Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00704 011991 17892777 na godz. na dobę w sumie
Studia semiologiczne - ebook/pdf
Studia semiologiczne - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 128
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 9788323529255 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> literaturoznawstwo, językoznawstwo
Porównaj ceny (książka, ebook (-17%), audiobook).
Publikacja zawiera dwa teksty Jana Mukařovskiego w przekładzie bohemistki Anety Daszuty: Sztuka jako fakt semiologiczny (1934) i Semiologia sztuki (1936-1937). Oba dotyczą znakowego charakteru sztuki (w tym literatury jako sztuki słowa). Pokazują, jakie znaczenie w historii i rozwoju praskiej szkoły strukturalizmu miała reorientacja semiologiczna, która dokonała się w połowie lat trzydziestych XX wieku, głównie za sprawą Jana Mukařovskiego. Praca niezwykle cenna dla historii nauki, głównie teorii literatury i lingwistyki. The publication contains two texts by Jan Mukařovský, translated by a bohemist Aneta Daszuta, concerning the sign character of art. (including literature as the art. Of words). It shows the importance of the semiological reorientation, which took place in the 1930s and was mainly caused by Jan Mukařovský, for the history and development of the Prague school of structuralism.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Coraz bardziej oczywiste wydaje się to, że struktura świadomości indywidualnej aż do najgłębszych warstw zdeterminowana jest przez treści, które należą do świado- mości zbiorowej. Na skutek tego problemy znaku i zna- czenia stają się coraz bardziej palące, ponieważ każda duchowa treść, która przekracza granice świadomości indywidualnej, już przez sam fakt swojej wyrażalności, zyskuje charakter znaku. Nauka o znakach (semiologia według de Saussure’a, sematologia według Bühlera) musi być rozwijana tak samo w całym swym zakresie: tak, jak współczesna lingwistyka (por. badania szkoły praskiej, czyli Praskiego Koła Lingwistycznego) rozszerza zakres semantyki na wszystkie elementy systemu językowego, nawet dźwiękowe, tak badania z zakresu semantyki lin- gwistycznej muszą być aplikowane na wszystkie pozosta- łe systemy znaków i rozszerzane zgodnie z ich specyfiką. Istnieje zresztą cały szereg nauk szczególnie skupionych na problematyce znaku (podobnie jak na problematyce 15 struktury i wartości, które, na marginesie, są ściśle związa- ne z problematyką znaku; np. dzieło sztuki jest znakiem, strukturą i wartością jednocześnie). Chodzi o tzw. nauki humanistyczne (Geisteswissenschaften, sciences morales), których materiał badawczy ma mniej lub bardziej wyraź- ny charakter znakowy dzięki dwoistości swej egzystencji – w świecie zmysłowym i w świadomości zbiorowej zara- zem. Dzieła sztuki nie należy identyfikować ani ze stanem duchowym jego twórcy, ani z żadnym ze stanów ducho- wych, które wywołuje ono w odbiorcach – jak to czyni estetyka psychologiczna. Oczywistym jest, że w każdym subiektywnym stanie świadomości jest coś indywidual- nego i momentalnego, co czyni go nieuchwytnym i nie- wyrażalnym jako całość, podczas gdy przeznaczeniem dzieła sztuki jest pośredniczenie między autorem a społe- czeństwem. Pozostaje jeszcze „rzecz”, która reprezentuje dzieło sztuki w świecie zmysłowym i która dostępna jest wszystkim potencjalnym odbiorcom bez zastrzeżeń. Ale dzieło sztuki nie może też być redukowane do „dzieła- -rzeczy”, ponieważ może się zdarzyć, że zupełnie zmieni swój wygląd i strukturę wewnętrzną przemieszczając się w czasie i przestrzeni. Takie zmiany stają się dostrzegal- ne na przykład wtedy, kiedy porównamy ze sobą kolejne przekłady tego samego utworu. Dzieło-rzecz funkcjo- nuje wówczas jedynie jako zewnętrzny symbol (ozna- czenie, signifiant według terminologii de Saussure’a), któremu w świadomości zbiorowej odpowiada określone 16 znaczenie (które nazywamy czasem „obiektem estetycz- nym”) wynikające z tego, co jest wspólne subiektywnym stanom świadomości wywołanym przez dzieło-rzecz u członków określonego społeczeństwa. Oprócz tego głównego rdzenia należącego do świadomości zbiorowej, w każdym akcie odbioru istnieją jeszcze, co zrozumiałe, subiektywne elementy psychiczne, czyli mniej więcej to, co Fechner określił pojęciem „czynnika asocjacyjnego” doświadczenia estetycznego. Te subiektywne elementy mogą zostać zobiektywizowane, ale tylko wtedy, kiedy ich ogólna jakość lub ilość determinowane będą przez centralną świadomość zbiorową. Subiektywny stan du- chowy wywołany w jednostce przez obraz impresjoni- styczny będzie więc zupełnie inny niż ten, który wywoła obraz kubistyczny. Jeśli zaś chodzi o różnice kwantyta- tywne, to ilość subiektywnych doznań i odczuć związa- na z poezją surrealistyczną będzie z pewnością większa niż w przypadku utworu klasycystycznego. Poezja sur- realistyczna skłoni czytelnika do tego, by sam wyobra- ził sobie niemal całą przedstawioną treść, podczas gdy wiersz klasycystyczny – za sprawą dokładnego przeka- zu – niemal zupełnie redukuje swobodę subiektywnych asocjacji. W taki właśnie sposób subiektywne elementy stanu duchowego odbiorcy zyskują obiektywnie semio- logiczny charakter (podobny do tego, jaki właściwy jest „drugorzędnym” znaczeniom danego słowa) – choćby niebezpośrednio, za pośrednictwem tego jądra, które należy do świadomości zbiorowej. 17 Na zakończenie tych ogólnych uwag należy jeszcze dodać, że jeśli odrzucamy utożsamienie dzieła sztuki z subiektywnym stanem psychicznym, to tym samym przyjmujemy każdą hedonistyczną teorię estetyczną. Rozkosz, którą wywołuje dzieło sztuki, może bowiem osiągnąć najwyższą obiektywizację niebezpośrednią właśnie jako „znaczenie drugorzędne”, przynajmniej po- tencjalne, bo niewłaściwe byłoby twierdzenie, że jest ona niezbędną częścią procesu odbioru każdego dzieła sztu- ki. Wprawdzie w rozwoju sztuki istnieją okresy, w któ- rych panowała tendencja do wywoływania tej rozkoszy, ale istnieją też takie, które były wobec niej obojętne, a nawet takie, które charakteryzowały dążenia zupełnie przeciwne. Według powszechnej definicji znak jest elementem rzeczywistości zmysłowej, który odnosi się do innej rzeczywistości, którą ma przywoływać. Musimy zatem zadać sobie pytanie, czym jest ta druga rzeczywistość, którą reprezentuje dzieło sztuki. Wprawdzie mogliby- śmy zadowolić się twierdzeniem, że dzieło sztuki jest znakiem autonomicznym, charakteryzującym się tylko tym, że służy jako pośrednik między członkami danej zbiorowości. Ale wtedy kwestia styczności dzieła-rzeczy z rzeczywistością, do której się odnosi, byłaby odsunię- ta na bok jeszcze zanim by została rozwiązana. Jeśli na- wet istnieją znaki, które nie odnoszą się do żadnej innej rzeczywistości, to nie zmienia to faktu, że znak zawsze coś oznacza, co jest naturalną konsekwencją tego, że ma 18 być zrozumiały tak samo dla jego nadawcy, jak i dla jego odbiorcy. Tyle że w przypadku znaków autonomicznych to „coś” nie jest wyraźnie określone. Czym jest zatem ta nieokreślona rzeczywistość, do której odnosi się dzieło sztuki? To całościowy kontekst zjawisk tzw. społecznych, np. filozofia, polityka, religia, gospodarka itd. Właśnie dlatego sztuka bardziej niż jakiekolwiek inne zjawisko społeczne może charakteryzować i przedstawiać daną „epokę”. Dlatego też historia sztuki przez długi czas bez- pośrednio łączona była z szeroko pojętą historią wiedzy, z kolei historia powszechna z upodobaniem dzieli się na okresy w oparciu o punkty zwrotne w historii sztuki. Związek konkretnych dzieł sztuki z całościowym kon- tekstem zjawisk społecznych wydaje się wprawdzie bar- dzo luźny – przykładem mogą być tzw. poeci wyklęci, których dzieła były obce współczesnym im szkołom i ich wartościowaniu. Ale właśnie dlatego zostają one wyklu- czone poza granice literatury a społeczność przyjmuje je dopiero wtedy, gdy stają się zdolne do wyrażenia spo- łecznego kontekstu na skutek jego rozwoju. Aby unik- nąć wszystkich możliwych nieporozumień, musimy też dodać, że kiedy mówimy, że dzieło sztuki odnosi się do kontekstu zjawisk społecznych, nie twierdzimy wówczas, że musi się z nim koniecznie zlewać na tyle, że może- my je odczytywać jako bezpośrednie świadectwo lub bierne odzwierciedlenie tego kontekstu. Jak każdy znak może być ono związane niebezpośrednio z rzeczą, którą oznacza – może to być związek metaforyczny lub w inny 19 sposób zniekształcony – ale to nie znaczy, że traci do tej rzeczy odniesienie. Z semiologicznej natury sztuki wyni- ka, że dzieło sztuki nie może być nigdy postrzegane jako dokument historyczny lub socjologiczny bez wstępnego przebadania jego wartości dokumentalnej, czyli rodzaju jego związku z danym kontekstem zjawisk społecznych. Podsumujmy podstawowe założenia tego, co do tej pory powiedzieliśmy: w obiektywnym badaniu ta- kiego zjawiska, jakim jest sztuka, należy postrzegać dzieło sztuki jako znak, który złożony jest z symbolu zmysłowego wytworzonego przez artystę, ze „znaczenia” (= obiektu estetycznego) umiejscowionego w świado- mości zbiorowej, oraz ze związku z rzeczą oznaczaną – związku odnoszącego się do całościowego kontekstu zjawisk społecznych. Drugi z wymienionych elementów zawiera właściwą strukturę dzieła. * * * Problematyczne zagadnienia semiologii sztuki na tym się jednak nie kończą. Obok swojej funkcji znaku autonomicznego dzieło sztuki ma jeszcze jedną – funk- cję komunikatywną czy też przedstawiającą. Na przy- kład utwór poetycki nie funkcjonuje tylko jako dzieło sztuki, ale także jako „słowo” wyrażające stan ducha, myśl, uczucie itd. Istnieją dziedziny sztuki, w których funkcja komunikatywna jest bardzo wyraźnie dostrze- galna (poezja, malarstwo, rzeźba), ale są też takie, gdzie 20
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Studia semiologiczne
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: