Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00189 010598 7484659 na godz. na dobę w sumie
Studia Prawa Prywatnego. Zeszyt 1/2012 - ebook/pdf
Studia Prawa Prywatnego. Zeszyt 1/2012 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 97
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Studia Prawa Prywatnego to kwartalnik związany z najbardziej prestiżową serią książkową w ofercie Wydawnictwa C.H. Beck: System Prawa Prywatnego, publikowaną we współpracy z Instytutem Naukowym PAN.
Opiekę merytoryczną nad kwartalnikiem sprawują najwybitniejsze autorytety polskiego prawa prywatnego. Redaktorem Naczelnym jest prof. Zbigniew Radwański.
Artykuły prezentowane w Studiach Prawa Prywatnego dotyczą zagadnień wywodzących się z: prawa cywilnego, rodzinnego, autorskiego, własności przemysłowej, prawa konkurencji, prawa spółek, prawa papierów wartościowych oraz prawa prywatnego międzynarodowego. W nowatorski sposób przygotowywane są teksty, tzn. zawarta jest w nich analiza polskiego prawa prywatnego ze wskazaniem na modelowe (systemowe) rozwiązania, a nie tylko komentarz do aktualnego ustawodawstwa. Ten sposób prezentacji zagadnień prawnych pozwala Czytelnikom na bardziej transparentne zapoznanie się z daną tematyka.

Rada Programowa: prof. Janusz Barta, prof. Edward Gniewek, prof. Wojciech J. Katner, prof. Bogudar Kordasiewicz, prof. Ewa Łętowska, prof. Adam Olejniczak, prof. Janina Panowicz-Lipska, prof. Maksymilian Pazdan, prof. Zbigniew Radwański, prof. Jerzy Rajski, prof. Marek Safjan, prof. Ryszard Skubisz, prof. Tadeusz Smyczyński, prof. Stanisław Sołtysiński, prof. Andrzej Szajkowski, prof. Andrzej Szumański, prof. Janusz Szwaja.

Redaktor Naczelny: prof. Zbigniew Radwański

Kolegium Redakcyjne: dr hab. Małgorzata Bednarek, prof. Piotr Machnikowski, dr Agnieszka Mikos-Sitek, dr Ewa Skibińska, dr Monika Tarska

Zawartość zeszytu:

Robert Zawłocki, Karnoprawna ochrona konkurencji

Jacek Wierciński, Kilka uwag o władzy rodzicielskiej nad małoletnim dzieckiem w razie rozwodu rodziców w ujęciu porównawczym

Konrad Zacharzewski, Regulacja dematerializacji w nowym Kodeksie cywilnym

Filip Rakiewicz, Poczucie tożsamości narodowej jako dobro osobiste w świetle polskiego prawa cywilnego. Część trzecia

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

S p i s t r e ś c i Robert Zawłocki Karnoprawna ochrona konkurencji ............................................................................ 3 Criminal law protection of competition .......................................................................................................... 3 Strafrechtlicher Konkurrenzschutz ................................................................................................................... 4 La protection juridique et pénale de la concurrence ...................................................................................... 4 Jacek Wierciński Kilka uwag o władzy rodzicielskiej nad małoletnim dzieckiem w razie rozwodu rodziców w ujęciu porównawczym............................................................................. 19 Comparative analysis of parental authority with respect to a minor in divorce cases ................................... 19 Einige Bemerkungen zum elterlichen Sorgerecht für minderjähriges Kind nach Ehescheidung der Eltern in rechtsvergleichender Auffassung ................................................................................................ 20 Quelques remarques sur l’autorité parentale à l’égard du mineur dans le cas du divorce – comparaison ... 20 Konrad Zacharzewski Regulacja dematerializacji w nowym Kodeksie cywilnym ......................................... 29 Regulation of dematerialization in the new Civil Code ................................................................................... 29 Regelung der Dematerialisierung im neuen Zivilgesetzbuch .......................................................................... 30 La régulation portant sur la dématérialisation dans le nouveau Code civil.................................................... 30 Filip Rakiewicz Poczucie tożsamości narodowej jako dobro osobiste w świetle polskiego prawa cywilnego. Część trzecia .................................................................................. 57 The sense of national identity as a personal interest in the light of the Polish civil law. Part three ............. 58 Nationales Identitätsgefühl als persönliches Schutzrecht nach dem polnischen Zivilrecht. Dritter Teil ......... 58 L’identité nationale – droits de la personnalité dans le cdre du Droit civil. Troisième part ........................... 58 Zeszyt 1(24) 2012 Studies in Private Law / Studien zum Privatrecht / Les études du droit privé Studia Prawa Prywatnego Rada Programowa: Prof. Janusz Barta, Prof. Edward Gniewek, Prof. Wojciech J. Katner, Prof. Bogudar Kordasiewicz, Prof. Ewa Łętowska, Prof. Adam Olejniczak, Prof. Janina Panowicz-Lipska, Prof. Maksymilian Pazdan, Prof. Zbigniew Radwański, Prof. Jerzy Rajski, Prof. Marek Safjan, Prof. Ryszard Skubisz, Prof. Tadeusz Smyczyński, Prof. Stanisław Sołtysiński, Prof. Andrzej Szajkowski, Prof. Andrzej Szumański, Prof. Janusz Szwaja Redaktor Naczelny: Prof. Zbigniew Radwański Kolegium Redakcyjne: Dr hab. Małgorzata Bednarek, Prof. Piotr Machnikowski, Dr Agnieszka Mikos-Sitek, Dr Ewa Skibińska, Dr Monika Tarska Redakcja: Karolina Bloch, Agata Ponikowska Konsultacja językowa: Marta Bem, Dariusz Łubowski, Elżbieta Puławska © Wydawnictwo C.H. Beck 2012 Wydawnictwo C.H. Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00–203 Warszawa Skład i łamanie: DTP Service Druk i oprawa: Elpil, Siedlce Nakład: 1800 egz. ISSN: 1895-1279 Robert Zawłocki* Karnoprawna ochrona konkurencji S p i s t r e ś c i § 1. Przedmiot karnoprawnej ochrony konkurencji ....... 5 § 2. Zasady karnoprawnej ochrony konkurencji ............ 6 I. Komplementarność ochrony karnoprawnej konkurencji ............................................................ 6 II. Zasada ultima ratio prawa karnego ......................... 6 III. Blankietowość przepisów prawa karnego chroniącego konkurencję ........................................ 7 § 3. Zasady odpowiedzialności za przestępstwa i wykroczenia ....................................................... 8 I. Zasady odpowiedzialności karnej za przestępstwa .... 8 II. Zasady odpowiedzialności karnej za wykroczenia ..... 9 § 4. Konkurencja jako przedmiot karnoprawnej ochrony ............................................................... 10 § 5. Przestępstwa przeciwko konkurencji ...................... 11 I. Przestępstwa nieuczciwej praktyki rynkowej ............ 11 II. Przestępstwa naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa .................................................... 12 III. Przestępstwo oszukańczego splagiatowania produktu ................................................................ 14 IV. Przestępstwo sprzedaży lawinowej .......................... 14 § 6. Wykroczenia przeciwko konkurencji ...................... 15 I. Wykroczenie odmowy współpracy z Rzecznikiem Konsumentów ........................................................ 15 II. Wykroczenie agresywnej praktyki rynkowej ............. 16 III. Wykroczenie oszukańczego oznaczenia towaru albo usługi ............................................................. 16 IV. Wykroczenie sprzedaży bonusowej .......................... 17 V. Wykroczenia nierzetelnego informowania o przedsiębiorstwie ................................................ 17 Literatura .................................................................. 18 Wykaz skrótów .......................................................... 18 Criminal law protection of competition Ta b l e o f c o n t e n t s § 1. Object of criminal law protection of competition ... 5 § 2. Principles of criminal law protection of competition ..................................................... 6 § 3. Principles of responsibility for crimes and petty offences ............................................................... 8 § 4. Competition as object of criminal law protection ... 10 § 5. Crimes against competition .................................. 11 § 6. Petty offences against competition ........................ 15 Bibliography ............................................................. 18 Abbreviations ............................................................ 18 * Autor jest profesorem Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu, doktorem habilitowanym, kierownikiem Katedry Prawa Karnego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu, specjalizuje się w prawie karnym gospodarczym. 3 S t u d i a P r a w a P r y w a t n e g o • Z e s z y t 1 ( 2 4 ) 2 0 1 2 Strafrechtlicher Konkurrenzschutz I n h a l t s v e r z e i c h n i s § 1. Gegenstand des strafrechtlichen Konkurrenzschutzes .............................................. 5 § 2. Grundsätze des strafrechtlichen Konkurrenzschutzes .............................................. 6 § 3. Grundsätze der Verantwortung für Straftaten und Ordnungswidrigkeiten ................................... 8 § 4. Konkurrenz als Gegenstand des strafrechtlichen Schutzes .............................................................. 10 § 5. Straftaten gegen Konkurrenz ................................. 11 § 6. Ordnungswidrigkeiten gegen Konkurrenz .............. 15 Literaturverzeichnis ................................................... 18 Abkürzungsverzeichnis ............................................... 18 La protection juridique et pénale de la concurrence Ta b l e d e s m a t i è r e s § 1. Le sujet de la protection juridique et pénale de la concurrence ................................................. 5 § 2. Les principes de la protection juridique et pénale de la concurrence ................................................. 6 § 3. Les principes de la responsabilité suite à l’infraction et à la contravention ........................ 8 § 4. La concurrence étant sujet de la protection juridique et pénale ............................................... 10 § 5. L’infraction contre la concurrence .......................... 11 § 6. La contravention contre la concurrence ................. 15 Bibliographie ............................................................. 18 Index des abréviations ............................................... 18 4 S t u d i a P r a w a P r y w a t n e g o • R. Zawłocki, Karnoprawna ochrona konkurencji § 1. Przedmiot karnoprawnej ochrony konkurencji Na karnoprawną ochronę konkurencji składają się w głównej mierze przepisy karne określające szczególne wykroczenia oraz przestępstwa. Chodzi więc wyłącznie o przepisy o charakterze karnoprawnym, co wyklucza przepisy prawne ustanawiające karalność za delikty admi- nistracyjne. Wskazane powyżej przestępstwa i wykroczenia cechu- je identyczny (wspólny) ogólny przedmiot karnoprawnej ochrony w postaci uczciwej konkurencji. Jednocześnie należy jednak zastrzec, iż przywołany rodzajowy przed- miot ochrony nie jest wprost wskazany przez ustawodaw- cę. Przestępstwa i wykroczenia przeciwko konkurencji są zatem wyróżniane na podstawie kryterium nieformalnego i ocennego. Rodzi to trudność polegającą na obiektywnej niemożności przeprowadzenia bezspornego (ścisłego i peł- nego) wyróżnienia przestępstw i wykroczeń tego rodzaju. Poniżej przedstawiono ogólną i szczegółową (systemo- wą) analizę przepisów karnych określonych w ustawach, które bezspornie bezpośrednio wiążą się z prawną ochroną konkurencji w Polsce. Zabieg ten opiera się na założeniu, iż przestępstwami i wykroczeniami przeciwko konkurencji są wyłącznie takie rodzaje określonych w ustawach czynów zabronionych pod groźbą kary, których przedmiot regula- cji, z uwagi na jej treść i funkcję, nawiązuje wprost do dobra w postaci uczciwej i wolnej konkurencji. Oznacza to, że poza zakresem poniższej analizy znajdują się te wszystkie przestępstwa i wykroczenia, które zostały określone w przepisach karnych chroniących konkurencję jedynie w sposób pośredni, a to z uwagi na fakt, iż ich ratio legis sprowadzało się do ochrony dóbr prawnych, które zo- stały określone ogólnie jako obrót gospodarczy lub fi nan- sowy (zob. np. Rozdziały XXXVI–XXXVII KK), albo które występują w obrocie prawnym związanym z konkurencją (zob. np. Rozdziały XXXIII–XXXV KK). Uwaga ta dotyczy również przestępstw i wykroczeń określonych w ustawach szczególnych, regulujących obrót gospodarczy i fi nansowy, które tylko pośrednio odnoszą się do uczciwej konkurencji (zob. np. przepisy karne w ustawie z 29.7.2005 r. o ofer- cie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów fi nansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych1 oraz ustawie z 29.7.2005 r. o ob- rocie instrumentami fi nansowymi2). Poza zakresem poniższych rozważań znalazły się rów- nież przepisy Kodeksu wykroczeń, które udzielają bezpoś- redniej ochrony konsumentom, tj. art. 133–139a (Rozdział XV Wykroczenia przeciwko interesom konsumentów). Uczciwa konkurencja stanowi bowiem dla tych przepisów uboczny rodzajowy przedmiot karnoprawnej ochrony. Należy podkreślić, iż nie tylko teoretycznie, lecz również praktycznie właściwie każdy z obowiązujących przepisów karnych określających dane przestępstwo albo wykrocze- nie, chroniąc ogólnie prawidłowe stosunki społeczne, mo- że potencjalnie stanowić również karnoprawny instrument ochrony uczciwej konkurencji. Stąd wymaga podkreślenia, iż poniższa analiza odnosi się wyłącznie do prawa karnego konkurencji sensu stricto. Na marginesie należy odnotować, iż niektóre ustawy, które formalnie składają się na system prawnej ochrony konkurencji, zawierają przepisy o charakterze penalnym, które jednak nie chronią bezpośrednio konkurencji, lecz sprowadzają się do karnoprawnego sankcjonowania na- ruszeń określonych reguł, które tylko pośrednio dotyczą konkurencji. Przykładem takiego przepisu jest art. 208 ust. 1 ustawy z 16.7.2004 r. – Prawo telekomunikacyjne3, który określa przestępstwo nieuprawnionego używania urządzenia radiowego nadawczego lub nadawczo-odbior- czego. Tego rodzaju przepisy penalne nie wchodzą w skład karnoprawnych instrumentów ochrony konkurencji, po- nieważ ich bezpośrednim przedmiotem ochrony nie jest konkurencja, lecz ogólnie ujmowane zasady prawidłowego obrotu gospodarczego. W podsumowaniu należy stwierdzić, iż przedmiotem karnoprawnej ochrony konkurencji są wyłącznie te prze- pisy karne, które określając podstawy odpowiedzialności za wykroczenia oraz przestępstwa przeciwko konkurencji, wskazane są w ustawach bezpośrednio regulujących to do- bro prawne. W szczególności chodzi o przepisy z: 1) art. 114 OchKonkurU (obejmujące jedynie wykrocze- nie); 2) art. 15–17 PNPRU (obejmujące wykroczenie i prze- stępstwa); stwa). 3) art. 23–27 ZNKU (obejmujące wykroczenia i przestęp- Powołane przepisy karne, stanowiąc karną część prawa konkurencji, składają się na karnoprawny system ochrony konkurencji. W ten sposób prawo karne konkurencji jest jednocześnie (wspólnym) elementem prawa karnego i pra- wa konkurencji. Na koniec należy dodać, że karnoprawna ochrona kon- kurencji obejmuje zagadnienia, które w nauce i orzecz- nictwie prawa karnego nie tylko nie doczekały się choćby jednego osobnego kompleksowego omówienia, lecz nawet fragmentarycznych opracowań. Dorobek teoretyczno- -prawny oraz judykatury w omawianym zakresie jest tutaj nader skromny, co znacznie utrudnia formułowanie nawet podstawowych hipotez, a proponowane tezy czyni nowa- torskimi, a zatem wymagającymi weryfi kacji i pogłębione- go opracowania. W obecnym stanie można jednak zgłosić bezsporne twierdzenie, iż wszystkie próby w omawianym zakresie powinny opierać się w pierwszej kolejności na dorobku z zakresu prawa prywatnego, ponieważ prawo 1 Tekst jedn.: Dz.U. z 2009 r. Nr 185, poz. 1439 ze zm. 2 Tekst jedn.: Dz.U. z 2010 r. Nr 211, poz. 1384 ze zm. 3 Dz.U. Nr 171, poz. 1800 ze zm. 5 S t u d i a P r a w a P r y w a t n e g o • Z e s z y t 1 ( 2 4 ) 2 0 1 2 karne ochrony konkurencji to swoiste uzupełnienie wła- ściwego prawa konkurencji. Z tego względu, interpretacja karnistyczna przepisów karnych (przestępstw) przeciw- ko konkurencji powinna bazować na dorobku doktryny i orzecznictwa odnoszącego się do odpowiednich przepi- sów regulujących uczciwą konkurencję. W tym kontekście, poniższą analizę należy traktować jako wprowadzenie do właściwej pogłębionej analizy wyżej wymienionych prze- pisów karnych. § 2. Zasady karnoprawnej ochrony konkurencji I. Komplementarność ochrony karnoprawnej konkurencji Instrumenty (przepisy prawa) składające się na karno- prawną ochronę konkurencji stanowią szczególny element ogólnej prawnej ochrony konkurencji. Przepisy karne wy- znaczające karnoprawną ochronę konkurencji są komple- mentarne w odniesieniu do pozostałych przepisów prawa określających prawo konkurencji. Cecha ta wyraża się na dwóch uzupełniających się płaszczyznach4. Po pierwsze, przepisy regulujące odpowiedzialność o charakterze karnoprawnym stanowią funkcjonalne uzu- pełnienie przepisów regulacyjnych oraz przepisów określa- jących sankcje pieniężne. Odpowiedzialność o charakterze karnoprawnym stanowi w szczególności ostateczny in- strument prawnego systemu ochrony konkurencji, które- go podstawą w pierwszej kolejności jest odpowiedzialność cywilnoprawna oraz administracyjno-prawna, w tym rów- nież administracyjno-karna. Prawo konkurencji obejmuje przepisy, które mają na celu ochronę uczciwej konkurencji. Ta wspólna zasadnicza funkcja realizowana jest na różne sposoby, a ochrona karnoprawna jest sposobem najbar- dziej restrykcyjnym i przez to ostatecznym. Nie zmienia to jednak faktu, iż ten rodzaj ochrony prawnej konkurencji wykazuje tożsame ratio legis z jej pozostałymi rodzajami. Po drugie, przepisy regulujące odpowiedzialność o cha- rakterze karnoprawnym w omawianym zakresie stanowią treściowe dopełnienie przepisów regulacyjnych prawa konkurencji. Omawiane przepisy karne nie tylko znajdu- ją się w ustawach szczególnych, składających się na prawo konkurencji, lecz w istocie sprowadzają się do karnopraw- nego sankcjonowania naruszeń reguł prawa konkurencji. Znajduje to wyraz w treści dyspozycji przepisów karnych określających przestępstwa i wykroczenia przeciwko kon- kurencji. W szczególności wszystkie rodzaje znamion ustawowych tych czynów zabronionych nawiązują wprost albo pośrednio do treści reguł określonych w danej usta- wie, a których naruszenie podlega penalizacji. W ten spo- sób omawiane przepisy karne nie tylko chronią uczciwą konkurencję, lecz również regulują ją, ponieważ zawierają zakazy danego zachowania się, jako sprzecznego z dozwo- lonymi zasadami uczciwej konkurencji. Powołana powyżej funkcjonalna i treściowa komple- mentarność przepisów karnych prawa konkurencji, w od- niesieniu do pozostałych przepisów tego prawa, istotnie determinuje zakres i treść kryminalizacji zachowań godzą- cych w konkurencję, jak również sposób interpretacji prze- pisów karnych określających przestępstwa i wykroczenia przeciwko konkurencji oraz zasady ich stosowania. Funkcjonalne i treściowe powiązanie norm regulacyj- nych i karnych prawa ochrony konkurencji nie zmienia faktu, iż wskazane przepisy karne formalnie odrębnie re- gulują normy postępowania w omawianym zakresie. Wy- nika to z odrębności podstaw odpowiedzialności karnej. Ustawodawca zmuszony jest więc z jednej strony określić samodzielną jednostkę redakcyjną, z drugiej zaś – oprzeć ją na innych normach. To trudne zadanie nie zawsze re- alizowane jest z pełnym powodzeniem, co m.in. oznacza, iż normy prawa karnego niekiedy rozmijają się z norma- mi regulacyjnymi. W konsekwencji ochrona karnopraw- na w niektórych przypadkach nie pokrywa się w pełni z ochroną pozakarną uczciwej konkurencji. II. Zasada ultima ratio prawa karnego Stanowienie, wykładnia i stosowanie norm karnopraw- nych oparte jest na zasadzie ultima ratio prawa karnego. Podstawą tej zasady jest założenie, że instrumenty kar- noprawne powinny stanowić ostateczny środek prawny regulujący i chroniący prawidłowe stosunki społeczne, a w szczególności eliminujący określone patologie spo- łeczne lub gospodarcze. Omawiana zasada nakazuje, aby przepisy karne traktowano jako niezbędne uzupełnienie przepisów pozakarnych, np. określających odpowiedzial- ność cywilno-prawną albo administracyjno-prawną, czy też dyscyplinarną (organizacyjną)5. Z uwagi na specyfi kę obrotu gospodarczego zasada ul- tima ratio powinna być stosowana ze szczególną restryk- cyjnością. Zakazy karnoprawne, których naruszenie może skutkować odpowiedzialnością karnoprawną związaną ze stosowaniem dolegliwości w postaci kar kryminalnych, za- wsze funkcjonują w obrocie gospodarczym jako elementy zwiększające ryzyko i koszty aktywności ekonomicznej, a zatem stanowią instrumenty, które negatywnie wpływają na ten obrót. Dlatego prawo karne powinno chronić sto- sunki gospodarcze wyłącznie tam, gdzie jest to absolut- nie konieczne, a w szczególności na tych obszarach, gdzie bezspornie pojawiają się groźne patologie, co do których bezskuteczne okazały się instrumenty pozakarnoprawne. Wynika z tego m.in., że kryminalizację powinna poprze- 4 Zob. wiecej R. Zawłocki, Prawo karne gospodarcze, s. 27–37. 5 Zob. więcej R. Zawłocki, Prawo karne gospodarcze, s. 7 i n. 6 S t u d i a P r a w a P r y w a t n e g o • R. Zawłocki, Karnoprawna ochrona konkurencji dzać pogłębiona diagnoza określonej patologii związanej z naruszeniem uczciwej konkurencji. Sama zaś decyzja kryminalizacyjna musi opierać się na negatywnej ocenie funkcjonowania środków pozapenalnych, co oczywiście wymaga uprzednio ich sformułowania i zastosowania. Wydaje się, iż ustawodawca wypełnił należycie oma- wianą zasadę odnośnie do prawnej regulacji konkuren- cji. Dobitnym wyrazem tego jest mała liczba przestępstw i wykroczeń określonych w ustawach, które bezpośrednio regulują i chronią uczciwą konkurencję. Chodzi przy tym tylko o trzy wyżej wymienione ustawy, ponieważ w pozo- stałych nie odwołano się do przepisów karnych. Warto też zauważyć, iż ustawodawca nie poddał tutaj kryminalizacji wszystkich zjawisk patologicznych, lecz jedynie wybrane, tzn. te, które uznał za najbardziej szkodliwe dla konkuren- cji. Spośród wielu ustawowo określonych form nieuczciwej konkurencji karnoprawnej sankcji poddano jedynie nie- liczne6. Przestępstwa i wykroczenia przeciwko konkurencji obejmują jedynie wybrane, szczególne rodzaje zachowań profesjonalnych i nieprofesjonalnych uczestników obrotu gospodarczego. Karalność tych zachowań związana jest z naruszeniem najistotniejszych zasad, na których opiera swoje funkcjonowanie uczciwa konkurencja gospodarcza. Omawiana zasada ultima ratio powoduje, iż rozważane tutaj przepisy karne opierają swoją dyspozycję na odesła- niach do przepisów wprost regulujących zasady uczciwej i wolnej konkurencji. Należy więc stwierdzić, iż zasada ta implikuje w omawianym zakresie blankietowy charakter norm karnoprawnych. III. Blankietowość przepisów prawa karnego chroniącego konkurencję Dyspozycje przepisów karnych określających prze- stępstwa i wykroczenia przeciwko konkurencji mają, co do zasady, charakter blankietowy. Zawierają one bowiem bezpośrednie albo pośrednie odwołania do przepisów po- zakarnych. Jakkolwiek zatem przepisy karne, jako określa- jące podstawę odpowiedzialności karnej, mają formalnie odrębny charakter, to jednak w istocie ich zastosowanie wymaga również stosowania przepisów o charakterze re- gulacyjnych (pozakarnym). Okoliczność ta sprawia, iż in- terpretacja i stosowanie przepisów karnych określających przestępstwa przeciwko konkurencji rodzi określone spe- cyfi czne problemy. Treść normy karnoprawnej faktycznie nie jest samo- dzielna i zależy w znacznej mierze od treści innych norm pozakarnych. Interpretacja przepisu karnego omawianego typu sprowadza się do rekonstrukcji treści jego dyspozycji 6 Zob. np. A. Michalak, Przeciwdziałanie nieuczciwym praktykom, s. 128, teza 1 oraz E. Nowińska, w: E. Nowińska, M. du Vall, Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, s. 398–399. na podstawie przepisów niezawierających norm sankcjo- nowanych pod groźbą kary kryminalnej. Niejednokrotnie omawiany karny blankiet wypełniany jest normami, które nie są określone w ustawie. W omawianym przypadku re- konstrukcja warunków karalnego zamachu na dobro praw- ne w postaci uczciwej konkurencji sprowadza się do iden- tyfi kacji reguł uczciwej konkurencji, a następnie wpisanie ich do normy sankcjonowanej. W tym rozumieniu prze- stępstwa przeciwko konkurencji wykazują nie tylko wspól- ny rodzajowy przedmiot ochrony, lecz również wspólną cechę w zakresie ich treści, polegającą na naruszeniu norm regulujących uczciwą konkurencję. Należy dodać, iż blankietowość analizowanych przes- tępstw nie musi mieć charakteru formalnego, co oznacza, że dyspozycja przepisu karnego nie musi wprost odnosić się do normy regulującej uczciwą konkurencję. Często ustawodawca tak konstruuje normę sankcjonowaną, iż choć pozbawiona jest ona odwołania do innego przepisu, to w rzeczywistości wymaga ona odniesienia się do niego, przez oparcie treści znamion ustawowych czynu zabronio- nego o pojęcia (zachowania i okoliczności) właściwe dla określonej ustawy (fragmentu obrotu gospodarczego). Normy o charakterze regulacyjnym z natury swojej często nie wskazują jednoznacznie powinności określone- go zachowania. Ich funkcja związana jest z maksymalnie elas tycznym stosowaniem, co sprawia, że zakres przepisów regulacyjnych jest nieostry. Jeżeli takie przepisy stanowią podstawę wypełnienia blankietu dyspozycji przepisu kar- nego, to w oczywisty sposób przepis taki staje się sam nie- dookreślony. Często zawodna jest tutaj reguła wykładni językowo-logicznej przepisu karnego, a naczelną staje się reguła wykładni funkcjonalnej (celowościowej). Wskazać należy, iż w każdym przypadku, kierując się zasadą nullum crimen sine lege oraz zasadą ultima ratio prawa karnego, należy dokonywać zwężającej interpretacji normy prawno- karnej. Chodzi w tym przypadku nie tylko o bezwzględny zakaz stosowania analogii, lecz przede wszystkim zakaz przypisywania normie prawnokarnej treści, która obiek- tywnie nie pozwala na jednoznaczne rozstrzygnięcie o ist- nieniu zakazu określonego zachowania się w danym zakre- sie potencjalnych czynów. Formalne (funkcjonalne) i faktyczne (treściowe) oparcie przepisów karnych chroniących uczciwą konkurencję spra- wia, iż zakres ich normowania zmienia się nie tylko przez ich bezpośrednią zmianę, lecz również przez zmianę prze- pisów regulacyjnych. W szczególności możliwa jest istotna zmiana zakresu kryminalizacji bez zmiany przepisu karne- go, a przez istotną zmianę przepisów regulacyjnych. Z te- go względu należy dokonywać karnoprawnej oceny czynu sprawcy na podstawie pełnej treści danej ustawy aktualnej w czasie popełnienia czynu, a nie tylko treści przepisu kar- nego, który wówczas obowiązywał. Blankietowość przestępstw przeciwko konkurencji ak- tualizuje również problem możliwości przypisania spraw- cy przestępnego zamiaru określonego znamionami strony 7 S t u d i a P r a w a P r y w a t n e g o • Z e s z y t 1 ( 2 4 ) 2 0 1 2 podmiotowej omawianych czynów zabronionych. Jeżeli bowiem naruszenie normy sankcjonowanej sprowadza się do umyślnego naruszenia reguł (przepisów prawa) okre- ślających zasady uczciwej konkurencji, rodzi się pytanie, czy sprawca musi znać treść tych norm, a w konsekwencji mieć świadomość i wolę ich naruszenia. Z jednej strony, przeciętny obywatel nie zna całego porządku prawnego, z drugiej jednak strony – zgodnie z zasadą ignorantia iuris nocet – prawnie przypisuje mu się jego pełną znajomość (w zakresie norm powszechnie obowiązujących, a zatem wszystkich ustaw). W przypadku przestępstw przeciwko konkurencji taka rzeczywista nieznajomość prawa nie stanowi przeszkody do pociągnięcia sprawcy do odpo- wiedzialności prawnej, chyba że okoliczność ta jest obiek- tywnie uzasadniona (zob. art. 30 KK). Podobnie należy rozstrzygać sprawę w przypadku wykroczeń przeciwko konkurencji (zob. art. 7 KW). § 3. Zasady odpowiedzialności za przestępstwa i wykroczenia I. Zasady odpowiedzialności karnej za przestępstwa Zasady odpowiedzialności karnej za przestępstwa są określone w Części ogólnej Kodeksu karnego (zob. art. 1–116). Zasady te odnoszą się zarówno do podstaw od- powiedzialności karnej, w tym jej przesłanek, jak również podstaw karania, w tym treści kar i środków karnych oraz dyrektyw ich stosowania. Pierwszą przesłanką odpowiedzialności karnej jest po- pełnienie czynu zabronionego zabronionego przez ustawę (zob. art. 1 § 1 KK). Przesłanka ta zostaje spełniona wtedy, gdy osoba podlegająca odpowiedzialności karnej wypeł- ni znamiona ustawowe określonego czynu zabronionego. W kontekście odpowiedzialności karnej, za przestępstwa przeciwko konkurencji należy podkreślić, iż karalne nie jest każde naruszenie określonej reguły uczciwej konku- rencji, lecz tylko i wyłącznie takie naruszenie, które zosta- ło stypizowane jako czyn zabroniony. Uwaga ta jest o tyle ważna, iż w praktyce nierzadko może dojść do wysoce szkodliwego naruszenia reguł konkurencji, które jednak pozostaje poza zakresem kryminalizacji, najczęściej wbrew intencjom ustawodawcy, a to z uwagi na fakt, iż trudno ob- jąć kryminalizacją w drodze wyznaczenia ścisłego zakazu cały zespół możliwych zachowań. Zasada nullum crimen si- ne lege certa et scripta wymaga m.in., aby przepis karny był określony precyzyjnie i jednoznacznie, co wyklucza możli- wość zastosowania dyspozycji sprowadzającej odwołującej się bezpośrednio do naruszenia określonej reguły (w pełni blankietowej). Powołana zasada odnosi się nie tylko do eta- pu kryminalizacji, lecz również wykładni przepisu karne- go, która powinna być zwężająca. Oznacza to, iż zachowa- 8 nia „brzegowe”, tzn. niepozwalające na bezsporne uznanie ich za naruszające zakaz karnoprawny nie mogą stanowić podstawy odpowiedzialności karnej ich sprawców. Popełnienie czynu zabronionego sprowadza się do wy- pełnienia przez sprawcę tych znamion ustawowych, które pozwalają uznać, iż została naruszona norma sankcjono- wana przepisu karnego. Wobec tego treść znamion czynu zabronionego staje się kluczowa w interpretacji oraz stoso- waniu przepisu karnego. Należy zatem przepis ten analizo- wać w oparciu o powszechnie przyjęty w doktrynie model znamion ustawowych typu czynu zabronionego, który po- zwala wyróżnić: 1) podmiot czynu zabronionego, określający jego sprawcę; 2) stronę przedmiotową czynu zabronionego, określającą karalne zachowanie się sprawcy (tj. czynność spraw- czą, okoliczność jej popełnienia, przedmiot czynności sprawczej oraz jej skutek); 3) stronę podmiotową czynu zabronionego, określającą karalny psychiczny stosunek sprawcy do swojego za- chowania (tj. umyślne albo nieumyślne popełnienie czynu zabronionego). Z uwagi na fakt, iż rozważane poniżej przepisy karne określają właściwie typ czynu zabronionego, a nie przestęp- stwo, to ich analiza zostanie przeprowadzona wyłącznie na podstawie wyżej wymienionego podziału znamion ustawo- wych typu czynu zabronionego. Należy jednak podkreślić, iż podstawą odpowiedzialno- ści karnej jest przestępstwo, tzn. czyn zabroniony o wszyst- kich cechach przestępnych (zob. art. 1 § 2–3 KK). Po przypisaniu określonemu sprawcy czynu zabronionego wy- magane jest następnie zrekonstruowanie, czy czyn ten był bezprawny, społecznie szkodliwy w stopniu większym niż znikomy (karygodny) oraz zawiniony przez jego sprawcę. Omawiane poniżej przestępstwa przeciwko konkurencji można popełnić wyłącznie umyślnie (zob. art. 8 i 9 KK). Naruszenie określonej reguły wynikające z nieostrożności nie poddano kryminalizacji. Właściwie każde z tych przestępstw popełnione jest z pobudek i motywów związanych z chęcią ekonomicznego zysku (kosztem innej osoby). Wskazane intencje towarzy- szące omawianym przestępstwom są obojętne dla odpo- wiedzialności karnej ich sprawcy. Należy również uznać, iż – rozpatrywane same w sobie – nie stanowią one general- nie okoliczności obciążającej w zakresie rodzaju i wymiaru reakcji karnoprawnej (kary i środka karnego). Z drugiej też strony, chęć zysku, jako naturalny element aktywności gospodarczej, nie może w omawianym zakresie stanowić skutecznie powoływanej okoliczności redukującej odpo- wiedzialność karną i jej konsekwencje. Przestępstwa przeciwko konkurencji nie mogą być po- pełnione w formie stadialnej karalnego przygotowania (zob. art. 16 KK), jednak każde z nich może zostać popeł- nione w formie karalnego usiłowania, w tym również usi- łowania nieudolnego (zob. art. 13 KK). S t u d i a P r a w a P r y w a t n e g o • R. Zawłocki, Karnoprawna ochrona konkurencji Wszystkie te przestępstwa mogą być popełnione w każdej formie zjawiskowej, tj. w formie jednosprawstwa, współsprawstwa, sprawstwa kierowniczego, sprawstwa po- lecającego, podżegania i pomocnictwa (zob. art. 18 KK). Omawiane przestępstwa są występkami ściganymi na wniosek pokrzywdzonego. Są to szczególnego rodzaju przestępstwa publiczno-skargowe. Brak takiego wniosku stanowi bezwzględną przyczynę niewszczynania albo umo- rzenia postępowania karnego (zob. art. 17 § 1 pkt 10 KPK). Defi nicję „pokrzywdzonego” podaje art. 49 KPK. Wynika z tego, że jakkolwiek rodzajowym przedmiotem ochrony omawianych przepisów karnych jest uczciwa i wolna kon- kurencja, to jednak karalność określonych w nim czynów zabronionych wymaga najpierw pokrzywdzenia określo- nej osoby, a następnie uzyskania zgody tej osoby na po- ciągniecie sprawcy czynu do odpowiedzialności karnej. W przypadku złożenia przez pokrzywdzonego wniosku o ściganie, który można złożyć w każdej jednostce policji lub prokuratury, postępowanie karne toczy się identycz- nie, jak w przypadku postępowania publiczno-skargowego, prowadzonego „z urzędu”. Wnioskowy tryb ścigania rozważanych przestępstw związany jest ściśle z ich określonym gospodarczym cha- rakterem. Takie przestępstwa gospodarcze sprowadzają się do specyfi cznego konfl iktu pomiędzy uczestnikami gry gospodarczej, tj. podmiotami, które mogą i nierzadko chcą samodzielnie formować swoje relacje prawno-eko- nomiczne. Ustawodawca słusznie umożliwia realizację tej możliwości przez wskazany szczególny tryb ścigania. Jed- nocześnie jednak należy odnotować bardzo ograniczoną możliwość konsensusu pomiędzy sprawcą a pokrzywdzo- nym już po złożeniu wniosku o ściganie danego przestęp- stwa. W prawie karnym klasyczną konstrukcją umożli- wiającą uwzględnienie wyżej wymienionego konsensusu jest tzw. czynny żal związany z naprawieniem szkody, jako okoliczność redukująca odpowiedzialność karną. Jednak w omawianym zakresie prawodawca konstrukcji takich w ogóle nie przewidział, a mające tutaj zastosowanie od- powiednie konstrukcje z Części ogólnej Kodeksu karnego odnoszą się jedynie do szczególnych form popełnienia ana- lizowanych przestępstw. W odniesieniu do przestępstw wskazanych w art. 16 PNPRU uprawnienie złożenia wniosku o ściganie posiada- ją również: Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Ubez- pieczonych oraz krajowa lub regionalna organizacja, której celem statutowym jest ochrona interesów konsumentów i powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów (zob. art. 17 ust. 3 w zw. z art. 12 ust. 2 PNPRU). Odpowiedzialności karnej za popełnienie przestępstwa podlega wyłącznie osoba fi zyczna (zob. art. 10 KK). Od- powiedzialność ta, w zakresie jej przesłanek, ma ponadto charakter osobisty, co oznacza, że określona osoba fi zycz- na ponosi odpowiedzialność wyłącznie za swoje faktyczne zachowanie objęte jej wolą. Powołane okoliczności rodzą dwojakiego rodzaju trudności związane w szczególności z przypisaniem odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciwko konkurencji. Po pierwsze, sprawcami omawianych przestępstw, a co za tym idzie – podmiotami pociągniętymi do odpowie- dzialności karnej nie mogą być jakiekolwiek jednostki or- ganizacyjne, w tym osoby prawne. Osoby takie mogą co najwyżej ponosić odpowiedzialność quasi-karną na pod- stawie ustawy z 28.10.2002 r. o odpowiedzialności pod- miotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą ka- ry7. Jednak w omawianym zakresie, zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 10 powołanej ustawy, odpowiedzialność podmiotów zbiorowych przewidziano jedynie w odniesieniu do prze- stępstw określonych w ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Wynika z tego, że przestępstwa przeciwko konkurencji wskazane w ustawie o przeciwdziałaniu prak- tykom rynkowym znajdują się poza zakresem omawianej regulacji, a zatem ich popełnienie nie pozwala pociągnąć podmiotu zbiorowego do odpowiedzialności quasi-karnej. Po drugie, w praktyce obrotu gospodarczego nierzadko zdarza się, iż określona osoba fi zyczna realizuje dane za- chowanie w imieniu lub na rzecz innego podmiotu (jed- nostki organizacyjnej). W tej sytuacji może ona podlegać odpowiedzialności karnej tylko wtedy, gdy przewidziano odpowiednią klauzulę odpowiedzialności zastępczej8. Tymczasem klauzulę taką, w zakresie przestępstw prze- ciwko konkurencji, przewidziano wyłącznie w odniesieniu do przestępstw wskazanych w ustawie o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (zob. art. 16 ust. 4). Wynika z tego, że przestępstwa z ustawy o zwalczaniu nie- uczciwej konkurencji popełnione w omawianych okolicz- nościach, pozostają poza zakresem karalności. II. Zasady odpowiedzialności karnej za wykroczenia Zasady odpowiedzialności karnej za wykroczenia są określone w art. 1–17 KW. Odpowiedzialności za wykro- czenie podlega osoba fi zyczna, która popełniła czyn zabro- niony społecznie szkodliwy i zawiniony (zob. art. 1 KW). Podstawową przesłanką tej odpowiedzialności jest popeł- nienie czynu zabronionego przez ustawę, tzn. wypełnienie przez sprawcę znamion czynu zabronionego (naruszenie normy sankcjonowanej). Z tego względu analiza wykro- czeń przeciwko konkurencji powinna być przeprowadzo- na, identycznie jak w przypadku przestępstw przeciwko konkurencji, na podstawie schematu uwzględniającego podmiot czynu zabronionego oraz jego stronę przedmio- tową i podmiotową. 7 Dz.U. Nr 197, poz. 1661 ze zm. 8 Zob. więcej R. Zawłocki, Istota odpowiedzialności karnej zastępczej, s. 306 i n. 9 S t u d i a P r a w a P r y w a t n e g o • Z e s z y t 1 ( 2 4 ) 2 0 1 2 Omawiane poniżej wykroczenia przeciwko konkurencji można popełnić zarówno umyślnie, jak i nieumyślnie (zob. art. 5 i 6 KW). Zgodnie z przepisami art. 11 KW, usiłowanie wykroczeń przeciwko konkurencji nie jest karalne, a zatem z form stadialnych karalne jest wyłącznie dokonanie. Z przepisów art. 12–14 KW wynika zaś, iż karalnymi formami zjawisko- wymi tych przestępstw są jednosprawstwo i współspraw- stwo9. Odpowiedzialności za wykroczenia nie ponoszą jednost- ki organizacyjne, w tym osoby prawne. Odpowiedzialność ta jest również wyłączona w sytuacji, gdy sprawca wyczer- pał znamiona czynu zabronionego działając w imieniu lub na rzecz jednostki organizacyjnej. Wszystkie wykroczenia przeciwko konkurencji, z wy- jątkiem wykroczenia określonego w ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów, są ścigane na żądanie po- krzywdzonego. W przypadku braku takiego wniosku postępowania w sprawie o wykroczenie nie wszczyna się albo umarza (zob. art. 5 § 1 pkt 9 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia10). Pojęcie pokrzywdzonego jest zdefi niowane w art. 25 powołanej ustawy. Ponadto, z żądaniem ścigania wykroczeń przewidzianych w art. 25 ZNKU mogą również wystąpić krajowa lub regionalna or- ganizacja, której celem statutowym jest ochrona interesów przedsiębiorców (zob. art. 27 ust. 2 w zw. z art. 19 ust. 1 pkt 2 ZNKU). W odniesieniu do wykroczenia wskazanego w art. 15 PNPRU takie dodatkowe uprawnienie posiadają: Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Ubezpieczonych oraz krajowa lub regionalna organizacja, której celem sta- tutowym jest ochrona interesów konsumentów i powia- towy (miejski) rzecznik konsumentów (zob. art. 17 ust. 3 w zw. z art. 12 ust. 2 PNPRU). W praktyce sprawca wykroczenia nierzadko wypełnia jednocześnie znamiona przestępstwa. W takiej sytuacji orzeka się za przestępstwo i za wykroczenie, z tym że je- żeli orzeczono za przestępstwo i za wykroczenie karę lub środek karny tego samego rodzaju, wykonuje się surowszą karę lub środek karny (zob. art. 10 § 1 KW). Należy podkreślić, iż odpowiedzialność karna za przes- tępstwa i wykroczenia jest odrębna od odpowiedzialności prawnej innego rodzaju. W szczególności nie przesądza ona o istnieniu odpowiedzialności administracyjnej oraz cywilnej, jak i odwrotnie. § 4. Konkurencja jako przedmiot karnoprawnej ochrony Przepisy karne określające przestępstwa przeciwko kon- kurencji wyróżnia się z uwagi na ich wspólny ogólny przed- miot karnoprawnej ochrony, którym jest rodzajowe dobro prawne w postaci zasad uczciwej konkurencji. Zasady te, wyznaczane przez reguły prawne i pozaprawne, składają się na porządek społeczny, a w szczególności prawidłowe funkcjonowanie stosunków społecznych i gospodarczych. Omawiane dobro prawne ma charakter złożony. Opiera się w pierwszej kolejności na podstawowej wartości spo- łecznej, jaką jest uczciwość. Uczciwe zachowanie stanowi fundament właściwych relacji pomiędzy ludźmi. Wartość ta aktualna jest również w obrocie gospodarczym i to ona właśnie pozwala wyróżnić dobro prawne uczciwej konku- rencji. Tak ujmowana uczciwość stanowi podstawę kon- kurencyjności rynków, co znowu pozwala przyjąć, iż zwią- zana jest ona z uprawnionymi interesami konsumentów. W dalszej kolejności uczciwą konkurencję należy wiązać ze swobodą (wolnością) gospodarczą, która stanowi pod- stawę pożądanej na rynku konkurencyjności. Ochrona tej ostatniej związana jest więc z ochroną samej wolności, roz- patrywanej w ujęciu ekonomicznym. Należy zatem przyjąć, iż przedmiotem karnoprawnej ochrony jest w omawianym zakresie sama konkurencja rynkowa oraz związane z nią – uprawnione interesy konsu- mentów oraz wolność ekonomiczna wszelkich uczestników obrotu gospodarczego. Konkurencja, jako sprzeczność interesów uczestników obrotu gospodarczego, jest naturalnym i nieodłącznym ele- mentem tego obrotu. Wykazuje ona charakter patologiczny wtedy, gdy sprzeczność interesów usuwana jest w sposób nieuczciwy. Dobro w postaci uczciwej konkurencji zwią- zane jest więc z właściwym realizowaniem podstawowego elementu aktywności ekonomicznej, jakim jest konku- rencja11. Waga omawianego dobra jest na tyle istotna, iż niektóre podstawowe sposoby jego naruszenia podlegają karalności (odpowiedzialności o charakterze karnym). Waga naruszeń tego dobra wyznacza społeczne niebezpieczeństwa okreś- lonych patologicznych typów zachowań, te zaś – rodzaj sankcji karnej. Na końcu sankcje karne pozwalają podzie- lić typy czynów zabronionych na występki (przestępstwa) i wykroczenia. Zasady uczciwej konkurencji, jako określone społeczno- -gospodarcze wartości, nie są wyłącznie podstawą krymi- nalizacji, lecz również istotnym wyznacznikiem wykładni przepisu karnego. W szczególności stanowią one podstawę do wykładni opartej na regule funkcjonalnej (celowościo- wej). W ten sposób dobro w postaci uczciwej konkurencji pozwala wprowadzić karalność zamachów na to dobro, a reguły określające to dobro pozwalają następnie określić zakres tej karalności. Należy podkreślić, że ochrona karnoprawna jest osta- tecznością, a uzasadnioną tylko w przypadku istotnych pa- tologii społecznych lub gospodarczych. Ujemna ranga tych patologii jest wyznaczana rangą dobra prawnego. Wynika 9 Por. A. Marek, Prawo wykroczeń, s. 61–65. 10 Tekst jedn. Dz.U. z 2008 r. Nr 133, poz. ze zm. 11 Por. C. Kosikowski, T. Ławicki, Ochrona prawna konkurencji, s. 10–11. 10 S t u d i a P r a w a P r y w a t n e g o • R. Zawłocki, Karnoprawna ochrona konkurencji z tego, że ustawodawca uznał, iż uczciwa konkurencja jest jednym z podstawowych dóbr społeczno-gospodarczych. Rozwiązanie takie należy ocenić pozytywnie, ponieważ uczciwość jako podstawa relacji międzyludzkich stanowi podstawę ich prawidłowego funkcjonowania. Brakuje przy tym podstaw do przyjęcia, iż jej szczególna forma, związa- na z obrotem gospodarczym, ma rangę mniejszą. W istocie bowiem chodzi o uczciwość, jako pożądany wyznacznik stosunków społeczno-gospodarczych. Wyżej opisana treść rodzajowego dobra prawnego de- terminuje treść indywidualnego dobra prawnego, chro- nionego przez określony przepis karny. Jakkolwiek to treść danego przepisu stanowi podstawę rekonstrukcji dobra in- dywidualnego, to można jednak przyjąć, iż będzie on zwią- zany z interesami gospodarczymi określonych podmiotów, np. uprawnionymi interesami określonego konsumenta lub prawem do swobodnego podejmowania aktywności go- spodarczej przez konkretnego przedsiębiorcę. § 5. Przestępstwa przeciwko konkurencji I. Przestępstwa nieuczciwej praktyki rynkowej Przestępstwa nieuczciwej praktyki rynkowej określone są w art. 16 PNPRU. W szczególności przepis art. 16 ust. 1 określa przestępstwo zarządzania mieniem dla fi nansowa- nia zakupu konsorcyjnego, a art. 16 ust. 2 – przestępstwo organizowania konsumentów w celu fi nansowania zakupu konsorcyjnego. Ponadto, przepis art. 16 ust. 3 określa kwa- lifi kowany typ powołanych przestępstw, z uwagi na wielką wartość mienia zgromadzonego w celu fi nansowania za- kupu konsorcyjnego. Przepis art. 16 ust. 4 zawiera klauzulę odpowiedzialności zastępczej odnoszącej się do wyżej wy- mienionych przestępstw. Aktywność gospodarcza w postaci tzw. systemu konsor- cyjnego (zwanego potocznie „systemem argentyńskim”) została uznana przez ustawę za szczególną formę nieuczci- wej praktyki rynkowej. Sprowadza się ona bowiem do czerpania korzyści majątkowych z fi nansowania zakupu określonego produktu przez większą liczbę osób, przy za- łożeniu, że większość osób współfi nansujących faktycznie nie jest i obiektywnie nie może stać się benefi cjentami tego przedsięwzięcia. Ustawodawca uznał przy tym, iż zjawisko to jest patologiczne w stopniu uzasadniającym jego ściga- nie i karanie w ramach odpowiedzialności karnej. Powoła- ne zjawisko patologiczne zdefi niowane jest w art. 2 pkt 10 PNPRU. Zgodnie z art. 4 ust. 3 oraz art. 10 ust. 1 i 2 PNPRU, zakazaną nieuczciwą praktyką rynkową jest w szczególno- ści prowadzenie działalności w formie systemu konsorcyj- nego oraz organizowanie grupy z udziałem konsumentów w celu fi nansowania zakupu w systemie konsorcyjnym. Przepis karny z art. 16 PNPRU kryminalizuje te zjawiska, przy czym prowadzenie systemu konsorcyjnego ujęto jako zarządzanie mieniem grupy konsorcyjnej. Przestępstwa z art. 16 ust. 1–3 PNPRU mają charakter przestępstw powszechnych, ponieważ ich sprawcą może być każda osoba fi zyczna podlegająca odpowiedzialności karnej. Zorganizowanie i zarządzanie systemem konsorcyj- nym wymaga w praktyce określonej struktury, co oznacza, że tego typu zachowania nie są realizowane przez osoby fi zyczne działające we własnym imieniu i na własną rzecz, lecz przez jednostki organizacyjne, w tym przede wszyst- kim osoby prawne. Z tego względu ustawodawca słusznie przewidział dla tych przestępstw klauzulę odpowiedzial- ności zastępczej w art. 16 ust. 4 PNPRU. Zgodnie z tym przepisem, karze za przestępstwa określone w art. 16 ust. 1–3 podlega także ten, kto dopuszcza się czynów w nich określonych, działając w imieniu lub w interesie przedsię- biorcy prowadzącego działalność gospodarczą określoną w art. 10 ust. 1 lub 2 PNPRU. W przepisach tych wskaza- no na prowadzenie i organizowanie grupy konsorcyjnej. Należy zatem odnotować, iż zakres odwołania do art. 16 ust. 1–3 PNPRU jest nieco inny niż zakres odwołania do art. 10 ust. 1 i 2 PNPRU. Wobec powyższego konieczne jest uznanie, że w istocie chodzi o reprezentanta podmio- tu, który prowadzi grupę konsorcyjną w sposób określony w przepisach karnych (art. 16 ust. 1–3 PNPRU). Jakkolwiek przestępstwo z ust. 2 sprowadza się do or- ganizowania systemu konsorcyjnego, to jednak formalnie może ono być popełnione w każdej formie zjawiskowej po- pełnienia przestępstwa (zob. art. 18 KK). Karalne zachowanie się sprawcy przestępstwa (strona przedmiotowa czynu zabronionego) z art. 16 ust. 1 PNPRU polega na stosowaniu nieuczciwej praktyki rynkowej przez zarządzanie mieniem gromadzonym w ramach grupy z udziałem konsumentów (w celu fi nansowania zakupu produktu w systemie konsorcyjnym). Chodzi więc o udział konsumentów w systemie konsorcyjnym. Czynność spraw- cza polega tutaj na zarządzaniu i może ona być zrealizowa- na wyłącznie w formie działania. Na czynność tę może skła- dać się pojedyncza czynność, jeżeli jest ona jednoznacznie przejawem zarządzania, jak również zespół czynności za- rządzających, co w praktyce będzie regułą. Wielokrotność zachowań tego typu nie będzie tutaj jednak podstawą do przyjęcia wielości czynów (przestępstw). Przedmiotem tej czynności sprawczej jest mienie gromadzone w ramach grupy z udziałem konsumentów, czyli mieniem uzyska- nym od konsumentów przez sprawcę. Szczególną okolicz- nością towarzyszącą omawianej czynności sprawczej jest stosowanie nieuczciwej praktyki rynkowej, co oznacza, że z charakteru tej czynności musi obiektywnie i jedno- znacznie wynikać naruszenie zakazu prowadzenia syste- mu konsorcyjnego z art. 10 PNPRU. Zarządzanie mieniem systemie konsorcyjnym może sprowadzać się do czynności nieformalnych, jak i formalnych, np. czynności prawnych. Przestępstwo z art. 16 ust. 1 PNPRU ma charakter umyślny i można je popełnić wyłącznie z zamiarem bez- 11 S t u d i a P r a w a P r y w a t n e g o • Z e s z y t 1 ( 2 4 ) 2 0 1 2 pośrednim12. W szczególności jest to przestępstwo kierun- kowe, znamienne celem fi nansowania zakupu produktu w systemie konsorcyjnym. Jeżeli z charakteru prowadzonej działalności cel ten nie wynika jednoznacznie, to brakuje podstaw do przypisania sprawcy znamion strony podmio- towej omawianego czynu zabronionego. Należy jednak podkreślić, iż – z drugiej strony – warunkiem jego odpo- wiedzialności karnej nie jest faktyczna znajomość obowią- zującego prawa, a w szczególności świadomość, że stosuje się nieuczciwą praktykę rynkową w rozumieniu rozpatry- wanej ustawy. Sprawca musi jednak świadomie zarządzać mieniem gromadzonym w ramach grupy z udziałem kon- sumentów w celu fi nansowania zakupu produktu w syste- mie konsorcyjnym. Charakter znamion strony przedmio- towej pozwala przyjąć, iż ich realizacja w praktyce będzie równoznaczna z wypełnieniem przez sprawcę znamion strony podmiotowej. Karalne zachowanie się sprawcy przestępstwa (strona przedmiotowa czynu zabronionego) z art. 16 ust. 2 PNPRU polega na stosowaniu nieuczciwej praktyki rynkowej przez organizowanie grupy konsumentów, która jest organizowa- na w celu fi nansowania zakupu produktu w systemie kon- sorcyjnym. Chodzi zatem w istocie o organizowanie grupy konsumentów we wskazanym celu. Czynność sprawcza po- lega tutaj na organizowaniu grupy konsorcyjnej, tj. podję- ciu zespołu takich zachowań, które faktycznie sprowadzają się do ustanowienia takiej grupy (bez konieczności rozpo- częcia aktywności ekonomicznej ze strony jakiegokolwiek z jej członków). Czynność tę można zrealizować wyłącznie w formie działania, a jej przedmiotem są konsumenci. Organizowanie systemu konsorcyjnego może być reali- zowane w niekaralnej formie przygotowania, jak i karalnej formie usiłowania. Dokonanie tego przestępstwa będzie polegało na wykreowaniu przez sprawcę zorganizowanej struktury osobowej powołanej dla fi nansowania zakupu produktu w systemie konsorcyjnym. Karalne zorganizowa- nie nie musi przyjąć charakteru sformalizowanej struktury, wystarczy jedynie, że struktura ta będzie zorganizowana faktycznie. Omawiana czynność musi być na tyle jedno- znaczna, aby bezspornie pozwalała uznać, iż jej celem jest funkcjonowanie systemu konsorcyjnego. Cel ten określa treść strony podmiotowej omawianego przestępstwa, jest ono zatem przestępstwem kierunkowym. Kwalifi kowany typ obu wyżej wymienionych przestępstw opiera się na szczególnym elemencie strony przedmiotowej w postaci wielkiej wartości mienia zgromadzonego w celu fi nansowania zakupów w systemie konsorcyjnym. Wielka wartość mienia, zgodnie z przepisem art. 115 § 6 KK, wyno- si co najmniej 1 000 000 zł. Jakkolwiek omawiany element kwalifi kuje oba typy wyżej wymienionych przestępstw, to jednak w praktyce będzie on odnosił się przede wszystkim do karalnego zarządzania systemem konsorcyjnym, ponie- waż to w tej sytuacji będzie dochodziło do gromadzenia 12 Por. J. Skorupka, Prawo karne gospodarcze, s. 205. 12 i rozporządzania mieniem konsumentów. Przy karalnym organizowaniu grupy konsumentów okoliczność ta raczej nie będzie występowała. Wszystkie przestępstwa z art. 16 PNPRU są występkami, przy czym przestępstwa z ust. 1 i 2 są zagrożone identycz- nie, tj. karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5, a ich typ kwalifi kowany z ust. 3 – karą pozbawienia wolno- ści od 6 miesięcy do lat 8. Zastosowanie w ostatnim przypadku tak surowej sank- cji karnej rodzi uzasadnioną wątpliwość. Niewątpliwie prognoza ustawodawcy o wysokim stopniu społecznego niebezpieczeństwa omawianego typu czynu zabronionego związana jest z zaistnieniem nieuczciwej praktyki rynko- wej obejmującej nie tylko większą liczbę osób, ale i również wielką wartość mienia zgromadzonego w celu fi nansowa- nia zakupów w systemie konsorcyjnym. Należy jednak od- notować, iż ten rodzaj sankcji przewidziany jest w Kodeksie karnym dla najcięższych występków, które zasadniczo cha- rakteryzuje zamiar bezpośredni (np. w art. 286 KK – prze- stępstwie oszustwa). W tym przypadku prawodawca, na- ruszając założenie ultima ratio kary pozbawienia wolności, położył nacisk na odstraszający aspekt sankcji karnej, gdy tymczasem powinna ona stanowić racjonalny i elastyczny instrument oddziaływania na przestępcę. II. Przestępstwa naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa Przestępstwa naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa wskazane są w art. 23 ZNKU. W szczególności przepis art. 23 ust. 1 określa przestępstwo ujawnienia lub wykorzy- stania tajemnicy przedsiębiorstwa, a przepis art. 23 ust. 2 – przestępstwo przywłaszczenia tajemnicy przedsiębiorstwa. Przepisy te karnoprawnie sankcjonują czyn nieuczciwej konkurencji naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa okre- ślony w art. 11 ust. 1 ZNKU. Ustawodawca chroni tutaj tajemnicę przedsiębiorcy, po- nieważ słusznie zakłada, iż nieuprawniony obrót informa- cjami stanowiącymi przedmiot takiej tajemnicy narusza w sposób bezpośredni i istotny zasadę uczciwej rywalizacji gospodarczej. Restrykcyjna karnoprawna metoda ochro- ny uczciwej konkurencji znajduje pełne uzasadnienie w szczególnej gospodarczej wadze informacji niejawnych przedsiębiorcy, które – będąc oryginalnym wytworem je- go działalności – stanowią podstawę jego sukcesu gospo- darczego. Przestępstwo z art. 23 ust. 1 ZNKU ma charakter indy- widualny. Jego sprawcą może być wyłącznie osoba fi zyczna, na której ciążył obowiązek zachowania tajemnicy przedsię- biorstwa. Wynika to z treści znamion, jakimi posłużył się ustawodawca. Wskazuje on w szczególności, iż czynności sprawcze (sprawcy) realizowane są „wbrew ciążącemu na nim obowiązkowi w stosunku do przedsiębiorcy”. Z dal- szej części dyspozycji rozważanego przepisu wynika, iż jest S t u d i a P r a w a P r y w a t n e g o • R. Zawłocki, Karnoprawna ochrona konkurencji to obowiązek, który sprowadza się do zakazu ujawniania innej osobie lub wykorzystywania we własnej działalności gospodarczej informacji stanowiącej tajemnicę przedsię- biorstwa. Oznacza to, że podmiotem analizowanego czynu zabronionego (przestępstwa) może być tylko osoba, której przedsiębiorca powierzył informację stanowiącą tajem- nicę przedsiębiorstwa. Sprawcą tego przestępstwa może więc być tylko ta osoba, która świadomie przyjęła na siebie obowiązek dochowania tajemnicy przedsiębiorstwa. Speł- nienie tego warunku wymaga zaś realizacji przez przed- siębiorcę określonych czynności, takich jak: wykreowanie i określenie informacji objętych tajemnicą, przekazanie ich pracownikowi z podaniem ich szczególnego statu- su oraz opracowanie mechanizmów uniemożliwiających upublicznienie tych informacji. Na tej podstawie można stwierdzić, iż szczególny status sprawcy omawianego prze- stępstwa w istocie zależny jest od spełnienia wielu warun- ków przez przedsiębiorcę. Obowiązek sprawcy może tutaj zaistnieć i być naruszony tylko przy uprzednim spełnieniu obowiązku przedsiębiorcy13. Ustawodawca chroni przed- siębiorcę warunkowo, czy też właściwiej – udziela ochrony tylko tym przedsiębiorcom, którzy nie tylko posiadają in- formacje, które należy chronić, lecz również sami poczy- nili starania w celu ochrony tych informacji. Identyfi kacja cechy szczególnej sprawcy omawianego przestępstwa wy- maga więc zbadania wielu okoliczności, które nie stanowią właściwości samego sprawcy, lecz jego stosunku z przed- siębiorcą (pracodawcą). Karalne zachowanie się sprawcy przestępstwa (strona przedmiotowa czynu zabronionego) z art. 23 ust. 1 ZNKU polega na wyrządzeniu poważnej szkody przedsiębior- cy przez ujawnienie innej osobie lub wykorzystanie we własnej działalności gospodarczej informacji stanowiącej tajemnicę przedsiębiorstwa, wbrew istniejącemu wobec przedsiębiorcy obowiązkowi do jej zachowania. Czynno- ści sprawcze są tutaj określone alternatywnie i sprowadzają się do ujawnienia tajemnicy przedsiębiorstwa lub wykorzy- stania jej we własnej działalności. Czynności te mogą być zrealizowane przez działanie albo zaniechanie, a ich przed- miotem jest informacja objęta tajemnicą przedsiębiorstwa. Tajemnicę przedsiębiorstwa defi niuje przepis art. 11 ust. 4 ZNKU. Okolicznością czynności sprawczej jest istnienie tajemnicy przedsiębiorstwa i obowiązku sprawcy do jej dochowania. Faktycznym warunkiem jest tutaj ponadto faktyczne dysponowanie przez sprawcę takimi informacja- mi. Należy przy tym podkreślić, że chodzi tutaj wyłącznie o informacje objęte tajemnicą obowiązującą sprawcę. Inne informacje, w tym również niejawne, które są w dyspozy- cji sprawcy nie mogą być uznane za przedmiot omawia- nych czynności sprawczych (karalnych). Przestępstwo to ma charakter materialny, a karalnym skutkiem czynności sprawczych jest wyrządzenie przedsiębiorcy poważnej szkody. Prawo karne nie defi niuje pojęcia „poważnej szko- dy”, dlatego też doktryna różnie je interpretuje. Wydaje się, że chodzi tutaj o szkodą majątkową (stratę i utracone ko- rzyści) lub niemajątkową, której „poważną” wartość należy oceniać w odniesieniu do skali prowadzonej działalności gospodarczej danego przedsiębiorcy, a więc wartości jego majątku (kryterium względne)14. Należy jednak podkreślić, że wobec szkody niemajątkowej (braku majątkowej) oma- wiany próg karalnej szkody pozwala przyjąć jej istnienie w dużym przedsiębiorstwie, jeżeli naruszenie tajemnicy istotnie negatywnie zakłóciło jego funkcjonowanie. Ustawodawca wymaga, aby czyn sprawcy przestęp- stwa naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa był umyślny. Sprawca ten musi więc mieć zamiar popełnienia rozwa- żanego czynu zabronionego. Warunek ten jest spełniony wtedy, gdy sprawca ma świadomość spoczywającego na nim obowiązku dochowania tajemnicy przedsiębiorstwa i posiadania niejawnych informacji oraz wolę ich ujaw- nienia lub wykorzystania w sposób określony w ustawie. Wolą sprawcy tego przestępstwa jest również wyrządzenie przedsiębiorcy poważnej szkody, co wymaga odrębnego wykazania, ponieważ w praktyce nie każde naruszenie ta- jemnicy przedsiębiorstwa wywołuje taki karalny skutek. Czyn sprawcy może być realizowany z zamiarem bezpo- średnim albo ewentualnym, chociaż ta ostatnia możliwość w praktyce występuje rzadko, a to z uwagi na szczególną treść i okoliczności czynności sprawczych. W praktyce naj- częściej sprawca tego przestępstwa będzie działał w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, jakkolwiek ta specyfi czna treść jego przeżyć psychicznych jest obojętna z punktu wi- dzenia jego odpowiedzialności karnej i będzie kwalifi kowa- na jako zamiar bezpośredni. Przestępstwo z art. 23 ust. 2 ZNKU jest powszechne, ponieważ jego sprawcą może być każda osoba podlegająca odpowiedzialności karnej. Karalne zachowanie sprawcy jest tutaj określone jako ujawnienie innej osobie lub wyko- rzystanie we własnej działalności gospodarczej informacji stanowiącej tajemnicę przedsiębiorstwa uzyskaną przez niego bezprawnie. Czynności sprawcze są tutaj określo- ne identycznie jak w przestępstwie z art. 23 ust. 1 ZNKU. Jednak ich przedmiotem mogą być tylko takie informa- cje stanowiące tajemnicę przedsiębiorstwa, które sprawca uzyskał bezprawnie. Chodzi więc o sprawcę, któremu nie powierzono tych informacji legalnie, a zatem nie spoczy- wał na nim obowiązek dochowania tajemnicy przedsię- biorstwa (w zakresie tych informacji). Konieczne jest więc, aby przed realizacją czynności sprawczej sprawca nabył informacje niejawne, przy czym nie jest istotne, czy zdo- był je z inicjatywy własnej, czy też innej osoby. Omawiane przestępstwo ma charakter formalny. Sprawca dokonuje go już w chwili ujawnienia lub wykorzystania informacji objętych tajemnicą. 13 Por. T. Knypl, Zwalczanie nieuczciwej konkurencji, s. 125–126. 14 Por. M. Mozgawa, w: Prawo karne gospodarcze (pod red. O. Gór- niok), s. 158–160. 13 S t u d i a P r a w a P r y w a t n e g o • Z e s z y t 1 ( 2 4 ) 2 0 1 2 Przestępstwo to również ma charakter umyślny. Jego sprawca musi więc mieć świadomość, że posiada infor- macje objęte tajemnicą przedsiębiorstwa oraz wolę ich ujawnienia lub wykorzystania. Karalny jest tutaj nie tylko zamiar bezpośredni, lecz również ewentualny. Oznacza to m.in., iż karalne jest również tutaj zachowanie, któremu towarzyszy „godzenie się” z ewentualnością, że określone informacje są objęte tajemnicą przedsiębiorstwa. Omawiane przestępstwa są występkami zagrożonymi alternatywnie karą grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. III. Przestępstwo oszukańczego splagiatowania produktu Przestępstwo oszukańczego splagiatowania produktu określone jest w art. 24 ZNKU. Przepis ten sankcjonuje czyn nieuczciwej konkurencji określony w art. 13 ust. 1 ZNKU. Uczciwa konkurencja gospodarcza polega również na powstrzymywaniu się od nieuprawnionego naśladownic- twa cudzych produktów. Podrabianie cudzych produktów stanowi rażące nadużycie wolności gospodarczej i istotnie ogranicza możliwość legalnego korzystania z tej wolności innym podmiotom. Ustawodawca słusznie więc udziela uczestnikom obrotu gospodarczego karnoprawnej ochrony przed takimi szkodliwymi praktykami. Przestępstwo to ma charakter powszechny, może je po- pełnić każda osoba podlegająca odpowiedzialności karnej. Czyn wskazany w powołanym przepisie w praktyce naj- częściej jest realizowany przez jednostki organizacyjne (np. osoby prawne). Rzadko jest on wynikiem działania jednej osoby albo grupy osób, wymaga bowiem technicznego, or- ganizacyjnego i fi nansowego zorganizowania. Tymczasem przepisy karne ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkuren- cji nie zawierają klauzuli odpowiedzialności zastępczej, co sprawia, iż w omawianym zakresie do odpowiedzialności karnej mogą być pociągane wyłącznie osoby fi zyczne dzia- łające we własnym imieniu i na własną rzecz. W znacz- nym stopniu osłabia to funkcję ochronną przepisu art. 24 ZNKU, przez jego wąski zakres podmiotowy. Karalne zachowanie się sprawcy przestępstwa (strona przedmiotowa czynu zabronionego) z art. 24 ZNKU pole- ga na wyrządzeniu poważnej szkody przedsiębiorcy przez skopiowanie zewnętrznej postaci produktu lub wprowa- dzenie do obrotu tak skopiowanego produktu, za pomocą technicznych środków reprodukcji, stwarzając tym moż- liwość wprowadzenia klientów w błąd co do tożsamości producenta lub produktu. Alternatywnie wskazane czyn- ności sprawcze polegają tutaj na skopiowaniu produktu lub wprowadzeniu takiego produktu do obrotu. Mogą one być zrealizowane wyłącznie w formie działania, a ich przed- miotem jest produkt będący nieuprawnioną kopią cudzego produktu oryginalnego. Warunkiem ustawowym jest, aby 14 wskazane czynności sprawcze były zrealizowane za pomo- cą techn
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Studia Prawa Prywatnego. Zeszyt 1/2012
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: