Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00194 005501 13610387 na godz. na dobę w sumie
Studia bibliotekoznawcze w Polsce. Historia i ewolucja w latach 1945-2015 (ze szczególnym uwzględnieniem przykładu Uniwersytetu Łódzkiego) - ebook/pdf
Studia bibliotekoznawcze w Polsce. Historia i ewolucja w latach 1945-2015 (ze szczególnym uwzględnieniem przykładu Uniwersytetu Łódzkiego) - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 202
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3808-8162-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> pedagogika
Porównaj ceny (książka, ebook (-19%), audiobook).

W prezentowanej monografii przedstawiono historię rozwoju studiów bibliotekoznawczych w Polsce (od czasu ich zainicjowania w Łodzi w roku 1945 po rok 2015). Autorka podkreśla rolę ośrodka łódzkiego jako uniwersyteckiej kolebki nauki o książce i jego udział w dzisiejszej pozycji bibliologii i informatologii pośród dyscyplin naukowych. W publikacji czytelnik znajdzie zarys rozwoju studiów kształcących bibliotekarzy i specjalistów informacji, który przebiegał w poszczególnych ośrodkach indywidualnie - zawsze jednak w odniesieniu do zmian ustawodawstwa szkół wyższych, rozwoju dyscypliny oraz zmieniających się programów kształcenia. Rozwój ten postępował od humanistycznych studiów bibliotekoznawstwa w kierunku studiów związanych z dyscypliną bibliologia i informatologia. Zasadniczym celem publikacji jest próba opisu studiów akademickich w zakresie dyscyplin badających książkę, bibliotekę i informację oraz wykazanie przemian, którym podlegały.

Autorka prezentuje kolejno rozwój kształcenia na wyższej uczelni w zakresie problematyki książki, biblioteki i informacji, modelowanie akademickich kwalifikacji bibliotekarzy i specjalistów informacji oraz charakterystykę treści kształcenia.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Stanisława Kurek-Kokocińska – Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny Katedra Informatologii i Bibliologii, 90-236 Łódź, ul. Pomorska 171/173 RECENZENT Anna Tokarska REDAKTOR INICJUJĄCY Urszula Dzieciątkowska OPRACOWANIE REDAKCYJNE Ewa Siwińska SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/Andrey_Kuzmin © Copyright by Stanisława Kurek-Kokocińska, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07187.16.0.M Ark. wyd. 11,4; ark. druk. 12,625 ISBN 978-83-8088-161-7 e-ISBN 978-83-8088-162-4 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 SPIS TREŚCI Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział I. Rozwój akademickiego kształcenia bibliotekarzy i specjalistów informacji naukowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1. Temat i metoda . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2. Kształcenie akademickie w Polsce w kontekście zmian ustawodawstwa o szkołach wyższych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.3. Początki i rozwój studiów bibliotekoznawczych w latach 1945/1946– 1974/1975 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.4. Rozwój studiów bibliotekoznawczych w okresie PRL w latach 1975/1976– 1989 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.5. Usytuowanie studiów bibliotekoznawczych w strukturze szkoły wyższej . . 1.6. Studia bibliotekoznawcze a przyszłe możliwości zatrudnienia . . . . . . . . . . . . 1.7. Uwarunkowania rozwoju studiów bibliotekoznawczych po transformacji społeczno-ustrojowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.8. Uwagi końcowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział II. Modelowanie specjalistycznych kwalifikacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1. Temat i źródła . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2. Metoda . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3. Ewolucja w realizowaniu przedmiotów i zagadnień nauczania na studiach bibliotekoznawczych w świetle programów kształcenia . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3.1. Początki modelowania specjalistycznych kwalifikacji bibliotekarzy . 2.3.2. Przedmioty i zagadnienia nauczania w świetle wybranych progra- mów i standardów kształcenia bibliotekarzy i specjalistów informa- cji do 2012 r. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3.3. Przedmioty i zagadnienia nauczania w świetle wybranych progra- mów kształcenia bibliotekarzy i specjalistów informacji po 2012 r. 2.4. Uwagi końcowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział III. Tematyka prac dyplomowych realizowanych na studiach biblioteko- znawczych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1. Temat i metoda . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2. Przegląd tematyki z zakresu bibliologii, informatologii i dyscyplin pokrew- nych w świetle prac dyplomowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.3. Uwagi końcowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 9 9 10 13 29 31 37 45 67 69 69 78 80 83 85 104 119 123 123 126 175 179 6 Spis treści Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Opracowania. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Źródła . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Strony WWW instytutów, katedr, pracowni w uniwersytetach . . . . . . . . . . . . . . . Spis prac . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Spis tabel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 181 181 188 193 197 199 WSTĘP Inspiracją do przygotowania prezentowanej publikacji stał się jubileusz 70-lecia Katedry Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej Uniwersytetu Łódzkiego. Pier- wotnym zamiarem było przygotowanie niewielkiego tekstu związanego z obchodzo- ną rocznicą. W trakcie pracy nad tematem stopniowo rozwijał się pomysł opracowa- nia, które wykroczyło by poza doświadczenia i praktykę łódzkiego ośrodka. Historia bibliotekoznawstwa toczyła się na Uniwersytecie Łódzkim od jego powstania zaraz po II wojnie światowej. W tej uczelni zapoczątkowany został roz- wój studiów bibliotekoznawczych w Polsce, które w późniejszym okresie podję- ły również inne szkoły wyższe. Po wprowadzeniu problematyki księgoznawstwa do uniwersyteckich sal wykładowych udziałem Katedry Bibliotekoznawstwa UŁ stało się poniekąd wypracowanie dzisiejszej pozycji bibliologii i informatologii pośród dyscyplin naukowych. Rozwój studiów kształcących bibliotekarzy i specjalistów informacji prze- biegał w poszczególnych ośrodkach indywidualnie, jednak w kontekście zmian ustawodawstwa szkół wyższych, rozwoju dyscypliny oraz zmieniających się pro- gramów kształcenia. Na tym tle można obserwować drogę akademickiego biblio- tekoznawstwa oraz przemiany studiów przygotowujących kadry do pracy w bi- bliotekach i placówkach informacji oraz w innych instytucjach kultury. Studia humanistyczne bibliotekoznawstwa powoli przechodzą do historii. W obszarach kształcenia związanych z bibliologią i informatologią uczelnie pro- wadzą już różne inne kierunki studiów. Spojrzenie na 70-letni okres istnienia studiów, faktycznie zapoczątkowanych jako bibliotekoznawcze, skłania do obszerniejszej wypowiedzi. Jej pierwszym ce- lem jest próba opisania studiów akademickich w zakresie dyscyplin badających książkę, bibliotekę i informację oraz wykazania przemian, którym podlegały i któ- re dokonywały się w ich obszarze. Na zawartość niniejszego studium składają się trzy zasadnicze części. Każ- da z nich stanowi samodzielne zagadnienie pod względem koncepcyjnym, a ele- mentem spajającym całość jest ewolucja studiów bibliotekoznawczych. W części pierwszej omówiono rozwój akademickiego kształcenia w zakresie bibliotekoznawstwa i informacji naukowej w okresie 70 lat w kontekście prze- mian organizacyjnych szkolnictwa wyższego oraz uwarunkowań prawnych, spo- łecznych i technologicznych, które zaistniały w otoczeniu bibliotek i ośrodków 8 Wstęp informacji. W części drugiej przedmiotem uczyniono modelowanie akademi- ckich kwalifikacji bibliotekarzy i specjalistów informacji na podstawie progra- mów kształcenia przygotowanych centralnie i programówl lokalnych. Trzecia część jest charakterystyką treści kształcenia na podstawie analizy tematyki obec- nej w pracach dyplomowych (magisterskich i licencjackich) wykonanych przez studentów bibliotekoznawstwa i informacji naukowej. Zasięg czasowy rozważań obejmuje studia bibliotekoznawcze od ich zainicjo- wania na Uniwersytecie w Łodzi, w 1945 r., poprzez okres PRL, a następnie lata transformacji ustrojowej ostatniego 25-lecia. Zasięg chronologiczny uwzględnia moment związany z reformą szkolnictwa wyższego w formie Krajowych Ram Kwalifikacji dla Szkolnictwa Wyższego (2011) i sytuację do 2015 r. Zakres rozważań dotyczy studiów bibliotekoznawczych w Polsce, jednak z uwagi na historycznie określoną rolę Katedry Bibliotekoznawstwa UŁ jej przy- kład zajął więcej miejsca. Dorobek dydaktyczny Katedry w postaci prac dyplo- mowych (magisterskich i licencjackich) wykonanych tu od 1950 r. posłużył do przedstawienia w zarysie problematyki naukowej studiów bibliotekoznawczych. Podjęta próba sportretowania studiów kształcących bibliotekarzy i specjali- stów informacji naukowej na przestrzeni 70 lat opiera się na badaniu źródeł i ana- lizie literatury przedmiotu, przypomina ważniejsze zdarzenia i fakty. To trudne i odpowiedzialne zadanie poniekąd wyznaczył obecny czas zmian. ROZDZIAŁ I ROZWÓJ AKADEMICKIEGO KSZTAŁCENIA BIBLIOTEKARZY I SPECJALISTÓW INFORMACJI NAUKOWEJ 1.1. Temat i metoda Akademickie kształcenie bibliotekarzy w Polsce zostało zainicjowane na nowo powstałym Uniwersytecie Łódzkim w maju 1945 r.1 Jubileusz uczelni stał się więc także jubileuszem 70-lecia łódzkiego ośrodka bibliotekoznawstwa, a zarazem rocznicą istnienia studiów poświęconych problematyce książki, bi- blioteki i informacji. Ten fakt skłonił do spojrzenia ze szczególną uwagą na za- gadnienie kształcenia bibliotekarzy i specjalistów informacji naukowej na prze- strzeni lat. Piśmiennictwo dotyczące kształcenia bibliotekarzy na wyższej uczelni jest liczne, rozproszone i o różnym charakterze. Wielu autorów publikowało na ten temat, przeważnie w opracowaniach zbiorowych oraz na łamach najważniejszych czasopism dziedzinowych wydawanych przez Stowarzyszenie Bibliotekarzy Pol- skich czy też przez innych wydawców, w tym wydawców uczelnianych. W tej części prezentowanego opracowania moim zamiarem jest opisanie roz- woju akademickiego bibliotekoznawstwa na tle sytuacji w dziedzinie szkolnictwa wyższego w Polsce oraz okoliczności, które zaistniały w otoczeniu bibliotek i po- krewnych placówek informacji. Ta perspektywa wydaje się potrzebna, pozwoli bowiem zaprezentować przebieg edukacji w uczelniach w szerszym kontekście i lepiej zrozumieć przemiany studiów kształcących bibliotekarzy i specjalistów informacji na poziomie wyższym. W obrazie studiów poświęconych problematyce książki, biblioteki i infor- macji wyeksponowany został przykład łódzkiego ośrodka przez wzgląd na histo- ryczną rolę Katedry Bibliotekoznawstwa. Jej indywidualne dzieje stały się w pew- nym stopniu elementem porządkującym tok myśli. 1 O uniwersytecie, http://uni.lodz.pl/ouni/uni [dostęp 1 listopada 2015]. 10 Rozdział I Metodą pracy jest analiza i interpretacja niepublikowanych materiałów ar- chiwalnych (dokumentacja Katedry Bibliotekoznawstwa UŁ) oraz dokumentów życia społecznego (dostępnych w BUŁ), materiałów źródłowych (w postaci do- kumentów prawnych), a także wybranych publikacji. 1.2. Kształcenie akademickie w Polsce w kontekście zmian ustawodawstwa o szkołach wyższych Kształcenie bibliotekarzy i specjalistów informacji naukowej na poziomie wyższym odbywa się w uczelniach według przepisów zawartych w aktach praw- nych. Należy sięgnąć w przeszłość, by spróbować naszkicować przebieg zmiany tych studiów w kontekście zmian ustawodawstwa o szkołach wyższych. Od 1945 r. do dzisiaj sytuacja w dziedzinie szkolnictwa wyższego zmieniała się niejednokrotnie. Wypada zauważyć, że uregulowanie zasad organizacyjnych i sposób funkcjonowania szkolnictwa wyższego jest efektem wydanych przez or- gany władzy kolejnych aktów prawnych. Sprawy szkół wyższych regulował naj- pierw dekret, a potem ustawy (często nowelizowane) oraz liczne rozporządzenia i zarządzenia pochodzące od właściwych ministrów. Wymowa treści obecnych w dokumentach podstawowych dla kształcenia na po- ziomie wyższym świadczy o tym, jakie przeobrażenia dokonały się w naszym kraju. Warto przyjrzeć się choćby wybranym zapisom, by unaocznić i zilustrować kontekst, w jakim przyszło rozwijać się szkolnictwu wyższemu i kształcić kadry specjalistów. Po zakończeniu II wojny światowej jednym z pierwszych dokumentów w sprawach nauki2 był Dekret o organizacji nauki i szkolnictwa wyższego z 1947 r.3 Zawarte tam stwierdzenie „badania naukowe są wolne [art. 1]” zawierało w sobie przekaz o działaniu uczelni wolnym od względów ideologicznych. W kolejnych aktach prawa o szkolnictwie wyższym pojawił się charakterystycz- ny dla PRL motyw polityczny. W ustawie o szkołach wyższych z 1951 r. napisano: Szkoły wyższe aktywnie uczestniczą w budowie socjalizmu w Polsce Ludowej – przez prowadzenie twórczych badań naukowych, – kształcenie pracowników nauki i przygotowywanie ich do pracy badawczej i dydaktycznej, 2 Zob. Dekret z dnia 1 listopada 1945 r. o zmianie przepisów dotyczących szkół akademickich i stosunku służbowego profesorów i pomocniczych sił naukowych tych szkół. Dz.U.R.P. 1945 nr 56 poz. 313. W art. 5. jest zapis o mianowaniu w ciągu 2 lat od wejścia w życie dekretu profesorów państwowych szkół akademickich spośród docen- tów lub profesorów, „a w szczególnych przypadkach spośród niehabilitowanych pra- cowników naukowych z pominięciem postępowania określonego” w ustawie o szko- łach akademickich z 1933 r. 3 Dekret z dnia 28 października 1947 r. o organizacji nauki i szkolnictwa wyższe- go. Dz.U.R.P. nr 66 poz. 415. Rozwój akademickiego kształcenia bibliotekarzy i specjalistów... 11 – kształcenie i wychowywanie kadr wysoko kwalifikowanej inteligencji zawodowej […], – rozwijanie i pielęgnowanie kultury naukowej i postępu technicznego4. Z tego samego roku pochodzi ustawa o szkolnictwie wyższym i o pracowni- kach nauki. W jej pierwszych zdaniach przypomniano pracownikom nauki pryn- cypia ustrojowe: Szkoły wyższe, kształcąc i wychowując kardy inteligencji ludowej w duchu ofiarnej służby ojczyźnie, walki o pokój i socjalizm:[…] przygotowują pra- cowników […], kształcą pracowników […], organizują i prowadzą badania naukowe, […] biorą udział w upowszechnieniu nauki i techniki oraz w szerze- niu naukowego poglądu na świat5. Po kilkunastu latach podobne zapisy świadczące o tym, że szkoły wyższe uczyniono w Polsce jednym z ogniw scentralizowanego państwa, zamieszczone zostały w ustawie o zmianie ustawy o szkołach wyższych w 1965 r. oraz w jej zno- welizowanej wersji w 1968 r.: Szkoły wyższe i wyższe szkoły zawodowe aktywnie uczestniczą w budowie so- cjalizmu w Polsce Ludowej przez kształcenie i wychowywanie kadr inteligencji zawodowej, prowadzenie badań naukowych, rozwijanie i pielęgnowanie kultu- ry narodowej, współdziałanie w rozwoju postępu technicznego6. Ustawa z grudnia 1968 r., jak czytamy w naukowej publikacji, była „swoistą karą za protesty młodzieży przeciwko przybierającej na sile represyjności reżi- mu PRL w marcu 1968 r. i solidaryzowaniu się z nią wielu pracowników nauki”7. Prócz stwierdzenia, iż „Szkoły wyższe aktywnie uczestniczą w budowie socjali- zmu w Polsce Ludowej” [art. 1.1]8, w tej ustawie zawarto zapis włączający w życie uczelni dodatkowe „siły”: Głównymi czynnikami wychowawczego działania szkoły są […] praca ideo- wo-wychowawcza rozwijana wspólnie z organizacjami politycznymi i młodzie- 4 Ustawa o szkołach wyższych z dnia 5 listopada 1951. Dz.U. nr 68 poz. 336, art. 1. 5 Ustawa o szkolnictwie wyższym i o pracownikach nauki z dnia 15 grudnia 1951 r. Dz.U. 1952 nr 6 poz. 38, art. 1. 6 Ustawa o zmianie ustawy o szkołach wyższych z dnia 31 marca 1965 r. Dz.U. nr 14 poz. 98, art. 1.2. 7 S. Waltoś: Korzenie współczesnego szkolnictwa wyższego – ścieżki tradycji. W: Szkolnictwo wyższe w Polsce, ustrój – prawo – organizacja. Kraków–Rzeszów–Za- mość 2012, s. 42. 8 Ustawa o zmianie ustawy o szkolnictwie wyższym z dnia 20 grudnia 1968 r. Dz.U. nr 46 poz. 334. 12 Rozdział I żowymi, zmierzająca do wpojenia wychowankom naukowego światopoglądu i socjalistycznej moralności [art. 1.4]. Z początkiem lat 80. deklaracja polityczna została wpisana w tekst kolejnej ustawy o szkolnictwie wyższym (1982) równie czytelnie. Szkoły wyższe są państwowymi jednostkami organizacyjnymi, powołanymi do prowadzenia badań naukowych, kształcenia i socjalistycznego wychowania studentów zgodnie z Konstytucją Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej9. Jednocześnie znalazł się tam zapis głoszący, iż „Szkoły wyższe w swej działal- ności kierują się zasadami wolności nauki i sztuki” [art. 2.3], jednak „kształcą stu- dentów […] na świadomych swych obowiązków i praw obywateli socjalistyczne- go państwa” [art. 2.1]. Ostatnie 25-lecie historii Polski przyniosło istotne zmiany w przepisach pra- wa dotyczącego szkolnictwa wyższego. Cytowany akt zastąpiła w 1990 r. ustawa o szkolnictwie wyższym10. Pierwszym komunikatem nowego prawa o szkolni- ctwie wyższym (1990) był zapis o niezależności światopoglądowej w zakresie badań i działań prowadzonych w ramach uczelni: Szkoły wyższe […] są organizowane i działają na zasadzie wolności badań na- ukowych, wolności twórczości artystycznej i wolności nauczania11. Ustawa zawierała w sobie stwierdzenia o „wychowani[u] studentów w duchu poszanowania praw człowieka, patriotyzmu, demokracji i odpowiedzialności za losy społeczeństwa i państwa”, o staraniach o to, „aby w środowisku akademickim panował kult prawdy i sumiennej pracy oraz atmosfera wzajemnej życzliwości”12. Po wejściu w życie ustawy z 1990 r., a także nowej konstytucji z 1997 r., któ- ra zagwarantowała autonomię szkół wyższych, szkolnictwo wyższe wkroczyło w okres intensywnego rozwoju. Potrzebne było nowe prawo o szkolnictwie wyż- szym, które uchwalono w 2005 r. ustawę Prawo o szkolnictwie wyższym13 – jak za- uważa prawnik Stanisław Waltoś – „znowelizowano w ciągu sześciu lat, do marca 2011 r., aż 18 razy. Porwał ją więc z sobą nurt inflacji legislacyjnej, plaga ostatnich 15 lat”14. 9 Ustawa o szkolnictwie wyższym z dnia 4 maja 1982 r. Dz.U. nr 14 poz. 113, art. 1.1. poz. 385. 10 Ustawa z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym. Dz.U. 1990 nr 65 11 Ibidem, art. 2.1. 12 Ibidem, art. 3.3. 13 Ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym z dnia 27 lipca 2005 r. Dz.U. nr 164 poz. 365. 14 S. Waltoś: Korzenie współczesnego szkolnictwa wyższego…, s. 48. Rozwój akademickiego kształcenia bibliotekarzy i specjalistów... 13 Jak wynika z cytowanych fragmentów, w ustawodawstwie stwarzającym pod- stawy organizacji i funkcjonowania szkolnictwa wyższego w Polsce charaktery- styczny rys stanowiły widoczne nawiązania do ustroju politycznego kraju. Przez ponad 40 lat były to odniesienia do ideologii socjalizmu, które skończyły się wraz z okresem PRL i przejściem naszego państwa do systemu wolnej demokracji. W okresie socjalizmu w Polsce w istniejących ramach ustawowych decyzją władz resortu szkolnictwa wyższego powoływano do istnienia ośrodki kształcące bibliote- karzy i specjalistów informacji. Rozwijały one swoją działalność w systemie szkolni- ctwa wyższego, którego funkcjonowanie w poszczególnych aspektach normowały treści zawarte w dokumentach wykonawczych (rozporządzenia, zarządzenia). 1.3. Początki i rozwój studiów bibliotekoznawczych w latach 1945/1946–1974/1975 W Rozporządzeniu Ministra Oświaty z 11 lutego 1946 r. w sprawie utworze- nia katedr i zakładów naukowych w Uniwersytecie Łódzkim zapisano: Tworzy się w Uniwersytecie Łódzkim następujące katedry wraz z połączonymi z nimi zakładami naukowymi: na wydziale humanistycznym: […] 38. biblio- tekoznawstwa15. Jednostka ta „jako pierwsza i przez kilka lat jako jedyna w Polsce torowała bibliotekoznawstwu drogę do wyższych uczelni”16. W Katedrze Bibliotekoznawstwa w Łodzi zrealizowane zostały pierwsze przewo- dy kwalifikacyjne wybitnych naukowców rozwijających dyscyplinę wprowadzoną do programu uniwersyteckiego17. W 1948 r. miała miejsce habilitacja bibliotekoznawcza dr. Adama Łysakowskiego18 (na podstawie 2-tomowej pracy Katalog przedmiotowy. Teoria, Wilno 1928 i Katalog przedmiotowy. Podręcznik, Warszawa 1946), a w 1952 r. 15 Rozporządzenie Ministra Oświaty z dnia 11 lutego 1946 r. w sprawie utworze- nia katedr i zakładów naukowych w Uniwersytecie Łódzkim. Dz.Urz. Min.Ośw. 1946 nr 3 poz. 69, par. 1. 16 H. Więckowska: Pierwsza w Polsce Katera Bibliotekoznawstwa. „Przegląd Bi- blioteczny” 1969 z. 2–3, s. 132. 17 M. Bieńkowska podała, że w okresie międzywojennym habilitację z bibliote- koznawstwa osiągnęli wybitni uczeni: Ludwik Bernacki, Aleksander Birkenmajer, Kazimierz Piekarski, Stefan Wierczyński. Zob. B. Bieńkowska: Czterdzieści lat Ka- tedry prof. Aleksandra Birkenmajera. „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 1991 R. XXXVI nr 3, s. 70. 18 Kalendarium życia i działalności Adama Łysakowskiego. W: Adam Łysakowski bibliotekarz, bibliograf, bibliolog. Materiały z sesji Jubileuszowej. Warszawa 10 września 2002. Warszawa 2003, s. 22–24. 14 Rozdział I pierwszy bibliotekoznawczy doktorat mgr. Karola Głombiowskiego19, na podstawie pracy napisanej pod kierunkiem Jana Muszkowskiego zatytułowanej Biblioteka Fran- ciszkanów w Nysie w świetle inwentarza z roku 1678 (Wrocław 1953). Lata 1945–1952 w dziejach łódzkiego ośrodka bibliotekoznawstwa są trak- towane jako etap pionierski. W tym czasie prof. Jan Muszkowski, nie czekając na zatwierdzenie programu kształcenia przez Ministerstwo Oświaty, rozpoczął zajęcia ze studentami. Jednak, jak sam pisał, dzieląc się doświadczeniem kilku pierwszych lat: aż do 1949 roku praca odbywała się bez zatwierdzonego przez władze pro- gramu, w nastroju niepewności co do podstawowych warunków studiów, nie dających na razie gwarancji ukończenia i uzyskania takich czy innych stopni naukowych20. Krótko po rozpoczęciu zajęć dydaktycznych na UŁ J. Muszkowski wypowiedział się niejako „na gorąco” na temat nowej sytuacji i rysujących się możliwości nauczania akademickiego. W krótkim tekście z 1945 r. na łamach „Bibliotekarza” czytamy: Sam fakt działania na terenie państwowej uczelni posiadającej wszelkie uprawnie- nia akademickie i rozporządzającej rozległą skalą specjalności naukowych pozwala na utrzymanie w pełni podstawowej zasady kształcenia pracowników książki21. W tymże samym artykule zarysował swoją wizję rozwoju kształcenia w tym zakresie na Uniwersytecie. Utworzona obecnie na Uniwersytecie Łódzkim w ramach Wydziału Humani- stycznego katedra księgoznawstwa i bibliotekarstwa ma być rozbudowana do rozmiarów Studium Bibliotekarskiego22. Planował zróżnicowane kształcenie dla poszczególnych grup pracowników książki. Dla „pracowników bibliotek powszechnych” i dla „kandydatów na sta- nowiska bibliotekarzy technicznych w bibliotekach naukowych i powszechnych […], jak również pracowników księgarskich” – dwa lata, dla kandydatów do magisterium lub doktoratu, jak również dla kandydatów wymienionych w punkcie (a) czas trwania studiów określa się na lat cztery, a jeśli posiadają absolutorium lub zaliczenie co najmniej dwóch lat studiów na jakimkolwiek wydziale szkoły akademickiej – na dwa lata. 19 K. Migoń: Karola Głombiowskiego droga do bibliologii. W: W kręgu nauki i biblio- tek. Warszawa 1993, s. 20–27. 20 J. Muszkowski: Pierwszy etap wyższych studiów bibliotekarskich UŁ (1945/46– 1951/52). „Bibliotekarz” 1953 nr 1, s. 10–13. 21 J. Muszkowski: Kształcenie bibliotekarzy. „Bibliotekarz” 1945 nr 2–3, s. 5. 22 Ibidem. Rozwój akademickiego kształcenia bibliotekarzy i specjalistów... 15 W przywołanym punkcie (a) J. Muszkowski wymienia kandydatów na stanowiska I kat.23 w bibliotekach naukowych, uniwersalnych czy wyspecjalizowanych oraz w wielkich bibliotekach typu powszechnego, jak również kandydatów na kierownicze stanowiska w księgarstwie24. Profesor Muszkowski jednocześnie stawiał pytania: Najpierw, czy da się pogodzić w tych ramach równorzędne kształcenie biblio- tekarzy i innych pracowników książki, zwłaszcza księgarzy? […] czy można kształcić wspólnie naukowców z oświatowcami […]25. Obmyślony przez niego „program Studium”26 (rekrutacja: 1945/1946– 1947/1948) nie został zaakceptowany przez władze resortowe. w dniu 4 listopada 1948 r. Prezydium Rady Głównej [Nauki i Szkół Wyższych], działając w zastępstwie Rady Głównej, „wyraziło zgodę na wprowadzenie specja- lizacji z bibliotekoznawstwa w ramach magisterium z filologii polskiej”. Postano- wiono wprowadzić specjalizację w bieżącym roku akademickim w tych szkołach, w których istnieją katedry nauki o książce, tzn. na razie tylko w Łodzi27. 23 Jest tu nawiązanie do prawnych regulacji stanowisk w państwowej służbie bibliotecznej według rozporządzeń Rady Ministrów z 1930 r. Zob. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1930 r. o służbie przygotowawczej i egzaminie kandydatów na stanowiska I kategorii w państwowej służbie bibliotecznej. Dz.U. R.P. nr 36 poz. 294: „Do służby przygotowawczej w bibliotekach mogą być dopuszczeni kandydaci, odpowiadający warunkom określonym w art. 6 i 7 ustawy o państwowej służbie cywilnej, jeżeli złożyli dowody odbycia wyższych studiów, zakończonych przepisanymi egzaminami […] lub też uzyskali zwolnienie od przepisanego poziomu wykształcenia” [art. 2]. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1930 r. o służbie przygotowawczej i egzaminie kandydatów na stanowiska II kategorii w pań- stwowej służbie bibliotecznej. Dz.U.R.P. nr 36 poz. 295: „Do służby przygotowawczej mogą być dopuszczeni kandydaci odpowiadający warunkom określonym w art. 6 i 7 ustawy o państwowej służbie cywilnej, jeśli wykażą się dowodem ukończenia szkół z zakresem wykształcenia średniego ogólnokształcącego lub zawodowego […] lub też zwolnieniem od przepisanego poziomu wykształcenia” [art. 2]. 24 J. Muszkowski: Kształcenie…, s. 5. 25 Ibidem. 26 „Na program Studium składają się wykłady i ćwiczenia następujących trzech grup: 1. stanowiące trzon specjalizacji […] w zakresie następujących zagadnień: za- gadnienia produkcji, obiegu i konsumpcji książki, teoria i historia bibliografii, wstęp do socjologii książki, bibliotekarstwo i historia bibliotek, teoria i metody badania czy- telnictwa, pedagogika biblioteczna, zasady bibliologii, zagadnienie księgarstwa wy- dawniczego i sortymentowego, historia księgarstwa”. Ibidem. 27 J. Muszkowski: Pierwszy etap…
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Studia bibliotekoznawcze w Polsce. Historia i ewolucja w latach 1945-2015 (ze szczególnym uwzględnieniem przykładu Uniwersytetu Łódzkiego)
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: