Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
02205 029062 15583338 na godz. na dobę w sumie
Studenci wobec wyborów samorządowych w latach 2002-2014. Przyczynek do demokracji obywatelskiej - ebook/pdf
Studenci wobec wyborów samorządowych w latach 2002-2014. Przyczynek do demokracji obywatelskiej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 220
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3808-8421-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> socjologia
Porównaj ceny (książka, ebook (-17%), audiobook).
Praca dotyczy diagnozy i interpretacji opinii oraz oczekiwań studentów (często po raz pierwszy biorących udział w wyborach samorządowych) odnoszących się zarówno do przebiegu kampanii samorządowych, samych wyborów, jak i do władz lokalnych, wyłonionych w wyborach 2002 r., 2006 r., 2010 r. i w 2014 r., w stosunku do perspektywy ogólnopolskiej. Przedstawiona analiza potwierdza wewnętrzne zróżnicowanie tych ocen, gdyż ani sam przebieg kampanii samorządowych, ani działania władzy lokalnej jako takiej nie były przedmiotem szczególnego zainteresowania badanej młodzieży. Złożoność problemów powoduje, iż trudno będzie w sposób systemowy uruchomić mechanizmy mobilizujące zaangażowanie polityczne młodych ludzi, a zwłaszcza tych, którzy okres swoich studiów spędzają poza stałym miejscem zamieszkania.
Książka kierowana jest do osób interesujących się polską samorządnością, szczególnie jednak do socjologów polityki, socjologów młodzieży, polityków oraz władz i instytucji samorządowych.
 
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Danuta Walczak-Duraj – Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Katedra Socjologii Polityki i Moralności, 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 41/43 RECENZENT Jolanta Kopka REDAKTOR INICJUJĄCY Iwona Gos OPRACOWANIE REDAKCYJNE Magdalena Kącicka SKŁAD I ŁAMANIE Monika Wolska-Bryl KOREKTA TECHNICZNA Leonora Wojciechowska PROJEKT OKŁADKI Stämpfli Polska Sp. z o.o. Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Shutterstock.com Wydrukowano z gotowych materiałów dostarczonych do Wydawnictwa UŁ © Copyright by Danuta Walczak-Duraj, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07701.16.0.M Ark. druk. 13,75 ISBN 978-83-8088-420-5 e-ISBN 978-83-8088-421-2 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści Wprowadzenie Rozdział 1 Podstawowe tendencje w systemach wartości młodzieży 1.1. Młodzież – czyli kto? Kategoria socjologiczna czy grupa społeczna? 1.2. Case study młodzieży studiującej w II połowie lat 90. 1.3. Kierunki zmian w systemach wartości współczesnej młodzieży Rozdział 2 Uwarunkowania zachowań wyborczych młodzieży 2.1. Psychospołeczne uwarunkowania decyzji wyborczych 2.2. Znaczenie zaangażowania politycznego młodzieży i jej uczestnictwa w wyborach Rozdział 3 Prawne regulacje dotyczące zadań władzy lokalnej i wyborów sa- morządowych w Polsce 3.1. Struktura organizacyjna i cele realizowane przez samorządy 3.2. Akty prawne regulujące działalność samorządów 3.3. Regulacje prawne dotyczące wyborów samorządowych Rozdział 4 Obraz władzy lokalnej i wyborów samorządowych w sondażach społecznych 4.1. Ocena władz samorządowych w perspektywie pierwszych bezpośrednich wybo- rów samorządowych w Polsce 4.2. Stosunek Polaków do bezpośrednich wyborów wójtów, burmistrzów i prezyden- tów miast 4.3. Zainteresowanie wyborami samorządowymi i uczestnictwo w nich Polaków 7 13 13 18 33 39 39 44 59 59 63 65 77 77 86 89 6 Spis treści 4.4. Opinie na temat ograniczenia kadencyjności władz samorządowych 4.5. Ocena ważności wyborów samorządowych i oczekiwania wobec nowych władz 109 111 Rozdział 5 Profil społeczno-demograficzny badanych studentów w latach 2002, 2006, 2010, 2014 5.1. Ogólna charakterystyka badanej zbiorowości 5.2. Weryfikacja założeń badawczych odnoszących się do zmiennych społeczno-demo- graficznych pochodzących z badań w 2014 roku 113 113 126 Rozdział 6 Opinie na temat zasad organizowania wyborów samorządowych 133 6.1. Ocena idei bezpośredniego wyboru wójtów/burmistrzów i prezydentów miast w opinii studentów 6.2. Ocena trybu wyłaniania kandydatów na listy wyborcze 6.3. Opinie studentów na temat znaczenia przynależności partyjnej kandydatów na wójtów/burmistrzów i prezydentów miast Rozdział 7 Zainteresowanie przebiegiem kampanii samorządowej oraz jej ocena 7.1. Znajomość programów wyborczych i zainteresowanie samorządowymi kampania- mi wyborczymi 7.2. Ocena stopnia profesjonalizmu i ważności udziału w wyborach samorządowych na tle innych wyborów Rozdział 8 Opinie na temat ustępującej i oczekiwania wobec przyszłej wła- dzy samorządowej 8.1. Ocena zainteresowania władz samorządowych sprawami jego mieszkańców 8.2. Oczekiwania i postulowane cele działalności nowych władz samorządowych 8.3. Opinie na temat sposobu gospodarowania pieniędzmi przez ustępujące i nowe władze samorządowe Zakończenie Bibliografia Spis tabel 133 141 150 163 163 175 185 186 190 195 199 205 213 Wprowadzenie Problematyka postaw i  zachowań politycznych młodzieży w  sys- temach demokratycznych stanowi w  ostatnich latach przedmiot wie- lu badań i interpretacji osadzonych w szerszym kontekście zmian za- chodzących zarówno w odniesieniu do samej polityki, jak i systemów wartości współczesnych społeczeństw. Studenci, zwłaszcza ci, którzy ze względów formalnych w danym roku wyborczym mogą po raz pierwszy w życiu głosować w wyborach parlamentarnych, prezydenckich czy sa- morządowych również znajdują się w centrum zainteresowania badaw- czego, choćby z tego względu, iż stanowią oni, również w Polsce, wyso- ki odsetek młodzieży w ogóle. I choć w oparciu o kolejne wyniki badań sondażowych, zwłaszcza zaś badań prowadzonych przez Centrum Ba- dania Opinii Społecznej czy badań realizowanych w ramach „Diagno- zy Społecznej” możemy formułować w miarę prawdopodobne scena- riusze dotyczące postaw i zachowań politycznych młodzieży, to nadal trwa spór o to, jaka jest siła czynników endogenicznych, a jaka egzo- genicznych prowadzących do demonstrowania przez polską młodzież ponadgimnazjalną (17–21 lat) apatii politycznej i rosnącego wskaźnika deklarowanego braku poglądów politycznych z jednej strony, z drugiej zaś nie tylko do deklarowania skrajnych poglądów prawicowych, lecz także do ich manifestowania w przestrzeni publicznej. Tytułem przykła- du warto dodać, iż w latach 1998–2013 wśród polskiej młodzieży w wieku 17–21 lat w odniesieniu do deklarowanych przez nich poglądów politycz- nych ciągle rosła, poza drobnymi wyjątkami, i tak już bardzo wysoka, licz- ba wskazań typu: „trudno powiedzieć”. W 1996 r. – 53 ; w 2008 r. – 69 ; w 2010 r. – 64 , a w 2013 r. – 72 polskiej młodzieży we wskazanym przedziale wiekowym w badaniach reprezentatywnych nie była w stanie określić swoich poglądów politycznych (Młodzież 2013 CBOS, 2014: 59). Wyraźne deficyty w  obrębie zaangażowania politycznego młodzie- ży to zarówno konsekwencja zmian zachodzących w obrębie świata po- 8 Wprowadzenie lityki, który zdaniem wielu badaczy (zob. m.in. Krasowski 2006, 2013, 2014; Messyasz 2016) przechodzi od zideologizowanej do spragmatyzo- wanej formuły mocno uwikłanej w kontekst globalny, w tym w rosnącą siłę zglobalizowanej władzy ekonomicznej, jak i zmian w systemach ak- sjonormatywnych młodzieży, nacechowanych m.in. tendencją do indy- widualizmu, rywalizacji czy zmian w mechanizmach dotyczących socja- lizacji politycznej i ogólnie pojętej edukacji, która, tak jak w przypadku źle prowadzonej edukacji odnoszącej się do polityki historycznej, może generować postawy polityczne młodzieży dość odległe od modelu demo- kracji obywatelskiej. W przekazie medialnym pokolenie wolnej Polski, a więc osób urodzonych w 1989 r. i później, przedstawiane jest zazwyczaj jako pokolenie społecznie i politycznie wycofane, interesujące się głów- nie kwestiami ekonomicznymi i oczekujące od polityki przede wszystkim konkretnej oferty konsumenckiej (zob. m.in. Socha 2016: 24). Gdyby- śmy zatem porównali współczesną polską demokrację zarówno z punk- tu widzenia zasad funkcjonowania władzy politycznej, jak i polityczne- go zaangażowania obywateli (w tym młodzieży) z demokracją ateńską V w. p.n.e., moglibyśmy bez trudu zauważyć podstawowe różnice. Kla- sycznym przykładem może tutaj być spisana przez Tukidydesa mowa po- grzebowa Peryklesa wygłoszona ku czci poległych Ateńczyków w pierw- szym roku wojny peloponeskiej, której bardzo krótkie fragmenty warto przytoczyć: Nasz ustrój polityczny nie jest naśladownictwem obcych praw, a my sami raczej jesteśmy wzorem dla innych niż inni dla nas. Nazywa się ten ustrój demokracją, ponieważ opiera się na większości obywateli, a nie na mniejszości. W sporach prywatnych każdy obywatel jest równy w obli- czu prawa; jeśli zaś chodzi o znaczenie, to jednostkę ceni się nie ze wzglę- du na jej przynależność do pewnej grupy, lecz ze względu na talent osobi- sty, jakim się wyróżnia; nikomu też, kto jest zdolny służyć ojczyźnie, ubó- stwo albo nieznane pochodzenie nie przeszkadza w  osiągnięciu zaszczy- tów. W naszym życiu państwowym kierujemy się zasadą wolności. W życiu prywatnym nie wglądamy z podejrzliwą ciekawością w zachowanie się na- szych współobywateli, nie odnosimy się z niechęcią do sąsiada, jeśli się zaj- muje tym, co mu sprawia przyjemność, i nie rzucamy w jego stronę owych pogardliwych spojrzeń, które wprawdzie nie wyrządzają szkody, ale ranią. Kierując się wyrozumiałością w życiu prywatnym, szanujemy prawa w ży- ciu publicznym; jesteśmy posłuszni każdoczesnej władzy i prawom, zwłasz- cza tym niepisanym, które bronią pokrzywdzonych i których przekroczenie przynosi powszechną hańbę. (…) Państwo nasze jest godne podziwu i pod tymi względami, i pod wielu innymi. Kochamy bowiem piękno, ale z pro- stotą, kochamy wiedzę, ale bez zniewieściałości, bogactwem się nie chwa- limy, lecz używamy go w potrzebie; przyznanie się do ubóstwa nie przyno- si nikomu ujmy, jednakże jest ujmą, jeśli ktoś nie stara się z niego wydo- Wprowadzenie 9 być. U nas ci sami ludzie, którzy zajmują się sprawami państwa, zajmu- ją się także swymi osobistymi, a ci, którzy ograniczają się tylko do swego rzemiosła, znają się także na polityce. Jesteśmy jedynym narodem, który jednostkę nie interesującą się życiem państwa uważa nie za bierną, ale za nieużyteczną (podkreślenie Autorki). Zawsze sami oceniamy wypad- ki i staramy się wyrobić sobie trafny sąd; nie stoimy na stanowisku, że sło- wa szkodzą czynom, lecz że najpierw trzeba się dać pouczyć słowom, zanim się do czynów przystąpi (Tukidydes 1991: księga 2, rozdział 6: fragmenty). W analizie postaw i zachowań politycznych młodzieży, motywów jej zaangażowania politycznego bądź braku tego zaangażowania zwraca się również uwagę, choć w nieco mniejszym stopniu, na ten rodzaj zaanga- żowania, który odnosi się nie do wielkiej polityki, ale tej, przebiegają- cej w wymiarze lokalnym i realizowanej w formule samorządowej. Za- tem wiodącym przedmiotem rozważań zawartych w tej monografii jest stosunek studentów do wyborów samorządowych i władz lokalnych wy- łonionych w tych wyborach. Kalendarz wyborczy odnoszący się do wy- borów samorządowych w  Polsce, intensyfikacja kampanii wyborczej, zwłaszcza tej, związanej z bezpośrednim wyborem wójtów/burmistrzów i prezydentów miast przypadała, jak dotychczas, na miesiące (paździer- nik–listopad), kiedy gros studentów przebywa już poza miejscem stałe- go zamieszkania (głównie dotyczy to studentów ze środowisk wiejskich i małych miast). Co więcej, dla części z nich są to miesiące wchodze- nia w zupełnie nowe role społeczne (odnosi się to szczególnie do studen- tów I roku), związane nie tylko ze studiowaniem, lecz także z nabyciem czynnego prawa wyborczego. Wszystko to powoduje, że analiza postaw, opinii, ocen i zachowań wyborczych studentów w wyborach samorządo- wych wydaje się bardzo interesująca i ważna. Wyniki badań empirycznych przeprowadzone przez Autorkę wśród studentów różnych uczelni regionu łódzkiego i  niektórych regionów ościennych w czterech ostatnich okresach wyborczych, odnoszących się do wyborów samorządowych, a więc w roku 2002, 2006, 2010 i 2014, wy- dają się na tyle interesujące, iż mimo braku ich pełnej reprezentatywności (tak jak np. w badaniach CBOS-u, gdzie losowa próba uczniów i studen- tów przyporządkowana do subkategorii biernych zawodowo liczy zazwy- czaj w badaniach przekrojowych od 80–100 osób) stanowić mogą przy- czynek do dalszej refleksji i interpretacji naukowej, skupiającej się na zło- żoności zjawisk i procesów generujących kształt młodej, polskiej demo- kracji na poziomie lokalnym, która ze względu na swoją specyfikę i wio- dące założenia stanowi naturalną płaszczyznę realizacji lepiej rozezna- nego dobra wspólnego. Tym bardziej, że sposób funkcjonowania i efek- ty działań wielu polskich samorządów, zarówno w dużych gminach miej- skich, jak i wiejskich mogą stanowić przykład realizacji klasycznego, Ary- 10 Wprowadzenie stotelesowskiego ideału polityki, rozumianej nie tyle w kategoriach wal- ki o zdobycie, utrzymanie lub odzyskanie władzy, ile w kategoriach zbio- rowych działań wolnych ludzi (mieszkańców gminy w  bezpośredniej współpracy z jej władzami) w sferze publicznej. Praca składa się ze wstępu, siedmiu zasadniczych rozdziałów, podsu- mowania oraz bibliografii i spisu tabel. Rozdział 1 Podstawowe tendencje w systemach wartości młodzieży to przede wszystkim krótkie odniesienie, poza kwestiami definicyjnymi, do wiodących zmian w systemach aksjonormatywnych polskiej młodzieży, odnotowywanych zarówno w pogłębionych badaniach własnych (inter- pretacja 7 podstawowych orientacji aksjonormatywnych, określonych jako konformistyczne, anomijne, konserwatywne, totalitarne, nacjonali- styczne, liberalne i demokratyczne) w nieco wcześniejszym okresie pol- skiej transformacji, jak i w badaniach innych autorów, odnoszących się już do czasów współczesnych. Uzupełnienie tej części wstępnych rozwa- żań stanowi rozdział 2 Uwarunkowania zachowań wyborczych młodzieży, w którym na początku przywołano podstawowe, psychospołeczne uwa- runkowania decyzji wyborczych w ogóle, by dalej przejść do analizy za- równo indywidualnych, jak i społecznie zakotwiczonych mechanizmów podejmowania przez młodzież decyzji wyborczych, które bardzo czę- sto mogą przybierać postać powstrzymywania się od pójścia na wybory. Rozdział zamykają rozważania odnoszące się do znaczenia udziału mło- dzieży w wyborach, zwłaszcza w wyborach samorządowych; udział ten traktowany jest tutaj jako zachowanie związane z chęcią przejawiania nie tylko aktywności politycznej, lecz także z uczestniczeniem w budowa- niu społeczeństwa obywatelskiego, stanowiącego jeden z podstawowych, społecznych wskaźników stabilizowania się systemu demokratycznego. Rozdział 3 Prawne regulacje dotyczące zadań władzy lokalnej i wybo- rów samorządowych w Polsce koncentruje się na ogólnej analizie struk- tury organizacyjnej i celach realizowanych przez samorządy terytorial- ne oraz na regulacjach prawnych (i ich zmienności) dotyczących złożo- ności wyborów samorządowych. Szczególną uwagę zwrócono na konse- kwencje wprowadzenia w 2002 r. do procedury przeliczania głosy wybor- ców na mandaty tzw. reguły d’Hondta preferującej duże ugrupowania, co z pewnością przyczynia się do tego, że taki system wyborczy postrzega- ny jest często jako zbyt centralistyczny, ułatwiający proces upolitycznia- nia organów samorządu terytorialnego. Istotne w sensie konsekwencji społecznych było również wprowadzenie w 2002 r. zasady bezpośred- nich wyborów wójtów/burmistrzów i prezydentów miast. We wrześniu 2006 r. dokonano kolejnej zmiany w ordynacji wyborczej umożliwiają- cej poszczególnym ugrupowaniom możliwość tworzenia tzw. bloków list wyborczych. Rozdział kończą rozważania na temat ostatnich wyborów Wprowadzenie 11 samorządowych z  2014 r., przeprowadzone w  oparciu o  kolejną usta- wę z 5 stycznia 2011 r., które przejdą do historii jako przykład wyborów, w trakcie których doszło do wielu zaniedbań i nieprawidłowości. Rozdział 4 Obraz władzy lokalnej i wyborów samorządowych w son- dażach społecznych przygotowany został w oparciu o wyniki reprezenta- tywnych badań sondażowych przeprowadzonych przez Centrum Bada- nia Opinii Społecznej zarówno tuż przed, jak i po wyborach samorządo- wych, przebiegających w cyklu czteroletnim, tj. w roku 2002, 2006, 2010 i 2014. Przedmiotem analizy były opinie, oceny oraz oczekiwania formu- łowane przez społeczeństwo (w tym przez uczniów i studentów) pod ad- resem ustępującej i nowej władzy samorządowej, jak i deklarowane zain- teresowanie samym przebiegiem samorządowych kampanii wyborczych i ich ocena. Analizowano również stosunek Polaków do bezpośrednich wyborów wójtów, burmistrzów i prezydentów miast, ocenę ważności wy- borów samorządowych oraz samo zainteresowanie udziałem w tych wy- borach, wiodące motywy tego zainteresowania oraz ostateczną frekwen- cję wyborczą. Rozdział 5 Profil społeczno-demograficzny badanych studentów w latach 2002, 2006, 2010, 2014 dotyczył z jednej strony ogólnej charakterystyki ba- danych przez Autorkę studentów w czterech okresach wyborczych (2002, 2006, 2010 i 2014 r.); m.in. liczby przebadanych osób (2002 r. – 430 osób, 2006 r. – 413 osób, 2010 r. – 1012 osób i w 2014 r. – 482 osób) pod wzglę- dem płci, wieku, miejsca stałego zamieszkania, statusu społecznego rodzi- ców, studiowanego kierunku, uczelni, trybu studiów (stacjonarne, niesta- cjonarne), wykonywania (lub nie) pracy zarobkowej, frekwencji wyborczej w wyborach samorządowych oraz deklarowanych poglądów politycznych, z drugiej zaś – weryfikacji założeń badawczych odnoszących się do zmien- nych metryczkowych badanych studentów przy wykorzystaniu testu nieza- leżności χ2 chi-kwadrat oraz współczynnika V-Cramera (wszelkie niezbęd- ne obliczenia zostały przeprowadzone w programie SPSS 21.0). Rozdział 6 Opinie na temat zasad organizowania wyborów samorządo- wych zawiera analizę i interpretację opinii studentów na temat zasad or- ganizowania wyborów samorządowych w ogóle i w miejscu ich stałego zamieszkania. Przedmiot szczególnego zainteresowania stanowiły opinie badanych studentów na temat idei bezpośredniego wyboru wójtów/bur- mistrzów i prezydentów miast, ocena trybu wyłaniania kandydatów na li- sty wyborcze oraz ocena znaczenia ich przynależności partyjnej. Rozdział 7 Zainteresowanie przebiegiem kampanii samorządowej oraz jej ocena odnosi się do czterech zasadniczych kwestii: znajomość pro- gramów wyborczych, zainteresowanie studentów samorządowymi kam- paniami wyborczymi, ocena stopnia profesjonalizmu i ważność udziału w wyborach samorządowych. 12 Wprowadzenie Zamykający całość zasadniczych rozważań rozdział 8 Opinie na te- mat ustępującej i oczekiwania wobec przyszłej władzy samorządowej za- wiera prezentację wyników badań empirycznych dotyczących ocen wła- dzy ustępującej i oczekiwań studentów wobec nowych władz w tym tych oczekiwań, które dotyczą sposobu gospodarowania pieniędzmi samo- rządowymi przez ustępujące i nowe władze. Scharakteryzowane zosta- ły również oceny dotyczące stopnia i charakteru zainteresowania władz sprawami mieszkańców gminy oraz interesami innych podmiotów oraz opinie na temat wpływu zmian personalnych w strukturach władzy sa- morządowej na poprawę ich funkcjonowania. Autorka ma nadzieję, że niniejsza monografia wzbogaci istniejącą wiedzę na temat postaw i za- chowań politycznych młodzieży, zwłaszcza zaś studentów, charakteryzu- jąc jednocześnie przyczyny i cechy tak często podnoszonej w literaturze przedmiotu tezy o jej apolityczności. Łódź, październik 2016 roku Rozdział 1 Podstawowe tendencje w systemach wartości młodzieży 1.1. Młodzież – czyli kto? Kategoria socjologiczna czy grupa społeczna? Chcąc choćby w  sposób bardzo ogólny scharakteryzować kontekst teoretyczny odnoszący się do analizy zachowań wyborczych młodzieży, należy wyjść od przypomnienia podstawowych problemów związanych z  definiowaniem terminu „młodzież”. Do tej kategorii społecznej jak twierdzą jedni, czy do specyficznej grupy społecznej, jak twierdzą drudzy, odwołują się politycy, zarówno w swoich programach wyborczych, jak i w trakcie kampanii wyborczych czy, ogólnie rzecz ujmując, w szeroko pojętym dyskursie politycznym. Jak słusznie zauważa P. Przyłęcki (2009: 191–193) politycy apelując do młodych o poparci, mogliby mieć jednak problem z operacjonalizacją tego pojęcia, gdyż w sensie formalno-praw- nym taka grupa nie istnieje. W polskim ustawodawstwie nie wyodrębnia się młodzieży jako odrębnej kategorii różnicującej osoby młode od doro- słych. W ujęciu prawnym wspomniane kategorie osób (określanych jako małoletni, nieletni czy też młodociani) wyróżniane są tylko według kry- terium wieku. W Kodeksie cywilnym mowa jest, iż pełnoletnim jest ten, kto ukończył 18 lat lub zawarł wcześniej małżeństwo, w wyniku którego również uzyskał pełnoletniość a tym samym pełną zdolność do czynno- ści prawnych. Osoby, które nie ukończyły 18 roku życia są określane jako małoletnie (Kodeks cywilny: art. 10). Zaś na mocy Konstytucji Rzeczypo- spolitej Polskiej z 1997 r. czynne prawo wyborcze otrzymują osoby, które w dniu głosowania kończą 18 lat (Konstytucja RP: art. 62). Prawo karne natomiast odwołuje się do pojęcia nieletniego oraz młodocianego. Nie- letnim jest osoba, która w chwili popełnienia czynu nie ukończyła 17 lat, zaś młodocianym ta, która w chwili popełnienia czynu zabronionego nie ukończyła 21 lat, a w chwili orzekania w pierwszej instancji – 24 lat (Ko- 14 Rozdział 1. Podstawowe tendencje w systemach wartości młodzieży deks karny: art. 10, art. 115). Mimo że prawnie nie ma uzasadnienia do wyodrębniania młodzieży jako grupy, to politycy w swoich programach posługują się taką kategorią. Głównie, dlatego że, jak podkreśla to wielu badaczy, dla polityków ludzie młodzi stanowią inny elektorat niż reszta osób dorosłych. Choć politycy odwołują się tutaj do wiedzy potocznej, do ustaleń stosowanych w naukach społecznych, a nie do unormowań o charakterze prawnym. W literaturze przedmiotu wyróżnia się zazwyczaj cztery podejścia teoretyczno-badawcze dotyczące problematyki młodzieży – biologicz- ne (Tillmann 1996: 175–176), psychologiczne, historyczno-kulturowe i socjologiczne. Nas interesuje przede wszystkim podejście socjologicz- ne. Jednak z punktu widzenia problematyki dotyczącej socjalizacji po- litycznej i  zachowań wyborczych badanej młodzieży (w tym przypad- ku studentów) należy też uwzględniać kontekst historyczno-kulturowy i  psychologiczny. W  podejściu historyczno-kulturowym podkreśla się zazwyczaj, iż młodzież stanowi odrębne pokolenie, które kształtuje się na bazie wspólnych doświadczeń. Jednak zdaniem wielu badaczy współcześ- nie nie tyle wspólne historyczne przeżycia mają wpływ na kształtowanie się pokolenia, ile podobne społeczno-kulturowe warunki życia, mające wpływ na tworzenie się określonych światopoglądów i postaw stanowią- cych podstawę do uformowania się pokolenia. W podejściu socjologicznym da się wyróżnić dwie perspektywy ba- dawcze. W pierwszej z nich szuka się odpowiedzi na pytanie, jakie pod względem demograficznym osoby tworzą młodzież i jakie są jej granice wiekowe. Należy bowiem pamiętać o tym, że jeszcze w XIX w. nie wyod- rębniano takiej kategorii/grupy społecznej, ponieważ przejście z dzieciń- stwa do dorosłości dokonywało się w sposób bezpośredni. Dziecko bar- dzo wcześnie rozpoczynało dorosłe życie, a jednostka mogła przyjmować jedynie rolę dziecka lub dorosłego (Adamczyk 2003: 50). Zgodnie z dru- gą perspektywą młodzież kojarzy się z „młodością”. Jest to pojęcie abs- trakcyjne, nie wiąże się z wiekiem metrykalnym, ale określa stan, w jakim znajdują się młodzi ludzie. Charakteryzują się oni określonym zespołem cech, tj.: energia, zdrowie, otwartość, optymizm, oryginalność ubioru, gustu, a nawet języka: przede wszystkim zaś – chęcią zmian zastanego ładu społecznego (zob. m.in. Zielińska 2003: 35; Filipiak 2001: 30). Jed- nakże współcześnie istnieje problem z ustaleniem kryteriów młodości, co wiąże się z coraz szybszym dojrzewaniem, a jednocześnie sztucznym wydłużaniem młodości. Coraz więcej osób przedłuża sobie młodość cho- ciażby poprzez studia (Leppert 2002: 12–13). W ujęciu socjologicznym definiowanie młodzieży jeszcze bardziej się komplikuje, bo jak stwierdza M. Zielińska (…) nie istnieje jedna młodzież; nie ma sztywnych granic demograficznych, w związku z tym każdy badacz Młodzież – czyli kto? Kategoria socjologiczna czy grupa społeczna? 15 może mówić o  innej zbiorowości. Ten fakt przemawia za bezwzględną koniecznością precyzyjnego opisu przedmiotu badań i  zasad doboru próby do badań i  tym samym wskazywania możliwości dokonywania generalizacji w każdym opracowaniu naukowym (Zielińska 2003: 36). Z  kolei G. Adamczyk stwierdza, iż definiowaniu młodzieży jako gru- py społecznej może pomóc przyjęcie założenia, iż młodzież dysponuje własnymi wartościami – posiada świadomość wspólnotowości, prowa- dzi wewnętrzną komunikację, a także podejmuje dyskurs o wartościach indywidualnych. I jak zauważa, takie definiowanie młodzieży pozwala na umieszczenie w jej ramach również dorosłych, którzy czasami (…) bywają bardziej młodzieżowi niż sama młodzież (Adamczyk 2003: 51). Generalnie jednak, na co zwraca uwagę m.in. K. Messyasz, współcześ- nie w naukach społecznych młodzież, w zależności od założeń badaw- czych, traktowana jest jako: kategoria demograficzna, kohorta wieko- wa, kategoria społeczna, zbiorowość, pokolenie wstępujące aż po grupę społeczną, jednak o specyficznym charakterze (Messyasz 2013: 36, 41). Specyfika ta polega przede wszystkim na tym, że jak stwierdzają z kolei M. Karwat i M. Milanowski (1981) młodzież jest grupą społeczną o cha- rakterze kulturowym, stąd źródłem tej specyficzności nie jest wiek, ale proces socjalizacji, w obrębie którego młodzież jest jednocześnie przed- miotem i podmiotem. Jak to podkreślają przywołani autorzy, młodzież, którą z perspektywy grupowej cechuje relatywnie słabsza, przejściowa, pośrednia i niekumulowana więź wewnętrzna (Karwat, Milanowski: 13, 24) spajają jednak w całość wspólne potrzeby, wśród których wskazać należy przede wszystkim: • potrzeby socjalizacyjne, związane z efektywnością tego syste- mu i jego podstawowych mechanizmów, w tym potrzeby wycho- wawcze, stanowiące taki rodzaj działań socjalizacyjnych, które cechuje intencjonalność agend socjalizacyjnych (rodzina, szkoła itd.); • potrzeby socjalno-ekonomiczne, związane z uzależnieniem dąże- nia do usamodzielnienia się i awansu społecznego od wielu czyn- ników dotyczących warunków życiowych własnego środowiska (m.in. edukacja czy praca); • potrzeby poznawcze, związane z dążeniem do nabywania samo- świadomości i wiedzy na temat warunków społecznych, w których te uświadomione potrzeby mogą być realizowane; • potrzeby moralne, które możemy określić jako poznawanie i wy- pracowywanie kryteriów dotyczących uruchamiania wyborów mo- ralnych i ocen moralnych odnoszących się do innych ludzi; • potrzeby ideowe, związane z poznaniem i opowiedzeniem się za określonym światopoglądem; 16 Rozdział 1. Podstawowe tendencje w systemach wartości młodzieży • potrzeby kulturowe, odnoszące się do szeroko pojętej aktywności w sferze kulturowej (zjawiska młodzieżowej kontrkultury, subkul- tur młodzieżowych, muzyki alternatywnej itp.); • potrzeby polityczne, odnoszące się przede wszystkim do świado- mości i aktywności politycznej, kultury politycznej (Karwat, Mila- nowski: 95–100; zob. też Messyasz 2013: 41–42). Te ostatnie potrzeby wpisują się w problematykę podjętą w tej mono- grafii, w której młodzież będzie traktowana jako specyficzna grupa spo- łeczna, ze względu na wyżej wymienione, wspólne potrzeby, zaś mło- dzież studencka, która była przedmiotem badań empirycznych, trakto- wana jest jako szczególny przypadek tej tak złożonej grupy. Oczywistym jest, że postawy i potrzeby polityczne młodzieży moderowane są w pro- cesie socjalizacji na różne sposoby. Zauważyć jednak należy, że w odnie- sieniu do młodzieży studenckiej, która w sensie prawnym posiada za- równo czynne, jak i bierne (z określonymi ograniczeniami wiekowymi) prawo wyborcze możemy już mówić o takim statusie młodości, w któ- rym moratorium (odroczenie) już nie obowiązuje. Tym niemniej inicja- cja polityczna młodzieży, rozumiana jako wzięcie po raz pierwszy udzia- łu w wyborach, odgrywa olbrzymią rolę w sensie psychologiczno-spo- łecznym. Okres studiów może być nadal okresem nabywania kompe- tencji społecznych, związanych z przyswajaniem ról edukacyjnych, za- wodowych i  rodzinnych, jednak mówiąc językiem E. Eriksona (2000: 137), czas wypróbowywania się w różnych rolach wzmocniony zostaje o zademonstrowanie pełni uprawnień politycznych. Tym bardziej, że jak stwierdza K.J. Tillman młodość została przedłużona na skutek „uszkol- nienia”. I choć sama młodzież często czuje strach wynikający z ryzyka na rynku pracy, to w procesie wchodzenia w świat ludzi dorosłych, pojawia- ją się różnorodne możliwości (Tillman 2006: 258–261). Całą tę sytuację wchodzenia w dorosłość komplikuje dodatkowo fakt, że część młodzie- ży studiującej w trybie stacjonarnym coraz częściej wykonuje pracę będą- cą stałym źródłem dochodów. Co więcej, z badań porównawczych (pol- sko-norweskich) B. Ober-Domagalskiej wynika, że już doświadczenia młodzieży ponadgimnazjalnej związane z wykonywaniem pracy zarob- kowej (choćby dorywczo i nie w ramach stosunku pracy) mają wpływ na wiele werbalizowanych postaw i opinii na temat etyki pracy i jej kontek- stu instytucjonalnego (Ober-Domagalska 2013). Oczywistym zatem jest fakt, że trening społeczny młodzieży, w tym przypadku studentów, w po- staci wzięcia udziału (lub absencji) w wyborach samorządowych może mieć istotny wpływ na późniejsze zachowania w sferze aktywności po- litycznej. Tak jak w przypadku „dorosłych” jednostek rozważania na te- mat czynników wpływających na aktywność wyborczą i preferencje wy- borcze koncentrują się wokół psychospołecznych uwarunkowań i zmian Młodzież – czyli kto? Kategoria socjologiczna czy grupa społeczna? 17 w systemach wartości, tak i w odniesieniu do młodzieży możemy mówić o tych dwóch grupach czynników. Jednak w odniesieniu do młodzieży dochodzi jeszcze jeden czynnik, dotyczący znaczenia procesu socjalizacji politycznej. Efekty złożonego i często zapośredniczonego mechanizmu socjalizacyjnego obserwować można m.in. kiedy badamy postawy i opi- nie młodzieży odnoszące się do wielu wymiarów życia społecznego, któ- re z perspektywy czasu pozwalają wyprowadzać przewidywania dotyczą- ce ich zachowań politycznych w przyszłości. Tytułem przykładu Autor- ka odwoła się najpierw do pogłębionych badań własnych nad systemem wartości młodzieży (uczniów szkół średnich i studentów) drugiej połowy lat 90., potem zaś – do analiz z okresu późniejszego. 1.2. Case study młodzieży studiującej w II połowie lat 90. Retrospektywny przegląd podstawowych tendencji zarysowujących się w postawach i opiniach młodzieży studiującej został przeprowadzo- ny w oparciu o badania autorskie z 1997 r.1 na podstawie zastosowanej w ankiecie audytoryjnej, obok standardowych, pytań dotyczących poli- tyki i polityków, skali Likerta, w której poszczególne stwierdzenia zosta- ły dobrane do badań (po wstępnym pilotażu) po spełnieniu warunków rzetelności i  trafności. Na skalę tę składało się ogółem 30 stwierdzeń, umieszczonych na pięciopunktowej skali. Stwierdzenia te w procedurze opracowywania wyników badań zostały pogrupowane w zbiorcze kate- gorie, będące wskaźnikami 7 podstawowych orientacji aksjonormatyw- nych. Orientacje te określono jako: konformistyczne, anomijne, konser- watywne, totalitarne, nacjonalistyczne, liberalne i  demokratyczne. Ze względu na specyfikę skali Likerta niektóre ze stwierdzeń, spełniające wymóg trafności, podporządkowane były do więcej niż jednej orientacji aksjonormatywnej. W interpretacji uzyskanych danych empirycznych na skali poszczególne stwierdzenia mogły też być interpretowane jak zwykłe pytania. Rozkład odpowiedzi na poszczególne stwierdzenia przedstawia tab. 1.1. Jednocześnie w obrębie poszczególnych orientacji aksjonormatywnych policzono uzyskane średnie wartości punktowe na skali Likerta (gdzie maksymalna liczba to 5 punktów), wartości minimalne i maksymalne oraz dokonano porównania z wartościami punktowymi uzyskanymi w odnie- 1 Badania, do których chcę się odwołać zostały przeprowadzone przez Autorkę w li- stopadzie i grudniu 1997 r. w formie ankiety audytoryjnej wśród 583 studentów w dwóch różnych, co do formy organizacyjnej, typach szkół wyższych (uczelni państwowej i prywatnej). Dla celów porównawczych wykorzystano wyniki badań przeprowadzonych w tym samym czasie (różnica jednego miesiąca) przez innych członków zespołu kierowanego przez Autorkę (temat badawczy pt.: Polityka – po- litycy w okresie transformacji): J. Kopkę – badania wśród uczniów łódzkich liceów, G. Matuszaka – badania wśród samorządowców trzech dużych gmin województwa łódzkiego i J.F. Górskiego – badania wśród parlamentarzystów (posłów i senatorów). Niektóre wyniki tych badań przedstawione zostały w pracy: Walczak-Duraj D. (red.), Wartości a polityka, Pabianice 1995. Case study młodzieży studiującej w II połowie lat 90. 19 sieniu do innych, badanych w tym samym czasie, kategorii społecznych: uczniów szkół średnich, samorządowców, parlamentarzystów oraz ogółem dla całej populacji2. Lista stwierdzeń i ę i s e n a w o d y c e d Z m a z d a g z m y t z m y t z ę i s m a z d a g Z 1 2 3 m y t z ę i s m a z d a g z e N i 4 Człowiek powinien umieć sprzeciwiać się opinii większości i postępować według własnego uznania Z racji swoich zasług naród polski jest lep- szy niż inne narody Mimo swoich wad demokracja jest najlep- szym ustrojem W obronie swoich przekonań warto poświęcić nawet życie Od dobra narodu ważniejsze jest dobro jednostki Ustawy powinny służyć też do moralnego doskonalenia ludzi Niektórym, z uwagi na ich poglądy, powinno zabraniać się obejmowania ważnych stanowisk Od praw stanowionych przez ludzi ważniejsze są prawa Boże W dzisiejszych czasach nie ma już żadnych trwałych zasad, którymi człowiek mógłby się kierować Czasem lepiej jest wyprzeć się własnych poglądów niż narazić się na ostrą krytykę Wszyscy ludzie z natury są równi Właściwie to niewiele jest cnót, którymi Polacy rzeczywiście mogą się poszczycić Moralność można pojmować na różne spo- soby, a ludzie, którzy postępują inaczej niż my wcale nie muszą być od nas gorsi i ę i s e n a w o d y c e d Z m a z d a g z e n m y t z i ę i s i m o n d u r T ć a w o d y c e d z l n m u o k z i c ś o t r a W 4 + 3 5 0,7 6 7 5,8 88,3 23,8 19,0 23,7 16,2 11,3 13,8 71,7 24,9 14,6 75,2 20,6 51,6 20,6 51,6 1,4 11,8 23,8 3,3 8,1 8,1 41,5 46,8 4,5 42,2 19,4 3,3 22,6 4,8 3,8 14,8 10,5 49,1 20,1 10,8 60,4 7,0 38,4 43,2 9,4 22,1 29,5 18,9 22,1 29,5 18,9 8,6 25,6 40,0 15,3 10,3 34,2 2,4 40,1 7,9 11,0 38,6 34,6 55,4 11,1 38,6 30,0 57,6 3,4 24,4 5,5 8,7 2,3 6,2 3,8 9,4 5,8 12,4 78,7 42,5 87,6 2 Ten fragment analizy stanowi odwołanie do wcześniwej publikowanego przez Au- torkę tekstu: Podstawowe tendencje w systemach wartości młodzieży studiującej, [w:] Walczak-Duraj D. (red.), Wartości a polityka, Pabianice 1995, s. 41–61. 20 Rozdział 1. Podstawowe tendencje w systemach wartości młodzieży 1 W Polsce zbyt dużą rolę odgrywają rozmaite mniejszości narodowe Obecnie czyste sumienie to luksus, na który niełatwo sobie pozwolić Należy zawsze zachowywać się zgodnie z obwiązującymi zasadami Nawet w demokracji wolność słowa powinna mieć swoje granice Nowoczesne państwo nie powinno opierać się na zasadach religijnych Teraz mało kto wie, jak należy postępować Polska ma wielu ukrytych wrogów Zło jest częścią natury ludzkiej i nie należy z nim walczyć Jeśli się ma rację, to należy obstawać przy swoim nawet wbrew opiniom otoczenia Trzeba chronić tradycyjne polskie wartości przed zagrożeniami płynącymi z zachodu Równe traktowanie mniejszości narodo- wych powinno być bezwzględnie gwaran- towane przez prawo Nie ma takiej sytuacji, w której człowiek uczciwy nie wiedziałby jak się zachować Należy wcielać w życie zasadę „Polska dla Polaków” Od wolności jednostki ważniejsze jest dobro społeczeństwa Powiedzenie: „Jeśli wejdziesz między wrony, musisz krakać jak i one” jest mądrą zasadą W demokracji są wartości ważniejsze niż stanowione prawo Przestrzeganie wartości chrześcijańskich to najlepszy fundament ładu społecznego 2 6,5 20,4 14,8 18,5 18,5 10,8 13,7 5,8 32,8 32,8 3 18,9 41,5 40,3 52,5 24,9 40,3 37,4 6,9 49,4 42,5 4 40,1 19,2 23,8 18,4 29,0 30,9 16,0 44,1 6,2 10,5 23,8 55,2 5,5 33,8 16,8 29,3 28,5 29,2 22,0 15,8 8,1 13,6 2,1 5,5 13,6 5 10,1 8,2 3,4 4,1 10,3 4,6 4,1 37,4 1,9 2,9 1,5 6,0 31,0 7,9 6 23,0 10,1 17,0 5,8 16,6 12,9 27,4 4,6 8,2 10,5 7 25,4 61,9 55, I 71,0 43,4 51,1 51, I 12,7 82,2 75,3 13,2 79,0 15,1 13,0 26,4 49,6 24,9 42,9 10,3 47,3 26,1 13,2 12,4 22,8 30,9 23,5 18,7 8,4 9,9 38,4 26,1 28,3 44,5 Tabela 1.1. Rozkład wyborów dotyczących poszczególnych stwierdzeń dokonanych przez studentów (w ) Źródło: badania własne. Na skali Likerta odpowiednie średnie orientacji (postaw) mieszczą się w przedziale 1–5 pkt: od zdecydowanego odrzucenia danego stwierdzenia do zdecydowanej jego akceptacji. Uzyskane średnie punktowe interpre- towane były następująco: • od 0 do 1,6 pkt jako całkowity brak akceptacji wartości; • od 1,7 do 2,3 pkt jako bardzo niski poziom akceptacji, bliski odrzuceniu. • Te dwa poziomy traktowane są jako wskaźnik postawy odrzucenia.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Studenci wobec wyborów samorządowych w latach 2002-2014. Przyczynek do demokracji obywatelskiej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: