Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00560 010961 7499531 na godz. na dobę w sumie
Studia Prawa Prywatnego. Zeszyt 2/2013 - ebook/pdf
Studia Prawa Prywatnego. Zeszyt 2/2013 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 60
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Studia Prawa Prywatnego to kwartalnik związany z najbardziej prestiżową serią książkową w ofercie Wydawnictwa C.H. Beck: System Prawa Prywatnego, publikowaną we współpracy z Instytutem Naukowym PAN.
Opiekę merytoryczną nad kwartalnikiem sprawują najwybitniejsze autorytety polskiego prawa prywatnego. Redaktorem Naczelnym jest prof. Zbigniew Radwański.
Artykuły prezentowane w Studiach Prawa Prywatnego dotyczą zagadnień wywodzących się z: prawa cywilnego, rodzinnego, autorskiego, własności przemysłowej, prawa konkurencji, prawa spółek, prawa papierów wartościowych oraz prawa prywatnego międzynarodowego. W nowatorski sposób przygotowywane są teksty, tzn. zawarta jest w nich analiza polskiego prawa prywatnego ze wskazaniem na modelowe (systemowe) rozwiązania, a nie tylko komentarz do aktualnego ustawodawstwa. Ten sposób prezentacji zagadnień prawnych pozwala Czytelnikom na bardziej transparentne zapoznanie się z daną tematyka.

Rada Programowa: prof. Janusz Barta, prof. Edward Gniewek, prof. Wojciech J. Katner, prof. Bogudar Kordasiewicz, prof. Ewa Łętowska, prof. Adam Olejniczak, prof. Janina Panowicz-Lipska, prof. Maksymilian Pazdan, prof. Zbigniew Radwański, prof. Jerzy Rajski, prof. Marek Safjan, prof. Ryszard Skubisz, prof. Tadeusz Smyczyński, prof. Stanisław Sołtysiński, prof. Andrzej Szajkowski, prof. Andrzej Szumański, prof. Janusz Szwaja.

Redaktor Naczelny: prof. Zbigniew Radwański †

Zastępca Redaktora Naczelnego: prof. Bogudar Kordasiewicz

Kolegium Redakcyjne: dr hab. Małgorzata Bednarek, prof. Piotr Machnikowski, dr Agnieszka Mikos-Sitek, dr Ewa Skibińska, dr Monika Tarska

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

S p i s t r e ś c i Beata Giesen Ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa na gruncie art. 11 ZNKU ................................. 3 Protection of company’s trade secrets under Art. 11 of the Unfair Competition Act .................................... 4 Der Schutz des Betriebsgeheimnisses nach Art. 11 des Gesetzes über die Bekämpfung des unlauteren Wettbewerbs ........................................................................................................................... La protection du secret industriel dans le cadre de l’art. 11 du droit contre la concurrence déloyale ......... 4 5 Dawid Miąsik Międzynarodowe i europejskie prawo konkurencji ................................................... 23 International and EU Competition Law ........................................................................................................... 23 Internationales und Europäisches Wettberwerbsrecht ................................................................................... 23 Le droit international et européen de la concurrence .................................................................................... 24 Ludwik Jurek Wolność debaty historycznej a ochrona dóbr osobistych w orzecznictwie sądów polskich i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka ...................................... 39 The freedom of historical debate and protection and personal rights in the judgments of Polish courts and the European Court of Human Rights ...................................................................................................... 39 Freiheit der historischen Debatte und Schutz der persönlichen Güter in der Rechtsprechung der polnischen Gerichte und des EGMR........................................................................................................... 40 La liberté du debat historique dans la jurisprudence polonaise ainsi que dans la jurisprudence de la Cour européenne des droits de l’homme ............................................................................................... 40 Zeszyt 2(29) 2013 Studies in Private Law / Studien zum Privatrecht / Les études du droit privé Studia Prawa Prywatnego Rada Programowa: Prof. Janusz Barta, Prof. Edward Gniewek, Prof. Wojciech J. Katner, Prof. Bogudar Kordasiewicz, Prof. Ewa Łętowska, Prof. Adam Olejniczak, Prof. Janina Panowicz-Lipska, Prof. Maksymilian Pazdan, Prof. Zbigniew Radwański †, Prof. Jerzy Rajski, Prof. Marek Safjan, Prof. Ryszard Skubisz, Prof. Tadeusz Smyczyński, Prof. Stanisław Sołtysiński, Prof. Andrzej Szajkowski, Prof. Andrzej Szumański, Prof. Janusz Szwaja Redaktor Naczelny: Prof. Zbigniew Radwański † Zastępca Redaktora Naczelnego: Prof. Bogudar Kordasiewicz Kolegium Redakcyjne: Dr hab. Małgorzata Bednarek, Prof. Piotr Machnikowski, Dr Agnieszka Mikos-Sitek, Dr Ewa Skibińska, Dr hab. Monika Tarska Redakcja: Karolina Bloch, Agata Ponikowska, Ewa Sadowska Konsultacja językowa: Marta Bem, Dariusz Łubowski, Elżbieta Puławska © Wydawnictwo C.H. Beck 2013 Wydawnictwo C.H. Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00–203 Warszawa Skład i łamanie: DTP Service Druk i oprawa: Elpil, Siedlce Nakład: 1800 egz. Wersja pierwotna: wydanie papierowe ISSN: 1895-1279 Beata Giesen* Ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa na gruncie art. 11 ZNKU S p i s t r e ś c i § 1. Uwagi wstępne ................................................... 7 § 2. Ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa – rozważania historyczne ..................................... 7 § 3. Przedmiot ochrony przewidzianej w art. 11 ZNKU ................................................... 8 § 4. Podstawowe cechy czynu nieuczciwej konkurencji wskazanego w art. 11 ZNKU ............. 10 I. Uwagi wprowadzające ........................................... 10 II. Pojęcie informacji posiadającej wartość gospodarczą .......................................................... 10 1. Ogólne pojęcie informacji przedsiębiorstwa ...... 10 2. Tajemnica przedsiębiorstwa a pojęcie know-how ........................................................ 10 3. Wymóg wartości gospodarczej .......................... 11 4. Pozostałe cechy tajemnicy przedsiębiorstwa ....... 11 III. Związek informacji z prowadzonym przedsiębiorstwem ................................................ 11 IV. Objęcie informacji tajemnicą ................................. 12 1. Ograniczony krąg osób mających dostęp do tajemnicy ..................................................... 12 2. Wola zachowania informacji w tajemnicy .......... 13 § 5. Postacie deliktu naruszenia tajemnicy .................. 14 I. Uwagi wprowadzające ........................................... 14 II. Przekazanie, ujawnienie lub wykorzystanie cudzych informacji ............................................................. 14 III. Szpiegostwo gospodarcze ...................................... 14 § 6. Sytuacja prawna pracownika wobec zakazu przekazywania, ujawniania lub wykorzystania cudzych informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa ................................................. 15 I. Uwagi wprowadzające ........................................... 15 II. Obowiązek zachowania tajemnicy przez pracowników przedsiębiorstwa ............................... 15 III. Pozycja prawna osób zobowiązanych do zachowania tajemnicy po ustaniu stosunku pracy lub innego stosunku prawnego, na podstawie którego świadczyły one pracę na rzecz przedsiębiorcy .......................................... 16 1. Uwagi wstępne ................................................. 16 2. Analiza art. 11 ust. 2 ZNKU ............................... 16 Literatura .................................................................. 20 Wykaz skrótów .......................................................... 20 * Autorka jest adiunktem w Katedrze Prawa Cywilnego Uniwersytetu Łódzkiego. 3 S t u d i a P r a w a P r y w a t n e g o • Z e s z y t 2 ( 2 9 ) 2 0 1 3 Protection of company’s trade secrets under Art. 11 of the Unfair Competition Act Ta b l e o f c o n t e n t s § 1. Introductory remarks ........................................... 7 § 2. Protection of company’s trade secrets – a historical outline ............................................ 7 § 3. What is protected in the light of Art. 11 of the Unfair Competition Act ....................................... 8 § 4. The key characteristics of an unfair competition practice referred to in Art. 11 of the Unfair Competition Act .................................................. 10 § 5. Forms of the tort of misappropriation of trade secrets ................................................................ 14 § 6. The legal situation of employees with regards to the ban on transferring, disclosing or using third-party information classifi ed as company’s trade secret ......................................................... 15 Bibliography ............................................................. 20 List of abbreviations .................................................. 20 Der Schutz des Betriebsgeheimnisses nach Art. 11 des Gesetzes über die Bekämpfung des unlauteren Wettbewerbs I n h a l t s v e r z e i c h n i s § 1. Einführung ........................................................... 7 § 2. Der Schutz des Betriebsgeheimnisses – historisches 7 § 3. Gegenstand des Schutzes von Art. 11 des Gesetzes über die Bekämpfung des unlauteren Wettbewerbs ................................. 8 § 4. Grundstruktur der Verletzungshandlung nach Art. 11 des Gesetzes über die Bekämpfung des unlauteren Wettbewerbs ................................. 10 § 5. Begehungsformen des Delikts der Geheimnisverletzung ....................................... 14 § 6. Rechtsposition des Arbeitnehmers hinsichtlich des Verbots der Weitergabe, der Offenlegung und der Verwendung von Informationen, die Gegenstand von Betriebsgeheimnissen sind ..... 15 Schrifttum ................................................................... 20 Verzeichnis der Abkürzungen ....................................... 20 4 S t u d i a P r a w a P r y w a t n e g o • B. Giesen, Ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa na gruncie art. 11 ZNKU La protection du secret industriel dans le cadre de l’art. 11 du droit contre la concurrence déloyale Ta b l e d e s m a t i è r e s § 1. L’introduction ...................................................... 7 § 2. La protection du secret industriel – les remarques historiques .......................................................... 7 § 3. Le sujet de la protection prévue dans l’art. 11 du droit contre la concurrence déloyale ............... 8 § 4. Les caractéristiques de base de l’acte de la concurrence déloyale indiquées dans l’art. 11 du droit contre la concurrence déloyale ............... 10 § 5. Les formes du délit de l’abus du secret ................. 14 § 6. La situation juridique de l’employé dans le cadre de l’interdiction du transfert, de la divulgation ou de l’usage des informations d’autrui défi nies commes le secret industriel ................................. 15 La littérature ............................................................. 20 La liste des abréviation .............................................. 20 5 S t u d i a P r a w a P r y w a t n e g o • Z e s z y t 2 ( 2 9 ) 2 0 1 3 § 1. Uwagi wstępne W dzisiejszej gospodarce sekrety produkcyjne lub in- nego rodzaju tajemnice związane z prowadzeniem przed- siębiorstw są często istotnym narzędziem w konkurencji. Tajemnicą objęte są bowiem z reguły takie informacje, których posiadanie decyduje o utrzymaniu lub umacnia- niu przez przedsiębiorcę jego pozycji na rynku. Ich wyko- rzystywanie przez konkurentów może oznaczać przegraną w rywalizacji, a w każdym razie fakt ten może pozbawiać jej posiadacza istotnego atutu w grze rynkowej. Nietrudno zatem zrozumieć powody, dla których zjawisko wykorzy- stania „poufnych informacji” jest jednym z kluczowych zagadnień prawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Nie tylko zresztą ta dziedzina prawa zajmuje się zagad- nieniem ochrony poufnych informacji. Jest wiele innych aktów prawnych, w których odnajdujemy regulacje po- święcone tym zagadnieniom. Wystarczy wskazać choć- by na art. 721 KC, który zobowiązuje strony prowadzące negocjacje do nieujawniania i nieprzekazywania innym osobom oraz do niewykorzystywania dla własnych celów informacji, które zostały drugiej stronie udostępnione z zastrzeżeniem poufności. Charakterystyczne jest przy tym to, że każda z regulacji w nieco inny sposób ujmuje zarówno samo pojęcie tajemnicy, jak i przesłanki jej ochro- ny1. Ponieważ przedmiotem niniejszego opracowania jest omówienie zagadnień związanych z ochroną tajemnicy przedsiębiorstwa na gruncie art. 11 ZNKU, to jej analiza wyznacza porządek dalszych rozważań. § 2. Ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa – rozważania historyczne Wykorzystanie cudzej tajemnicy przez konkurenta sta- nowi z pewnością jeden z najstarszych przejawów nierze- telnego współzawodnictwa. Można powiedzieć, że czyn ten jest tak stary, jak stara jest ludzka aktywność na polu gospodarczym. Z historii gospodarczej powszechnie znany jest fakt utrzymywania w tajemnicy technologii wyrobów porcelanowych oraz produkcji jedwabiu w Chinach, czy też technologii obróbki i stopu złota w starożytnej Grecji. Informacje były zawsze w cenie. Ich posiadanie zapew- niało bowiem zwykle przewagę nad rywalem rynkowym. W pewnym sensie tajemnica była od zawsze elementem życia gospodarczego, a od jej ustrzeżenia zależały często lo- sy całego państwa. Nic wiec dziwnego, że za jej naruszenie groziła nawet kara śmierci. Przewidywało ją np. saksońskie rozporządzenie z 1698 r., które wprowadzało generalny zakaz udzielania nauk zawodu „osobom obcym lub po- 1 Por. na ten temat interesujące uwagi E. Traple, Ochrona informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa w ZNKU a ochrona ta- jemnic niejawnych w trakcie negocjacji, MoP 2003, Nr 21, dodatek, s. 6 i n. 6 chodzącym z zagranicy”2. Podobnie pochodzący z 1794 r. Ogólny Landrecht Pruski w następujących słowach zakazy- wał ujawniania cennych informacji: „Ten, kto przełożonego fabryki albo jej pracownika namawia do emigracji i jest mu w tym pomocny, co niesie ze sobą niebezpieczeństwo ujawnienia tajemnicy zawodowej, naraża swoja ojczyznę na niepowetowaną szkodę”3. W średniowieczu ochrona tajemnicy była zadaniem cechów. To one sprawowały pie- czę nad technologiami, pilnie strzegąc, aby nie wpadły one w niepowołane ręce. Ich rola na tym polu była tym większa, jeśli się zważy na fakt, że nieznany był wówczas ani system patentowania wynalazków, ani rejestracji wzorów zdobni- czych4. Ochrona tajemnicy stanowiła zatem jedyny środek prawny, który pozwalał na zachowanie kontroli nad tego typu dobrami. Nie ma oczywiście potrzeby, aby w tym miejscu przyta- czać dalsze przykłady aktów obowiązujących zwykle mocą władzy królewskiej. Warty odnotowania jest jednak cha- rakter ochrony przed opisywanymi czynami. Naruszenie tajemnicy postrzegane było jako akt wymierzony w interesy całego kraju, we władzę samego króla. Początkowo nie do- strzegano w nim ingerencji w sferę wyłączności określonej osoby prywatnej. Sytuacja zmieniła się dopiero z począt- kiem XIX w. Przełomowe znaczenie odegrało w tej kwestii prawo francuskie. Artykuł 418 code penal z 1810 r. ujmował już naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa jako czyn nie- dozwolony wymierzony w osobę prywatną. Bez wątpienia fakt ten nie pozostał obojętny dla dalszego rozwoju norm prawnych, mających na celu ochronę tajemnicy przemy- słowej. W wielu krajach bowiem do dnia dzisiejszego to właśnie regulacje prawnokarne stanowią podstawowy fun- dament w walce z nielegalnym naruszeniem stanu tajem- nicy. W praktyce odgrywają one istotną rolę prewencyjną, uzupełniającą w sposób istotny ochronę cywilnoprawną5. Przykładem wskazanego modelu jest prawodawstwo nie- mieckie. Przepisy o charakterze cywilnoprawnym obowią- zującej w tym kraju nie wymieniają, nawet przykładowo, omawianego czynu jako postaci nierzetelnego współza- wodnictwa. Jest on natomiast przedmiotem regulacji kar- nej, zawartej w tej ustawie6. Dla porządku należy jednak odnotować, że wskazany stan nie wyklucza, co zrozumiałe, dochodzenia przez poszkodowanego roszczeń cywilno- prawnych. Oparciem dla nich może być zarówno generalna klauzula odpowiedzialności (art. 3 UWG), jak i przepisy 2 Por. P. Schmid, Der gesetzliche Schutz der Fabrik- und Geschäfts- geheimnisse in Deutschland und im Ausland, Tübingen 1907, s. 3 i n. 3 Por. P. Schmid, Der gesetzliche Schutz, s. 39 i n. 4 Por. P. Schmid, Der gesetzliche Schutz, s. 24 i n. 5 Od początku zwracano uwagę na słabość ochrony cywilnoprawnej. W przypadku naruszenia stanu tajemnicy, dochodzenie roszczenia o zaniechanie tego naruszenia lub o przywrócenie do stanu poprzed- niego jest bowiem najczęściej bezużyteczne. Raz ujawniona wiado- mość zwykle traci już bezpowrotnie swój przymiot poufności. 6 Podstawowe znaczenie w tej mierze mają § 17–19 UWG. S t u d i a P r a w a P r y w a t n e g o • B. Giesen, Ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa na gruncie art. 11 ZNKU kodeksu cywilnego7. W tym drugim przypadku szczególną rolę odgrywa § 823 oraz 826 KC niem. Jeszcze inną drogę uregulowania omawianego zagad- nienia wybrali prawnicy angielscy. Charakterystyczne dla systemu common law jest to, że ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa wyrosła z zasad equity, które nakazywa- ły poszanowanie stosunku zaufania8. Istotę podejścia do ochrony tajemnicy w Anglii najlepiej oddaje powszechnie cytowana wypowiedź Lorda Donaldsona: „Życie, zarówno w sferze gospodarczej, jak i osobistej byłoby nie do zniesie- nia, gdyby nie można było przekazywać w zaufaniu posia- danych informacji i gdyby poufność ta nie była chroniona przez prawo”9. Warto odnotować, że w prawie angielskim problematyka odpowiedzialności za naruszenie poufnych informacji jest rozpatrywana przede wszystkim na płasz- czyźnie stosunków kontraktowych. Historia polskiej regulacji o ochronie tajemnicy przed- siębiorstwa potoczyła się nieco odmiennie. Od początku, tj. już w pierwszej ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konku- rencji z 2.8.1926 r.10, ochronę tajemnicy przedsiębiorstwa zakotwiczono w przepisach o charakterze cywilnopraw- nym, wprowadzając jednocześnie sankcje karne za oma- wiany czyn. Kluczowe znaczenie miały dwa przepisy wymienionego aktu prawnego, a mianowicie art. 3 i 10. Pierwszy z nich za niedozwolone uznawał wszystkie inne niż wymienio- ne w art. 1 i 2 działania, które szkodząc przedsiębiorcy, naruszały dobre obyczaje. Wśród przykładów tego typu zachowań wymieniano wyjawianie technicznych lub han- dlowych tajemnic przedsiębiorstwa. Działania te zostały jednocześnie zagrożone sankcjami wymienionymi w art. 1 ZNKU z 1926 r. Uwagę zwraca wyróżnienie dwóch typów tajemnicy, a mianowicie tajemnicy technicznej oraz tajem- nicy handlowej. Pierwszy z nich obejmował nie tylko pro- cesy wytwarzania, ale i same wytwory, ich kształt, barwę itp. Pod pojęciem tajemnicy handlowej rozumiano nato- miast te informacje, które dotyczyły aspektów handlowych przedsiębiorstwa, nie zaś procesu wytwarzania. Ich przed- miotem mogły więc być np. lista odbiorców lub dostawców, treść oferty itd. Dodajmy jeszcze, że dla uznania określonej informacji za tajemnicę podlegającą ochronie musiały być spełnione następujące warunki: 1) informacja zachowywana w tajemnicy powinna była posiadać dla przedsiębiorstwa określoną wartość; 7 Na temat znaczenia norm Kodeksu cywilnego w zwalczaniu zjawi- ska naruszania tajemnicy przemysłowej zob. np. T. Heinz, w: Palandt. Bürgerliches Gesetzbuch, München 1986, s. 935, a także Ch. Musiol, Wettbewerbs-zivilrechtlicher Know-howschutz, w: Münchener An- walts Handbuch. Gewerblicher Rechtsschutz (pod red. G. Hassel- blatta), München 2005, s. 897 i n. 8 Na temat angielskiej equit zob. I. C. Kamiński, Słuszność i prawo – szkic prawnoporównawczy, Kraków 2003, s. 86 i n. 9 Podaję za M. Siems, Die Logik des Schutzes von Betriebsgeheim- nissen, WRP 2007, Nr 10, s. 1151. 10 Ustawa weszła w życie 10.10.1926 r. 2) przedsiębiorca musiał mieć wolę, by dany fakt pozo- stawał tajemnicą, a jednocześnie wola ta musiała być dla innych osób rozpoznawalna; 3) informacja nie mogła być ogólnie znana; tajemnica nie traciła jednak swego charakteru przez to, że znało ją ograniczone koło osób11. Dodatkowo podstawą wzmacniająca walkę z nieuczci- wym naruszeniem tajemnicy przedsiębiorstwa był także art. 10 ZKNU z 1926 r., który wprowadzał sankcje karne za wykorzystanie lub przekazanie innym tajemnicy przed- siębiorstwa zdobytej w sposób sprzeczny z prawem lub do- brymi obyczajami. W 1993 r. obowiązująca od 1926 r. została zastąpionym nowym aktem prawnym. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji z 16.4.1993 r. – bo o niej tutaj mowa – w spo- sób odrębny w art. 11 reguluje problematykę deliktu pole- gającego na naruszeniu stanu tajemnicy. Powołany przepis tak oto ujmuje istotę tej postaci nierzetelnego współzawod- nictwa: „Czynem nieuczciwej konkurencji jest przekazanie, ujawnienie lub wykorzystanie cudzych informacji stano- wiących tajemnice przedsiębiorstwa albo ich nabycie od osoby nieuprawnionej, jeżeli zagraża lub narusza interes przedsiębiorcy”. Cechą wyróżniającą polską regulację jest przy tym to, że ustawa zawiera defi nicję tajemnicy przed- siębiorstwa (art. 11 ust. 4 ZNKU). Jej analiza jest przedmio- tem dalszych rozważań. W rozwoju regulacji mającej na celu ochronę omawia- nej postaci nieuczciwej konkurencji dużą rolę odgrywa porozumienie TRIPS, a w szczególności jego art. 3912. Jego znaczenie w tym względzie było w literaturze przedmiotem licznych uwag. Nie ma zatem potrzeby, aby w tym miejscu raz jeszcze przywoływać informacje powszechnie znane13. § 3. Przedmiot ochrony przewidzianej w art. 11 ZNKU Na plan pierwszy wysuwa się pytanie o przedmiot ochro- ny regulacji zawartej w art. 11 ZNKU. Poglądy prezentowa- ne na tym polu tworzą prawdziwą mozaikę różniących się od siebie koncepcji. Zagadnienie to nie jest nowe. W lite- raturze prawniczej od dawna stanowiło ono przyczynek do dyskusji. W XIX w. dość powszechnie prezentowany był pogląd, że tajemnica przedsiębiorstwa stanowi element osobowości przedsiębiorcy. Prawo do tajemnicy postrze- gana wówczas jako własność duchową, stanowiącą jedno- cześnie przejaw osobowości jej dysponenta. Nadanie ściśle 11 Por. Kraus, Zoll, Komentarz ZNKU z 1926 r., s. 199–201. 12 Przepis ma następujące brzmienie: „1. Dla zapewnienia skutecz- ności ochrony przed nieuczciwą konkurencją, jak postanowiono w art. 10 bis Konwencji paryskiej (1967), Członkowie będą chronić informację nieujawnioną zgodnie z ust. 2, a także dane przedstawio- ne rządowi lub agencjom rządowym zgodnie z ust. 3”. 13 Na ten temat obszernie E. Traple, Ochrona informacji, s. 7. 7 S t u d i a P r a w a P r y w a t n e g o • Z e s z y t 2 ( 2 9 ) 2 0 1 3 osobistego charakteru prawu do tajemnicy stało w oczy- wistej sprzeczności z narastającą potrzebą dysponowania tzw. know-how, choćby w postaci możliwości udzielania licencji na ich korzystanie. Dlatego koncepcję tę porzuco- no całkowicie, poszukując jednocześnie innych sposobów na uzasadnienie konieczności ochrony poufnych infor- macji. Z góry należy zaznaczyć, że w tej kwestii do dnia dzisiejszego nie osiągnięto zgody14. Dla jednych ochronie podlegają inwestycje poczynione przez przedsiębiorcę, dla innych z kolei dobrem chronionym jest uczciwa konkuren- cja rozumiana jako wartość sama w sobie. W tym drugim przypadku wykorzystanie cudzej tajemnicy przedstawia, oczywiście pod pewnymi warunkami, rodzaj nadużycia wolności gospodarczej. W końcu można widzieć ochronę objętych tajemnicą informacji jako ochronę szczególnego rodzaju dobra niematerialnego, na straży którego, na mo- cy wspominanego art. 11 ZNKU, stoi prawo podmiotowe o bezwzględnym charakterze15. To właśnie ten ostatni po- gląd wzbudza w literaturze przedmiotu najwięcej kontro- wersji. Z tego względu należy poświęcić mu nieco więcej uwagi. Z góry trzeba zaznaczyć, że nie należy przeceniać tej kwestii, a w każdym razie nie odgrywa ona z punktu wi- dzenia reguł prawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji roli zasadniczej. Uważam bowiem, że przy tak skonstru- owanym modelu odpowiedzialności za delikt nieuczciwej konkurencji, jak to się czyni w polskiej ustawie, charakter prawny interesów nim naruszonych nie ma większego zna- czenia. Przyznaję jednak, że oparcie ochrony tajemnicy na prawie podmiotowym bezwzględnym ułatwia wyjaśnienie wielu wątpliwości. Zważmy bowiem, że podstawowym celem prawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji jest ochrona uczciwej rywalizacji rynkowej (art. 1 ZNKU)16. Nie ulega w wątpliwości, że to ochrona tej właśnie wartości jest pierwszoplanowym celem omawianej regulacji. Tym samym pytanie o to, czy niejako przy okazji art. 11 ZNKU stanowi źródło prawa podmiotowego bezwzględnego do objętej tajemnicą informacji, musi mieć znaczenie wtór- ne. Ponieważ jednak literatura przedmiotu poświęca temu zagadnieniu wiele uwagi, odnieśmy się do niego, choćby w podstawowym zakresie. Udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy przedsiębiorcy służy prawo podmiotowe do poufnych informacji zwią- zanych z prowadzonym przez niego przedsiębiorstwem, 14 Zob. na ten temat obszernie E. Wojcieszko-Głuszko, Ochrona prawna know-how w prawie polskim na tle prawnoporównawczym, ZNUJ PPWI 2002, Nr 81, 146 i n. 15 Tak np. w literaturze polskiej w szczególności S. Sołtysiński, S. Gogulski, w: Szwaja, Komentarz ZNKU, 2013, s. 460 i n.; w lite- raturze zagranicznej obszernie K. Tiedemann, Rechtsnatur und stra- frechtliche Bedeutung von technischem know how, w: Festschrift für E. von Caemmerer (red. R. Ficker, D. König, K. Kreuzer, H. Leser, W. von Bieberstein, P. Schlechtiem), Tübingen 1978, 643 i n. 16 Na temat koncepcji uzasadniających odpowiedzialność za czyn nieuczciwej konkurencji zob. B. Gadek, Generalna klauzula od- powiedzialności za czyn nieuczciwej konkurencji (art. 3 u.z.n.k.), ZNUJ PPWI 2003, Nr 85, s. 64 i n. 8 powinno być poprzedzone wnikliwą analizą wszystkich wchodzących w rachubę interesów. Jak wiadomo bowiem ochrona jednej wartości pociąga za sobą zwykle ogranicze- nie sfery wolności innych. Zadaniem prawa cywilnego jest zaś rozwiązanie potencjalnych sporów. Ich spektakularnym przykładem jest z pewnością konfl ikt pomiędzy przedsię- biorcą, który chce zachować dla siebie określoną wiedzę, a pracownikiem, który wszedł w jej posiadanie i traktuje ją jako element swego własnego doświadczenia zawodowego. Charakterystyczne jest przy tym to, że przy rozwiązaniu powstałych konfl iktów każdy z autorów wydobywa inne aspekty, które, według jego oceny, powinny mieć znaczenie przy ich rozwiązywaniu. Mówi się zatem o ogólnym pra- wie dostępu do informacji, podkreślając, że nikt nie two- rzy przecież w próżni, a czerpanie z dorobku innych jest naturalnym elementem procesu tworzenia. Podnosi się, że nadmierna ochrona, utajnienie informacji ma w istocie dwa oblicza. Z jednej strony, zapewnia przedsiębiorcy, który ją posiada, możliwość czerpania uzasadnionych korzyści ze swej pracy. Ochrona informacji jest w tym przypadku na- grodą dla tych, którzy czynili nakłady, którzy podjęli trud zdobywania doświadczeń zawodowych. W tym sensie, przyznając ochronę tajemnicy przedsiębiorstwa, wspiera się rozwój gospodarczy. Z drugiej strony jednak, przyznanie monopolu przedsiębiorcy wiąże się z ograniczeniem wol- ności, zarówno gospodarczej, jak i tej związanej z wykony- waniem zawodu. W dyskusji na wskazany temat składane są również inne propozycje. Tak np. w literaturze niemieckiej przepisy chroniące tajemnicę przedsiębiorstwa określa się czasami mianem kuźni, w której dokonuje się „obróbki ma- teriałów” dla przyszłych dóbr niematerialnych. W tym sen- sie przyznanie silnej ochrony, znajdującej oparcie w kon- strukcji praw podmiotowych, miałoby stanowić zachętę do „wykuwania” dóbr nowych, których postaci nie są jeszcze dobrze znane we współczesnym obrocie gospodarczym17. Argumentacja zwolenników tezy zakładającej, że przed- siębiorcy służy prawo o bezwzględnym charakterze przebie- ga następująco. Pozycja podmiotu dysponującego poufną informacją wykazuje podobieństwo do tej, którą posiada podmiot takich praw jak: prawo do patentu lub prawo au- torskie, a zatem praw na dobrach niematerialnych. Dys- ponent poufnej informacji może więc udzielać licencji upoważniającej do korzystania z nich; może też, w drodze czynności faktycznych, wykluczyć innych od ich posiadania. W Polsce zwolennicy tezy o możliwości skonstruowania prawa podmiotowego do tajemnicy przedsiębiorstwa się- gają również po inne argumenty. Ich zdaniem wniosek ten wynika wprost z analizy art. 11 ZNKU. Zwraca się uwagę w szczególności na ust. 3 tego przepisu. Zgodnie z jego tre- ścią, zasadę wyrażoną w ust. 1 nie stosuje się wobec tego, kto od nieuprawnionego nabył, w dobrej wierze, na pod- stawie odpłatnej czynności prawnej, informacje stanowiące 17 Por. C. Ann, Know-how – Stiefkind des Geistigen Eigentum?, GRUR 2007, Nr 1, s. 39 i n. S t u d i a P r a w a P r y w a t n e g o • B. Giesen, Ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa na gruncie art. 11 ZNKU tajemnicę przedsiębiorstwa. Zdanie drugie wprowadza przy tym pewien wyjątek od tak nakreślonej reguły, stanowiąc, że „sąd może zobowiązać nabywcę do zapłaty stosownego wy- nagrodzenia za korzystanie z nich, nie dłużej jednak niż do ustania stanu tajemnicy”. W ten sposób sam ustawodawca zakłada – zdaniem propagatorów omawianego stanowiska – że dysponentowi informacji przysługuje uprawnienie do korzystania i rozporządzania tajemnicą przedsiębiorstwa. Ponadto wskazuje się również na aspekty praktyczne przy- znania przedsiębiorcy prawa podmiotowego do posiadanej przez niego informacji. Założenie takie pozwala bowiem na wyjawienie wielu kwestii, które w praktyce powstają przy wykorzystywaniu know-how. Tytułem przykładu wskazuje się na zagadnienie przesłanek ochrony uprawnionego do tajemnicy, ustalenie stosunku wspólności prawa do niej, jej sprzedaży, zastawu, użytkowania itd.18 Na przeciwległym biegunie leży pogląd odmawiający interesom przedsiębiorcy statusu prawa podmiotowego bezwzględnego19. Na jego poparcie przedstawiane są na- stępujące argumenty. Prawo nieuczciwej konkurencji nie chroni informacji jako takiej20. Jej naruszenie nie rodzi żad- nej odpowiedzialności. Brak tu bowiem gwarantowanego prawem monopolu, tak charakterystycznego dla sfery praw skutecznych erga omnes. Normy prawa o zwalczaniu nie- uczciwej konkurencji zapewniają wyłącznie ochronę wo- bec określonych form zachowań, a mianowicie tych, które posiadają znamiona czynu nieuczciwego współzawodnic- twa. Dopiero zatem wystąpienie dodatkowych okoliczności usprawiedliwia postawienie zarzutu dopuszczenia się de- liktu nieuczciwej konkurencji. Uzasadnienie odpowiedzial- ności za jego popełnienie jest różne, tak jak różne są jego postaci. Jeśli więc dochodzi do wykorzystania informacji przez pracownika, to uzasadnienia bezprawności szuka się w nadużyciu stosunku zaufania lub w naruszeniu obowiąz- ku milczenia; gdy ma miejsce szpiegostwo gospodarcze, to podkreśla się nieuczciwe metody wejścia w posiadanie informacji, a mianowicie fakt zdobycia informacji wbrew woli jej posiadacza. W końcu, dość powszechnie zwraca się uwagę na naruszenie reguł uczciwej rywalizacji gospo- darczej. Nieuczciwie pozyskana informacja nie powinna zapewniać przewagi w konkurencji i stwarzać dla rywala trampoliny, pozwalającej mu „przeskoczyć” swego konku- renta w walce o klienta. W poszukiwaniu argumentów przeciwko wyposażeniu przedsiębiorcy w prawo podmiotowe do informacji objętej tajemnicą zwraca się ponadto uwagę na szczególne cechy przedmiotu tak ujmowanego prawa. Przede wszystkim podnosi się, iż jego treść jest niejasna i w istocie nie może być precyzyjnie określona. Jest ona bowiem płynna już ze swej natury21. Poza tym, ujawnienie informacji pozbawia ją poufnego charakteru. Tym samym przez prosty akt upu- blicznienia unicestwiony zostaje przedmiot ochrony. Cecha ta w sposób oczywisty odróżnia ochronę, którą zapewnia poufnej informacji ustawa o zwalczaniu nieuczciwej kon- kurencji, od tej gwarantowanej przez ustawodawcę innym kategoriom dóbr niematerialnych, takich jak np. utwory prawnoautorskie, opatentowane wynalazki itd. Wszystkie przedstawione wyżej argumenty prowadzą do wniosku, że nie ma podstaw do przyznania wyłącznego prawa do posiadania informacji. Z poglądem negującym byt prawa podmiotowego do poufnej informacji nie sposób się zgodzić. Motywy trady- cyjnie wskazywane przez jego zwolenników nie przeko- nują. Odnosząc się do nich, należy podnieść następujące argumenty. Po pierwsze, nie można podzielić zapatrywania, ze w ob- szarze praw na dobrach niematerialnych obowiązuje zasada numerus clausus22. Jej obowiązywanie było bowiem zawsze ograniczone wyłącznie do obszaru praw rzeczowych. Dla- tego we współczesnym piśmiennictwie pogląd ten prezen- towany jest obecnie rzadko23. Nie wydaje się również, aby na przeszkodzie w przyznaniu przedsiębiorcy omawianej kategorii prawa stały cechy związane z jego przedmiotem. Prawdą jest, że ujawnienie tajemnicy prowadzi do unice- stwienia przedmiotu prawa. Nie wydaje mi się jednak, aby fakt ten stanowił okoliczność przesądzającą o charakterze chronionego dobra. Tego typu sytuacja nie należy przecież do rzadkości. Zdarza się przecież, że w wyniku popełnienia czynu niedozwolonego chronione dobro zostaje raz na za- wsze unicestwione, tak, że nie jest możliwe przywrócenie już stanu sprzed naruszenia. Nie można również zgodzić się z twierdzeniem, że nie sposób dostatecznie sprecyzo- wać treść tego prawa. Określa je bowiem sam ustawodawca, wskazując na cechy, które chroniona informacja ma posia- dać. W świetle art. 11 ZNKU znaczenie ma przecież nie każda informacja, lecz jedynie ta, która jest związana z pro- wadzonym przedsiębiorstwem, która ma dla niego określo- ną wartość gospodarczą i w efekcie z tego powodu została ona objęta tajemnica. Wydaje się zatem, że kontury chro- nionego prawa są oznaczone w sposób dostateczny. Można powiedzieć, że ochronie podlega dobro, którym jest poufna informacja, związana z prowadzonym przedsiębiorstwem. Jest to dobro o charakterze niematerialnym, a najlepszym dowodem jego wartości jest fakt, że przedsiębiorca pragnie jego zawartość ukryć w tajemnicy. Nikt nie kwestionuje zresztą, że u podłoża tego prawa leży zawsze określony inte- res gospodarczy. W konsekwencji nikt nie podaje w wątpli- 18 Tak S. Sołtysiński, S. Gogulski, w: Szwaja, Komentarz ZNKU, 2013, s. 461 i n. 19 Tak np. w literaturze polskiej wobec przyznania prawa podmio- towego do poufnej informacji wyraźnie oponuje E. Traple, Ochrona informacji, s. 9 i n. 20 Tak E. Traple, Ochrona tajemnicy, s. 9–10. 21 Por. E. Traple, Ochrona informacji, s. 9 i n. 22 Por. np. D. Lucas, Ist der Numerus clausus der Immaterialgüter- rechte noch zeitgemäss, AJP/PJA 1995, Nr 11, s. 14 i n. 23 W literaturze polskiej tak np. E. Traple, Ochrona informacji, s. 9; a także R. Markiewicz, Umowy licencyjne między jednostkami go- spodarki uspołecznionej, Kraków 1978, s. 40; odmiennie B. Giesen, Umowa licencyjna w prawie autorskim, Warszawa 2013, s. 139–140. 9 S t u d i a P r a w a P r y w a t n e g o • Z e s z y t 2 ( 2 9 ) 2 0 1 3 wość, iż sama informacja gospodarcza może być przedmio- tem czynności prawnych, np. upoważnienia licencyjnego. Z tego powodu, charakteryzując uprawnienie przedsię- biorcy do posiadanej przez niego informacji gospodarczej mówi się czasami o własności w sensie ekonomicznym24. § 4. Podstawowe cechy czynu nieuczciwej konkurencji wskazanego w art. 11 ZNKU I. Uwagi wprowadzające Podstawowym warunkiem ochrony przed czynami opi- sanymi w ust. 1 art. 11 ZNKU jest to, aby informacja była objęta tajemnicą. Stan tajemnicy stanowi zatem centralne pojęcie wskazanej regulacji. Jego wyjaśnieniu należy za- tem poświęcić nieco więcej uwagi. Analiza prawnoporów- nawcza pozwala zaobserwować dwa odmienne podejścia w zdefi niowaniu terminu „tajemnica przedsiębiorstwa”. Dla pierwszego z nich – tak np. w prawie niemieckim – charakterystyczne jest to, że sama ustawa nie przybliża w sposób szczegółowy omawianego stanu, ograniczając się jedynie do wskazania konieczności objęcia informa- cji poufnością, jako przesłanki ochrony. W konsekwencji sprecyzowanie cech, które powinna posiadać informacja dla uznania jej za tajemnicę przedsiębiorstwa, jest pozosta- wione nauce oraz orzecznictwu, które czynią to odwołując się przede wszystkim do art. 39 Porozumienia TRIPS. In- ne podejście właściwe jest prawu polskiemu. Jak wiadomo, art. 11 ust. 4 ZNKU defi niuje tajemnicę przedsiębiorstwa. Zgodnie z jego brzmieniem, pod pojęciem tym rozumie się „nieujawnione do wiadomości publicznej informacje techniczne, technologiczne, handlowe lub organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, co do których przedsiębiorca podjął nie- zbędne działania w celu zachowania ich poufności”. Już na pierwszy rzut oka widać, że tak sformułowana defi nicja nie pokrywa się, a przynajmniej nie w całości, z potocznym rozumieniem stanu „tajemnicy”, choć oczywiście pewne jej cechy w sposób wyraźny nawiązują właśnie do potocznego rozumienia tego pojęcia. Na podstawie treści wspomina- nego art. 11 ust. 4 ZNKU uprawnione jest wyodrębnienie następujących znamion, którymi powinna odznaczać się informacja przedsiębiorstwa: 1) powinna posiadać ona określoną wartości gospodar- czej. Jako przykład tego typu informacji wskazuje się: informację techniczna, technologiczna, handlowa lub organizacyjna przedsiębiorstwa; 2) konieczne jest, aby była ona związana z prowadzonym przedsiębiorstwem; 3) powinna ona stanowić tajemnicę. W ramach trzeciej z wymienionych cech tradycyjnie wyróżnia się dwa elementy: przedmiotowy oraz podmio- towy. Nie wystarcza bowiem, aby informacja została obję- ta tajemnicą, a zatem, aby obiektywnie rzecz biorąc miał do niej dostęp wyłącznie ograniczony krąg osób (element przedmiotowy). Dodatkowo wymaga się jeszcze określonej postawy ze strony przedsiębiorcy (element podmiotowy). Konieczne jest mianowicie, aby przedsiębiorca miał wolę zachowania informacji w tajemnicy. Jej wyrazem jest naj- częściej podjęcie przez uprawnionego określonych działań niezbędnych dla zachowania poufności informacji. II. Pojęcie informacji posiadającej wartość gospodarczą 1. Ogólne pojęcie informacji przedsiębiorstwa W charakterystyce tajemnicy można wyróżnić dwie jej postaci, a mianowicie tajemnicę przedsiębiorstwa han- dlową lub organizacyjną przedsiębiorstwa oraz tajemnicę przemysłową. Podział ten przeprowadzany jest ze względu na charakter informacji objętej tajemnicą. Pierwsza z nich, obejmuje informacje z zakresu kupieckich, handlowych aspektów przedsiębiorstwa. W tym sensie tajemnicę mo- gą stanowić listy klientów, dane o dostawcach, dokumenty ujawniające kalkulacje cen, informacje na temat strategii marketingowej załączniki do umów, powiązania bankowe, metody przeprowadzania kampanii reklamowych czy też dane dotyczące organizacji przedsiębiorstwa. Mianem zaś tajemnicy przemysłowej określa się informacje z zakresu szeroko rozumianej wiedzy technicznej, która najczęściej ma znaczenie dla procesu produkcji, np. konstrukcja ma- szyn, rysunki techniczne dane technologiczne wykorzysty- wane w procesie wytwarzania danego towaru, np. receptur, składu chemicznego. Należy odnotować, że prezentowany podział nosi wy- łącznie charakter przykładowy i służy jedynie zobrazowa- niu występujących w praktyce kategorii informacji, obej- mowanych najczęściej tajemnicą. 2. Tajemnica przedsiębiorstwa a pojęcie know-how Dla oznaczenia informacji związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa w literaturze przedmiotu nierzadko uży- wa się pojęcia know-how. Trudno w sposób jednoznacz- ny ocenić wspomnianą praktykę językową. Jak dowodzi analiza literatury, pojęcie know-how jest terminem, któ- ry nie posiada ostatecznie utrwalonego, jednoznaczne- go znaczenia. Ogólnie rzecz ujmując, know-how wynika z połączenia wiedzy oraz doświadczenia zdobytego przez przedsiębiorcę25. Jego źródłem mogą być zarówno proce- 24 Ch. Ann, Know-how- Stiefkind des Geistigen Eigentums?, GRUR 2007, Nr 1, s. 42. 25 Por. E. Wojcieszko-Gołuszko, Ochrona Prawna know-how w pra- wie polskim na tle prawnoporównawczym, Kraków 2002, s. 16 i n.; a także Nowińska, du Vall, Komentarz do ZNKU, s. 165 i n. 10 S t u d i a P r a w a P r y w a t n e g o • B. Giesen, Ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa na gruncie art. 11 ZNKU sy techniczne, komercyjne, fi nansowe, administracyjne, organizacyjne. Informacje posiadające ów charakter mają zwykle konkretną wartość komercyjną, ponieważ ich po- siadanie umożliwia bądź przynajmniej ułatwia rozwiązanie problemów przy produkcji, rozwoju usług bądź też organi- zacji przedsiębiorstwa itd. Termin ten jest zatem terminem ogólnym, obejmującym wszystko, co może być przemysło- wo wykorzystane. Stąd sięga się po niego dla oznaczenia różnych sytuacji. Defi niując je, wielu autorów odwołuje się do formuły art. 1 ust. 1 lit. i rozporządzenia Komisji (WE) Nr 772/2004 z 7.4.2004 r. w sprawie stosowania art. 81 ust. 3 Traktatu do kategorii porozumień o transferze technolo- gii. Zgodnie z treścią powołanego przepisu, pod pojęciem know-how rozumie się ogół niepodlegających opatentowa- niu, praktycznych informacji, które odpowiadają następu- jącym warunkom: 1) zostały zdobyte w wyniku doświadczeń oraz prób; 2) zostały utrzymywane w tajemnicy, a zatem nie są ani ogólnie znane, ani łatwo dostępne; 3) posiadają znaczenie z punktu widzenia produkcji. Dodatkowo, zgodnie z założeniami powołanego roz- porządzenia, konieczne jest to, aby było możliwe bliższe zidentyfi kowanie informacji objętych tajemnicą, tzn. by były możliwe ich opisanie w takim stopniu, który pozwa- la na stwierdzenie, czy noszą one wszystkie wyżej opisane cechy26. Jedynie wówczas bowiem możliwe jest zweryfi - kowanie tego, czy określona informacja odznacza się ce- chami, pozwalającymi na przyporządkowanie jej do gru- py określanej mianem know-how. Przy takim ujęciu, jak wyżej przedstawione, należy przyjąć, że każde know-how stanowi tajemnicę przedsiębiorstwa. Brak jednak owej za- leżności w przeciwnym kierunku, tzn. nie każda tajemnica przedsiębiorstwa stanowi know-how. Wśród tych ostatnich znajdują się bowiem również informacje jawne, które są powszechnie dostępne. Należy zauważyć, iż zamienne po- sługiwanie się obydwoma pojęciami stanowi raczej pewne- go rodzaju skrót myślowy. Przy bliższej analizie okazuje się bowiem, iż pojęcie know-how nie jest całkowicie tożsame z terminem tajemnicy przedsiębiorstwa. 3. Wymóg wartości gospodarczej Ustawa wymaga, aby informacja objęta tajemnicą po- siadała wartość gospodarczą. Jak wiadomo, warunek ten wprowadzono do treści art. 11 ZNKU później, bo dopiero nowelizacją z 5.7.2002 r.27 Jego zasadność może wzbudzać pewne wątpliwości. Z pewnością wiele zależy od jego ro- zumienia. Na pierwszy rzut oka możliwe jest odczytywa- nie go w dwojaki sposób. Po pierwsze, dosłownie, w tym 26 J. Köhler, w: W. Hefermehl, H. Köhler, J. Bornkamm (red.), Gesetz gegen den unlauteren Wettbewerb UWG, München 2009, s. 1341. 27 Dz.U. Nr 126, poz. 1071. Powołaną nowelizacją wykreślono w tre- ści art. 11 ust. 4 pojęcie „informacje handlowe”. Jednocześnie do przykładowego wyliczenia informacji dodano wymóg posiadania przez nie wartości gospodarczej. znaczeniu wartość gospodarcza tajemnicy wyznaczona jest jej wartością ekonomiczną, dającą się wyrazić w pieniądzu. W tym sensie objęta tajemnicą informacja powinna po- siadać wymierną wartość majątkową. Po drugie, w sposób bardziej ogólny, pozwalający na objęcie tym pojęciem także informacji, które same w sobie nie przedstawiają wartości rynkowej, a mimo to przedsiębiorca posiada uzasadniony interes gospodarczy w ich nieujawnianiu. Cel regulacji – zwalczanie nieuczciwej konkurencji – narzuca, moim zda- niem, konieczność, szerokiego ujęcia przesłanki „wartości gospodarczej”. Umożliwi to objęcie ochroną także tych informacji, które same w sobie nie przedstawiają żadnej wartości majątkowej, a mimo to ich ujawnianie może mieć wpływ na stosunki konkurencji. Z punktu widzenia inte- resów przedsiębiorcy istotny może być bowiem sam fakt utrzymania określonych wiadomości w tajemnicy. W tym przypadku chodzi nie tyle o to, aby konkurenci nie dys- ponowali określoną informacją, lecz o to, aby nie było im wiadomo, że ich rywal jest w jej posiadaniu. 4. Pozostałe cechy tajemnicy przedsiębiorstwa Charakteryzując informację objętą tajemnicą, należy również zwrócić uwagę na inne jej cechy. Tak na przykład z punktu widzenia ochrony obojętne jest to, czy informa- cje mogą być wykorzystane w innym przedsiębiorstwie. W każdym bowiem przypadku, a zatem niezależnie od przydatności informacji, poszkodowany przedsiębiorca będzie miał prawo, oczywiście przy spełnieniu stosownych przesłanek, wystąpić z odpowiednimi roszczeniami na drogę sądową. Dokonując pewnego uogólnienia, można powiedzieć, że przedmiotem ochrony jest każda informa- cja, która ma znaczenie dla pozycji jej dysponenta w życiu gospodarczym, a więc taka, której posiadanie stwarza moż- liwość bądź to uzyskania przewagi na konkurentem, bądź przynajmniej pogorszenia jego ogólnej pozycji na rynku. III. Związek informacji z prowadzonym przedsiębiorstwem Treść art. 11 ZNKU określa w sposób wyraźny pole chronionych informacji. Przypomnimy, mówi się w nim o tajemnicy przedsiębiorstwa. Jest oczywiste, że nie każda informacja posiadana przez osobę przedsiębiorcy posiada wskazany status. Do tego, aby tak było musi ona pozosta- wać w związku z prowadzonym przedsiębiorstwem. Jej treść powinna mieć zatem wyraźne odniesienie do prowa- dzonej działalności gospodarczej. Tym samym, poza obsza- rem ochrony pozostają zwykle wiadomości ze sfery życia prywatnego samego przedsiębiorcy lub jego pracowników. Oczywiście, w praktyce ustalenie wymaganej zależności może nastręczać trudności. Nierzadko bowiem informacje z założenia prywatnej natury w określonych okoliczno- ściach nabierają znaczenia również w życiu gospodarczym. 11 S t u d i a P r a w a P r y w a t n e g o • Z e s z y t 2 ( 2 9 ) 2 0 1 3 Typowym przykładem jest ujawnienie stanu majątkowego osób kierujących przedsiębiorstwem. Ich kondycja fi nan- sowa może mieć bowiem w pewnych sytuacjach znaczenie dla wiarygodności kredytowej całego przedsiębiorstwa, co w efekcie nie jest pozbawione wpływu na stosunek kon- kurencji. IV. Objęcie informacji tajemnicą 1. Ograniczony krąg osób mających dostęp do tajemnicy Z całą pewnością podstawowe znaczenie ma pytanie, kiedy informacja objęta jest tajemnicą. Jak rozumieć stan tajemnicy, czy mamy z nim do czynienia jedynie wówczas, gdy określone wiadomości dostępne są ściśle ograniczone- mu, oznaczonemu kręgowi osób, czy też może wystarcza istnienie pewnych przeszkód w dostępie do nich. Ustawa mówi o informacjach „nieujawnionych do wiadomości pu- blicznej” (art. 11 ust. 4). Użyty zwrot, sam w sobie, w isto- cie niewiele tłumaczy. Jest bowiem pewne, że dla przyjęcia stanu tajemnicy nie wystarcza, aby wiadomości nie zostały ujawnione do wiadomości publicznej. Przecież większość informacji związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa nie stanowi wiedzy powszechnie dostępnej. Nie oznacza to jednak jeszcze, że każda z nich objęta jest tajemnicą. Wyda- je się, że o tajemnicy może być mowa jedynie wówczas, gdy łącznie spełnione są dwa kryteria. Pierwsze z nich odnosi się do informacji, drugie do jej dysponenta. Dla pierwszego kryterium charakterystyczne jest to, że dostęp do informacji jest kontrolowany i przez to ogra- niczony. Z całą pewnością stan tajemnicy nie ma miejsca wówczas, gdy informacje są ogólnie dostępne, np. w ten sposób, że zostają umieszone w Internecie, opublikowa- ne w czasopismach lub w prospektach reklamowych itp. Według zapatrywania powszechnie prezentowanego w na- uce, o ogólnej dostępności jest mowa również wówczas, gdy produkt, którego informacje dotyczą, został wprowa- dzony w obieg, a jego właściwości mogą być zbadane bez większych przeszkód. Tak rozumiany stan tajemnicy nie oznacza to w żadnym razie, że osoba spoza kręgu osób wtajemniczonych pozbawiane są w ogóle możliwości wej- ścia w posiadanie objętych tajemnicą informacji. Przypo- mnijmy, prawo o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji nie gwarantuje wyłączności na informację28. Jeśli faktycznie ma ona miejsce, to stanowi raczej rezultat niejako ubocz- ny, nie zaś efekt realizacji podstawowego celu ustawy. Ce- cha poufności nie oznacza więc, że osoby trzecie, a więc niewtajemniczone, pozbawione są prawa posiadania i ko- rzystania z informacji objętej przez inny podmiot tajemni- cą. Zawsze mogą one wejść w ich posiadanie inną drogą, 28 Tak słusznie S. Sołtysiński, S. Gogulski, w: Szwaja, Komentarz ZNKU, 2013, s.463 12 np. w wyniku własnych doświadczeń. Niektóre informacje ze swej natury są łatwo dostępne, tak że każdy zaintere- sowany, bez większych trudności oraz bez konieczności ponoszenia znaczących nakładów może je pozyskać. W li- teraturze przedmiotu, jako przykład tzw. informacji łatwo dostępnych wskazuje się: adresy klientów, które w każdym czasie bez dużych nakładów można pozyskać z ogólnie dostępnego źródła, informacje na temat urządzenia, któ- re można uzyskać przez podstawową analizę konstrukcji, skład chemiczny produktu, możliwy do odtworzenia przez rozłożenie substancji na czynniki pierwsze29. Jak już powiedziano, stan tajemnicy wymaga, aby do objętych nią wiadomości miał dostęp jedynie ograniczony krąg osób. Wobec tego wyłania się pytanie, czy dla osią- gnięcia owego stanu ma znaczenie to, komu i w jaki sposób powierzono tajemnicę oraz to, jak duży jest to krąg osób. Podstawowe znaczenie wydaje się mieć pierwsza kwestia. Nie jest konieczne, aby przedsiębiorca był jedyną osobą, której informację są znane. Może on, i tak się najczęściej dzieje, powierzyć je innym osobom, np. pracownikom, kooperantom, dostawcom towaru itd. Fakt ten nie prze- kreśla poufności informacji, jednak pod warunkiem, że osoby, którym je powierzono, zobowiązane są do milcze- nia. Jest przy tym sprawą obojętną, jakie jest źródło owego obowiązku. W rachubę wchodzi zarówno ustawowy obo- wiązek poufności, jak i umowa. W tym drugim przypadku powinność zachowania umowy zwykle towarzyszy innym postanowieniom, dopełniając niejako regulację stosunków nawiązywanych pomiędzy przedsiębiorcą a osobą, która uzyskuje dostęp do informacji. Zastrzeżenie w umowie obowiązku przestrzegania tajemnicy towarzyszy często uzgodnienie kary umownej należnej przedsiębiorcy w razie jego naruszenia. Poza tym nierzadko omawiane zastrzeże- nie połączone jest również z zakazem konkurencji. Tak jak powiedziano, stanu tajemnicy nie wyklucza fakt, że informacje nią objęte dostępne są szerszemu gronu osób. W praktyce przedsiębiorca często zmuszony jest wręcz po- wierzyć je jeszcze innym podmiotom. W rachubę wchodzą zarówno pracownicy przedsiębiorstwa, jak i osoby spoza ich grona, np. dostawcy towarów, kooperatorzy produkcji itp. Nie ma przy tym znaczenia, czy krąg osób wtajemni- czonych połączony jest wspólnym celem30. Podobnie obo- jętna jest liczba osób go tworzących. Tajemnica zachowa swój status, jeśli tylko tych, których dopuszczono do jej posiadania, obciąża obowiązek poufności. Obojętne jest przy tym jego źródło. Nierzadko nakłada go sam ustawo- dawca, czyni to zawsze tam, gdzie zachodzi konieczność ochrony stosunku zaufania31. Najczęściej znajduje on swoje 29 J. Köhler, w: W. Hefermehl, H. Köhler, J. Bornkamm (red.), Gesetz gegen den unlauteren Wettbewerb UWG, München 2009, s. 1344. 30 Por. H. Otto, w: R. Jacobs, W. Lindacher, O. Teplizky (red.), UWG. Großkommentar, Berlin–New York 1991, s. 168 i n. 31 Tak np. wprowadza się nakaz zachowania tajemnicy w ustawie z 29.8.1997 r. – Prawo bankowe oraz w ustawie z 30.6.2000 r. – Pra- wo własności przemysłowej. Por. także interesujące rozważania na S t u d i a P r a w a P r y w a t n e g o • B. Giesen, Ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa na gruncie art. 11 ZNKU uzasadnienie w postanowieniach umownych, które wprost określają jego zakres. Jego istnienie wynika jednak czasami też z natury nawiązanych przez strony relacji. Ten właśnie przypadek stwarza w praktyce najwięcej trudności. Typo- wym przykładem, który dość często ma miejsce w życiu gospodarczym, jest ujawnienie poufnych informacji pod- czas negocjacji handlowych prowadzonych z potencjal- nym kontrahentem32. Z orzecznictwa znane są przypadki przejęcia tajemnic przez nieuczciwych klientów, którzy pod pozorem nawiązania współpracy wydobywają, można powiedzieć podstępem, wiedzę, którą następnie wykorzy- stują we własnej działalności gospodarczej albo, co gorsza, sprzedają konkurentom. W ocenie tego twego typu sytuacji zarówno doktryna, jak i orzecznictwo dość zgodnie stają po stronie poszkodowanego, uznając, że obowiązek pouf- ności, choć wprost niewypowiedzialny, to jednak istnieje33. Uzasadnia go zwykle charakter nawiązanych relacji. W praktyce postanowienia tego typu umieszczane są w umowie o pracę, zlecenia, o dzieło lub innej umowie o świadczenie usług na rzecz przedsiębiorcy. W wielu sy- tuacjach udostępnienie informacji jest po prostu koniecz- ne dla wykonywania obowiązków związanych z funkcjo- nowaniem przedsiębiorstwa. Istotne jest przy tym, aby osoba, której powierzono informację o nałożonym na nią obowiązku wiedziała albo przynajmniej powinna móc się o nim dowiedzieć przy dołożeniu należytej staranności. Przedmiotem dyskusji jest natomiast pytanie, czy istnie- je ogólny obowiązek poufności34. Moim zdaniem, moż- na o nim mówić wszędzie tam, gdzie stosunki pomiędzy przedsiębiorcą a osobą, której powierzono tajemnicę, opar- te są na stosunku zaufania. Wówczas bowiem można ist- nienie owego obowiązku można domniemywać. Tytułem temat znaczenia obowiązku zachowania tajemnicy przedsiębiorstwa w prawie prasowym, E. Nowińska, M. du Vall, Zasada odpowiedzial- ności prasy z tytułu naruszenia tajemnicy przedsiębiorcy, w: Prawo prywatne czasu przemian. Księga pamiątkowa dedykowana Profeso- rowi Stanisławowi Sołtysińskiemu (pod red. A. Nowickiej), Poznań 2005, s. 699 i n. 32 Doskonałą ilustracją omawianej problematyki był stan faktyczny w sprawie, która była podstawą wydania orzeczenia przez sąd nie- miecki. W sprawie, znanej pod nazwą Petromax II, strony prowa- dziły negocjacje poprzedzające zawarcie umowy o kooperację przy produkcji narzędzi. Obowiązek zachowania w tajemnicy informacji uzyskanych w trakcie negocjacji nie został w sposób wyraźny uzgod- niony przez strony. Po ich bezowocnym zakończeniu jedna ze stron wykorzystała udostępnione jej rysunki konstrukcyjne narzędzi do rozpoczęcia własnej produkcji tych narzędzi. Uznając powództwo o odszkodowanie, sąd uznał, że pozwany nadużył zaufania, którym obdarzył go jego partner, powierzając mu rysunki planowanych do wspólnej produkcji urządzeń. W konsekwencji zarzut nieuczciwej konkurencji uznano za zasadny, zwłaszcza, że postępowanie po- zwanego przyniosło mu wymierne oszczędności. Zob. orz. BGH z 10.7.1963 r., I b ZR 21/62, NJW 1963, Nr 46, s. 2115 i n. 33 Por. na ten temat K. Kiethe, P. Groeschke, Die Druchsetzung von Schadenersatzansprüchen in Fällen der Betriebs-und Wirtschafts- spionage, WRP 2005, Nr 11, s. 1365 i n. 34 Por. K.-H. Fezer, Der zivilrechtliche Geheimnisschutz im Wettbe- werbsrecht, Festschrift F. Traub, Frankfurt am Main 1994, s. 81 i n. przykładu można wskazać umowę zlecenia. W konsekwen- cji należy przyjąć istnienie wspominanego obowiązku tak- że wówczas, gdy powinność zachowania informacji w po- ufności nie była wprost przedmiotem regulacji umownej. Zgodnie z tym, co zostało wyżej powiedziane, o tym, czy mamy do czynienia ze stanem tajemnicy, decyduje to, czy do objętych nią informacji mają dostęp osoby trzecie, tj. osoby spoza kręgu tych wtajemniczonych przez samego dysponenta tajemnicy. Informacja jest przy tym pozbawio- na wskazanej cechy nie tylko wówczas, gdy dochodzi do jej ujawnienia, lecz także wtedy, gdy możliwa jest jej re- konstrukcja. W tym drugim przypadku chodzi o sytuację, w której przy dołożeniu pewnego wysiłku osoby trzecie mogą odtworzyć potrzebną informację, czyniąc to niejako niezależnie, tj. bez pomocy tego, który informacje już po- siada. Przykładem może być odtworzenie budowy maszy- ny, ustalenie listy klientów itd. Ze zrozumiałych względów możliwość odtworzenia wiadomości zależy od wielu oko- liczności, w tym np. od możliwości technicznych, dostępu do odpowiednich urządzeń, poziomu nauki itd. Nie trzeba przekonywać, że czynniki te mogą kształtować się różnie, w różnych częściach świata. W związku z tym w literaturze przedmiotu pojawia się pytanie o znaczenie zakresu tery- torialnego w ocenie przesłanki „dostępności”: w obrębie jakiego terytorium dana informacja powinna mieć cha- rakter tajny, aby mogła korzystać z ochrony. Nie wdając się w szczegóły, wystarczy w tym miejscu poprzestać na stwierdzeniu, że rozstrzygający jest ten zakres terytorialny, na którym prowadzi swoją działalność gospodarczą przed- siębiorca będący dysponentem tajemnicy. Nie zawsze ustalenie tego, czy informacja objęta jest ta- jemnicą, jest sprawą tak prostą, jakby się to mogło wydawać na pierwszy rzut oka. Tak np. w orzecznictwie pojawiło się pytanie, czy informacja traci swój poufny charakter zawsze wówczas, gdy w jej posiadanie wchodzi osoba nieupraw- niona. W tym zakresie należy przyjąć, że ocena tego, czy informacja posiada jeszcze charakter poufny, czy też prze- ciwnie, stała się wiadomością, do której dostęp może mieć potencjalnie każdy, jest sprawą faktu. W tym względzie wiele zależy od okoliczności danego przypadku, a przede wszystkim od formy naruszenia. 2. Wola zachowania informacji w tajemnicy Przyjęcie stanu tajemnicy wymaga ponadto, aby pod- miot nią dysponujący w sposób świadomy ograniczał do niej dostęp35. Choć wymóg posiadania woli zachowania informacji w tajemnicy nie wynika wprost z tekstu usta- wy, bez niego trudno wyobrazić sobie przecież ów stan. Jej 35 Na „wolę” zachowania informacji w tajemnicy, postrzeganą jako element koniecznego dla zaistnienia chronionego przez ZNKU stanu tajemnicy w literaturze polskiej uwagę zwraca E. Traple, Ochrona informacji, s. 8; w literaturze obcej na ten temat np. H. Otto, w: R. Ja- cobs, W. Lindacher, O. Teplizky (red.), UWG. Großkommentar, s. 170 i n. 13 S t u d i a P r a w a P r y w a t n e g o • Z e s z y t 2 ( 2 9 ) 2 0 1 3 istnienie jest niejako immanentną cechą tajemnicy. Wyklu- czone jest bowiem przypadkowe, tj. niezamierzone utrzy- manie informacji w tajemnicy. § 5. Postacie deliktu naruszenia tajemnicy I. Uwagi wprowadzające Artykuł 11 ZNKU stanowi w istocie podstawę dla wy- odrębnienia kilku postaci czynów nieuczciwej konkurencji, który objęte są zbiorczą nazwą „wykorzystanie tajemnicy przedsiębiorstwa”. W rachubę wchodzi mianowicie prze- kazanie, ujawnienie lub wykorzystanie cudzych informacji. W każdym przypadku, a zatem niezależnie od wyżej wy- mienionych typów czynu, konieczne jest, aby wspominany czyn zagrażał lub naruszał interes przedsiębiorcy. II. Przekazanie, ujawnienie lub wykorzystanie cudzych informacji Oczywiście na plan pierwszy wysuwa się „wykorzysta- nie cudzych informacji”. Dla jego popełnienia obojętne jest, czy dokonuje go osoba, której powierzono poufną infor- mację, a która następnie wykorzystuje ją sprzeniewierzając się ustalonym zasadom, czy też osoba obca, która wchodzi w posiadanie tajemnicy nielegalnie, bądź to nabywając ją od pasera, bądź w wyniku szpiegostwa gospodarczego. Dla postawienia zarzutu popełnienia tej postaci deliktu nie- uczciwej konkurencji nie jest konieczne, aby doszło do wy- korzystania „przejętych” bezprawnie informacji. Z punktu widzenia omawianej ustawy już sam fakt wejścia w posia- danie poufnej informacji może wypełniać znamiona czynu nieuczciwej konkurencji, chociaż przecież do rzeczywiste- go aktu konkurencji mogło jeszcze nie dojść, co więcej – może on być nawet nieplanowany. Kolejna grupa czynów, określana w ustawie pojęciem „ujawnienia tajemnicy”, charakteryzuje się tym, iż naru- szenie stanu tajemnicy następuje przez osoby, które zosta- ły z chronioną informacją zaznajomione. W konsekwencji uzasadnienie bezprawności postępowania nie tkwi w sa- mym fakcie jej posiadania czy nawet wykorzystywania. Jak długo osoba wtajemniczona korzysta z powierzonej jej in- formacji w interesie przedsiębiorcy, który mu ją powierzył, tak długo nie może być mowy o bezprawności. Dopiero ujawnienie powierzonej tajemnicy uprawnia postawie- nie zarzutu popełnienia deliktu nieuczciwej konkurencji. W mowie potocznej ten typ postępowania określany jest często mianem zdrady. Jak pokazuje analiza orzecznictwa, w przypadku zdrady mogą pojawić się trudności z usta- leniem, od którego momentu można mówić już o jego popełnieniu. Zwykle bowiem pracownik, przygotowując 14 się do tego, podejmuje określone czynności, takie jak np.: zbieranie dokumentów wraz z załącznikami, kopiowanie list klientów, świadome analizowanie i zapamiętywanie szczegółów technicznych urządzenia itp. Z punktu widzenia kryterium podmiotowego uprawnio- ne jest przeprowadzenie następującego podziału czynów, których wspólną cechą jest naruszenie stanu tajemnicy: 1) w czasie trwania umowy o pracę lub podobnego sto- sunku prawnego czynu tego może dopuścić się pra- cownik albo inna osoba pracująca dla przedsiębior- stwa. Istota tego czynu przejawia się tym, że osoba ta ujawnia innym podmiotom lub wykorzystuje dla własnych interesów informacje stanowiące tajemnicę przedsiębiorstwa36; 2) również były pracownik przedsiębiorstwa albo inna osoba o zbliżonym statusie prawnym może ujawnić informacje na zewnątrz albo wykorzystać je dla wła- snych interesów. Problematyka rysująca się na tym tle zostanie omówiona poniżej; 3) niewykluczone jest również, że czyn ten popełnia inna osoba niż ta wymieniona w pkt 1) i 2), która w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami lub z przepisami pra- wa uzyskuje dostęp do tajemnicy, a następnie ujawnia ją lub wykorzystuje dla własnej działalności. Możliwe jest także, że osoba taka w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami lub przepisami prawa uzyskuje dostęp do poufnych informacji, lecz zachowuje je dla siebie, nie ujawniając i nie stosując ich. III. Szpiegostwo gospodarcze Z uwagi na specyfi czne cechy odrębnego omówienia wymaga przypadek tzw. szpiegostwa gospodarczego. Cha- rakterystyczne dla niego jest to, że naruszenie tajemnicy następuje przez osobę, która nie została dopuszczona do jej posiadania. Wdziera się ona w stan tajemnicy wbrew woli uprawnionego. Ocena jurydyczna tego typu czynu jest stosunkowo prosta. Jej punkt ciężkości tkwi bowiem w nie- uprawnionym naruszeniu stanu tajemnicy. Nieuczciwość tkwi zatem w bezprawnym – bo nieznajdującym oparcia w zgodzie uprawnionego – wtargnięciu w stan tajemnicy. Najczęściej chodzi tu o przypadek, który w mowie potocz- nej określany jest mianem szpiegostwa gospodarczego lub kradzieży informacji gospodarczej. Sprawcą tego typu czynu może być każdy, a zatem zarówno pracownik, jak i osoba spoza grona zatrudnionych w przedsiębiorstwie. Charakterystyczny dla tej postaci deliktu jest sposób dzia- 36 Tak większość przedstawicieli nauki. Por. np. A. Walaszek-Py- zioł, W. Pyzioł, Czyn nieuczciwej konkurencji (analiza pojęcia), PPH 1994, Nr 10, s. 6, A. Michalak, w: Zdyb, Sieradzka, Komen- tarz ZNKU, 2011, s. 323, Nowińska, du Vall, Komentarz do ZNKU, s. 174. Odmiennie natomiast P. Bogdański, który jest zdania, że czyn z art. 11 ZNKU może popełnić wyłącznie przedsiębiorca, Tajemnice przedsiębiorstwa, MoP 1997, Nr 6, s. 229. S t u d i a P r a w a P r y w a t n e g o • B. Giesen, Ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa n
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Studia Prawa Prywatnego. Zeszyt 2/2013
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: