Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00709 009581 7513226 na godz. na dobę w sumie
Studia Prawa Prywatnego. Zeszyt 1/2011 - ebook/pdf
Studia Prawa Prywatnego. Zeszyt 1/2011 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 365
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Studia Prawa Prywatnego to kwartalnik związany z najbardziej prestiżową serią książkową w ofercie Wydawnictwa C.H. Beck: System Prawa Prywatnego, publikowaną we współpracy z Instytutem Naukowym PAN.
Opiekę merytoryczną nad kwartalnikiem sprawują najwybitniejsze autorytety polskiego prawa prywatnego. Redaktorem Naczelnym jest prof. Zbigniew Radwański.
Artykuły prezentowane w Studiach Prawa Prywatnego dotyczą zagadnień wywodzących się z: prawa cywilnego, rodzinnego, autorskiego, własności przemysłowej, prawa konkurencji, prawa spółek, prawa papierów wartościowych oraz prawa prywatnego międzynarodowego. W nowatorski sposób przygotowywane są teksty, tzn. zawarta jest w nich analiza polskiego prawa prywatnego ze wskazaniem na modelowe (systemowe) rozwiązania, a nie tylko komentarz do aktualnego ustawodawstwa. Ten sposób prezentacji zagadnień prawnych pozwala Czytelnikom na bardziej transparentne zapoznanie się z daną tematyka.

Rada Programowa: prof. Janusz Barta, prof. Edward Gniewek, prof. Wojciech J. Katner, prof. Bogudar Kordasiewicz, prof. Ewa Łętowska, prof. Adam Olejniczak, prof. Janina Panowicz-Lipska, prof. Maksymilian Pazdan, prof. Zbigniew Radwański, prof. Jerzy Rajski, prof. Marek Safjan, prof. Ryszard Skubisz, prof. Tadeusz Smyczyński, prof. Stanisław Sołtysiński, prof. Andrzej Szajkowski, prof. Andrzej Szumański, prof. Janusz Szwaja.

Redaktor Naczelny: prof. Zbigniew Radwański †

Kolegium Redakcyjne: dr hab. Małgorzata Bednarek, prof. Piotr Machnikowski, dr Agnieszka Mikos-Sitek, dr Ewa Skibińska, dr Monika Tarska

 

Zawartość zeszytu:

Ryszard Skubisz, Własność przemysłowa w systemie prawa

Michał du Vall, Wynalazki i wzory użytkowe w prawie międzynarodowym i prawie Unii Europejskiej

Michał du Vall, Helena Żakowska-Henzler, Wynalazek

Elżbieta Traple, Paweł Podrecki, Roszczenia w przypadku naruszenia patentu

Anna Tischner, Wzory przemysłowe w prawie międzynarodowym i prawie Unii Europejskiej

Anna Tischner, Przesłanki zdolności rejestrowej wzorów przemysłowych

Andrzej Szewc, Postępowanie w sprawie udzielenia rejestracji wzoru przemysłowego

Maria Poźniak-Niedzielska, Ochrona kumulatywna wzorów przemysłowych

Andrzej Szewc, Postępowanie w sprawie udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy

Andrzej Kisielewicz, Postępowanie sądowoadministracyjne

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

S p i s t r e ś c i Ryszard Skubisz Własność przemysłowa w systemie prawa ......................................................................... 1 Michał du Vall Wynalazki i wzory użytkowe w prawie międzynarodowym i prawie Unii Europejskiej ........ 65 Michał du Vall, Helena Żakowska-Henzler Wynalazek ........................................................................................................................ 95 Elżbieta Traple, Paweł Podrecki Roszczenia w przypadku naruszenia patentu ..................................................................... 163 Anna Tischner Wzory przemysłowe w prawie międzynarodowym i prawie Unii Europejskiej .................... 197 Anna Tischner Przesłanki zdolności rejestrowej wzorów przemysłowych .................................................. 229 Andrzej Szewc Postępowanie w sprawie udzielenia prawa z rejestracji wzoru przemysłowego .................. 259 Maria Poźniak-Niedzielska Ochrona kumulatywna wzorów przemysłowych ................................................................ 287 Andrzej Szewc Postępowanie w sprawie udzielenia prawa ochronnego na znak towarowy ....................... 301 Andrzej Kisielewicz Postępowanie sądowoadministracyjne .............................................................................. 319 Zeszyt 4(19) 2010–1(20) 2011 Studies in Private Law / Studien zum Privatrecht / Les études du droit privé Studia Prawa Prywatnego Rada Programowa: Prof. Janusz Barta, Prof. Edward Gniewek, Prof. Wojciech J. Katner, Prof. Bogudar Kordasiewicz, Prof. Ewa Łętowska, Prof. Adam Olejniczak, Prof. Janina Panowicz-Lipska, Prof. Maksymilian Pazdan, Prof. Zbigniew Radwański, Prof. Jerzy Rajski, Prof. Marek Safjan, Prof. Ryszard Skubisz, Prof. Tadeusz Smyczyński, Prof. Stanisław Sołtysiński, Prof. Andrzej Szajkowski, Prof. Andrzej Szumański, Prof. Janusz Szwaja Redaktor Naczelny: Prof. Zbigniew Radwański Kolegium Redakcyjne: Dr hab. Małgorzata Bednarek, Dr hab. Piotr Machnikowski, Dr Agnieszka Mikos-Sitek, Dr Ewa Skibińska, Dr Monika Tarska Redakcja: Ewa Sadowska Konsultacja językowa: Marta Bem, Dariusz Łubowski, Elżbieta Puławska © Wydawnictwo C.H. Beck 2011 Wydawnictwo C.H. Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00–203 Warszawa Skład i łamanie: DTP Service Druk i oprawa: Elpil, Siedlce Nakład: 1800 egz. ISSN: 1895-1279 Ryszard Skubisz* Własność przemysłowa w systemie prawa S p i s t r e ś c i § 1. Geneza i zarys rozwoju systemu prawa własności przemysłowej ....................................... 3 I. Uwagi wstępne ...................................................... 3 II. Wynalazki i inne rozwiązania techniczne .................. 4 III. Znaki towarowe i inne oznaczenia odróżniające ....... 7 IV. Wzory przemysłowe ............................................... 9 § 2. Podstawy prawa .................................................. 10 I. Konwencje międzynarodowe .................................. 10 1. Konwencja paryska i porozumienia szczególne .... 10 2. Porozumienie TRIPS ........................................... 13 II. Prawo Unii Europejskiej .......................................... 14 1. Prawo pierwotne ............................................... 14 2. Prawo pochodne ............................................... 16 3. Zasady prawa Unii Europejskiej .......................... 19 4. Skutek sprzeczności prawa krajowego z prawem unijnym ............................................. 20 III. Prawo polskie ........................................................ 21 1. Ustawa – Prawo własności przemysłowej. Charakterystyka ogólna ...................................... 21 2. Inne ustawy ....................................................... 23 3. Umowy międzynarodowe .................................. 23 4. Stosunek prawa polskiego do prawa Unii Europejskiej ....................................................... 24 § 3. Pojęcie i systematyka prawa własności przemysłowej. Klasyfi kacja podmiotowych praw własności przemysłowej ............................... 25 I. Pojęcie i systematyka prawa własności przemysłowej ......................................................... 25 1. Stosowana terminologia ..................................... 25 2. Własność dóbr niematerialnych a prawo na dobrach niematerialnych ............................... 27 3. Stanowisko prawa polskiego (de lege lata) .......... 30 II. Klasyfi kacja podmiotowych praw własności przemysłowej ......................................................... 32 1. Przedmiot praw własności przemysłowej ............ 32 2. Charakter i treść praw własności przemysłowej ... 35 III. Podsumowanie....................................................... 39 § 4. Wzajemny stosunek tytułów ochronnych w prawie własności przemysłowej. Prawo własności przemysłowej a ochrona przedmiotów własności przemysłowej na podstawie ustaw pokrewnych ......................................................... 40 I. Autonomiczna i kumulatywna ochrona .................... 40 II. Ustawa – Prawo własności przemysłowej ................. 41 III. Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych .. 42 IV. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji .......... 44 V. Prawo własności przemysłowej a ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów .................................... 45 § 5. Stosunek prawa własności przemysłowej do ogólnych regulacji prawnych ........................... 48 I. Prawo własności przemysłowej a Konstytucja RP ..... 48 II. Prawo własności przemysłowej a prawo cywilne ...... 49 III. Prawo własności przemysłowej a prawo administracyjne ...................................................... 50 § 6. Uzasadnienie systemu ochrony własności przemysłowej ...................................................... 50 I. System patentowy .................................................. 50 II. System ochrony znaków towarowych ...................... 54 III. System ochrony wzorów przemysłowych ................. 56 IV. Podsumowanie....................................................... 57 Literatura .................................................................. 58 Wykaz skrótów .......................................................... 61 * Autor jest profesorem nauk prawnych, kierownikiem Katedry Prawa Unii Europejskiej Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie (Katedra Jean Monnet). 1 S t u d i a P r a w a P r y w a t n e g o • Z e s z y t 4 ( 1 9 ) 2 0 1 0 – 1 ( 2 0 ) 2 0 1 1 Industrial property in the system of law Ta b l e o f c o n t e n t s § 1. The origin and development of the industrial property system of law ......................................... 3 § 2. The basis of the law ............................................. 10 § 3. The notion and systematics of the industrial property law. Classifi cation of substantive industrial property rights ...................................... 25 § 4. The interrelationship of the protective titles in industrial property law. Industrial property law and protection of industrial property objects under related legal acts ........................................ 40 § 5. The relation of industrial property law to general legal regulations .................................................. 48 § 6. Grounds for the industrial property protection system ................................................................. 50 Bibliography ............................................................. 58 Abbreviations ............................................................ 61 Immaterielles gewerbliches Eigentum in der Rechtsordnung I n h a l t s v e r z e i c h n i s § 1. Genese und allgemeine Darstellung der Entwicklung des Systems des immateriellen gewerblichen Eigentums ....................................... 3 § 2. Rechtsgrundlage .................................................. 10 § 3. Begriff und Systematik des gewerblichen Rechtsschutzes. Klassifi zierung des subjektiven Rechte betreffend das immaterielle gewerbliche Eigentum ............................................................. 25 § 4. Gegenseitiges Verhältnis der Rechtstitel im gewerblichen Rechtsschutz. Gewerblicher Rechtsschutz und der Schutz der Gegenstände des immateriellen gewerblichen Eigentums aufgrund der benachbarten Gesetze ...................... 40 § 5. Verhältnis des gewerblichen Rechtsschutz zu allgemeinen Rechtsvorschriften ........................ 48 § 6. Begründung des Systems des gewerblichen Rechtsschutzes ..................................................... 50 Literaturverzeichnis ................................................... 58 Abkürzungsverzeichnis ............................................... 61 La propriété industrielle dans le système de droit Ta b l e d e s m a t i è r e s § 1. La genèse et l’introduction au système de droit de la propriété industrielle ................................... 3 § 2. Le fondement juridique ........................................ 10 § 3. La notion et la systématique juridique du droit de la propriété industrielle. La classifi cation des droits subjectifs de la propriété industrielle ..... 25 § 4. Le rapport mutuel des titres de protection dans le droit de la propriété industrielle. Le droit de la propriété industrielle et la protection 2 des objets de propriété industrielle sur le fond de lois apparentées .............................................. 40 § 5. Le rapport du droit de la propriété industrielle à la régulation juridique générale ......................... 48 § 6. Le motif du système de la protection de la propriété industrielle ................................... 50 Bibliographie ............................................................. 58 Index des abréviations ............................................... 61 S t u d i a P r a w a P r y w a t n e g o • R. Skubisz, Własność przemysłowa w systemie prawa § 1. Geneza i zarys rozwoju systemu prawa własności przemysłowej I. Uwagi wstępne Powstawanie wynalazków, a następnie ich stosowanie w praktyce, należy odróżnić od udzielania twórcy lub in- nej osobie ochrony prawnej na te rozwiązania przez wła- dzę zwierzchnią (np. władcę, państwo). Udzielenie takiej ochrony nie jest bowiem warunkiem tworzenia i wdrażania do praktyki wynalazków i innych rozwiązań technicznych. Także znak towarowy i geografi czne oznaczenie pocho- dzenia, jako zjawiska gospodarczo-psychologiczne, istnie- ją niezależnie od jakiejkolwiek regulacji prawnej. To samo dotyczy wzorów przemysłowych. Również utwory litera- ckie, artystyczne, kinematografi czne itd. powstają niezależ- nie od przepisów prawa. Wszystkie wymienione wytwory umysłu ludzkiego (dobra niematerialne) nie są bowiem produktami przepisów prawa. Przepisy jedynie określają, zgodnie z wolą prawodawcy, warunki objęcia ich ochroną prawną. Możliwość uzyskania ochrony prawnej wpływa jednak, obok wielu innych przesłanek, na decyzję o podejmowaniu prac nad nowymi utworami literackimi, kinematografi cz- nymi, nad nowymi rozwiązaniami technicznymi (włącznie z ich fi nansowaniem, nakładami na reklamę itd.), a także na decyzję o rozpoczęciu używania znaków towarowych itd. Do tych innych czynników należy przede wszystkim sposób zorganizowania gospodarki (system gospodarki rynkowej, gospodarki centralnie zarządzanej) i sposób zorganizowania społeczeństwa (system demokratyczny, system autorytarny). Jak pokazuje historia, wywierają one istotny wpływ na szybkość i wielkość zjawiska powstawa- nia, a następnie upowszechniania, wymienionych dóbr nie- materialnych w społeczeństwie. Tworzenie, a zwłaszcza wdrażanie do praktyki, no- wych rozwiązań technicznych wyznacza stopień postępu technicznego w społeczeństwie, a tym samym ma wpływ, obok innych parametrów (np. nakładów na inwestycje produkcyjne), na wielkość dochodu narodowego wy- twarzanego w tym państwie. Także używanie znaków towarowych wywołuje taki skutek. Towary pod znakami towarowymi powinny bowiem charakteryzować się dobrą i stałą jakością, co jest koniecznym warunkiem ich zby- wania. Znaki towarowe umożliwiają wyszukiwanie przez nabywców towarów spełniających określone oczekiwania, mających pewne właściwości i tym samym stymulują zbyt tych towarów, co określa bezpośrednio dochody przedsię- biorstw, a pośrednio wpływa na wielkość dochodu narodo- wego danego państwa. Współcześnie konkurencja przedsiębiorstw jest głównym motorem rozwoju gospodarczego. Udzielanie ochrony prawnej w postaci czasowo ograniczonego, wy- łącznego prawa korzystania z (stosowania) wynalazków i innych rozwiązań technicznych, jak również objęcie analogiczną ochroną prawną znaków towarowych i wzo- rów przemysłowych, wzmacnia konkurencję przedsię- biorstw. Czasowo ograniczone prawne monopole znacz- nie bardziej intensyfi kują konkurencję przedsiębiorstw w płaszczyźnie dokonywania i wdrażania do praktyki in- nowacji technicznych, niż je ograniczają w sferze produkcji i dystrybucji. To samo dotyczy znaków towarowych. Ich używanie pozwala nabywcy, najczęściej na podstawie włas- nego doświadczenia, zidentyfi kować na rynku produkty o wysokiej jakości, co przekłada się na popyt na te towary, a to z kolei wywołuje ich zwiększoną podaż i stymuluje konkurencję wytwórców tych towarów. Powyższe stwierdzenia są aktualne przede wszystkim w krajach, w których gospodarka jest oparta na systemie wolnego rynku. W krajach, w których gospodarką rządzi „mityczny planista”, system ochrony prawnej nie może mieć istotnego znaczenia dla rozwoju gospodarczego. Do- tyczy to w całej rozciągłości wynalazków, znaków towaro- wych i innych dóbr wykorzystywanych w toku działalności gospodarczej. Kluczowe decyzje gospodarcze są bowiem podejmowane niezależnie od przedsiębiorstw. Ta teza nie odnosi się w pełni do utworów literackich, artystycznych, kinematografi cznych itd. podlegających ochronie praw- noautorskiej. Wielkie dzieła, jak uczy historia cywilizacji, powstawały niezależnie od systemu gospodarczego oraz charakteru ustroju państwa. Faktem jest jednak, że system demokratyczny, którego koniecznym składnikiem są prawa człowieka, istotnie sprzyja twórczości literackiej, artystycz- nej itd. Poniżej została przeprowadzona charakterystyka gene- zy i rozwoju form ochrony prawnej wynalazków, znaków towarowych i wzorów przemysłowych. Ograniczenie się do wymienionych dóbr niematerialnych należy uzasadnić następująco. Model ochrony prawnej wynalazków stanowi pierwowzór ochrony innych rozwiązań technicznych (np. wzorów użytkowych, nowych odmian roślin, topografi i układów scalonych). Natomiast model ochrony znaków towarowych jest w gruncie rzeczy prototypem ochrony wszystkich oznaczeń wyróżniających towary i usługi – zna- ków usługowych, geografi cznych oznaczeń pochodzenia i nazw pochodzenia, a także, co najmniej w istotnej części, oznaczeń wyróżniających przedsiębiorstwo. Szczególną pozycję mają wzory przemysłowe (wzory zdobnicze). Ich prawna ochrona, późniejsza historycznie, była wzorowana, przy pewnej modyfi kacji, na systemie ochrony właściwej prawu autorskiemu lub prawu patentowemu. Problematyka utworów prawnoautorskich jest przed- miotem uwagi w niniejszym tekście tylko w ograniczonym zakresie. Nie wchodzi ona bowiem w obręb prawa włas- ności przemysłowej1. Inaczej rzecz się przedstawia w przy- padku prawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Jest to bowiem część własności przemysłowej w klasycznym 1 Zob. System PrPryw, t. 13, 2007. 3 S t u d i a P r a w a P r y w a t n e g o • Z e s z y t 4 ( 1 9 ) 2 0 1 0 – 1 ( 2 0 ) 2 0 1 1 rozumieniu. W tym artykule jest ona jednak uwzględnia- na jedynie w bezwzględnie koniecznym zakresie. Prawo o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji stanowi bowiem przedmiot odrębnego tomu Systemu Prawa Prywatnego – t. 15, Prawo konkurencji. II. Wynalazki i inne rozwiązania techniczne Wynalazki towarzyszą człowiekowi od chwili jego poja- wienia się na Ziemi jako istoty rozumnej. Do pierwszych, niejako przełomowych wynalazków, powstałych jeszcze w czasach prehistorycznych lub starożytnych, należą koło, łuk, żagiel, pojazd konny i kierat2. Niewątpliwie przez większą część historii ludzkości nowe rozwiązania techniczne powstawały i były stosowane przy braku jakiegokolwiek instrumentarium prawnego. Rozwój cywilizacji przynosił jednak zmiany także w tym obszarze. Najwcześniejsze środki ochrony prawnej rozwiązań tech- nicznych, w kolejnych stadiach rozwoju społeczno-gospo- darczego, były stopniowo zastępowane przez coraz dosko- nalsze regulacje prawne. Piśmiennictwo wyróżnia następujące fazy rozwoju ochrony prawnej rezultatów twórczości technicznej: okres przywilejów, okres ustaw krajowych, okres umię- dzynarodowienia ochrony patentowej. Dodatkowo wy- mienia się niekiedy także czwartą fazę – globalizację3. Poszczególne fazy nie mogą być w pełni wyodrębnione z pozostałych. Powyższy podział zmierza raczej do pod- kreślenia cech dominujących w określonym czasie. Nie ule- ga bowiem wątpliwości, że obok utrzymującej się jeszcze w niektórych krajach (np. w Niemczech) praktyki udziela- nia przywilejów, w innych obowiązywały już akty prawne – pierwowzory dzisiejszych ustaw patentowych (w Anglii, we Francji, w Stanach Zjednoczonych). Także okres inter- nacjonalizacji ochrony wynalazków i innych przedmiotów własności przemysłowej pokrywa się częściowo z fazą na- zywaną globalizacją ochrony tej własności (szerzej – włas- ności intelektualnej). W antycznym Rzymie nie dostrzegano wartości w od- kryciach z dziedziny techniki, czy szerzej – nauk przyrodni- czych4. Praca rzemieślników nie cieszyła się poważaniem5. Dostęp do niewolników czynił zbędnym starania o inten- syfi kację pracy ludzkiej lub jej zastąpienie siłami przyrody. W okresie antyku, zarówno klasycznego (od VIII w. przed 2 Zamiast wielu zob. M. Staszków, Zarys, s. 10 i 11; zob. także Ency- klopedia odkryć i wynalazków, Warszawa 1979. 3 Zob. M. du Vall, Prawo patentowe, s. 24 i n. i powołana tam krajowa i zagraniczna literatura przedmiotu. 4 Zob. W. Dajczak, Rzymska res incorporalis, s. 70 i powołana tam obszernie literatura, zob. również recenzję tej monografi i autorstwa M. Kuryłowicza, Rej. 2009, Nr 10, s. 186 i n. 5 Zob. T. Calame, w: Schweizerisches Immaterialgüter- und Wettbe- werbsrecht, t. IV, s. 10 i powołana tam literatura. 4 narodzeniem Chrystusa), jak i chrześcijańskiego (do VI w. po narodzeniu Chrystusa), nie wykształciły się jakiekolwiek formy ochrony prawnej nowych i użytecznych rozwiązań technicznych. W szczególności antyczni juryści nie rozsze- rzyli ówczesnego pojęcia własności rzeczy na niematerialne wytwory umysłu człowieka. W średniowieczu powstawały różnego rodzaju cechy i gildie. Jednak ich praktyka i stosowane zasady nie miały dostrzegalnego wpływu na kształtowanie się i powstanie późniejszego systemu patentowego. Zasadą była nie tylko niechęć, ale wręcz zakaz stosowania nowych rozwiązań technicznych przez rzemieślników skupionych w danym cechu6. Jeżeli nawet powstały nowe rozwiązania, to były uważane za wspólne dobro cechu7. Dlatego można wyrazić pogląd, iż reguły obowiązujące w cechach w praktyce wy- kluczały powstawanie wynalazków i tym samym nie mógł być aktualny problem ochrony prawnej udzielanej na no- we i użyteczne rozwiązania techniczne. W konsekwencji system cechów i gildii nie przyczynił się w jakimkolwiek stopniu do wykształcenia się systemu patentowego. Poza zakresem działania cechów i gildii były także udzie- lane przez władców danego państwa (najczęściej królów) przywileje. Główną przyczyną udzielania tych przywilejów były względy fi skalne, ponieważ w zamian za udzielenie przywileju jego benefi cjent uiszczał do skarbca królew- skiego znaczną sumę pieniężną, a niekiedy nawet władca uczestniczył w dochodach, jakie przynosiła działalność go- spodarcza objęta tymi przywilejami. Udzielenie przywileju było jedynie aktem łaski królewskiej. Nie służyło roszcze- nie o jego udzielenie8. Zdarzało się także, iż nowy władca unieważniał część przywilejów lub wszystkie przywileje i zainteresowany musiał ponownie ubiegać się o udzielenie takiego przywileju. Wśród przywilejów królewskich były także przywileje dotyczące nowych i użytecznych rozwiązań technicznych – wynalazków. Domeną takich przywilejów było w śred- niowieczu górnictwo i hutnictwo. Praktyka udzielania przywilejów w tych dziedzinach występowała w średnio- wieczu nie tylko w krajach Europy Zachodniej9, ale również w Czechach i w Polsce10. 6 F.-K. Beier, Wettbewerbsfreiheit und Patentschutz, s. 124, przyta- cza następujące postanowienia dokumentu cechu z Torunia z 1523 r.: „rzemieślnik nie może coś nowego wymyśleć, wynaleźć lub sto- sować”. 7 H. Götting, Gewerblicher Rechtsschutz, s. 13. 8 Zob. w kwestii dowolności udzielania przywilejów we Francji – F. Pollaud-Dulian, Droit de la propriété industrielle, s. 63–64. 9 F.-K. Beier, Wettbewerbsfreiheit und Patentschutz, s. 124 i powołana tam literatura przedmiotu. 10 Zob. S. Sołtysiński, Powstanie i rozwój, s. 91–117; J. Wyrozumski, Zagadnienie początków prawnej ochrony wynalazku, s. 17–34 i po- wołane tam obszernie piśmiennictwo. Literatura zachodnia, jak wy- nika z lektury wielu opracowań naukowych, nie dostrzega tego zagad- nienia, ograniczając się wyłącznie do kilku krajów Europy Zachodniej (najczęściej Francji, Niemiec, Niderlandów, Włoch). Przechodzi się do porządku nad faktem, iż co najmniej w okresie XV–XVI w. wystę- S t u d i a P r a w a P r y w a t n e g o • R. Skubisz, Własność przemysłowa w systemie prawa Przywileje udzielane na wynalazki ustanawiały jedno- cześnie zezwolenie na stosowanie określonego rozwiąza- nia technicznego oraz wyłączność ich stosowania. Klu- czowe znaczenie, inaczej niż współcześnie w gospodarce rynkowej, miało zezwolenie na stosowanie wynalazków. Zabezpieczało ono bowiem przed żądaniami cechów, jak również innych producentów, którzy mogli domagać się, z różnych powodów, zaniechania stosowania określonego wynalazku. Obydwa składniki takiego przywileju, zezwo- lenie na stosowanie wynalazku, a przede wszystkim udzie- lenie wyłączności (monopolu) na to stosowanie, pozwalają na jego kwalifi kację jako prototypu dzisiejszego patentu. Dodatkowo wskazuje na to nazwa tych przywilejów – let- tres patentes (listy otwarte) – od której wywodzi się nazwa „patent”, używana współcześnie w bardzo wielu językach na określenie czasowo ograniczonego, wyłącznego prawa stosowania wynalazku. Pierwszym znanym aktem prawnym regulującym zasady ochrony wynalazków jest ustawa wydana w 1474 r. w We- necji. Ustawa ta przewidywała obowiązek przedstawiania przez twórcę władzom tej Republiki nowego rozwiązania technicznego, które nie było dotąd stosowane w Wenecji. Władze Republiki zapewniały takiej osobie w okresie 10 lat wyłączność wykonywania i zbytu takiego urządzenia pod sankcją zasądzenia od osoby bezprawnie stosującej wyna- lazek 100 dukatów na rzecz wynalazcy, a także zniszczenia bezprawnie wyprodukowanego urządzenia. Ta regulacja nie była wzorcem dla późniejszych ustaw patentowych, ponieważ została zapomniana. Niewątpliwie jest jednak – dzisiaj po jej przypomnieniu – zasługującym na uwagę znaczącym faktem w rozwoju systemu ochrony prawnej wynalazków11. Powszechnie dzisiaj zauważanym aktem w piśmienni- ctwie z dziedziny prawa patentowego jest Statute of Mono- polies z 1624 r. Ta ustawa, wydana w Anglii, była skutkiem silnego sprzeciwu Parlamentu wobec nieprawidłowości w udzielaniu przywilejów przez tamtejszych władców na bardzo szeroką skalę. Statute of Monopolies unieważnił wszystkie wcześniejsze przywileje i zakazał udzielania no- wych. Ustanowił jednak wyjątek, jakim było udzielanie pa- tentów na wynalazki. Zgodnie z tą regulacją mogły one być udzielane na okres najwyżej 14 lat pierwszemu i prawdziwe- mu wynalazcy nowych i użytecznych produktów lub metod wytwarzania. Równocześnie jednak wyłączono od patento- wania wynalazki sprzeczne z prawem lub dobrem ogółu12. pował równomierny rozwój gospodarczy w zachodniej części naszego kontynentu oraz krajach dzisiejszej Europy Środkowo-Wschodniej (np. w Czechach i w Polsce). Dlatego bezwzględnie są potrzebne dal- sze badania historyków polskich nad praktyką udzielania przywile- jów w Polsce w tym czasie, a następnie publikowanie rezultatów tych badań w językach obcych. 11 Zob. na temat tej ustawy: La Legge veneziana sulle invezioni, Mila- no 1974; M. Staszków, Zarys prawa wynalazczego, s. 13–15. 12 Zob. zamiast wielu F.-K. Beier, Wettbewerbsfreiheit und Paten- tschutz, s. 125. Statute of Monopolies zmierzał do pobudzania postępu tech- nicznego i rozwoju gospodarczego poprzez przyznawanie wynalazcy za jego dokonanie swoistej rekompensaty w po- staci czasowo ograniczonego prawa wyłącznego stosowania tego rozwiązania. Twórcy tego aktu prawa, jak podkreśla piśmiennictwo, zmierzali do realizacji dwóch funkcji, jakie przypisuje się współcześnie także ustawodawstwu patento- wemu, a mianowicie do zachęcenia do prac nad nowymi wynalazkami i ich stosowania, jak również do „nagrody” za poniesiony wysiłek twórczy. Statute of Monopolies obowią- zywał przez prawie 200 lat. Na jego podstawie wydano po- nad 2 tysiące patentów. Jego znaczenie istotnie wzrosło pod koniec XIX w. Ten akt prawny odegrał dużą rolę w kształto- waniu się zasad nowoczesnego prawa patentowego13. W XVIII w. pojawiły się w Europie, zwłaszcza we Francji, ale również na całym kontynencie, nowe koncepcje fi lo- zofi czne. Główne znaczenie miała doktryna prawa natury, która wprawdzie wywodziła się z wcześniejszego okresu, ale została przypomniana i w części rozwinięta w drugiej poło- wie XVIII w. Jednym z jej przejawów był pogląd, iż człowiek ma naturalne prawo własności, analogicznie do wytwo- rzonej rzeczy, niezależne od łaski królewskiej, do płodów swojego umysłu (np. wynalazku, utworu literackiego). Na tej podstawie została sformułowana koncepcja własności intelektualnej14. Nowym koncepcjom fi lozofi cznym towa- rzyszyły ogromne zmiany społeczne o charakterze rewolu- cyjnym, które zapoczątkowała w 1789 r. wielka rewolucja we Francji. Na fali tych zmian 4.8.1789 r. zostały zlikwi- dowane wszystkie przywileje i cechy. Wprawdzie zjawisko udzielania przywilejów za czasów Ludwika XV i Ludwika XVI było jedną z przyczyn wybuchu rewolucji, jednak wła- dze nowej Republiki opowiedziały się za wprowadzeniem ustawowej ochrony na wynalazki. Już 31.12.1790 r. została uchwalona, a 7.1.1791 r. ogłoszona ustawa patentowa. Pre- ambuła do ustawy wskazuje powody, które spowodowały jej uchwalenie. Według preambuły z prawa naturalnego wynika, iż każda nowa i użyteczna idea należy do jej auto- ra. Dlatego wynalazek, tak jak wytworzona rzecz ruchoma, stanowi przedmiot własności twórcy. Preambuła odwołuje się także do racji gospodarczych i interesów społeczeństwa jako całości i wywodzi, że brak należytej ochrony intere- sów twórców powoduje emigrację wielu uzdolnionych rzemieślników. Ochrona interesów społeczeństwa znala- zła wyraz w adaptowaniu do tej materii koncepcji umowy społecznej J. J. Rousseau. Według odmiany teorii umowy społecznej, pomiędzy wynalazcą a społeczeństwem zostaje zawarte porozumienie, które polega na ujawnieniu przez wynalazcę swojego wynalazku na drodze jego zgłoszenia do opatentowania w zamian za udzielenie przez społe- 13 Zob. zarys historyczny brytyjskiego systemu patentowego, W. Cor- nish, D. Llewelyn, Intellectual Property, s. 115–120. 14 Zob. w tej sprawie V. Jänich, Geistiges Eigentum, s. 57–59 (Francja), s. 59–79 (Anglia). 5 S t u d i a P r a w a P r y w a t n e g o • Z e s z y t 4 ( 1 9 ) 2 0 1 0 – 1 ( 2 0 ) 2 0 1 1 czeństwo na rzecz twórcy czasowo ograniczonego prawa wyłącznego korzystania z tego wynalazku15. Głównym motywem uzasadnienia ustawodawstwa pa- tentowego we Francji okresu rewolucji jest koncepcja prawa własności twórcy do wynalazku16. Tak samo uzasadniano ochronę prawnoautorską – jako respektowanie praw włas- ności autora do jego utworów17. Znalazła w tym normatyw- ny wyraz, sformułowana wcześniej koncepcja własności intelektualnej. Ustawodawstwo patentowe Francji końca XVIII w. opiera się jednak nie tylko na koncepcji własności intelektualnej. Uwzględnia się także racje pragmatyczne, czemu już dano wyraz w preambule do ustawy. Przewidy- wała ona bowiem także udzielanie patentów importowych, udzielanych w celu stosowania znanych wynalazków, które nie były dotąd stosowane we Francji. W przypadku tych pa- tentów przedmiotem ochrony nie są zatem wynalazki jako rezultat twórczego wysiłku zgłaszającego, ale znane już za granicą rozwiązania, których objęcie ochroną patentową powinno zachęcić ich właścicieli do stosowania na teryto- rium Francji. Świadczy to, iż udzielenie patentów jest nie tylko skutkiem uznania prawa własności do wynalazku, ale jest także podyktowane dążeniem do stymulowania roz- woju gospodarki. Prototypem własności wynalazku w systemie praw- nym Francji było prawo własności rzeczy. Konsekwentnie ustawodawstwo francuskie ustanowiło prawo przenosze- nia własności patentu tak jak rzeczy. Jednak patent został ukształtowany, inaczej niż własność rzeczy, jako prawo cza- sowe (5 ,10, 15 lat – wybór pozostawiano wynalazcy). Prawie równolegle powstało ustawodawstwo patentowe w Stanach Zjednoczonych. Już bowiem Konstytucja uchwa- lona w 1789 r. zawierała przepisy odnoszące się do praw wyłącznych w tej dziedzinie. Zgodnie z art. 1 § 8: „Kongres posiada kompetencję ustawodawczą w zakresie popierania postępu nauki i sztuk użytecznych na drodze zapewnienia autorom i wynalazcom ograniczonego w czasie wyłącznego prawa do ich dzieł lub wynalazków”. W 1790 r. została wy- dana pierwsza ustawa patentowa Stanów Zjednoczonych. Intencją twórców tej ustawy było przede wszystkim zachę- cenie do przyjazdu z Europy do Stanów Zjednoczonych 15 Zob. J. Szwaja, Francuskie prawo patentowe, w: Wybrane systemy prawa wynalazczego państw kapitalistycznych, ZNUJ PPWI 1976, Nr 6, s. 24–27 i cyt. tam obszernie francuskie piśmiennictwo. 16 To uzasadnienie, silnie osadzone w koncepcji umowy społecz- nej, znalazło dobitne potwierdzenie w słowach S. de Bouffl ersa, zawartych w jego raporcie przed francuskim Zgromadzeniem Na- rodowym z 1791 r.: „Jeśli istnieje dla człowieka jakaś prawdziwa własność, to jest nią własność myśli”. Zob. J. Schmidt-Szalewski, J.-L. Pierre, Droit de la propriété industrielle, s. 5. 17 Ta do pewnego stopnia jednolitość uzasadnienia jest nadal ak- tualna. Przez dwa stulecia prawa patentowe i prawa autorskie były uregulowane odrębnie. Ustawodawca francuski jednak obydwie te dziedziny, obok prawa znaków towarowych, wzorów przemysłowych i innych dóbr niematerialnych, uregulował kompleksowo w jednej ustawie (Kodeks własności intelektualnej z 1.7.1992 r.). 6 zdolnych wynalazców i przedsiębiorców18. Autorzy ustawy nie przywiązywali natomiast większego znaczenia do teorii prawa naturalnego jako moralnego uzasadnienia prawa do płodów umysłu człowieka. Podstawą nie była bowiem, jak zauważa piśmiennictwo, teoria własności intelektualnej, ale raczej motywacja do pracy nad utworami i wynalazka- mi, a następnie ich komercjalizacja. Ta ustawa uzależniała udzielenie patentu od tego, czy wynalazek jest wystarcza- jąco pożyteczny i znaczący. W Stanach Zjednoczonych tak samo zostały potraktowane prawa autora i wynalazcy19. Zdecydowanie zatem inaczej niż we Francji, autorom tej ustawy przyświecały przede wszystkim racje pragmatycz- ne, a koncepcje fi lozofi czne, choćby nawet bardzo rozpo- wszechnione, nie miały istotnego znaczenia. W Niemczech w pierwszej połowie XIX w. istniało wiele państw i księstw. Powstawała również świadomość o potrzebie dorównania w rozwoju gospodarczym wysoko rozwiniętym państwom ówczesnego świata – Anglii i Fran- cji. To przeświadczenie było przyczyną wydawania przez poszczególne państwa niemieckie ustawowych regulacji o udzieleniu przywilejów na wynalazki (np. w Prusach, Wirtembergii, Bawarii). Przy okazji pracy nad unią celną z 1842 r. były podejmowane bezskuteczne próby stworzenia jednolitego prawa patentowego. Zapewnienie swobodnego przepływu towarów w ramach Pruskiego Związku Celne- go przez powołane porozumienie celne wymagało bowiem stworzenia jednolitego systemu patentowego obejmującego odrębne państwa niemieckie. Nie tylko nie powstał jednak taki system, ale został osiągnięty inny rezultat – ograniczo- no skutki patentów udzielanych w państwach członkow- skich tego Związku. W toku tych dyskusji teoria własności intelektualnej nie miała szczególnego znaczenia20. Zasadni- cze znaczenie miały argumenty gospodarcze. W połowie XIX w. w Niemczech i niektórych innych kra- jach Europy Zachodniej, zwłaszcza w Niderlandach i Szwaj- carii, nastąpiło także zintensyfi kowanie wywodzących się ze środowiska ówczesnego liberalizmu gospodarczego ten- dencji antypatentowych. Najogólniej ujmując, według tych poglądów patent jest szkodliwy, ponieważ utrudnia prowa- dzenie działalności gospodarczej21. Ostatecznie stanowisko to zostało przezwyciężone, czego skutkiem była akceptacja ustawodawstwa patentowego. Jednak w następstwie dzia- łań przeciwników systemu patentowego doszło do uchyle- 18 Zob. obszernie F. Neumeyer, Die historischen Grundlagen, s. 241 i n.; S. Sołtysiński, Prawo patentowe Stanów Zjednoczonych Ameryki, w: Wybrane systemy prawa wynalazczego państw kapitalistycznych, ZNUJ PPWI 1976, Nr 6, s. 168–169. 19 W późniejszym okresie ekonomiczna funkcja prawa autorskiego w Stanach Zjednoczonych była znacznie bardziej podkreślana, niż miało to miejsce na Starym Kontynencie. Wydaje się, że to stwierdze- nie jest aktualne także współcześnie. 20 Zob. V. Jänich, Geistiges Eigentum, s. 70. 21 W sprawie tendencji antypatentowej w latach 1850–1877 zamiast wielu zob. A. Heggen, Zur Vorgeschichte des Reichspatentgesetzes, s. 324, zob. także V. Jänich, Geistiges Eigentum, s. 71–72. S t u d i a P r a w a P r y w a t n e g o • R. Skubisz, Własność przemysłowa w systemie prawa nia w 1869 r. w Niderlandach, na okres kilkudziesięciu lat, ustawodawstwa patentowego oraz znacznego opóźnienia w wydaniu jednolitych ustaw patentowych w Szwajcarii (1888 r.)22 oraz w Niemczech (ustawa patentowa pochodzi z 1877 r.)23. Rozwój międzynarodowego handlu w drugiej połowie XIX w. zrodził potrzebę uregulowania ochrony wyna- lazków i innych przedmiotów własności przemysłowej w płaszczyźnie międzynarodowej. Bezpośrednią przy- czyną była światowa wystawa w Wiedniu w 1878 r. Brak możliwości uzyskania ochrony na ten sam wynalazek, znak towarowy itd. w wielu krajach zniechęcał wynalaz- ców i przedsiębiorców do prezentowania na tej wystawie najnowszych rozwiązań technicznych. W następstwie tej wystawy została przygotowana, a później przyjęta przez 11 krajów w Paryżu 20.3.1883 r. konwencja o ochronie włas- ności przemysłowej. Ustanowiła ona podstawy międzyna- rodowego systemu ochrony wynalazku poprzez udzielanie patentów przez państwa-sygnatariuszy. Konwencja była później wielokrotnie zmieniana. Każda rewizja przynosiła nową wersję tekstu. Ostatni, aktualnie obowiązujący, tekst pochodzi z 1967 r. ze Sztokholmu (tekst sztokholmski). Kolejne próby zmiany nie powiodły się, co było spowodo- wane rozbieżnymi interesami państw-sygnatariuszy. Ten kryzys został z czasem przezwyciężony, ale już w nowych warunkach międzynarodowych nie było potrzeby powrotu do prac nad reformą tej konwencji24. Kryzys wśród państw Związku Paryskiego był przyczyną rozpoczęcia przez wysoko rozwinięte państwa świata prac nad nową, odrębną regulacją prawną o charakterze global- nym w dziedzinie prawa własności przemysłowej i praw autorskich oraz praw pokrewnych. Rezultatem tych prac jest porozumienie TRIPS (Aspekty Handlowe Ochrony Własności Intelektualnej), załącznik 1C do Porozumienia ustanawiającego Światową Organizację Handlu. Obecnie do porozumienia TRIPS przynależy zdecydowana więk- szość państw współczesnego świata. Na terytorium Rzeczypospolitej skutkiem utraty pań- stwowości był oczywiście brak możliwości rozwoju właś- ciwych instytucji prawnych w dziedzinie ochrony wynalaz- ków. W okresie zaborów początkowo występowało zjawisko udzielania przywilejów, w tym przywilejów na wynalazki. Zaniechano tej praktyki w następstwie wydania regulacji prawnych w Austrii, Prusach (później Niemczech) i Rosji25. 22 W Szwajcarii została wydana w 1799 r. jednolita dla całego teryto- rium, wzorowana na francuskich rozwiązaniach ustawa patentowa, którą jednak uchylono w 1802 r., zob. w tej sprawie A. Troller, Imma- terialgüterrecht, t. I, s. 40. 23 Zob. zamiast wielu F.-K. Beier, Wettbewerbsfreiheit und Paten- tschutz, s. 129; M. Staszków, Zarys prawa wynalazczego, s. 20–21. 24 Na temat genezy i rozwoju konwencji paryskiej zob. F.-K. Beier, Hundert Jahre Pariser Verbandsübereinkunft , s. 339 i n. 25 Sytuacja prawna wynalazków na ziemiach polskich w okresie zabo- rów nie stała się dotąd przedmiotem pogłębionych badań polskich hi- storyków. Opracowania obcych autorów dotyczących rozwoju ochro- Dopiero odzyskanie niepodległości po I wojnie światowej umożliwiło Państwu Polskiemu podjęcie intensywnych działań legislacyjnych także w tym obszarze. W II Rzeczypospolitej bardzo szybko wydano prze- pisy dotyczące ochrony wynalazków. Pierwszym pol- skim aktem prawnym były dekrety Naczelnika Państwa z 4.2.1919 r. o patentach na wynalazki, o ochronie wzorów rysunkowych i modeli, o ochronie znaków towarowych26. Te dekrety zostały zastąpione przez ustawę z 5.2.1924 r. o ochronie wynalazków, wzorów i znaków towarowych, która została następnie uchylona przez rozporządzenie Prezydenta RP z 22.3.1928 r. o ochronie wynalazków, wzo- rów i znaków towarowych. W warunkach Polski Ludowej została uchwalona ustawa z 18.7.1950 r. o licencjach na wykonywanie wynalazków i wzorów użytkowych. Przepi- sy rozporządzenia z 1928 r. zostały uchylone przez ustawę z 31.5.1962 r. – Prawo wynalazcze. Kolejnym aktem praw- nym była ustawa z 19.10.1972 r. o wynalazczości. Zosta- ła ona zastąpiona 22.8.2011 r. przez ustawę z 30.6.2000 r. – Prawo własności przemysłowej. III. Znaki towarowe i inne oznaczenia odróżniające Także zjawisko znakowania przedmiotów towarzyszy człowiekowi od niepamiętnych czasów. Znaki były umiesz- czane na przedmiotach najczęściej w celach mistycznych, wskazania na osobę właściciela oznakowanej rzeczy lub osobę jej wytwórcy (lub autora). Wraz z rozwojem gospo- darki towarowej ulegała coraz szerszemu upowszechnieniu praktyka znakowania produktów (towarów) w tym ostat- nim celu. Już w czasach starożytnych funkcjonowała ożywiona wymiana towarowa i dlatego z tego okresu, jak świadczą wykopaliska, pochodzą również produkty z oznaczeniem wskazującym osobę producenta. Znaki towarowe być może były już chronione w starożytnym Rzymie, na podstawie actio iniarium27. W średniowiecznej Europie znaki towarowe stanowiły przedmiot przywilejów udzielanych najczęściej cechom ny wynalazków w państwach zaborców w żadnym razie nie mogą zastąpić polskich badań nad tym okresem dziejów Polski. Potwierdza to pośrednio, w zakresie prawa autorskiego kompetentne i bardzo interesujące studium L. Górnickiego, Rozwój idei praw autorskich. 26 Dz.P.P.P. Nr 13, poz. 137, 138 i 139. 27 Jak zauważa Rzecznik Generalny D. Ruiz-Jarabo Colomer w opinii w sprawach połączonych C-465/02 i C-466/02 Republika Federal- na Niemiec i Królestwo Danii v. Komisja Wspólnot Europejskich, Zb.Orz. 2005, s. I-09115: „(…) być może w Rzymie istniały przejawy względnej ochrony w Lex Cornelia de Falsis, która chroniła kupca przed przywłaszczeniem jego oznaczenia, wyposażając go w actio iniarium lub actio doli. Zob. R. Franceschelli, «Trattado di Diritto In- dustriale», Giuff rè, Mediolan 1973, s. 77 i n.”, pkt 8 opinii z przyp. 11, zob. także M. Kaser, Das römische Privatrecht, s. 623 i n.; H. Götting, Gewerblicher Rechtsschutz, s. 13. 7 S t u d i a P r a w a P r y w a t n e g o • Z e s z y t 4 ( 1 9 ) 2 0 1 0 – 1 ( 2 0 ) 2 0 1 1 rzemieślniczym28. W tym czasie upowszechniła się prak- tyka gildii i cechów rzemieślniczych nakładania znaków przez członków tego cechu (gildii) na wytwarzane produk- ty. Cechy narzucały zrzeszonym rzemieślnikom rodzaj zna- ku i zasady jego używania (znaki obligatoryjne). Te zasady były zawarte w księdze cechowej, która jest rodzajem pier- wowzoru współczesnego regulaminu używania wspólnego znaku towarowego. Przymus używania znaku towarowego umożliwił z jednej strony identyfi kację wytwórcy produk- tu, w tym towarów o miernej jakości, a z drugiej strony stanowił podstawę oceny wysokiej jakości produktów po- chodzących od konkretnego rzemieślnika i tym samym budowanie jego renomy i renomy jego cechu. Ponadto taki znak miał charakter autorski, ponieważ wskazywał na wy- twórcę towaru (rzemieślnika)29. Z czasem jednak stało się niemożliwe wytwarzanie przez tę samą osobę coraz więk- szej liczby produktów. To zadanie należało już do czelad- ników danego zakładu. Dlatego znak ten, wskazując na po- chodzenie towaru, przekazywał równocześnie zapewnienie – gwarancję mistrza dotyczącą jakości produktu pod tym znakiem. Inaczej niż w przypadku wynalazków i systemu patentowego, zasady używania znaków towarowych przez cechy były przejmowane w zmodyfi kowanej postaci przez ówczesne ustawodawstwo w tej dziedzinie. Niezależnie od cechów i gildii, były udzielane przez ów- czesnych władców, przede wszystkim ze względów fi skal- nych, także przywileje na używanie określonych znaków towarowych. Na XIX w. przypada okres intensywnego rozwoju gospo- darki krajów Europy Zachodniej. Rozwój gospodarczy był skutkiem, obok innych czynników, ustanowienia zasady wolności gospodarczej, co było połączone ze zniesieniem cechów i unieważnieniem przywilejów. Wzrost znaczenia gospodarki towarowej przekładał się na rozwój praktyki używania i ochrony prawnej znaków towarowych. Szcze- gólne znaczenie dla późniejszego rozwoju prawa znaków towarowych miało ustawodawstwo we Francji oraz Nadre- nii i Północnej Westfalii30. Z perspektywy historycznej można wyróżnić trzy drogi powstawania i kształtowania prawa znaków towarowych – w krajach obszaru romańskiego, angloamerykańskiego i germańskiego. Kryterium rozróżnienia dróg rozwoju te- go prawa stanowi interes uważany za podstawowy i tym samym zasługujący na ochronę ze strony obowiązującego prawa. 28 Zob. obszernie zamiast wielu J. Koczanowski, Funkcje i ochrona, s. 10 i n. i powołana tam literatura. 29 Osoby podrabiające znaki gildii były surowo karane. Przykładowo, na mocy statutów z 1666 r. dla fabryki sukna w Carcassonne, osoba podrabiająca znak była karana sześcioma godzinami tortury żelaznej obręczy. Zob. A. Bertrand, Droit des marques, s. 2. 30 W sprawie tendencji w rozwoju ochrony prawnej znaków towaro- wych w XIX wieku zob. E. Wadle, Fabrikenzeichenschutz, s. 354 i n. 8 Tak jak w odniesieniu do wynalazków, na powstanie i ukształtowanie form ochrony znaków towarowych duży wpływ wywarły idee wielkiej rewolucji francuskiej. Skut- kiem akceptacji koncepcji prawa natury jest także powsta- nie koncepcji własności znaku towarowego. Została ona przyjęta przede wszystkim we Francji oraz w innych kra- jach romańskich. Na podstawie koncepcji własności sądy francuskie przezwyciężyły ograniczenia używania znaków towarowych wywodzące się z zasad określonych przez cechy. Ta teoria pozwoliła także na preferowanie indywi- dualnego interesu uprawnionego do znaku towarowego, natomiast interes konsumenta miał mniejsze znaczenie. Pojęcie własności znaku towarowego pozwoliło także na zastosowanie do ochrony uprawnionego do znaku art. 1382 francuskiego kodeksu cywilnego. W krajach obszaru angloamerykańskiego znaki towaro- we uważane były przede wszystkim za element rywalizacji rynkowej, a ich ochrona była oceniana raczej z perspek- tywy zasad dozwolonej (uczciwej) konkurencji. Z tego punktu widzenia sądy amerykańskie kierowały się raczej ochroną konsumentów przy wykorzystaniu skargi passing off . Z czasem ta skarga była wykorzystywana także w celu ochrony indywidualnego interesu uprawnionego do znaku towarowego. To stopniowe przesuwanie akcentów ochrony z interesu publicznego na interes jednostkowy uprawnio- nego do znaku towarowego nastąpiło pod koniec XIX w. pod wpływem koncepcji kontynentalnej, która upatrywała w pozycji uprawnionego właściwej podstawy do udzielenia ochrony przed działaniem osób trzecich. W krajach niemieckojezycznych, a zwłaszcza na tery- torium Niemiec, znak towarowy był przez znaczną część XIX w. uznawany za środek umożliwiający utrzymanie wy- sokiego poziomu jakości towarów (pod sankcjami admini- stracyjnymi, a nawet karnymi). W gruncie rzeczy do czasu wydania ustawy o znakach towarowych w 1874 r. ochrona znaków towarowych była podporządkowana interesowi publicznemu, włącznie z ochroną obrotu gospodarczego. Interes osoby używającej znak towarowy (interes indywi- dualny) miał podrzędne znaczenie. Dopiero wymieniona ustawa podkreśliła znaczenie interesu podmiotu używa- jącego znak towarowy poprzez przyznanie mu prawa wy- łącznego31. Rozwój w tych wszystkich krajach przebiegał równo- legle, wykazując pewne wspólne cechy, ale jednocześnie występowały odmienności charakterystyczne dla rozwoju w danej grupie państw32. W końcowej fazie XIX w. wy- kształciły się ostatecznie, upraszczając ogólną ocenę, nowoczesne instytucje ochrony znaków towarowych. Zostały one udoskonalone w XX w. Można jednak, w sposób uzasadniony, wyrazić opinię, że została zacho- 31 Zob. E. Wadle, Entwicklungslinien, s. 383. 32 Zob. ogólną charakterystykę rozwoju prawa znaków towaro- wych w wybranych krajach – F.-K. Beier, Grundzüge des Waren- zeichenschutzes, s. 19 i n. S t u d i a P r a w a P r y w a t n e g o • R. Skubisz, Własność przemysłowa w systemie prawa wana ogólna XIX-wieczna koncepcja ochrony znaków towarowych. W drugiej połowie XX w. były już ostatecznie ukształ- towane w wysoko i średnio rozwiniętych państwach świata dwie metody ochrony znaków towarowych – na podstawie przepisów szczególnego aktu normatyw- nego (najczęściej ustawy) oraz na podstawie ogólnych norm nieuczciwej konkurencji (norm wykształconych w orzecznictwie sądowym) lub ustaw. W ramach tego szczególnego aktu normatywnego cen- tralną instytucją jest prawo do znaku towarowego, które podlega ochronie co najmniej w granicach funkcji oznacze- nia pochodzenia. Powstaje ono w wyniku formalnego aktu organu państwa (najczęściej Urzędu Patentowego) w razie realizacji przewidzianych prawem przesłanek rejestracji lub też poprzez kwalifi kowane używanie. Prawo to przysługuje podmiotowi, który już prowadzi lub zamierza prowadzić działalność gospodarczą przy używaniu tego znaku. Może ono być przedmiotem także obrotu prawnego i dziedzicze- nia. Podlega ochronie przede wszystkim środkami prawa cywilnego. Instrumenty administracyjne i karne z czasem traciły na znaczeniu. Obecnie jednak obserwuje się duży wzrost znaczenia środków administracyjnoprawnych, mia- nowicie w obszarze prawa celnego, oraz niewielki wzrost znaczenia środków prawa karnego. Normy z dziedziny prawa o zwalczaniu nieuczciwej kon- kurencji, najogólniej biorąc, zabezpieczają interesy upraw- nionego do znaku towarowego, którego ochrona powstała w wyniku używania tego oznaczenia w obrocie dla wyróż- nienia towarów, przed użyciem przez osobę trzecią tego znaku towarowego w sposób, który wywołuje niebezpie- czeństwo pomyłek odbiorców co do pochodzenia towaru. Mogą one być podstawą domagania się ochrony także przed innymi działaniami osób trzecich, jeżeli można im przypisać sprzeczność z dobrymi obyczajami obowiązującymi w obro- cie gospodarczym (np. poprzez wykorzystanie renomy zna- ku poprzez jego użycie dla towarów niepo dobnych). Pierwszy model ochrony opiera się na prawie wyłącz- nym do znaku towarowego (własność dobra niemate- rialnego). Drugi model ochrony akcentuje gospodarcze otoczenie znaków towarowych, podkreślając ich związek z obrotem gospodarczym. Obydwa sposoby postrzegania znaków towarowych są główną przyczyną przyjęcia tych regulacji, co powoduje ich konkurencję i wymusza prefe- rowanie określonego modelu ochrony w praktyce w stoso- waniu prawa33. Historia znaków towarowych prowadzi do wniosku, iż znaki towarowe były użyteczne przede wszystkim jako środki przekazywania nabywcom informacji o tym samym miejscu pochodzenia towaru pod tym znakiem. Znak to- warowy wywoływał także innego rodzaju skojarzenia i wyobrażenia potencjalnych nabywców (np. przekona- nie o wysokiej jakości towarów pod tym znakiem, prze- konanie o prestiżu wynikającym z faktu posiadania tych towarów). Historia pokazuje także, że znaczenie znaków towarowych jest uzależnione od stopnia rozwoju gospo- darki towa rowej. Wzrost znaczenia gospodarczego znaków towarowych w stosunkach krajowych, ale zwłaszcza w handlu mię- dzynarodowym, był główną przyczyną wprowadzenia już do pierwotnego tekstu konwencji paryskiej postanowień odnoszących się do znaków towarowych. Także później- sze rewizje tej konwencji dotyczyły regulacji w dziedzinie znaków towarowych. Jak już wskazano, różnice stanowisk państw członkowskich tej konwencji w latach 70. ubiegłego wieku uniemożliwiły przeprowadzenie kolejnych reform systemu ochrony własności przemysłowej, w tym prawa znaków towarowych. Była to jedna z przyczyn podjęcia, a następnie sfi nalizowania prac nad nową globalną umową międzynarodową – porozumieniem TRIPS. Zawiera ono, obok innych przedmiotów własności intelektualnej, obszer- ną regulację prawa znaków towarowych (usługowych). Analogicznie do systemu ochrony wynalazków, w dzie- dzinie znaków towarowych w okresie zaborów na ziemiach polskich powstawały i obowiązywały regulacje prawne Au- strii, Prus (później Niemiec) i Rosji. Po odzyskaniu nie- podległości zostały bardzo szybko wydane akty prawne także w tej dziedzinie prawa. Są to powołane już wyżej: dekrety z 4.2.1919 r. o patentach na wynalazki, o ochronie wzorów rysunkowych i modeli, o ochronie znaków towa- rowych, ustawa z 5.2.1924 r. o ochronie wynalazków, wzo- rów i znaków towarowych, rozporządzenie z 22.3.1928 r. o ochronie wynalazków, wzorów i znaków towarowych. Po II wojnie światowej zostały wydane najpierw ustawa z 28.3.1963 r. o znakach towarowych, a następnie ustawa z 31.1.1985 r. o znakach towarowych. Ta ustawa została zastąpiona 22.8.2001 r. przez ustawę – Prawo własności przemysłowej. IV. Wzory przemysłowe Już w starożytności doceniono piękno przedmiotów, z których korzystano w życiu codziennym i którymi ota- czała się część najzamożniejszych obywateli Grecji i Rzy- mu. Nie są jednak znane z tego okresu przypadki udzie- lania ochrony prawnej na estetyczne kształty produktów, wzory na dywanach itd. W średniowieczu, jak zauważa się w piśmiennictwie, wzory przeznaczone dla dywanów, ubiorów z jedwabiu lub brokatu były uważane za wspólne dobro danego cechu. Dopiero pod koniec średniowiecza w niektórych cechach pojawiła się myśl udzielania twórcom nowych wzorów, na określony czas, ochrony przeciwko naśladownictwu34. 33 Zob. bliżej w kwestii historii kształtowania się modeli ochrony zna- ków towarowych – R. Skubisz, Prawo z rejestracji, s. 34 i n. 34 Zob. H. Götting, Gewerblicher Rechtsschutz, s. 13 i 14 i podane tam przykłady. 9 S t u d i a P r a w a P r y w a t n e g o • Z e s z y t 4 ( 1 9 ) 2 0 1 0 – 1 ( 2 0 ) 2 0 1 1 Początki ochrony prawnej wzorów przemysłowych nale- ży jednak łączyć z XVIII w. i terytorium Francji. Były one związane z rozwojem przemysłu jedwabniczego w Lyonie. Z 1787 r. pochodzi postanowienie Rady Państwa we Fran- cji, na mocy którego ustanowiono ochronę wzorów tkanin jedwabnych. Aby uzyskać ochronę prawną, należało zde- ponować próbki tkanin w biurze lokalnych władz municy- palnych35. W tym samym roku przepisy dotyczące ochro- ny wzorów materiałów tekstylnych wprowadzono również w Wielkiej Brytanii. Intensywny rozwój produkcji przemysłowej w XIX w. w Europie przyczynił się do wzrostu znaczenia wzorni- ctwa przemysłowego. W konsekwencji doprowadziło to do wydania pierwszych, kompleksowych aktów prawnych dotyczących ochrony prawnej wzornictwa przemysłowego (np. ustawa z 1806 r. we Francji, ustawa z 1839 r. Copyright of Design Act w Wielkiej Brytanii). W niektórych państwach Europy Zachodniej (zwłaszcza w Prusach), tak jak w przypadku prawa patentowego, po- wstał opór przeciwko udzielaniu praw wyłącznych36. Ideę objęcia wzorów zdobniczych ochroną praw wyłącznych popierały środowiska przemysłowców oraz przedstawicie- le ówczesnej nauki. Z czasem to stanowisko przeważyło, czego skutkiem była niemiecka ustawa z 1876 r. o prawie autorskim do wzorów i modeli. Wymiana towarowa pomiędzy państwami była przyczy- ną, analogicznie do ochrony wynalazków i znaków towa- rowych, uregulowania ochrony wzorów przemysłowych w stosunkach międzynarodowych. Już tekst pierwotny konwencji paryskiej przewidywał ochronę rysunków i mo- deli. W Lizbonie w 1958 r., w ramach rewizji konwencji rozszerzony został o wzory przemysłowe. Także porozu- mienie TRIPS reguluje problematykę ochrony prawnej wzorów przemysłowych. Również w tej dziedzinie obowiązywały już w II Rze- czypospolitej odpowiednie przepisy prawa. Były one zlo- kalizowane w powołanych wyżej dekretach z 1919 r., usta- wie z 1924 r. oraz rozporządzeniu z 1928 r. Przepisy tego rozporządzenia zostały uchylone przez ustawę z 1962 r. – Prawo wynalazcze. Na podstawie tej ostatniej zostało wydane, z kilkumiesięcznym opóźnieniem, rozporządze- nie RM z 1963 r. w sprawie ochrony wzorów zdobniczych. Zostało ono ostatecznie uchylone dopiero ustawą z 2000 r. – Prawo własności przemysłowej. Ta ustawa zawiera szero- ką regulację wzorów przemysłowych. § 2. Podstawy prawa I. Konwencje międzynarodowe 1. Konwencja paryska i porozumienia szczególne Dnia 20.3.1883 r. została podpisana w Paryżu konwen- cja o ochronie własności przemysłowej37. Pierwotny tekst konwencji (tekst paryski) był na przestrzeni dziesiątków lat zmieniany i rozszerzany na kolejnych konferencjach re- wizyjnych w Waszyngtonie (1911 r.), Hadze (1925 r.), Lon- dynie (1934 r.), Lizbonie (1958 r.) i Sztokholmie (1967 r.). W ostatnich dziesięcioleciach konwencja paryska nie by- ła zmieniana, co było wyrazem ostrego kryzysu w gru- pie państw-sygnatariuszy konwencji (państw-członków Związku Paryskiego), wywołanego sprzecznymi interesa- mi państw rozwijających się i wysoko rozwiniętych państw zachodnich. Ten kryzys uniemożliwił praktycznie jakiekol- wiek działania zmierzające do zmiany konwencji paryskiej w kierunku dalszego rozwijania globalnego systemu ochro- ny prawnej własności przemysłowej. Z upływem czasu kry- zys został wprawdzie przezwyciężony, ale nie dokonano już kolejnej rewizji tej konwencji. Skutkiem tego kryzysu było jednak rozpoczęcie prac nad nowymi aktami prawnymi o ochronie własności intelektualnej w ramach rundy urug- wajskiej. Doprowadziły one do powstania porozumienia TRIPS w systemie Światowej Organizacji Handlu38. Konwencja paryska w wersji sztokholmskiej, obok poro- zumienia TRIPS, jest nadal najważniejszym aktem prawa międzynarodowego w dziedzinie własności przemysłowej. Sygnatariuszami konwencji jest obecnie zdecydowana większość państw świata39. Członkiem tej konwencji nie jest Unia Europejska, co ma istotne znaczenie dla stosowania prawa unijnego w dziedzinie własności przemysłowej40. Przedmiotem ochrony własności przemysłowej są pa- tenty na wynalazki, wzory użytkowe, wzory przemysłowe, znaki towarowe, znaki usługowe, nazwy handlowe, ozna- czenia pochodzenia lub nazwy pochodzenia, jak również zwalczanie nieuczciwej konkurencji (art. 1 ust. 2 konwencji paryskiej). Własność przemysłowa rozumiana jest w naj- 35 Ochrona przemysłu jedwabniczego Lyonu legła u podstaw także późniejszej ustawy z 1806 r. Francuskie orzecznictwo rozciągnęło sto- sowanie tej ustawy na inne rodzaje wzorów. Zob. F. Pollaud-Dulian, Droit de la propriété industrielle, s. 377. 36 Rząd Prus rozpisał w 1854 r. ankietę, w następstwie której przed- stawiciele różnych korporacji wypowiedzieli się przeciwko udziela- niu ochrony prawnej na wzory. Na podstawie wyników tej ankiety Prusy skierowały do rządów państw Związku Celnego oświadczenie, w którym stwierdzono, iż ochrona na wzory stanowi ograniczenie i obciążenie działalności gospodarczej i dlatego nie powinna być usta- nawiana – zob. H. Götting, Gewerblicher Rechtsschutz, s. 27. 37 Tekst paryski konwencji został podpisany przez następujące pań- stwa: Belgia, Brazylia, Francja, Gwatemala, Hiszpania, Niderlandy, Portugalia, San Salvador, Serbia i Szwajcaria. Przed datą wejścia w ży- cie w 1884 r. konwencja została podpisana przez Ekwador, Tunezję, Wielką Brytanię. Ekwador wypowiedział konwencję w 1886 r., a po- nownie przystąpił do niej po wielu latach. 38 Zob. niżej pkt 2. 39 Na dzień 23.3.2011 r. do konwencji paryskiej należą 173 państwa, informacja na stronie www.wipo.int/treaties/en/summary.jsp. 40 Przepisy wtórnego prawa unijnego odsyłają niekiedy do postano- wień konwencji paryskiej (np. art. 7 rozporządzenia Nr 207/2009). 10 S t u d i a P r a w a P r y w a t n e g o • R. Skubisz, Własność przemysłowa w systemie prawa szerszym znaczeniu i stosuje się nie tylko do przemysłu i handlu w ścisłym znaczeniu, ale również do wszystkich produktów wytwarzanych lub naturalnych (art. 1 ust. 3). Przepis art. 1 ust. 2 określa zatem przedmioty własności przemysłowej, natomiast art. 1 ust. 3 ustala zakres odniesie- nia własności przemysłowej. Przepis art. 1 ust. 2 wymienia dwie kategorie przedmiotów ochrony własności przemysło- wej. Do pierwszej należą patenty, czyli prawa podmiotowe. Do drugiej natomiast pozostałe przedmioty tej ochrony. Konwencja w zakresie wynalazków nie przesądza sposobu ochrony tych przedmiotów, co oznacza, że mogą one być chronione przez państwa członkowskie w rozmaity sposób. Być może wyraża się w tym wielkość twórców konwencji, którzy zobowiązując do udzielania ochrony na te przed- mioty, pozostawili państwom-sygnatariuszom decyzję co do sposobu zapewnienia tej ochrony. Konwencja nie naka- zuje bowiem przyznania ochrony przez prawo podmiotowe. Stąd nie ma potrzeby kwalifi kować przedmiotów, o których stanowi art. 1 ust. 2 konwencji, jako prawa podmiotowe- go41. Nasuwa się także spostrzeżenie, iż powołany przepis dowodzi defi cytu dogmatycznego przy odróżnieniu przed- miotu prawa i samego prawa, co było charakterystyczne dla ówczesnej francuskiej doktryny prawa42. Pozostawało to w związku z faktem, iż wiodąca rola przy opracowywa- niu projektu tej konwencji podczas konferencji w Paryżu w 1880 r. przypadła delegacji Francji. Generalnie przepisy konwencji paryskiej można podzie- lić na następujące grupy: 1) postanowienia administracyjnoprawne oraz posta- nowienia o charakterze prawnomiędzynarodowym (np. art. 12–16, 18–24 i 26–30); 2) postanowienia zobowiązujące państwa-sygnatariu- szy do wydania przepisów ustanawiających ochronę przedmiotów własności przemysłowej (np. art. 4 lit. D ust. 1 i 2, art. 5bis ust. 2); 3) postanowienia zobowiązujące do stosowania przy ubieganiu się przez osoby fi zyczne lub prawne przy- należne do państwa-członka konwencji o udzielenie w innym kraju ochrony w obszarze własności prze- mysłowej tych samych przepisów, które dotyczą osób fi zycznych i prawnych tego państwa (art. 2); 4) postanowienia regulujące bezpośrednio, bez odsyłania do ustawodawstwa krajowego, sytuacji prawnej pod- miotów ubiegających się o udzielenie ochrony43. Postanowienia wymienione wyżej w pkt 3 i 4 konstytuu- ją zasady ogólne i zasady szczególne. Zasady ogólne odno- szą się do wszystkich przedmiotów własności przemysło- wej, natomiast zasady szczególne dotyczą konkretnego przedmiotu własności przemysłowej. Do zasad ogólnych należą: zasada standardu narodowego, zasada minimum ochrony konwencyjnej i zasada terytorialności44. Rdzeniem konwencji jest zasada standardu narodowego (nazywana także zasadą asymilacji). Znajduje ona wyraz w zobowiązaniu państwa członkowskiego do przyznawania na swoim terytorium osobom fi zycznym i prawnym innych państw członkowskich ochrony w odniesieniu do wszyst- kich przedmiotów własności przemysłowej, i ta ochrona musi być taka sama jak ochrona przyznawana własnym obywatelom i osobom prawnym. Zasada minimum ochrony polega na zobowiązaniu państw członkowskich do przyznawania osobom fi zycz- nym i osobom prawnym innych państw członkowskich tej konwencji co najmniej takiej ochrony, jaką przyznają pra- wa specjalne (takie prawa wynikają przykładowo z art. 4, z wyjątkiem art. 4 lit. D ust. 1, 2, 3, 4, 5 – art. 4bis, 4ter, 4quater, art. 5 lit. A ust. 1, 2 i 3, art. 5bis, 5ter, 5quater, 6bis, 6ter, 6quater, 6quinquies, 6septies, 7–10, 10bis ust. 3). Postanowienia, które należą do grupy w pkt 4, zawierają wszystkie niezbędne elementy do bezpośredniego stosowania przez organy administracji i sądy państw członkowskich konwencji. Są to zatem normy autowykonalne (samowykonalne), które kreują prawa pod- miotowe w dziedzinie wynalazków, znaków towarowych i innych przedmiotów własności przemysłowej. Przepisy konstytucji danego państwa członkowskiego rozstrzygają o możliwości bezpośredniego stosowania tych przepisów w tym państwie. Państwo-członek Związku Paryskiego ma bowiem kompetencję, stosownie do swojej konstytucji, do ustalania, czy przepisy konwencji międzynarodowej, ewentualnie przy spełnieniu jakich przesłanek, nadają się do bezpośredniego stosowania. Ta możliwość jest jednak wyłączona w odniesieniu do przepisów konwencji, które regulują zagadnienia już unormowane w przepisach prawa europejskiego45. W obszarze uregulowanym przez prawo unijne przepisy konwencji, jak się wydaje, mogą być bez- pośrednio stosowane, jeżeli przepis prawa unijnego odsyła do tej konwencji46. Skutecznie na przepisy składające się na minimum ochrony konwencyjnej może powołać się osoba fi zyczna albo prawna przynależna do państwa-strony konwencji paryskiej w innym państwie-sygnatariuszu konwencji. Nie może ona korzystać z prawa do minimum ochrony
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Studia Prawa Prywatnego. Zeszyt 1/2011
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: