelektualnych studentów, warunki odbywania studiów (mieszkania, strój, rozrywki) oraz kontakty interpersonalne studentów w obrębie swej własnej grupy społecznej, jak też ich relacje ze środowiskiem miejskim Krakowa. Istotną rolę pełni w pracy kalkulacja kosztu studiów i analiza źródeł ich finansowania.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Studenci Uniwersytetu Krakowskiego w późnym średniowieczu Krzysztof Boroda Studenci Uniwersytetu Krakowskiego w późnym średniowieczu Kraków AVALON  Wydanie publikacji dofinansowane przez Instytut Historii i Wydział Historyczno-Socjo- logiczny Uniwersytetu w Białymstoku Redakcja i korekty Anna Krzemińska Opracowanie typograficzne Sławomir Onyszko Projekt okładki i stron tytułowych Andrzej Najder Copyright by Krzysztof Boroda; wyd. I, Kraków 2010 ISBN 978-83-7730-961-2 Z a m ó w i e n i a p r z y j m u j e Wydawnictwo AVALON T. Janowski Sp. j. ul. Fiołkowa 4/13 • 31-457 Kraków tel. 48 606 750 749 zamowienia@wydawnictwoAVALON.pl www.wydawnictwoAVALON.pl W s t ę p Po now ne od kry wa nie do rob ku na uki sta ro żyt nej w XII i XIII wie ku, a zwłasz cza dzieł Ary sto te le sa oraz pra wa rzym skie go, w zna czą cy spo sób zmie ni ło ob li cze in te lek tu al ne Eu ro py i do pro wa dzi ło do na ro dzin no wej gru py spo łecz nej – in te li gen cji. Na tę z cza sem co raz licz niej szą gru pę lu dzi, dla któ rych książ ka i pi smo by ły na rzę dzia mi co dzien nej pra cy, skła da ła się ca ła rze sza osób: du chow nych róż nych szcze bli, pi sa rzy, no ta riu szy, funk- cjo na riu szy ad mi ni stra cji kró lew skiej bądź pry wat nej, czy też na uczy cie li. Pro ces for mo wa nia się tej gru py spo łecz nej w po szcze gól nych czę ściach Eu- ro py prze bie gał w róż nym cza sie, a klu czo wą ro lę ode gra ły w nim uni wer- sy te ty. Więk szość bo wiem spo śród ży ją cych w śre dnio wie czu osób, któ re dzi siaj okre śli li by śmy mia nem in te li gen cji, swą for ma cję in te lek tu al ną za- wdzię cza ło wła śnie od by tym na nich stu dio m. Je śli więc przyj mie my, że uni wer sy tet był głów nym miej scem for mo wa nia się in te li gen cji, wów czas ba da nie śro do wisk stu denc kich sta je się klu czo wym ele men tem dla po zna- nia hi sto rii tej gru py spo łecz nej. W XII i XIII wie ku uni wer sy te tów by ło nie wie le. Do 1300 ro ku po wsta - ło ich łącz nie osiem na ście i ist nia ły wy łącz nie na te re nie Eu ro py Za chod niej. Wśród nich by ło kil ka (Bo lo nia, Pa ryż, Mont pel lier, Oxford, Pa dwa, Sa la- man ka i Cam brid ge) obej mu ją cych za się giem swe go od dzia ły wa nia nie tyl - ko naj bliż szy re gion, ale ca łą Eu ro pę. W XIV wie ku, w okre sie Wiel kiej Schi -  W. Ul l mann, Śre dnio wiecz ne ko rze nie re ne san so we go hu ma ni zmu, Łódź 1985; R. N. Swan son, The Twel fth -Ce nt ury Re na is san ce, Man che ster -New York 1999. J. Le Goff, In te li gen cja w wie kach śred nich, War sza wa 1997.   A Hi sto ry of the Uni ver si ty in Eu ro pe, t. 1, ed. H. de Rid der -S ym oens, Cam brid ge 1992, s. 55. 5 zmy, na stą pi ła fa la no wych fun da cji ośrod ków uni wer sy tec kich, trwa ją ca nie prze rwa nie do schył ku wie ku XV. Na te re nie Eu ro py Za chod niej sieć uni- wer sy te tów ule gła za gęsz cze niu, a na ob sza rze Eu ro py Środ ko wej, któ ra wcze śniej by ła „bia łą pla mą” na ma pie uni wer sy tec kiej Eu ro py,po wsta ły ko- lej ne pla ców ki. W XIV wie ku do ży cia po wo ła nych zo sta ło 26 no wych uni- wer sy te tów, a w XV wie ku dal szych 40. Po wsta nie no wych ośrod ków uni- wer sy tec kich spo wo do wa ło zmia ny w licz bie stu den tów w po szcze gól nych pla ców kach. Dla XII i XIII wie ku brak jest pre cy zyj nych da nych w tym za- kre sie. W od nie sie niu do Pa ry ża, któ ry w XIII wie ku był naj waż niej szym ośrod kiem aka de mic kim ów cze snej Eu ro py, za kła da no przez dłu gi czas, że w XIII stu le ciu łącz na licz ba kle ru i człon ków kor po ra cji uni wer sy tec kiej wy no si ła oko ło 10 wszyst kich miesz kań ców mia sta. Ta ki sza cu nek wy da - je się jed nak być wy gó ro wa ny. Licz ba miesz kań ców Pa ry ża sza co wa na jest dla 1200 ro ku na 25.000-50.000 osób, kle ru i stu den tów by ło by więc w tym mie ście od 2.500 do 5.000 osób, co wy da je się ra czej ma ło praw do po dob ne. Pre cy zyj niej sze (opar te na źró dłach po dat ko wych) wy li cze nia dla XIV i XV wie ku po zwa la ją oce niać rze czy wi stą licz bę stu den tów Uni wer sy te tu Pa ry- skie go w tym okre sie na 3.000-3.500 osób, przy licz bie miesz kań ców oko ło 200.000. W przy pad ku in nych ośrod ków licz bę stu den tów moż na sza co wać na 1.500-1.700 osób w przy pad ku Oxfor du, czy też 400-700 osób w Cam- brid ge oko ło 1400 ro ku. W Pra dze, są dząc po licz bie pro mo cji na Wy dzia - le Sztuk i im ma try ku la cji na uni wer sy te cie praw ni czym, licz bę stu den tów moż na sza co wać na oko ło 1.200 osób w okre sie przed se ce sją ro ku 1409. Po se ce sji licz ba stu den tów ule gła dra stycz ne mu zmniej sze niu wo bec od pły wu  Tam że, s. 56–57.  A. B. Cob ban, The Me die val Uni ver si ties: The ir De ve lop ment and Or ga ni za tion, Me t- hu en 1975, s. 79.  W. J. Co ur te nay, Pa ri sian Scho lars in the Ear ly Fo ur te enth Cen tu ry. A So cial Por tra it, Cam brid ge 1999, s. 20, 26; B. Ge re mek, Pa ryż naj więk szym mia stem śre dnio wiecz nej Eu ro py?, „Prze gląd Hi sto rycz ny”, t. 58 (1974), s. 179–197.  T. H. Aston, Oxford’s Me die val Alum ni, „Past and Pre sent”, t. 74 (1977), s. 3–40.  T. H. Aston, G. D. Dun can, T. A. R. Evans, The Me die val Alum ni of the Uni ver si ty of Cam brid ge, „Past and Pre sent”, t. 86 (1980), s. 9–86. 6 wie lu spo śród nich przede wszyst kim na uni wer sy tet w Lip sku. Pla ców ki te, wraz z uni wer sy te ta mi w Tu lu zie, Or le anie i Awi nio nie oraz z wło ski mi uni- wer sy te ta mi praw ni czy mi (Bo lo nia, Pa dwa, Fer ra ra) two rzy ły gru pę naj- więk szych ośrod ków uni wer sy tec kich Eu ro py. W po ło wie XV wie ku do łą- czy ły do nich uni wer sy te ty w Wied niu, Er fur cie, Ko lo nii, Lip sku, Lo uva in i Sa la man ce. Obok nich po wsta ła sieć ośrod ków śred niej wiel ko ści li czą- cych od 300 do 600 stu den tów, na któ rą skła da ły się uni wer sy te ty w Ros to - cku, He idel ber gu, In gol stadt, Sie nie, Pe rug gi, Ne apo lu, Mont pel lier, An gers i Per pi gnan. Dzia ła ła tak że gru pa nie wiel kich uni wer sy te tów o po zio mie im ma try ku la cji 50-100 osób rocz nie, do któ rych na le ża ły Gre ifswald, Mo- gun cja, Fre iburg, Ba zy lea, Ty bin ga, Ca hors i Ca en. Trud no orzec, czy to wzrost licz by uni wer sy te tów zwięk szał za in te re so wa nie stu dia mi, czy też ra czej po ja wia nie się za po trze bo wa nia na stu dia po wo do wa ło po wo ły wa nie do ży cia no wych uni wer sy te tów. Po zo sta je jed nak fak tem, że w cią gu XV stu le cia łącz na licz ba im ma try ku la cji tyl ko na uni wer sy te ty dzia ła ją ce na te re nie Rze szy wzro sła z 500 do oko ło 3.000 osób rocz nie . Ma ło praw do po dob nym wy da je się, by więk szość stu den tów im ma try- ku lu ją cych się na uni wer sy te ty przy by wa ła na nie wie dzio na chę cią chło nię- cia wie dzy na uko wej. Funk cjo nu ją ce w śre dnio wiecz nej li te ra tu rze i spo ty- ka ne w rze czy wi sto ści spo łecz nej po sta ci uczo ne go dok to ra, czy też stu den - ta -w ag abu ndy spy cha ne go na mar gi nes spo łecz ny  sta no wi ły mniej szość w ob rę bie spo łecz no ści stu denc kiej. Dla więk szo ści im ma try ku lo wa nych – bez wzglę du na to, z ja kich krę gów spo łecz nych się wy wo dzi li – po byt na uni wer sy te cie był zwy kle kil ku let nim epi zo dem w ży ciu. Wy ko rzy sty wa no go na zdo by cie prak tycz nych umie jęt no ści przy dat nych w póź niej szej dzia-  F. Šma hel, Pražské uni ver sit ni stu dent stvo v pre dre vo luc nim ob do bi 1399–1419, Pra ha 1967, s. 34–36.  A Hi sto ry of the Uni ver si ty in Eu ro pe…, s. 189–190; R. Ch. Schwin ges, Deut sche Uni ver- sitätsbe su cher im 14. und 15. Jahr hun dert. Stu dien zur So zial ge schich te des Al ten Re i- ches, Stut t gart 1986, s. 541–543, tab. 1.  H. Wad dell, Śre dnio wie cze wa gan tów, War sza wa 1960; B. Ge re mek, Lu dzie mar gi ne su w śre dnio wiecz nym Pa ry żu XI V-XV wiek, Po znań 2003, s. 127–137. 7 łal no ści za wo do wej. Je dy nie dla nie wiel kiej gru py uzy ska nie stop nia ba ka- ła rza czy mi strza by ło głów nym ce lem po by tu na uczel ni, sta no wiąc prze- pust kę do ka rie ry . Wy da je się więc, że w przy pad ku więk szo ści stu den tów kul tu ra wy so ka le żą ca u pod staw na ucza nia uni wer sy tec kie go by ła przez nich prze twa rza na i przy swa ja na w uprosz czo nej, zwul ga ry zo wa nej for mie. Teo re tycz nie do stęp do stu diów uni wer sy tec kich był otwar ty dla przed- sta wi cie li wszyst kich sta nów, grup czy też warstw spo łecz nych, bez wzglę - du na po ziom za moż no ści, czy też stan zdro wia (na wet śle po ta nie by ła tu - taj prze szko dą). Nie jed no rod ność spo łecz no ści stu denc kiej sta ła się sil nie wi docz na zwłasz cza od koń ca XIV wie ku. Wte dy to bo wiem kle ry cy (tj. oso - by po sia da ją ce niż sze świę ce nia du chow ne lub spra wu ją ce niż sze funk cje ko ściel ne) prze sta li sta no wić zna czą cą li czeb nie gru pę wśród stu den tów na wy dzia łach sztu k. Tak więc śro do wi sko uni wer sy te tu teo re tycz nie by ło miej scem spo tkań przed sta wi cie li wszyst kich grup, warstw i na cji spo łe- czeń stwa śre dnio wiecz ne go. Stu den ci two rzy li w związ ku z tym gru pę spo- łecz ną o cha rak te rze wtór nym. Łą czył ich ze so bą bo wiem teo re tycz nie je- dy nie fakt pod ję cia stu diów w jed nym ośrod ku uni wer sy tec kim w tym sa - mym cza sie. Dru gim ele men tem wspól nym by ła re li gia, gdyż przed sta wi cie - le chrze ści jań skich ob rząd ków in nych niż rzym ski, jak i zwo len ni cy po glą- dów he re tyc kich na stu dia nie by li do pusz cza ni. O pro fi lu re kru ta cji w prak- ty ce de cy do wa ły róż ne czyn ni ki wpły wa ją ce na więk szą bądź mniej szą do- stęp ność wy kształ ce nia uni wer sy tec kie go dla róż nych grup czy śro do wisk spo łecz nych. Pod uży tym w ty tu le pracy po ję ciem „stu den ci” ro zu mieć na le ży wszyst kie oso by im ma try ku lo wa ne w la tach 1400-1509 na Uni wer sy te cie Kra kow skim (tj. po sia da ją ce wpis do me try ki uni wer sy tec kiej) i stu diu ją ce na stęp nie na Wy dzia le Sztuk do chwi li uzy ska nia ty tu łu mi strza sztuk wy- zwo lo nych. Im ma try ku la cja i zdo by cie ty tu łu mi strza sztuk wy zwo lo nych  A Hi sto ry of the Uni ver si ty in Eu ro pe…, s. 196–200; A. B. Cob ban, The Me die val Uni- ver si ties…, s. 218–234.  A Hi sto ry of the Uni ver si ty in Eu ro pe…, s. 172–177.  Tam że, s. 201. 8 sta no wi ły bo wiem za sad ni cze ce zu ry w ży ciu stu den ta. Me try ka uni wer sy- tec ka by ła ofi cjal nym, zre da go wa nym po ła ci nie, ogól no uni wer sy tec kim re- je strem osób, któ re zło ży ły przy się gę rek to ro wi i uiści ły opła tę im ma try ku- la cyj ną. Oso by do niej wpi sa ne sta wa ły się au to ma tycz nie człon ka mi kor- po ra cji uni wer sy tec kiej i na by wa ły pra wa do ko rzy sta nia z przy wi le jów przy słu gu ją cych jej człon kom, w tym przede wszyst kim z wy łą cze nia z za- kre su dzia ła nia są dow nic twa miej skie go i kró lew skie go we wszel kich spra- wach cy wil nych oraz w drob nych spra wach kar ny ch. Uzy ska nie pro mo cji mi strzow skiej ozna cza ło na to miast otrzy ma nie przy wi le ju „ius ubi que do- cen di” i by ło rów no znacz ne z przej ściem z sze re gów stu denc kich do gro na mi strzów ob da rzo nych peł nym pra wem do na ucza nia na uni wer sy te cie, cze go nie da wał sto pień ba ka ła rza, oraz po zwa la ło przy stę po wać do eg za mi- nów na wyż szych wy dzia łach (praw ni czym, me dycz nym lub teo lo gicz nym). Po twier dze niem te go by ło wpi sa nie pro mo wa ne go do księ gi pro mo cji (me t- ry ki Wy dzia łu Sztuk). W przy pad ku ba ka ła rzy wpis ta ki umoż li wiał przy stą- pie nie na Uni wer sy te cie Kra kow skim do eg za mi nu mi strzow skie go w za - kres sztuk wy zwo lo nych. Po za skut ka mi na tu ry praw nej przy na leż ność do spo łecz no ści stu den- c kiej po cią ga ła za so bą tak że in ne kon se kwen cje. Pod ję cie stu diów dla więk- szo ści stu den tów ozna cza ło opusz cze nie stron ro dzin nych i ze tknię cie z ob - cym dla sie bie oto cze niem i in te gra cję – lub nie – ze śro do wi skiem uni wer- sy tec kim oraz pod po rząd ko wa nie się re gu la cjom za war tym w sta tu cie uczel ni. Po byt na uni wer sy te cie sprzy jał tak że na wią za niu bli skich kon tak- tów ze spo łecz no ścią miej ską. W związ ku z tym pró ba opi su spo łecz no ści stu denc kiej Uni wer sy te tu Kra kow skie go w la tach 1400-1509 wy ma ga po czy nie nia sze re gu usta leń. W pierw szej ko lej no ści ko niecz ne jest okre śle nie licz by stu den tów oraz ich  S. Es tra icher, Są dow nic two rek to ra kra kow skie go w wie kach śred nich, „Rocz nik Kra- kow ski”, t. 4, Kra ków 1900, s. 252–253; A. Wi niarz, Są dow nic two rek to ra Uni wer sy te tu Kra kow skie go w wie kach śred nich, [w:] Księ ga pa miąt ko wa Uni wer sy te tu Lwow skie go ku uczcze niu pięć set nej rocz ni cy fun da cji ja giel loń skiej Uni wer sy te tu Kra kow skie go, Lwów 1900, s. 5–6. 9 po cho dze nia te ry to rial ne go i spo łecz ne go. Dru gim ele men tem pod da nym ana li zie bę dzie okre śle nie cza su trwa nia stu diów i po zio mu za in te re so wa - nia im ma try ku lo wa nych osób zdo by ciem stop nia ba ka ła rza i mi strza sztuk wy zwo lo nych. Trze cia część roz wa żań po świę co na bę dzie ana li zie róż nych aspek tów stu diów, ja ki mi by ły wa run ki miesz ka nio we, koszt stu diów i źró - dła ich fi nan so wa nia, strój stu denc ki, czy też wpływ stu diów na for ma cję in te lek tu al ną stu den tów. . Za kres chro no lo gicz ny i te ry to rial ny Przy ję cie lat 1400-1509 ja ko ram chro no lo gicz nych pra cy po dyk to wa ne jest z jed nej stro ny sta nem za cho wa nia źró deł. Me try ka uni wer sy tec ka jest bo- wiem za cho wa na od 1400 ro ku, a księ ga pro mo cji Wy dzia łu Sztuk od 1402 ro ku. Gór ną gra ni cę wy zna czy ło ist nie ją ce stu dium Ire ny Ka niew skiej po- świę co ne stu den tom Uni wer sy te tu Kra kow skie go im ma try ku lo wa nym w la - tach 1510-1560. W po lu za in te re so wa nia ba daw cze go zna la zły się wszyst kie oso by im- ma try ku lo wa ne na Wy dział Sztuk Uni wer sy te tu Kra kow skie go w la tach 1400-1509 bez wzglę du na ich po cho dze nie te ry to rial ne. Przy oka zji ana li - zy struk tu ry spo łecz nej im ma try ku lo wa nych – wo bec nie moż no ści do stę - pu do in for ma cji po zwa la ją cych okre ślić po cho dze nie spo łecz ne osób przy- by wa ją cych na uni wer sy tet z te re nów na przy kład Rze szy Nie miec kiej czy też Kró le stwa Wę gier – stu dium ogra ni cza się je dy nie do osób po cho dzą cych z Kró le stwa Pol skie go. Tak że przy oka zji oce ny sku tecz no ści i dłu go ści trwa- nia stu diów zo sta ły wy eli mi no wa ne z ana liz oso by wy wo dzą ce się z nie któ- rych te ry to riów, gdy ich licz ba by ła zbyt zni ko ma, aby za sto so wać wo bec nich me to dy ana li zy sta ty stycz nej.  I. Ka niew ska, Mło dzież Uni wer sy te tu Kra kow skie go w la tach 1510–1560. Stu dium sta- ty stycz ne, [w:] Stu dia z dzie jów mło dzie ży Uni wer sy te tu Kra kow skie go w do bie Re ne- san su, red. K. Lep szy, Kra ków 1964, s. 1–89. 10 . Stan ba dań Li sta pu bli ka cji po świę co nych spo łecz no ści stu denc kiej Uni wer sy te tu Kra- kow skie go w okre sie póź ne go śre dnio wie cza i cza sach wcze sno no wo żyt- nych jest dłu ga. Za in te re so wa nia ba daw cze roz bu dził w XIX wie ku Jó zef Mucz kow ski, dy rek tor Bi blio te ki Ja giel loń skiej, wy da jąc pierw szą edy cję księ gi pro mo cji Wy dzia łu Sztu k oraz pierw szą pu bli ka cję książ ko wą bę- dą cą pró bą przed sta wie nia ży cia co dzien ne go stu dentów w XV i XVI wie - ku . Za in te re so wa nia ba da czy po szcze gól ny mi aspek ta mi funk cjo no wa nia spo łecz no ści stu denc kiej nie roz ło ży ły się jed nak rów no mier nie. Naj wię cej pu bli ka cji, za rów no au tor stwa ba da czy pol skich, jak i ob- cych, do ty czy ło po cho dze nia te ry to rial ne go oraz licz by im ma try ku lo wa - nych stu den tów. Moż na je po dzie lić na trzy za sad ni cze gru py. Pierw szą – naj licz niej szą – sta no wią stu dia po świę co ne na pły wo wi na uni wer sy tet stu- den tów po cho dzą cych z jed nej miej sco wo ści . Ko lej ną gru pę sta no wią pra - ce ana li zu ją ce na pływ na Uni wer sy tet Kra kow ski stu den tów z ja kie goś szer-  Sta tu ta nec non Li ber Pro mo tio num Phi lo so pho rum Or di nis in Uni ver si ta te Stu dio- rum Ja gel lo ni ca ab an no 1402 ad an num 1849, ed. J. Mucz kow ski, Kra ków 1849. J. Mucz kow ski, Miesz ka nia i po stę po wa nie uczniów kra kow skich w wie kach daw niej- szych, Kra ków 1842.   K. Bra cha, Stu den ci z Bo dzen ty na na Uni wer sy te cie Kra kow skim w XV wie ku, [w:] Bo- dzen tyn. Z dzie jów mia sta w XII-XX wie ku, red. K. Bra cha, Kiel ce 1998, s. 57–63; H. Ba - rycz, Są de cza nie na Uni wer sy te cie Ja giel loń skim w XV i z po cząt kiem XVI w., „Rocz - nik Są dec ki”, t. 5 (1962), s. 29–142; B. Gię dosz, Stu den ci Opo la nie na Uni wer sy te cie Ja- giel loń skim w XV-XVIII w., „An na les Si le siae”, t. 1 (1960), z. 4, s. 475–482; E. Klin kow- ski, Stu den ci z zie mi go styń skiej w wie ku XV i XVI, „Kro ni ka Go styń ska”, t. 9 (1938), s. 1– 8; A. Ko py sta, Stu den ci i ucze ni z Wie lu nia w la tach 1400–1642, „Ty go dnik Po wszech - ny”, t. 38 (1984), nr 10, s. 7; S. Ko szyk, „Ci vis Opo lien sis sum” (Stu den ci opol scy na uni- wer sy te tach eu ro pej skich do koń ca XVIII w.), „Kwar tal nik Opol ski”, t. 2 (1956), nr 4, s. 111–131; H. Przy byl ski, Sza mo tu la nie z XV i XVI wie ku na stu diach w Uni wer sy te cie Ja giel loń skim, Sza mo tu ły 1945; A. Soł tan, War sza wia nie na Uni wer sy te cie Kra kow skim w la tach 1400–1642, „Stu dia War szaw skie”, t. 20 (1974), s. 9–63; K. Strzał kow ski, Ny sa- nie na Uni wer sy te cie Ja giel loń skim w XV i na po cząt ku XVI wie ku, „Prze gląd Hi sto- rycz no -Oświ at owy”, t. 13 (1970), nr 2, s. 247–257; M. Sus, Stu dia uni wer sy tec kie Po z- nań czy ków w XV i XVI w., „Kro ni ka mia sta Po zna nia”, t. 23 (1950), z. 1–2.; A. Szy per- 11 sze go te ry to riu m, czy też na le żą cych do okre ślo nej na cji . Ich au to rzy ogra- ni cza li się za zwy czaj do po da wa nia zbior czych da nych o licz bie osób im- ma try ku lo wa nych z da ne go te ry to rium w in te re su ją cym ich prze dzia le cza- so wym, za zwy czaj nie ana li zu jąc zmien nej dy na mi ki te go zja wi ska . Trze- ski, Naj daw niej si Wrze śnia nie na Uni wer sy te cie Ja giel loń skim, [w:] Wrze śnia, jej zie mia i miesz kań cy. Przy czyn ki do dzie jów hi sto rycz no -ku lt ura lnych Zie mi Wrze siń skiej, red. J. De re sie wicz, J. Sta siew ski, A. Szy per ski, M. Tur wid, cz. 1, Wrze śnia [1932], s. 62–65; T.M. Traj dos, Spi sza cy na Aka de mii Kra kow skiej w XV w., [w:] Spo łe czeń stwo Pol ski Śre dnio wiecz nej, t. 4, red. S. K. Ku czyń ski, War sza wa 1990, s. 296–357; M. Wa chow ski, Stu den ci ko ściań scy w XV i XVI wie ku, „Prze gląd Wiel ko pol ski”, t. 2 (1946), s. 296–304; J. Wie sio łow ski, Stu den ci po znań scy w XIV i XV wie ku, [w:] Spra woz da nia Po znań skie - go To wa rzy stwa Przy ja ciół Na uk, Wy dział Hi sto rycz ny i Na uk Spo łecz nych, nr 93 (1975), s. 70–73.  H. Ba rycz, Ślą za cy na Uni wer sy te cie Ja giel loń skim od XV do XVIII w., Ka to wi ce 1935; J. Got t schalk, Obe rschle sier auf dem Uni ver sitäten des Mit te lal ters, [w:] Be iträge zur He imat kun de Obe rschle siens, Le obschütz 1934, s. 29–78; P. Ho rvath, Stu den ti ze Slo- ven ska na Kra kow skej Uni ve rzi tie w 15 a v I pol. 16 sto ro cia, [w:] Hu ma ni zmus a Re ne - san cia na Slo ven sku w 15–16 s., Bra ti sla va 1967, s. 162–172; J. Krzy ża nia ko wa, Wiel ko- po la nie na Uni wer sy te cie Kra kow skim w pierw szej po ło wie XV wie ku, [w:] Mu ne ra Po - zna nien sia, Po znań 1965, s. 59–109; S. Osu sky, Sło wa cy na Uni wer sy te cie Kra kow skim 1400–1525, „Ve ra a Ve da”, t. 2, s. 174–178, 226–233; A. J. Par cew ski, Łužicej no a Mi sjen jo na Kra ko vskoj Uni ver si će w 15 l 16 Le sto ko maj, „Časo pis To war stwa Ma ći cy Serb ske - je”, t. 54 (1901), s. 71–108; M. Per l bach, Prus sia scho la sti ca: Die Ost- und We st preus sen auf den mit te lal tar li chen Uni ver sitäten, [w:] Mo nu men ta Hi sto riae War mien sis, Bd. 6, Brauns berg 1895; J. Wol ny, Stu den ci Uni wer sy te tu Kra kow skie go w XV wie ku z te re nu die ce zji czę sto chow skiej, „Czę sto chow skie Wia do mo ści Die ce zjal ne”, t. 43 (1969), nr 3/6, s. 95–108.  G. Bauch, Deut sche scho la ren in Kra kau, Bre slau 1901; F. Her bert, Her kunft und Vilks - zu gehörig ke it der Kra kau er Stu den ten des 15 Jahr hun derts, „Deut sche Mo nat she fte in Po len, t. 5/15 (1938/39), s. 16–41.  Nie któ rzy z nich, jak na przy kład Hen ryk Ba rycz, nie przy wią zy wa li zbyt niej wa gi do ana li zy da nych licz bo wych, ope ru jąc je dy nie da ny mi przy bli żo ny mi, zob.: H. Ba rycz, Ślą za cy na Uni wer sy te cie Ja giel loń skim od XV-XVIII w., Ka to wi ce 1935, s. 11. Nie któ re z tych prac mia ły zresz tą cha rak ter ten den cyj ny i by ły, w chwi li po wsta wa nia, po li- tycz nie za an ga żo wa ne. Przy kła dem po li tycz ne go za an ga żo wa nia jest ar ty kuł F. Her- ber ta. Au tor próbuje udo wod nić te zy, że wśród stu den tów Uni wer sy te tu Kra kow skie - go zde cy do wa nie do mi no wa ły oso by po cho dze nia nie miec kie go, a o przy pi sa niu da - nej oso by do tej gru py et nicz nej de cy do wa ło brzmie nie na zwi ska czy też imie nia. 12 cią gru pę two rzą dwie pu bli ka cje trak tu ją ce spo łecz ność stu denc ką ca ło- ścio wo. Opu bli ko wa ne w 1910 ro ku stu dium An to nie go Kar bo wia ka by ło pierw szą pró bą ca ło ścio wej ana li zy zja wi ska na pły wu stu den tów na Uni- wer sy tet Kra kow ski w XV wie ku . W po lu za in te re so wa nia au to ra zna leź li się przede wszyst kim stu den ci spo za te re nów Kró le stwa Pol skie go i tyl ko ich au tor przy po rząd ko wy wał do kon kret nych jed no stek te ry to rial nych. Nie ste ty, w iden ty fi ka cji te ry to rial nej wy ko rzy sty wał struk tu ry po li tycz no - -t er yt oria lne ist nie ją ce w XIX i po cząt kach XX wie ku za miast struk tur wła- ści wych dla re aliów XV wie ku. Nie pod jął też pró by ana li zy uzy ska nych da- nych, ogra ni cza jąc się do ich przed sta wie nia w for mie ta bel. Dru ga pra ca to pu bli ka cja Ire ny Ka niew skiej po świę co na ana li zie na pły wu stu den tów na Uni wer sy tet Kra kow ski od XV do XVIII wie ku . Nie ste ty dla XV wie ku au tor ka opar ła się na da nych za czerp nię tych ze wspo mnia nej już pra cy An- to nie go Kar bo wia ka. Pró bę ana li zy po cho dze nia spo łecz ne go stu den tów Uni wer sy te tu Kra- kow skie go w XV i XVI po dej mo wa ło je dy nie kil ku au to rów: Bry gi da Kür- bi s, Ire na Ka niew ska , Adam Fast nach t i An drzej Wy czań ski , któ rych  A. Kar bo wiak, Stu dya sta ty stycz ne z dzie jów Uni wer sy te tu Ja giel loń skie go 1433/4– 1509/10, „Ar chi wum do Dzie jów Li te ra tu ry i Oświa ty w Pol sce”, t. 12, Kra ków 1910, s. 1–82.  I. Ka niew ska, Die Struk tur der Stu den ten der Kra kau er Aka de mie vom XV-XVIII Jahr - hun dert, [w:] Les Etu diants – Liens So ciaux, Cul tu re, Mo eurs du Moy en- age ju squ’au XIX Siec le, „Ze szy ty Na uko we Uni wer sy te tu Ja giel loń skie go”, Pra ce Hi sto rycz ne, z. 93, War sza wa -Kr aków 1991, s. 43–63.  B. Kürbis, Miesz cza nie na Uni wer sy te cie Ja giel loń skim i ich udział w kształ to wa niu świa do mo ści na ro do wej w XV w., [w:] Ze stu diów nad li te ra tu rą sta ro pol ską. Stu dia Sta ro pol skie, red. K. Bu dzyk, t. 5, s. 7–79.  I. Ka niew ska, Mło dzież Uni wer sy te tu Kra kow skie go w la tach 1510–1560. Stu dium sta- ty stycz ne, [w:] Stu dia z dzie jów mło dzie ży Uni wer sy te tu Kra kow skie go w do bie Re ne- san su, red. K. Lep szy, Kra ków 1964, s. 1–89.  A. Fast nacht, Po cho dze nie spo łecz ne stu den tów Uni wer sy te tu Ja giel loń skie go z die ce zji prze my skiej w la tach 1400–1642, „Rocz nik Za kła du Na ro do we go imie nia Osso liń skich”, t. 5, Wro cław 1957, s. 195–232.  A. Wy czań ski, Struk tu ra spo łecz na Uni wer sy te tu Kra kow skie go w XVI w., [w:] Pol ska w świe cie. Szki ce z dzie jów kul tu ry pol skiej, War sza wa 1972, s. 227–240. 13 pra ce róż nią się od sie bie za rów no pod wzglę dem ja ko ści prze pro wa dza- nych ana liz, jak i wy ko rzy sta nych tech nik iden ty fi ka cji po cho dze nia spo- łecz ne go stu den tów. Po za wy cin ko wy mi stu dia mi An to nie go Gą sio row skie go  brak jest opra co wań ana li zu ją cych dłu gość trwa nia stu diów na Wy dzia le Sztuk i ich sku tecz ność. Da ne za war te w Stu dy ach sta ty stycz nych An to nie go Kar bo wia - ka su ge ru ją, iż im ma try ku la cję od ba kau le ra tu i ba kau le rat od ma gi ste rium dzie li ły za wsze 2 la ta, co jest my lą ce. Au tor nie po rów nał bo wiem ze so bą za- war to ści me try ki i księ gi pro mo cji, ale po li czył je dy nie oso by im ma try ku- lo wa ne i pro mo wa ne w po szcze gól nych la tach i – za pew ne su ge ru jąc się tre ścią sta tu tów Wy dzia łu Sztu k – do ko nał ze sta wień, w któ rych po da wał ko lej no: licz bę osób im ma try ku lo wa nych w da nym ro ku aka de mic kim, ilość pro mo cji ba ka łar skich po dwóch la tach oraz ilość pro mo cji ma gi ster skich po ko lej nych dwóch la ta ch. In for ma cje na te mat dłu go ści trwa nia stu diów i ich sku tecz no ści za war te w pra cach zaj mu ją cych się hi sto rią uni wer sy te - tu, czy też ogól nie hi sto rią kul tu ry pol skiej w śre dnio wie czu, w więk szo ści przy pad ków by ły opar te na ob ser wa cjach przy pad ków po szcze gól nych osób i ana li zie brzmie nia sta tu tów wy dzia łu, niż na ana li zach rze czy wi stej ilo ści cza su upły wa ją ce go mię dzy im ma try ku la cją a pro mo cją .  A. Gą sio row ski, Im ma try ku lo wa ni i pro mo wa ni. Jed no rocz ni stu den ci aka de mii kra- kow skiej w XV wie ku, [w:] Ni hil su per flu um es se. Pra ce z dzie jów śre dnio wie cza ofia- ro wa ne Pro fe sor Ja dwi dze Krzy ża nia ko wej, Po znań 2000, s. 479–491; A. Gą sio row ski, O miesz cza nach stu diu ją cych na Uni wer sy te cie Kra kow skim w XV wie ku, [w:] Aetas me dia, aetas mo der na. Stu dia ofia ro wa ne prof. H. Sam so no wi czo wi w sie dem dzie sią - tą rocz ni cę uro dzin, War sza wa 2001, s. 653–663.  Sta tu ta nec non Li ber Pro mo tio num Phi lo so pho rum Or di nis in Uni ver si ta te Stu dio- rum Ja gel lo ni ca ab an no 1402 ad an num 1849, ed. J. Mucz kow ski, Kra ków 1849, s. XXXVIII, § „De tem po re pro mo tio nis”. Pa ra graf ten, do łą czo ny do sta tu tów w koń cu XV wie ku, stwier dzał, że przy stą pić do pro mo cji ba ka łar skiej lub ma gi ster skiej moż - na naj wcze śniej po 2 la tach stu diów.  A. Kar bo wiak, Stu dya sta ty stycz ne z dzie jów Uni wer sy te tu Ja giel loń skie go… s. 5–6, ta- be le s. 77–81.  Dzie je Uni wer sy te tu Ja giel loń skie go w la tach 1364–1764, red. K. Lep szy, Kra ków 1964, s. 79–81, 215–216; Kul tu ra Pol ski śre dnio wiecz nej XI V-XV w., red. B. Ge re mek, War sza - wa 1997, s. 343–345; 14 Ży ciem co dzien nym stu den tów i re alia mi stu dio wa nia zaj mo wa ło się kil ku au to rów. Wy mie nić tu na le ży wspo mnia ną już wcze śniej pu bli ka cję Jó ze fa Mucz kow skie go, dwie pra ce An to nie go Kar bo wia ka, z któ rych jed na do ty czy ła miesz kań stu denc ki ch, a dru ga stro jó w, a tak że dwie pra ce au- tor stwa Ja na Pta śni ka . Wszyst kie one li czą już so bie jed nak wie le lat i ma - ją przede wszyst kim cha rak ter po pu lar no nau ko wy. Z now szych pu bli ka cji war to wy mie nić dwie: ar ty kuł Je rze go Wy ro zum skie go po świę co ny ko le- giom i bur som uni wer sy tec ki m oraz pra cę An drze ja Wło dar ka po świę co - ną ar chi tek tu rze burs i ko le giów Uni wer sy te tu Kra kow skie go w okre sie śre - dnio wie cza . . Źró dła Rdzeń źró dło wy pra cy sta no wią me try ki po wsta łe w ob rę bie Uni wer sy te tu Kra kow skie go w okre sie od 1400 do 1509 ro ku: me try ka ogól no uni wer sy tec - ka  oraz księ ga pro mo cji  Wy dzia łu Sztuk. W trak cie ba dań ko rzy sta no z edy cji dru ko wa nych obu tych źró deł.  A. Kar bo wiak, Miesz ka nia ża ków kra kow skich w XI V-XVI wie ku, Lwów 1887.  A. Kar bo wiak, Ubio ry pro fe so rów i uczniów w Uni wer sy te cie Ja giel loń skim, Kra ków   1890. J. Pta śnik, Ob raz ki z ży cia ża ków kra kow skich w XV i XVI wie ku, Kra ków 1900; J. Pta - śnik, Ży cie ża ków kra kow skich, War sza wa 1957. Ta dru ga pra ca jest po sze rzo ną wer sją pierw szej pu bli ka cji. J. Wy ro zum ski, Ko le gia i bur sy Uni wer sy te tu Kra kow skie go, [w:] J. Wy ro zum ski, Z naj - star szych dzie jów Uni wer sy te tu Kra kow skie go, Kra ków 1996, s. 59–70.  A. Wło da rek, Ar chi tek tu ra śre dnio wiecz nych ko le giów i burs Uni wer sy te tu Kra kow skie - go, Kra ków 2000.  Me try ka Uni wer sy te tu Kra kow skie go z lat 1400–1508, t. 1–2, wyd. A. Gą sio row ski, T. Ju - rek, I. Skier ska, przy współ pra cy R. Grze si ka, Kra ków 2004. Da ne dla ro ku 1509 po cho- dzą z: Al bum Stu dio so rum Uni ver si ta tis Cra co vien sis, t. 2, ed. A. Chmiel, Kra ków 1892.  Księ ga Pro mo cji Wy dzia łu Sztuk Uni wer sy te tu Kra kow skie go z XV wie ku, wyd. A. Gą- sio row ski przy współ pra cy T. Jur ka, I. Skier skiej, W. Swo bo dy, Kra ków 2000. Da ne dla pro mo wa nych po 1500 ro ku po cho dzą z: Sta tu ta nec non Li ber Pro mo tio num Phi lo so - 15 Wy ko rzy sta nie me tryk kra kow skich ja ko źró deł słu żą cych oce nie li- czeb no ści, po cho dze nia te ry to rial ne go i spo łecz ne go stu den tów oraz dłu go- ści trwa nia stu diów na strę cza wie le pro ble mów iden tycz nych jak w przy- pad ku wszyst kich me tryk śre dnio wiecz nych uni wer sy te tów eu ro pej skich. Pro ble my te wy ni ka ją z nie kom plet no ści za cho wa nych źró deł, co wy ni ka z za gi nię cia po szcze gól nych kart, nie peł nej re je stra cji im ma try ku lo wa nych osób (na sku tek za nie dbań pi sa rza, bądź w związ ku z try bem po wsta wa nia me try ki), czy też błę dów do ko ny wa nych przez pi sa rza w trak cie za pi sy wa- nia ze słu chu imion, na zwisk czy nazw miej sco wo ści . W przy pad ku me tryk kra kow skich nie bez pie czeń stwo za gi nię cia po- szcze gól nych kart wy da je się ma ło praw do po dob ne. Na to miast z ca łą pew- no ścią mia ły miej sce przy pad ki, choć nie da się oce nić jak czę sto, nie za re- je stro wa nia po je dyn czych osób lub nie wiel kich grup. Łą czyć to na le ży z try- bem po wsta wa nia źró dła, gdyż me try ka nie po wsta wa ła na bie żą co i wpi sy tra fia ły do niej z pew nym opóź nie niem. Naj waż niej szym ele men tem pro ce - su im ma try ku la cji by ło zło że nie przez stu den ta przy się gi rek to ro wi i uisz- cze nie opła ty im ma try ku la cyj nej, przy czym czyn no ści tych do ko nać na le- ża ło w obec no ści rek to ra. W wie lu wy pad kach for mal no ści tych do ko ny wa - no pod nie obec ność pi sa rza, do któ re go obo wiąz ków na le ża ło wpi sy wa nie im ma try ku lo wa nych osób do księ gi. Da ne osób do ko nu ją cych im ma try ku- la cji by ły więc za pi sy wa ne na luź nych kar tach pa pie ru i w opar ciu o te za- pi ski pi sarz z pew nym opóź nie niem uzu peł niał ofi cjal ną me try kę uni wer- sy tec ką . Przy ta kim try bie po wsta wa nia do ku men ta cji, w przy pad ku za gi-  pho rum Or di nis in Uni ver si ta te Stu dio rum Ja gel lo ni ca ab an no 1402 ad an num 1849, ed. J. Mucz kow ski, Kra ków 1849. J. Pa qu et, Les Ma tri cu les Uni ver si ta ires, Bre pols 1992. Au tor ana li zu je ro dza je me tryk uni wer sy tec kich oraz sze ro ko oma wia wszel kie po ten cjal ne trud no ści i za gro że nia po ja wia ją ce się w trak cie wy ko rzy sty wa nia ich w ba da niach hi sto rycz nych.  Tak prze bieg po wsta wa nia źró dła przed sta wia I. Ka niew ska, Mło dzież Uni wer sy te tu Kra kow skie go w la tach 1510–1560…, s. 9. Ta ki tryb po wsta wa nia źró dła po twier dza A. Gą sio row ski, Nad naj star szą Me try ką naj star sze go pol skie go uni wer sy te tu. Al bum stu- dio so rum Uni ver si ta tis Cra co vien sis 1400–1508, „Rocz ni ki Hi sto rycz ne”, t. 56 (2000), s. 135–156. Tak że sta tu ty uni wer sy tec kie wska zu ją, że pi sarz nie był za pew ne za wsze 16 nię cia któ rejś z luź nych kart z na zwi ska mi, nie któ re oso by, mi mo do peł nie- nia wszyst kich for mal no ści, mo gły ni gdy nie tra fić do me try ki. Po śred nio mo gą o tym świad czyć przy pad ki dwu krot ne go wpi sa nia tych sa mych osób do me try ki (choć po wo dy oczy wi ście mo gły być też in ne), a bez po śred nio – póź niej sze do pi sy wa nie osób na mar gi ne sach ofi cjal nej me try ki . Trud no ści po ja wia ją się tak że w trak cie usta la nia po cho dze nia te ry to- rial ne go osób im ma try ku lo wa nych. Czę sto mia ły miej sce prze krę ce nia nazw miej sco wo ści przez pi sa rza w chwi li wpi sy wa nia stu den tów do me try ki, a wy ni ka ły z po my łek przy za pi sie ze słu chu nazw miej sco wo ści po da wa- nych przez stu den tów w ich ro dzi mym ję zy ku, jak też by ły efek tem błęd ne - go od czy ta nia na zwy za pi sa nej na kart ce, w opar ciu o któ rą pi sarz do ko ny- wał uzu peł nień me try ki . Oce na po cho dze nia spo łecz ne go stu den tów w opar ciu o da ne za war te w me try ce nie jest moż li wa. Wy so kość opłat im ma try ku la cyj nych, wo bec po wszech nej prak ty ki opła ca nia nie peł ne go wpi so we go w chwi li im ma try- ku la cji, jest zu peł nie do te go ce lu nie przy dat na. Je dy nie w przy pad ku do bro- wol ne go zło że nia opła ty wyż szej niż wy ma ga na moż na za cho wa nie to trak- to wać ja ko ma ni fe sta cję przy na leż no ści do wyż szej warstwy spo łecz nej da - nej oso by . Po moc ne w usta la niu po cho dze nia spo łecz ne go stu den tów ter- mi ny za wie ra ją ce in for ma cje o przy na leż no ści sta no wej, czy też da ne o za- wo dzie oj ca, po ja wia ją się nie ste ty nie zwy kle rzad ko. obec ny w trak cie do ko ny wa nia wpi sów, zob.: Sta tu ta Uni wer sy te tu Kra kow skie go, wyd. J. Szuj ski, „Ar chi wum do Dzie jów Li te ra tu ry i Oświa ty w Pol sce”, t. 2, Kra ków 1882, s. 390–391.  A. Gą sio row ski, Nad naj star szą Me try ką…, s. 142–144.  Na te mat po wszech no ści te go ro dza ju błę dów zob.: J. Pa qu et, Les Ma tri cu les…, s. 76– 80.  Na przy kład Jan, syn Pio tra z Błę do wa, stol ni ka raw skie go nie pła cił nic (Me try ka, [80h/129]); An drzej Her burt z Fulsz ty na za pła cił 6 gr (Me try ka, [77e/023]); Sta ni sław i Mar cin, sy no wie Pio tra Mysz kow skie go, och mi strza dwo ru kró lo wej, po 4 gr (Me try - ka, [1500h/414–415]); Sta ni sław, syn mar szał ka Kró le stwa Sta ni sła wa Lanc ko roń skie - go, 4 gr (Me try ka, [1500e/065]). Tym cza sem Jan z Tę czy na, syn wo je wo dy kra kow- skie go, za pła cił aż ca łe go flo re na (Me try ka, [49e/001]), a Piotr z Je że wa, syn Mar ci na, pod sęd ka za kro czym skie go, 1 wiar du nek (Me try ka, [34h/076]). 17 W przy pad ku oce ny dłu go ści trwa nia stu diów pro blem sta no wi od- mien ny sche mat kon stru owa nia wpi sów obu me tryk. W me try ce uni wer sy- tec kiej wpis obej mu je za zwy czaj imię chrzest ne im ma try ku lo wa ne go, imię je go oj ca oraz miej sco wość po cho dze nia. Obok te go po ja wia ją się tak że w czę ści wpi sów in ne in for ma cje: na zwa die ce zji, na zwi sko, przy do mek itp. Na to miast wpi sy w księ dze pro mo cji ogra ni cza ją się zwy kle do imie nia chrzest ne go i na zwy miej sco wo ści. Cza sem – zwy kle za miast na zwy miej - sco wo ści – po ja wia się na zwi sko pro mo wa ne go. Nie na strę cza trud no ści po łą cze nie ze so bą znaj du ją cych się w obu me try kach wpi sów osób no szą- cych rzad kie imio na lub po cho dzą cych z miej sco wo ści, z któ rych re kru to- wa ło się nie wie lu stu den tów. Pro blem na to miast stwa rza ją oso by no szą ce po pu lar ne imio na (Jan, Sta ni sław, itp.), po cho dzą ce na do da tek z miej sco- wo ści, z któ rych im ma try ku lo wa ło się wie le osób. W ta kich sy tu acjach iden- ty fi ka cja mie wa cza sa mi cha rak ter hi po te tycz ny. Obok me tryk ogól no uni wer sy tec kiej i Wy dzia łu Sztuk wy ko rzy sta - ne w ni niej szym stu dium zo sta ły tak że za cho wa ne frag men ta rycz nie me t- ryki burs: Wę gier skiej i Fi lo zo fó w. W trak cie ana li zy wa run ków ma te rial- nych stu diów uni wer sy tec kich za pod sta wę źró dło wą po słu ży ły ak ta sądu rek tor skie go , ak ta są dów ko ściel nych dzia ła ją cych na te re nie Kra kowa w XV wie ku (do stęp ne z wy bo rów pu bli ko wa nych w se rii wy daw niczej Cra- co via Ar ti fi cu m), za cho wa ne uchwa ły se na tu uni wer sy tec kie go, sta tu ty  Re ge strum Bur sae Cra co vien sis Hun ga ro rum, oprac. K. Schrauf, Bu da 1821; Re jestr stu- den tów Bur sy Fi lo zo fów z lat 1447–1551, Ar chi wum UJ, rkp. 95, s. 64–78. Me try ka Bur - sy Wę gier skiej za cho wa ła się bo wiem do pie ro od 1493 ro ku. Me try ka Bur sy Fi lo zo fów za cho wa ła się co praw da od ro ku 1447, ale za to je dy nie w po sta ci wy ko na nych w XVI wie ku wy pi sów z róż nych rę ko pi sów.  Ac ta Rec to ra lia Al mae Uni ver si ta tis Stu dii Cra co vien sis ab an no 1469, oprac. W. Wi- słoc ki, t. 1, Kra ków 1893–1897.  Cra co via Ar ti fi cum 1300–1500, wyd. J. Pta śnik, Kra ków 1917; Cra co via Ar ti fi cum. Sup- ple men ta 1462–1475, oprac. B. Przy by szew ski, Kra ków 2000; Cra co via Ar ti fi cum. Sup- ple men ta. Tek sty źró dło we do dzie jów kul tu ry i sztu ki z ar chi wa liów ku rial nych i ka - pi tul nych w Kra ko wie 1433–1440, oprac. B. Przy by szew ski, Wro cław -Wa rsz aw a-K ra - ków-G dańsk-Łódź 1988; Cra co via Ar ti fi cum. Sup ple men ta. Tek sty źró dło we do dzie- jów kul tu ry i sztu ki z ar chi wa liów ku rial nych i ka pi tul nych w Kra ko wie 1451–1460, 18 ogól no uni wer sy tec kie , Wy dzia łu Sztu k oraz ko le giów i burs uni wer sy- tec ki ch, a tak że źró dła au tor stwa osób wcho dzą cych w skład spo łecz no ści uni wer sy tec kiej: mo wy dzie kań skie i pro mo cyj ne , za cho wa ne spi sy wy- słu cha nych wy kła dó w, ra chun ki in sty tu cji uni wer sy tec kich,bądź osób pry- wat ny ch, a tak że drob ne ułam ki twór czo ści li te rac kiej stu den tów kra kow- oprac. B. Przy by szew ski, Kra ków 2001; Cra co via Ar ti fi cum. Sup ple men ta. Tek sty źró - dło we do dzie jów kul tu ry i sztu ki z ar chi wa liów ku rial nych i ka pi tul nych w Kra ko wie 1441–1450, oprac. B. Przy by szew ski, Kra ków 1993; Cra co via Ar ti fi cum. Sup ple men ta. Tek sty źró dło we do dzie jów kul tu ry i sztu ki z naj daw niej szych ofi cja liów kra kow skich la ta 1410–1412 oraz 1421–1424, oprac. B. Przy by szew ski, Wro cław -Wa rsz aw a-K rakó w- G dańsk-Łódź 1985.  Conc lu sio nes Uni ver si ta tis Cra co vien sis ab 1441 ad 1589, wyd. H. Ba rycz, Kra ków 1933.  Sta tu ta Uni wer sy te tu Kra kow skie go, wyd. J. Szuj ski, „Ar chi wum do Dzie jów Li te ra tu - ry i Oświa ty w Pol sce”, t. 2, Kra ków 1882, s. 363–408.  Sta tu ta nec non Li ber Pro mo tio num Phi lo so pho rum Or di nis in Uni ver si ta te Stu dio- rum Ja gel lo ni ca ab an no 1402 ad an num 1849, ed. J. Mucz kow ski, Kra ków 1849.  Sta tu ta an ti qua Col le gii Ma io ris et Mi no ris, „Ar chi wum do Dzie jów Li te ra tu ry i Oświa - ty w Pol sce”, t. 1, s. 1–118; Usta wy bur sy kra kow skiej „Je ru za lem” 1453–1841, wyd. A. Kar- bo wiak, „Ar chi wum do Dzie jów Li te ra tu ry i Oświa ty w Pol sce”, t. 6, Kra ków 1890, s. 86–163; Sta tu ta Bur sae Lon gi ni seu Ca no ni sta rum ex a. 1485, „Cza so pi smo po świę co - ne Pra wu i Umie jęt no ściom Po li tycz nym”, t. 2 (1864), z. 5, s. LXI X-XCV; Sta tu ta Con- tu ber nij Ja gel lo nia ni vel Pau pe ro rum, Ar chi wum UJ, rkp. 109, s. 1–93 (z XV wie ku po- cho dzą pa ra gra fy znaj du ją ce się na stro nach 1–30); Le ges Con tu ber nii Phi lo so pho rum, Ar chi wum UJ, rkp. 95, s. 56–64, 219–234 (na stro nach 56–64 znaj du ją się sta tu ty w re - dak cji z 1447 ro ku, na stro nach 219–234 w re dak cji z 1492 ro ku).  Z. Ko złow ska -Bu dk owa, Sta ni sła wa ze Skar bi mie rza mo wa o złych stu den tach, „Biu - le tyn Bi blio te ki Ja giel loń skiej”, t. 15 (1963), nr 1–2; M. Ko wal czyk, Mo wy uni wer sy tec- kie Bar tło mie ja z Ja sła, „Biu le tyn Bi blio te ki Ja giel loń skiej”, t. 15 (1963), nr 1–2; M. Ko- wal czyk, Mo wy i ka za nia uni wer sy tec kie Łu ka sza z Wiel kie go Koź mi na, „Biu le tyn Bi - blio te ki Ja giel loń skiej”, t. 12 (1960), nr 1–2; M. Ko wal czyk, Kra kow skie mo wy uni wer- sy tec kie z I po ło wy XV wie ku, Wro cław -Wa rsz aw a-K raków 1970.  M. Ko wal czy ków na, Warsz tat na uko wy Waw rzyń ca z Ra ci bo rza, „Biu le tyn Bi blio te ki Ja giel loń skiej”, t. 44 (1994), s. 61–62; B. I. Ko ro lec, Po lo ni ca w rę ko pi sie Ar chi wum Pań- stwo we go w Brnie 111 (117a), [w:] Ma te ria ły i Stu dia Za kła du Hi sto rii Fi lo zo fii Sta ro- żyt nej i Śre dnio wiecz nej, t. 7, Wro cław -Wa rsz aw a-K raków 1967, s. 68–69.  Z. Bud ko wa, A. Wolff, Ra chun ki stu den ta z cza sów Od ro dze nia, „Rocz nik Kra kow ski”, t. 49 (1979), s. 37–58. 19 skich z XV wie ku . Nie ste ty, wszyst kie te źró dła ma ją cha rak ter mniej lub bar dziej frag men ta rycz ny. Ak ta są du rek tor skie go za cho wa ły się bo wiem do pie ro od 1469 ro ku, i to w spo sób nie kom plet ny. Dla nie któ rych se me- strów za cho wa na jest peł na do ku men ta cja po zwa la ją ca na od twa rza nie ca- łych spraw, wpis po wpi sie . W przy pad ku in nych se me strów nie dys po nu- je my żad ny mi za pi ska mi , bądź ma my do czy nie nia je dy nie z kil ko ma za- cho wa ny mi no ta mi, z któ rych każ da do ty czy in nej spra wy i nie da je się ich z re gu ły od nieść do żad ne go z wpi sów z se me stru na stęp ne go, czy też po- przed nie go . Wy pi sy z akt ofi cja la tu i ka pi tu ły kra kow skiej pu bli ko wa ne przez Ja na Pta śni ka i Bo le sła wa Przy by szew skie go już ze swej na tu ry są wy- bo rem i ogra ni cza ją się je dy nie do not do ty czą cych rze mieśl ni ków kra kow- skich. Stu den ci wy stę pu ją w nich nie zmier nie rzad ko, za rów no w cha rak te- rze osób bio rą cych udział w spo rach są do wych, skła da ją cych ze zna nia no- ta rial ne, czy też ja ko świad ko wie. W przy pad ku mów zde cy do wa no się ogra- ni czyć je dy nie do tych opu bli ko wa nych dru kiem lub wy ko rzy sty wać za war - te w nich in for ma cje za po śred nic twem opra co wań. Prze ba da nie bo wiem wszyst kich za cho wa nych mów wy pa da ło by za cząć od usta le nia sta nu ich za cho wa nia w rę ko pi sach roz pro szo nych po bi blio te kach na te re nie ca łe go kra ju. Źró dła ta kie jak spi sy wy słu cha nych wy kła dów, pry wat ne ra chun ki, czy też przy kła dy twór czo ści li te rac kiej stu den tów, z uwa gi na ich pry wat ny, a nie in sty tu cjo nal ny cha rak ter, prze trwa ły do dzi siaj w for mie szcząt ko wej, pod po sta cią po je dyn czych eg zem pla rzy.  H. Ko wa le wicz, Śre dnio wiecz na po ezja pol skich ża ków, „Pa mięt nik Li te rac ki”, t. 64 (1973), z. 1, s. 195–216; M. Ko wal czy ków na, Trzy za byt ki pro zy ża kow skiej w rę ko pi sach Bi blio te ki Ja giel loń skiej, „Biu le tyn Bi blio te ki Ja giel loń skiej”, t. 19 (1969), s. 63–72.  Na przy kład dla se me stru let nie go i zi mo we go 1469 ro ku (AR, s. 1–39), let nie go 1470 ro ku (AR, s. 41–52), let nie go 1475 (AR, s. 79–102).  Na przy kład se mestr zi mo wy 1470 ro ku, let ni 1471 ro ku.  Se mestr zi mo wy 1471 ro ku (AR, s. 52–55), let ni i zi mo wy 1472 ro ku (AR, s. 55–62). 20 . Tech ni ki ba daw cze Pod sta wo wą tech ni ką ba daw czą wy ko rzy sty wa ną w ni niej szej pra cy jest,ze wzglę du na ro dzaj wy ko rzy sta nych źró deł, me to da sta ty stycz na sto so wa na do ana li zy li czeb no ści, po cho dze nia te ry to rial ne go i spo łecz ne go stu den- tów oraz dłu go ści trwa nia stu diów. W przy pad ku ana liz wy bra nych aspek- tów ży cia stu denc kie go, wo bec frag men ta rycz no ści za cho wa nych świa dectw źró dło wych, za sto so wa na zo sta ła tech ni ka, któ rą moż na okre ślić ja ko me- to dę eg zem pli fi ka cyj ną. Wnio ski na tu ry ogól nej wy cią ga ne są w opar ciu o róż ny, cza sem skrom ny, za sób do stęp nych in for ma cji źró dło wych. Przy wszyst kich za strze że niach od no śnie sto so wa nia jej w ba da niach hi sto rycz- nych, me to da eg zem pli fi ka cyj na wy da je się przy tak skrom nej pod sta wie źró dło wej je dy ną moż li wą do za sto so wa nia. R o z d z i a ł I Uniwersytet Krakowski na tle procesu kształtowania się uniwersytetów europejskich Śre dnio wiecz ny uni wer sy tet, okre śla ny ła ciń skim ter mi nem stu dium ge ne- ra le, był in sty tu cją kor po ra cyj ną, zrze sza ją cą mi strzów i stu den tów. Cha- rak te ry stycz ną ce chą tej kor po ra cji był wy so ki po ziom au to no mii praw nej obej mu ją cy pra wo do two rze nia wła snych sta tu tów i wy bo ru urzęd ni ków. Ofe ro wa ła ona kształ ce nie w za kre sie tri vium (gra ma ty ka, dia lek ty ka, re to- ry ka) i qu adri vium (aryt me ty ka, geo me tria, astro no mia i mu zy ka) w ob rę- bie niż sze go wy dzia łu sztuk, oraz w za kre sie me dy cy ny, pra wa rzym skie go bądź ka no nicz ne go i teo lo gii na przy naj mniej jed nym z trzech wy dzia łów wyż szych: praw ni czym, me dycz nym lub teo lo gicz ny m. Ze wzglę du na prze- wa gę w ob rę bie kor po ra cji jed nej z two rzą cych ją grup –mi strzów lub stu- den tów – dzi siej sza hi sto rio gra fia wy róż nia dwa za sad ni cze mo de le or ga ni- za cji uni wer sy te tów, któ re wy kształ ci ły się na prze strze ni XII -XIII wie ku w Eu ro pie Za chod niej: wło ski i pa ry ski.  A. B. Cob ban, The Me die val Uni ver si ties…, s. 32.  Za chro no lo gicz nie naj star szą in sty tu cję uni wer sy tec ką ucho dzi za ło żo ny przez ce- sa rza Teo do zju sza II w 425 ro ku w Kon stan ty no po lu pań stwo wy uni wer sy tet ce sar ski, któ ry funk cjo no wał do 1453 ro ku, to jest do chwi li zdo by cia Kon stan ty no po la przez Tur ków. Nie na le ży jed nak w tej in sty tu cji upa try wać in spi ra cji dla po wsta ją cych od XII wie ku w Eu ro pie Za chod niej, a od XIV wie ku w Eu ro pie Środ ko wej uni wer sy te- tów. Re ali zo wa ny na nim pro gram na ucza nia – obej mu ją cy li te ra tu rę grec ką, li te ra- tu rę ła ciń ską, fi lo zo fię, me dy cy nę oraz pra wo – był bo wiem od mien ny od te go, któ ry od prze ło mu XII i XIII wie ku re ali zo wa no na uni wer sy te tach za chod nio eu ro pej skich. 23 Mo del wło ski wy rósł z tra dy cji szkół praw ni czych dzia ła ją cych na te- re nie Pół wy spu Ape niń skie go, a wzor cem był Uni wer sy tet Bo loń ski. Na uni- wer sy te cie te go ro dza ju wła dza wy ko naw cza spo czy wa ła w rę kach rek to ra, któ re go stu den ci wy bie ra li spo śród sie bie za po śred nic twem przed sta wi cie li na cji. Mi strzo wie nie mo gli uczest ni czyć w tych wy bo rach. Rek to ra w wy- ko ny wa niu co dzien nych obo wiąz ków wspo ma ga li kon sy lia rze bę dą cy re- pre zen tan ta mi na cji ist nie ją cych na da nym uni wer sy te cie. W ob rę bie uni- wer sy te tu opar te go na tym mo de lu nie funk cjo no wa ły wy dzia ły sztuk. Ten etap kształ ce nia za pew nia ły bo wiem – dzia ła ją ce na te re nie Ita lii i re pre- zen tu ją ce wy so ki po ziom na ucza nia w za kre sie sztuk wy zwo lo nych – szko - ły miej skie. Do pusz czal ne by ło w tej sy tu acji po dej mo wa nie stu diów uni- wer sy tec kich bez po sia da nia stop nia mi strza sztuk, a prze cięt ny wiek im ma - try ku lo wa nych stu den tów wy no sił oko ło 30 lat. Do po ło wy XIV wie ku pro- fe so ro wie nie po sia da li sta łych upo sa żeń uni wer sy tec kich, lecz by li za trud- nia ni przez stu den tów na kon trak tach. Dru ga po ło wa XIV wie ku przy nio- sła za ła ma nie się ta kie go ukła du wła dzy we wnątrz uni wer sy te tu, gdy na sku tek po ja wie nia się ka tedr uni wer sy tec kich opła ca nych przez wła dze miej skie i za kła da nia ko le giów pro fe sor skich na stą pi ło unie za leż nie nie się pro fe so rów od stu den tó w. Mo del pa ry ski był na to miast ty pem kor po ra cji, w któ rej do mi no wa li mi strzo wie. Róż nił się on od mo de lu wło skie go tak że pro fi lem kształ ce nia. W ob rę bie te go ro dza ju uni wer sy te tu do mi no wał, pod wzglę dem tak roz- mia rów, jak i zna cze nia w za rzą dza niu uni wer sy te tem, Wy dział Sztuk. Wśród wy dzia łów wyż szych naj waż niej szym był Wy dział Teo lo gicz ny. W Pa- ry żu klu czo wą ro lę w ad mi ni stro wa niu Wy dzia łem Sztuk i za ra zem ca łym uni wer sy te tem peł ni ły czte ry ist nie ją ce w je go ob rę bie na cje (fran cu ska, pi- kar dyj ska, nor mandz ka i an giel sko -ni emie cka). Ob ja wia ło się to zwłasz cza w trak cie gło so wań na zgro ma dze niach ogól no uni wer sy tec kich, gdzie Wy- dział Sztuk miał czte ry gło sy (po jed nym dla każ dej z funk cjo nu ją cych na - Zob.: H.-I. Mar rou, Hi sto ria wy cho wa nia w sta ro żyt no ści, War sza wa 1969, s. 127; A.B. Cob ban, The Me die val Uni ver si ties…, s. 21–22.  A.B. Cob ban, The Me die val Uni ver si ties…, s. 35, 48–74. 24 cji), a każ dy z wyż szych wy dzia łów tyl ko po jed nym. Po nad to każ da z na cji mia ła wła sny sta tut oraz swe go prok to ra (od po wied nik kon sy lia rza na uni- wer sy te tach wło skich) re pre zen tu ją ce go na cję na zgro ma dze niach uni wer- sy tec kich i spra wu ją ce go w pierw szej in stan cji są dow nic two nad jej człon- ka mi. Do po ło wy XV wie ku każ da z na cji pro wa dzi ła wła sną szko łę kształ- cą cą w za kre sie sztuk wy zwo lo nych. Pod sta wę dzia łal no ści uni wer sy te tów opar tych na mo de lu pa ry skim sta no wi ło na ucza nie sztuk wy zwo lo nych, więc śred nia wie ku stu den tów na te go ro dza ju uni wer sy te tach by ła niż sza niż na uni wer sy te tach praw ni czych. Od XIII wie ku ce chą cha rak te ry stycz - ną uni wer sy te tów te go ty pu sta ło się two rze nie ko le giów uni wer sy tec kich. Ich pier wot nym ce lem by ło za pew nie nie źró deł utrzy ma nia oraz da chu nad gło wą stu den tom. Stop nio wo, zwłasz cza w przy pad ku uni wer sy te tów an- giel skich, ko le gia prze ję ły na sie bie ca ły cię żar pro wa dze nia na ucza nia sztuk wy zwo lo nych. W związ ku z tym w nie któ rych uni wer sy te tach na ucza nie na po zio mie wy dzia łu za ni kło nie mal zu peł nie. Je dy nym łącz ni kiem mię dzy ko le gia mi stał się kanc lerz uni wer sy te tu za twier dza ją cy stop nie zdo by wa - ne przez stu den tów w ko le gia ch. W hi sto rii uni wer sy te tów eu ro pej skich waż ną ce zu rę sta no wi wiek XIV. W tym bo wiem stu le ciu za czę łą się fa la no wych fun da cji uni wer sy tec kich: ko lej nych na te re nie Eu ro py Za chod niej i pierw szych w Eu ro pie Środ ko wej. Z fun da cji wład ców bądź z ini cja ty wy władz miej skich na te re nie tej ostat- niej po wsta ły wów czas uni wer sy te ty w Pra dze (1347), Kra ko wie (1364), Wied niu (1365), Pec su (1367), Er fur cie (1379), He idel ber gu (1385), Bu dzie (1389), Lip sku (1409), Ros to cku (1419) . W efek cie licz ba dzia ła ją cych na te- re nie Eu ro py uni wer sy te tów wzro sła z 15–20 oko ło 1300 ro ku do mniej wię- cej 70 oko ło ro ku 1500. Nie wszyst kie jed nak z tych fun da cji prze trwa ły pró bę cza su. Nie któ re, jak na przy kład uczel nie w Wied niu, Kra ko wie czy  Tam że, s. 75–95; H. Ra sh dall, The Uni ver si ties in Eu ro pe in the Mid dle Ages, Oxford 1936, t. 1, s. 518–519.  A Hi sto ry of the Uni ver si ty in Eu ro pe, t. 1, Uni ver si ties in the Mid dle Ages, ed. H. de Rid- der -S ym oens, Cam brid ge 1992, s. 63–64.  A. B. Cob ban, The Me die val Uni ver si ties…, s. 116–118. 25 Nan tes, po po cząt ko wych trud no ściach za czę ły spraw nie funk cjo no wać. In - ne, jak choć by w Pec su, Bu dzie czy Gre no ble, al bo w ogó le nie pod ję ły dzia- łal no ści, al bo po pew nym cza sie po pro stu zni kły. Mi mo po cząt ko wych prób się ga nia do wzor ców or ga ni za cyj nych uni- wer sy te tów wło skich, więk szość z no wo za kła da nych na te re nie Eu ro py Środ ko wej uni wer sy te tów osta tecz nie opar ła swą or ga ni za cję na mo de lu pa ry skim. Nie po le ga ło to jed nak na do kład nym ko pio wa niu pa ry skie go wzor ca. O ile bo wiem w Pa ry żu rek tor za wsze mu siał po cho dzić z Wy dzia - łu Sztuk, o ty le na uni wer sy te tach środ ko wo eu ro pej skich mógł wy wo dzić się tak że z in nych wy dzia łó w. Du ża część no wo two rzo nych uni wer sy te tów nie uzy ska ła po cząt ko wo zgo dy pa pie stwa na two rze nie wy dzia łów teo lo gii. Tak by ło w przy pad ku uni wer sy te tów w Kra ko wie, Wied niu czy Pec su. Od- mien nie od mo de lu pa ry skie go po to czy ły się też lo sy tak istot ne go dla funk- cjo no wa nia star szych uni wer sy te tów ele men tu ich or ga ni za cji ja kim by ły na cje. W czę ści uni wer sy te tów środ ko wo eu ro pej skich, na wet je śli sta tu ty nie prze wi dy wa ły ich po wsta nia, na cje two rzy ły się sa mo rzut nie i od gry- wa ły do mi nu ją cą ro lę w ad mi ni stro wa niu uni wer sy te tem. Przy kła dem mo - gą tu taj być Pra ga, Wie deń czy Lipsk. Z ko lei w ta kich ośrod kach jak He i- del berg i In gol stadt ni gdy nie po wsta ły, cho ciaż ak ty fun da cyj ne uczel ni prze wi dy wa ły po wo ła nie ich do ży cia . Ko lej na róż ni ca do ty czy ła prze zna- cze nia fun do wa nych w ob rę bie uni wer sy te tów ko le giów. W przy pad ku uni- wer sy te tów za chod nio eu ro pej skich by ły one two rzo ne z my ślą o stu den- tach, a głów nym – pod no szo nym w ak tach fun da cyj nych – po wo dem ich za kła da nia by ła chęć wy kre owa nia gru py wy kształ co nych osób. Oso by te mia ły póź niej, po przez swą pra cę w cha rak te rze funk cjo na riu szy w ad mi ni- stra cji kró lew skiej bądź ko ściel nej, za pew nić po kój i spra wie dli wość spo łe- czeń stwu. W bar dziej prak tycz nym wy mia rze wska zy wa no na po trze bę  A Hi sto ry of the Uni ver si ty…, s. 63–64.  A. B. Cob ban, The Me die val Uni ver si ties…, s. 121.  A. Ve tu la ni, Les ori gins et le Sort des Uni ver sités de l’Eu ro pe Cen tra le et Orien ta le fon- dées au Co urs du XI Ve siècle, [w:] The Uni ver si ties in the La te Mid dle Ages, ed. J. Ij se- wijn, J. Pa qu et, Leu ven 1978, s. 159–160.  P. Ki bre, The Na tions in the Me dia eval Uni ver si ties, Cam brid ge 1948, s. 172–179. 26 zwięk sze nia licz by na uczy cie li, bądź też po pro stu uła twie nia ukoń cze nia stu diów po przez za pew nie nie nie zbęd nych środ ków ma te rial nych, nie osią- gal nych wo bec nie do stat ku od po wied nich be ne fi cjów ko ściel ny ch. Tym- cza sem w re aliach Eu ro py Środ ko wej pierw sze po wsta ją ce ko le gia by ły for - mą upo sa ża nia wy kła dow có w. . Fun da cja Uni wer sy te tu Kra kow skie go w  ro ku i je go dzia łal ność w XIV wie ku Przez dłu gi czas we wszel kich pu bli ka cjach zaj mu ją cych się hi sto rią Uni- wer sy te tu Kra kow skie go nie po dziel nie pa no wał po gląd, iż na ro dze nie się po my słu fun da cji uni wer sy te tu w Kra ko wie mia ło miej sce na po cząt ku lat pięć dzie sią tych XIV stu le cia. Twór cą tej kon cep cji był Jan Fi ja łe k. Póź niej wsparł ją swym au to ry te tem Hen ryk Ba ry cz, a roz wi nął Jan Dą brow ski. Ten ostat ni wska zy wał na la ta 1350–1351 ja ko mo ment na ro dzin idei po wo- ła nia do ży cia w Kra ko wie uni wer sy te tu. Po twier dze niem tej te zy mia ła być po dróż kanc le rza łę czyc kie go Flo ria na z Mo kr ska do Pa dwy, gdzie przez ja - kiś czas prze by wał ja ko stu dent miej sco we go uni wer sy te tu. Ja ko in spi ra to - ra po dró ży wska zy wa no sa me go kró la, któ ry ja ko by miał zle cić swe mu kan- c le rzo wi za po zna nie się z for ma mi or ga ni za cyj ny mi uni wer sy te tów w Pa - dwie i Bo lo nii . Po gląd ten zo stał przy ję ty w li te ra tu rze i nie był pod da wa - ny dys ku sji. Do pie ro ana li zy Sta ni sła wa Szczu ra wy ka za ły, że po sia da ne przez nas źró dła po twier dza ją co praw da po byt Flo ria na z Mo kr ska w Pa d-  A. L. Ga briel, The Col le ge Sys tem in the Fo ur te enth Cen tu ry Uni ver si ties, [w:] The For- ward Mo ve ment of the Fo ur te enth Cen tu ry, ed. F. Utley, Ohio Sta te Uni ver si ty Press 1961, s. 80–82.  A Hi sto ry of the Uni ver si ty…, s. 118; A. B. Cob ban, The Me die val Uni ver si ties…, s. 154.  Do mi nus Bar tol dus de Sa xo fer ra to eiu sque per ga me na in Po lo nos auc to ri tas, expo su it J. Fi ja łek, Cra co viae 1914, s. 4.  H. Ba rycz, Al ma Ma ter Ja gel lo ni ca, Kra ków 1958, s. 21.  J. Dą brow ski, Cza sy Ka zi mie rza Wiel kie go, [w:] Dzie je Uni wer sy te tu Ja giel loń skie go w la tach 1364–1764, t. 1, red. K. Lep szy, Kra ków 1964, s. 23. 27 wie, ale je dy nie w cha rak te rze stu den ta, a nie wy słan ni ka kró lew skie go. Na- to miast pierw szy mi śla da mi sta rań Ka zi mie rza Wiel kie go o po wo ła nie uni- wer sy te tu w Kra ko wie są skie ro wa ne do pa pie ża Urba na V w 1363 ro ku su- pli ki z proś bą o po wo ła nie w Kra ko wie czte ro wy dzia ło we go stu dium ge ne- ra le . Ba da cze naj czę ściej su ge ro wa li, iż głów nym ce lem Ka zi mie rza Wiel- kie go by ło stwo rze nie szko ły bę dą cej w sta nie wy kształ cić za stę py praw ni- ków zdol nych wpro wa dzać w ży cie re for my pra wa i są dow nic twa oraz za- pew nić sta ły do pływ wy kwa li fi ko wa nych kadr dla ad mi ni stra cji kró lew- skie j i kan ce la rii . W świe tle ba dań Krzysz to fa Ożo ga wy pa da się do tych su ge stii od no sić z po waż ną re zer wą. Za po trze bo wa nie ad mi ni stra cji kró- lew skiej w XIV wie ku na lu dzi po sia da ją cych uni wer sy tec kie wy kształ ce- nie nie prze kra cza ło kil ku osób, za trud nio nych przede wszyst kim w mo - nar szej kan ce la rii, czy też wy ko rzy sty wa nych w dzia ła niach dy plo ma tycz- nych. Ogó łem w okre sie pa no wa nia Ka zi mie rza Wiel kie go przez ad mi ni- stra cję dwor ską prze wi nę ło się 56 osób ma ją cych wy kształ ce nie uni wer sy- tec kie . Do za pew nie nia ta kiej licz by wy kształ co nych pra cow ni ków wy star- czy li by ab sol wen ci po bli skie go Uni wer sy te tu Pra skie go i praw ni czych uni- wer sy te tów wło skich. Hen ryk Ba rycz su ge ro wał jesz cze bar dziej da le ko wzrocz ne pla ny kró - la zwią za ne z po wo ła niem uni wer sy te tu. Po wo łu jąc go do ży cia król miał, we dług te go ba da cza, na uwa dze przede wszyst kim za spo ko je nie sze ro kich, ogól no ludz kich po trzeb edu ka cyj nych, a nie par ty ku lar nych in te re sów Kró- le stwa Pol skie go. Uni wer sy tet miał by wes przeć kró lew skie pla ny zmie rza-  S. Szczur, Pa pież Urban V i po wsta nie uni wer sy te tu w Kra ko wie w 1364 r., Kra ków 1999,   s. 75–113. J. Son del, Ze stu diów nad pra wem rzym skim w Pol sce pia stow skiej, Kra ków 1978, s. 80; F. Ki ryk, Na uk prze moż nych per ła (Dzie je na ro du i pań stwa Polskiego), Kra ków 1986, s. 54. J. Dą brow ski, Cza sy Ka zi mie rza Wiel kie go…, s. 20–23; K. Mo raw ski, Hi sto rya Uni wer- sy te tu Ja giel loń skie go, t. 1, Kra ków 1900, s. 18–19.  K. Ożóg, In te lek tu ali ści w służ bie Kró le stwa Pol skie go 1306–1382, Kra ków 1995, s. 49– 92, 145. 28 ją ce do wzmoc nie nia sta nu „trze cie go” ja ko prze ciw wa gi dla ry cer stwa i moż no władz twa, a przez to przy czy nić się do od bu do wy po ten cja łu go s- po dar cze go okro jo ne go kró le stwa. Po wo ła nie uczel ni mia ło być za ra zem od zwier cie dle niem dą żeń i aspi ra cji miesz czań stwa i pro wa dzić do sa mo- wy star czal no ści kul tu ral no -na uk owej Kró le stwa Pol skie go . Nie od ma wia- jąc ostat nie mu z Pia stów pra wa do snu cia da le ko sięż nych wi zji przy szło ści swe go pań stwa, trze ba jed nak w tym miej scu wska zać na we wnętrz ną sprzecz ność tez H. Ba ry cza. Pi sze on bo wiem naj pierw o chę ci za spo ko je nia ogól no ludz kich, a nie tyl ko par ty ku lar nych po trzeb wła sne go pań stwa, a za - raz po tem o chę ci osią gnię cia „au tar kii kul tu ral no -na uk owej”. Da lej jesz cze niż Ba rycz w snu ciu do my słów na te mat przy czyn pod ję- cia przez Ka zi mie rza Wiel kie go de cy zji o fun da cji uni wer sy te tu po szła Bry- gi da Kürbis su ge ru jąc, że po my sło daw cą po wo ła nia do ży cia uni wer sy te tu obok kró la był tak że pa try cjat kra kow ski, a lo ka li za cja uczel ni w Kra ko wie na stą pi ła pod na ci skiem miesz czan. Sam król w swym przy wi le ju po wo łu- ją cym do ży cia uni wer sy tet zo sta wiał so bie, jej zda niem, furt kę umoż li wia- ją cą prze nie sie nie z cza sem uni wer sy te tu w miej sce dla je go ce lów do god- niej sze . O ile nie ule ga wąt pli wo ści, że Kra ków mógł być za in te re so wa ny po wo ła niem do ży cia uni wer sy te tu, o ty le su ge ro wa nie, iż to miesz cza nie by li głów ną si łą spraw czą wy mu sza ją cą na kró lu o tak sil nej po zy cji jak Ka- zi mierz Wiel ki fun da cję uni wer sy te tu, wy da je się ra czej wąt pli we. Bio rąc pod uwa gę wszel kie oko licz no ści, wy pa da zgo dzić się z su ge stia - mi Sta ni sła wa Szczu ra. Twier dzi on, iż fun da cja uni wer sy te tu mia ła na ce - lu przede wszyst kim bu do wa nie wi ze run ku wład cy ja ko opie ku na na uki, po boż ne go fun da to ra i do bro czyń cy swych pod da ny ch. Nie wy klu cza to oczy wi ście in nych mo ty wów dzia ła nia kró la, ale wy da je się, że nie na le ży ich prze ce niać.  H. Ba rycz, Al ma Ma ter…, s. 17–21.  B. Kürbis, Miesz cza nie na Uni wer sy te cie Ja giel loń skim i ich udział w kształ to wa niu świa do mo ści na ro do wej w XV w., [w:] Ze stu di
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Studenci Uniwersytetu Krakowskiego w późnym średniowieczu
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: