Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00383 005583 13259295 na godz. na dobę w sumie
Studia z neuropsychologii klinicznej. Na 45-lecie pracy zawodowej Profesor Danuty Kądzielawy - ebook/pdf
Studia z neuropsychologii klinicznej. Na 45-lecie pracy zawodowej Profesor Danuty Kądzielawy - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron: 271
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-235-1444-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Publikacja przygotowana na Wydziale Psychologii UW dla uczczenia dorobku naukowego i dydaktycznego prof. dr hab. Danuty Kądzielawy. Książkę otwierają teksty opisujące dzieje życia i drogi zawodowej Jubilatki, a także prezentujące Jej dokonania zarówno z perspektywy wiedzy i doświadczeń zawodowych, jak i bezpośrednich, koleżeńskich kontaktów. Znaczną część tego tomu stanowią artykuły napisane przez najwybitniejszych polskich specjalistów, poświęcone wybranym zagadnieniom z zakresu diagnozy i terapii neuropsychologicznej, obejmujące badania osób dorosłych z uszkodzeniami mózgu oraz dzieci z dysfunkcjami rozwojowymi.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

neuOK 8/28/14 9:21 PM Page 1 Publikacja przygotowana na Wydziale Psychologii UW dla uczczenia dorobku naukowego i dydaktycznego prof. dr hab. Danuty Kàdzielawy. Ksià˝k´ otwierajà teksty opisujàce dzieje ˝ycia i drogi zawodowej Jubilatki, a tak˝e prezentujàce Jej dokonania zarówno z perspektywy wiedzy i doÊwiadczeƒ zawodowych, jak i bezpoÊrednich, kole˝eƒskich kontaktów. Znacznà cz´Êç tego tomu stanowià artyku∏y napisane przez najwybitniejszych polskich specjalistów, poÊwi´cone wybranym zagadnieniom z zakresu diagnozy i terapii neuropsychologicznej, obejmujàce badania osób doros∏ych z uszkodzeniami mózgu oraz dzieci z dysfunkcjami rozwojowymi. * * * Prof. Danuta Kàdzielawa jest moim nieocenionym „naukowym rodzicem” – Promotorem, Nauczycielem i Opiekunem Naukowym. Przekaza∏a mi, a tak˝e wielu pokoleniom studentów, magistrantów i doktorantów swojà wielkà pasj´ i zami∏owanie do poznawania zwiàzków mi´dzy mózgiem a zachowaniem. Jej g∏´bokie rozumienie mózgowych mechanizmów procesów j´zykowych w uj´ciu dynamicznym oraz analiza zaburzeƒ tych procesów u chorych z afazjà stanowi∏y i stanowià ciàg∏à inspiracj´ i punkt wyjÊcia do wielu dalszych badaƒ z zakresu neurolingwistyki. prof. dr hab. Emilia ¸ojek Danut´ Kàdzielaw´ znam od wielu lat i zawsze ceni∏em Jà za Jej fachowoÊç i oddanie pracy, a zw∏aszcza za dzia∏alnoÊç na rzecz chorych. prof. dr hab. Bo˝ydar Kaczmarek Najbardziej w aktywnoÊci Danusi ceni´ jej osiàgni´cia w dziedzinie neurolingwistyki rozwijajàce dynamiczne (procesowe) podejÊcie ¸urii, które zostawi∏ nie do koƒca rozwini´te z powodu Êmierci. Danusia dokona∏a operacjonalizacji tego podejÊcia, adaptujàc je do wspó∏czesnych osiàgni´ç nowoczesnej wiedzy na ten temat, mapujàc swoje dokonania do praktyki klinicznej na rzecz chorych z afazjà. prof. dr hab. Anna Herzyk Nasze porozumienie intelektualne wynika∏o z przyj´cia stanowiska, ˝e cz∏owiek stanowi ca∏oÊç psychofizycznà, a zachowanie j´zykowe (komunikacyjne) jest jednym z rodzajów zachowaƒ, które bada i wyjaÊnia psycholog. Doskonale si´ uzupe∏nialiÊmy, z szacunkiem odnoszàc si´ do w∏asnych warsztatów badawczych. Ten roboczy kontakt okraszony by∏ i jest pewnie dozgonnie niezwyk∏à dozà przyjacielskiej serdecznoÊci. prof. dr hab. Waldemar T∏okiƒski S t u d i a z n e u r o p s y c h o l o g i i k l i n i c z n e j Studia z neuropsychologii klinicznej Na (cid:1)(cid:2)(cid:3)lecie pracy zawodowej Profesor Danuty Kadzielawy ˘ www.wuw.pl/ksiegarnia ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Studia z neuropsychologii klinicznej ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Studia z neuropsychologii klinicznej Na (cid:1)(cid:2)(cid:3)lecie pracy zawodowej Profesor Danuty Kadzielawy ˘ Emilia Lojek(cid:4) Anna Bolewska(cid:4) Hanna Okuniewska – Redakcja Warszawa (cid:5)(cid:6)(cid:7)(cid:1) ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Recenzenci prof. dr. hab. Barbara Bokus dr hab. Michal Harciarek, prof. UG Redaktor prowadzący Małgorzata Yamazaki Redakcja i opracowanie indeksów Iwona Zarzycka Korekta Elwira Wyszyńska Redakcja techniczna Zofia Kosińska Projekt okładki i stron tytułowych Wojciech Markiewicz Ilustracja na okładce Jacek Pawlicki Wykonanie rysunków do rozdziału Tatiany W. Achutiny Rafał Kado Skład i łamanie Pracownia DTP Aneta Osipiak-Wypiór ISBN 978-83-235-1444-2 © Copyright by Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2014 Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 00-497 Warszawa, ul. Nowy Świat 4 www.wuw.pl; e-mail: wuw@uw.edu.pl Dział Handlowy WUW: tel. (48 22) 55-31-333; e-mail: dz.handlowy@uw.edu.pl Księgarnia internetowa: www.wuw.pl/ksiegarnia Wydanie 2 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Spis treści Emilia Łojek, Anna Bolewska, Hanna Okuniewska Wstęp .....................................................................................................................7 OSIĄGNIĘCIA NAUKOWO-DYDAKTYCZNE PROFESOR DANUTY KĄDZIELAWY NA TLE NEUROPSYCHOLOGII POLSKIEJ Maria Pąchalska Danuta Kądzielawa – Uczona, wrażliwa humanistka i pedagog .....................11 Marceli Klimkowski Profesor Danuta Kądzielawa a kształtowanie się neuropsychologii jako dziedziny neuronauk ..................................................................................46 Anna Herzyk Udział i osiągnięcia profesor Danuty Kądzielawy w tworzeniu polskiej szkoły neuropsychologii klinicznej ....................................................................51 WYBRANE ZAGADNIENIA DIAGNOZY I TERAPII NEUROPSYCHOLOGICZNEJ Krzysztof Jodzio Neuropsychologia różnic indywidualnych w świetle badań klinicznych ........71 Hanna K. Ulatowska Narracje transformacyjne (quest narratives): Wizerunki afazji .......................97 Tadeusz Gałkowski Wczesna interwencja we współpracy z rodzicami dzieci z dysfunkcjami rozwojowymi ....................................................................................................111 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 6 Spis treści Tatiana W. Achutina Analiza znaczeniowego aspektu mowy u dzieci w wieku 5–7 lat. Problem kształcenia .........................................................................................133 Ewa Pisula, Magdalena Strząska Funkcje wykonawcze a symptomy zaburzeń ze spektrum autyzmu – przegląd literatury .........................................................................................149 Agnieszka Maryniak Pacjenci ze skąpoobjawowymi torbielami pajęczynówki – dylematy neuropsychologa ..........................................................................171 Ewa Małgorzata Szepietowska Współczesne problemy rehabilitacji neuropsychologicznej ..........................186 Marcin Leśniak, Joanna Seniów Metody eksperymentalne w badaniach klinicznych nad efektywnością rehabilitacji neuropsychologicznej .................................................................203 Emilia Łojek, Anna Bolewska Wspomagana komputerowo rehabilitacja neuropsychologiczna .................230 Indeks osób .......................................................................................................257 Indeks rzeczowy ...............................................................................................266 ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Wstęp Studia z  neuropsychologii klinicznej poświęcone są Pani Profesor Danucie Kądzielawie, naszej Mistrzyni w pracy naukowej i dydaktycznej w Katedrze Neuropsychologii Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego, z oka- zji 45-lecia Jej pracy zawodowej. Serdecznie dziękujemy za wspólną wielolet- nią pracę, wspomaganie naszych badań z zakresu neuropsychologii klinicznej, a także wychowywanie kolejnych pokoleń studentów specjalizujących się w tej dziedzinie nauki. Profesor Danuta Kądzielawa zawsze była i jest dla nas wzorem wybitnego Badacza, Nauczyciela akademickiego i Klinicysty. Dziękujemy Jej także za ogromną serdeczność, uśmiech na co dzień i za czas, który ma dla nas zawsze, gdy tego potrzebujemy. Życzymy Pani Profesor dalszych sukcesów naukowych i kolejnych uczniów zafascynowanych dzięki Niej zagadkami pracy mózgu! Książka obejmuje dwie części. Celem pierwszej jest charakterystyka dorobku naukowego, dydaktycznego i organizacyjnego Jubilatki. Autorami rozdziałów są osoby od dawna związane zawodowo z Profesor Danutą Kądzielawą, prezentu- jące Jej dorobek zarówno z perspektywy wiedzy i doświadczeń zawodowych, jak i bezpośrednich, koleżeńskich kontaktów. W rozdziale pierwszym przedstawiony jest biogram Profesor Danuty Kądzie- lawy autorstwa prof. Marii Pąchalskiej (Katedra Neuropsychologii, Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego i Center for Cognition and Com- munication, New York, NY, USA). Dwa kolejne rozdziały – prof. Marcelego Klim- kowskiego (Uniwersytet Marii Skłodowskiej-Curie) i prof. Anny Herzyk (Instytut Psychologii UMCS, Zakład Psychologii Klinicznej i Neuropsychologii) – odnosić się będą do powstania i rozwoju neuropsychologii jako dziedziny naukowej, do po- ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 8 Wstęp wstania jej na gruncie polskim oraz znaczenia dotychczasowego dorobku Profesor Danuty Kądzielawy dla neuropsychologii. W drugiej części książki zaprezentowane zostaną prace dotyczące wybranych zagadnień z zakresu diagnozy i terapii neuropsychologicznej, obejmujące zarów- no badania osób dorosłych z uszkodzeniami mózgu, jak i dzieci z dysfunkcjami rozwojowymi. Autorami rozdziałów są: • Badacze, z którymi Jubilatka współpracowała w ramach różnych progra- mów badawczych międzynarodowych: prof. Hanna K. Ulatowska (School of Behavioral and Brain Science, Callier Center for Communication Disor- ders University of Texas at Dallas), prof. Tatiana W. Achutina (Moskiewski Uniwersytet Państwowy im. M. W. Łomonosowa, Wydział Psychologii i Psy- chologiczno-Pedagogiczny Uniwersytetu Moskiewskiego Instytut Kształce- nia Integracyjnego). • Badacze z polskich placówek naukowych współpracujący z Jubilatką w Ko- misji Neuropsychologicznej PAN: prof. Krzysztof Jodzio (Instytut Psycho- logii Uniwersytetu Gdańskiego), prof. Agnieszka Maryniak (Wydział Psy- chologii Uniwersytetu Warszawskiego), prof. Ewa Małgorzata Szepietowska (Zakład Psychologii Klinicznej i Neuropsychologii UMCS), prof. Joanna Seniów (Pracownia Neuropsychologii Klinicznej, II Klinika Neurologiczna, Instytut Psychiatrii i Neurologii, Warszawa), dr Marcin Leśniak (Pracownia Neuropsychologii Klinicznej, II Klinika Neurologiczna, Instytut Psychiatrii i Neurologii, Warszawa). • Badacze z Wydziału Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego, macierzyste- go miejsca pracy Jubilatki: prof. Tadeusz Gałkowski (obecnie Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej w Warszawie), prof. Ewa Pisula, mgr Magdalena Strząska, prof. Emilia Łojek, dr Anna Bolewska. Emilia Łojek, Anna Bolewska, Hanna Okuniewska ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Danuta Kądzielawa – Uczona, wrażliwa humanistka i pedagog 9 Osiągnięcia naukowo-dydaktyczne Profesor Danuty Kądzielawy na tle neuropsychologii polskiej ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Maria Pąchalska Danuta Kądzielawa – Uczona, wrażliwa humanistka i pedagog Prof. zw. dr hab. Danuta Kądzielawa, Kierownik Katedry Neuropsychologii Uniwersytetu Warszawskiego (1999– 2014), Prodziekan Wydziału Psychologii UW (1987–1990 i  1996–1999), Dziekan Wydziału Psychologii UW (1999– 2002, 2002–2005), wieloletni Wiceprezes Zarządu Polskiego Towarzystwa Neuropsychologicznego, Zastępca Redaktora Naczelnego Acta Neuropsychologica – oficjalnego kwartalnika Polskiego Towarzystwa Neuropsychologicznego. Wybitna polska uczona i  myślicielka w  dziedzinie neuropsychologii. Danuta urodziła się w sobotę 4 marca 1944 r. w Warszawie. Jej rodzi- ce mieli czwórkę dzieci: Krystynę i Halinę (obie urodzone przed wojną), Danutę oraz Andrzeja (urodzonego po wojnie). Rodzice Danki stanowili rzadko dziś spotykaną, niezwykle kochającą się parę, życzliwą i współczu- jącą innym, cierpiącym. Przekazali swoim dzieciom wartości społeczne, w tym wzory miłości i życzliwości wobec ludzi. Matka Danuty – Filipina Gęsik (z domu Kurek) – osoba niezwykle wrażliwa, kształtowała osobo- wość swych dzieci. Ojciec – Stefan Gęsik – pracownik Instytutu Pedagogi- ki w Warszawie – inspirował Danusię opowiadaniami o pracy naukowej, później zaś doceniał jej dobre wyniki w nauce, w miarę możliwości na- gradzając wysiłek. Narodziny Danuty przypadły na czas wojny, czas walki wielkich systemów totalitarnych. Z tego czasu Danuta wspomina między innymi opowiadania rodziców, np. o tym, że: …we wsi Huta Stara UP-owcy zamordowali 12 Polaków: czterech mężczyzn, pięć kobiet i  troje dzieci. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 12 Maria Pąchalska To ludobójstwo było żywo dyskutowane wśród polskich patriotów, do któ- rych należeli moi rodzice. Wśród tragicznych faktów historycznych wspominanych przez Danutę znalazło się również Powstanie Warszawskie, w którym brała udział i zginęła starsza siostra Danuty, Krystyna Stefania Gęsik (ps. „Stefa”), sanitariuszka i łączniczka. W Wirtualnym Murze Pamięci Muzeum Powstania Warszaw- skiego każdy może odszukać poległego powstańca. Powstańcze biogramy to internetowe encyklopedie poświęcone Powstańcom. Biogram Krystyny znaj- duje się w Kolumnie: 201, w Pozycji: 11. Tragiczną śmierć siostry Danusia zapamiętuje z opowiadań rodziców. Należy podkreślić, że rozmowy i dyskusje prowadzone w domu rodziców małej Danki bez wątpienia wywarły wielki wpływ na jej wrażliwy umysł, co zaowocuje w przyszłości unikatowymi praca- mi poświęconymi m.in. osobom z obozów koncentracyjnych, które ucierpiały najbardziej w czasie wojny. Danusia i Halinka wraz z mamą zostały wywie- zione w 1944 roku (w czasie Powstania Warszawskiego) do Niemiec, gdzie mama pracowała przymusowo w polu u gospodarza niemieckiego. Siostra opiekowała się w tym czasie Danusią. Ojciec Danki był również w Niemczech i pracował przymusowo w fabryce broni. Gdy po rozpaczliwych poszukiwa- niach dowiedział się wreszcie, gdzie przebywa jego żona z dziećmi, zaczął przysyłać pieniądze, z prośbą, żeby koniecznie kupić zabawkę dla małej Da- nusi. Moment ten do dziś głęboko wzrusza Danutę i wyciska z jej oczu łzy. Po wojnie rodzice wrócili do Warszawy, do budynku przy ul. Górczewskiej 8, gdzie Danuta wraz z bratem i siostrą Halinką spędzali razem dzieciństwo. Doświadczenia z dzieciństwa zaowocowały uznaniem życia za „wartość najwyższą i z niczym nieporównywalną”, zrozumieniem faktu, iż historia człowieka nie stanowi uporządkowanej struktury, jest raczej chaotycznym strumieniem powiązanych ze sobą elementów, które retrospektywnie ukła- dają się w mniej lub bardziej uporządkowaną całość (wywiad z dnia 15 maja 2012 r., por. Pąchalska, 2012). Poglądy te znajdą swoje odbicie w później- szym dorobku, zwłaszcza w pracach opublikowanych na początku XXI w., głównie o tematyce poświęconej osobom, które przebywały w obozie kon- centracyjnym Auschwitz-Birkenau. W życiu dorosłym Danucie towarzyszy od 1973 r. jej ukochany mąż, znany polski energetyk, dr inż. Andrzej Kądzielawa, kierownik Laboratorium Elek- trowni, Instytutu Elektroenergetyki Wydziału Elektrycznego Politechniki War- szawskiej. Andrzej zna nie tylko kulisy polskiej energetyki i wie dobrze, że „nie trzeba ataku terrorystycznego, żeby spowodować paraliż wielkich miast w Pol- sce”. Andrzej ma świadomość, że chaos, który jednego dnia zapanował w Szcze- cinie i okolicach po zerwaniu linii elektroenergetycznych, może się powtórzyć ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Danuta Kądzielawa – Uczona, wrażliwa humanistka i pedagog 13 Rycina 2. Wnuk Sebastian jako piłkarz w Klubie Sportowym w Leuven, Belgia Rycina 1. Najstarsza wnuczka Danki, Malinka, śpiewa na swojej Komunii Świętej w Kościele Parafialnym w Leuven w Belgii Rycina 3. Wnuk Diego, który babcię nazywa „Basia” i zawsze sprawdza, czy jest już pod drzwiami, kiedy widzi nad głową samolot Rycina 4. Najmłodsza wnuczka – Mila Lena, która uwielbia wspólne posiłki ze wszystkimi w domu ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 14 Maria Pąchalska w Warszawie, Gdańsku, Krakowie, Poznaniu czy Wrocławiu. Andrzej wie także, „że mamy najgorszą sieć elektroenergetyczną w Europie”, i szuka rozwiązań tego problemu1. Andrzej nie tylko imponuje swoją kompetencją, ale także zna- komicie wspiera Dankę w różnych sytuacjach życiowych i przedsięwzięciach. Danuta jest kochającą mamą dwójki dzieci, Adama i Joanny, oraz nad- zwyczaj szczęśliwą babcią czworga wnucząt: Malinki, Sebastiana, Diego i Mili Leny. Córka Danki, Joanna, wraz z mężem i dziećmi mieszka na stałe w Leuven w Belgii. Wnuki zawładnęły życiem Danki i jest z nimi w czasie wyjazdów, przeżywa ich sukcesy, bierze udział w ich najważniejszych wyda- rzeniach życiowych. Odwiedza je przynajmniej dwa razy w roku (wakacje zimowe i letnie) i jest z nimi bardzo szczęśliwa. Ostatnio Danuta przeżywała bardzo narodziny najmłodszej wnuczki Mili Leny. Patrzyła na nią i myślała, że gdyby nie ona, to przecież Mili Leny nie byłoby na świecie. Przedłużenie życia – coś wspaniałego. Jak stwierdza w jed- nej z rozmów: „chyba największym nieszczęściem byłoby nie mieć rodziny” i ubolewa często nad tym, że z powodu wielu obowiązków w pracy „nie za- wsze udaje się jej pokazać, jak bardzo ich wszystkich kocha” (wywiad z dnia 18 grudnia 2011 r., por. Pąchalska, 2012). Danka płakała niewiele razy w życiu. Ostatnio, kiedy dziękowała pie- lęgniarce, że podniosła ją z łóżka, gdy leżała w szpitalu po wypadku. Była upokorzona własną bezsilnością. Ale i wtedy przy jej łóżku znajdowały się książki, głównie neuropsychologiczne, najbardziej ulubione. Zapytana o ulubionego bohatera życia codziennego stwierdza, że: „Na pewno takim bohaterem był jej ojciec…, matka…, siostra, która zginęła w Po- wstaniu Warszawskim…, a obecnie, no cóż nie będzie wymieniać, żeby nikogo nie urazić. Ma też swoich bohaterów, tu i teraz” (por. Pąchalska, 2012). Przyjaciele Danki tworzą duży krąg osób niekoniecznie związanych z neu- ropsychologią. Najbardziej ceni u nich lojalność. To, że na każdym etapie życia będzie przez nich akceptowana. Ma takich przyjaciół, część z nich już nie żyje. Szczególne miejsce w życiorysie Danki oraz jej rodziny zajmuje Profesor Tadeusz Tomaszewski. Był dla niej nie tylko wspaniałym sąsiadem, ale także rzeźbił Jej młody umysł, inspirował Ją tematami psychologicznymi. Profesor Tomaszewski wywarł wielki wpływ na myślenie naukowe Danu- ty. Pozostał on aż do śmierci w roku 2000 osobą szczególną w Jej życiu. By- wała częstym gościem w mieszkaniu Profesora i prowadziła z nim ożywione rozmowy na różnorodne tematy, ważkie w życiu społecznym i psychologii. 1 Andrzej Kądzielawa: Wypowiedź dla Wprost 24, numer 16/2008 (1321). ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Danuta Kądzielawa – Uczona, wrażliwa humanistka i pedagog 15 Wykształcenie i rozwój naukowy Jubilatka była od dziecka osobą szczególnie zdolną i utalentowaną. Choć musiała często opiekować się młodszym o trzy lata bratem, to już w przed- szkolu nauczyła się czytać i pisać. Gdy miała siedem lat, rozpoczęła naukę w Szkole Podstawowej przy ul. Tyszkiewicza w Warszawie, gdzie była jedną z najlepszych uczennic. Najlepsi uczniowie byli wysyłani w nagrodę do Pałacu Kultury, gdzie przez wiele godzin mogli się bawić, a przy wyjściu każde dziec- ko dostawało olbrzymią paczkę z owocami i słodyczami, które w tym czasie były rarytasem. Oczywiście Danka paczki te zawsze dzieliła z najbliższymi. Początek lat 60. XX w. to okres nauki Danuty w Liceum Pedagogicznym w Warszawie przy ul. Młynarskiej. Danuta była w żeńskiej klasie, należała do doskonałych matematyków, chętnie pomagających innym w rozwiązy- waniu problemów szkolnych. Świadectwo maturalne Danuty to oczywiście same piątki. Okres liceum wzbogacił Dankę w wiedzę nie tylko szkolną, ale i dotyczącą życia narodu. Były to czasy trudne, podporządkowane ideologii komunistycznej. Lata późniejsze to okres studiów i dalszego rozwoju naukowego. Od po- czątku swojej pracy naukowej jest związana z Uniwersytetem Warszawskim, gdzie ukończyła studia psychologiczne, uzyskując stopień magistra psycholo- gii w 1968 r., doktoryzowała się w 1974 r., stopień doktora habilitowanego nauk humanistycznych w zakresie psychologii uzyskała w 1983 r., tytuł pro- fesora nauk humanistycznych w 2002 r., a stanowisko profesora zwyczajnego – w roku 2006. Jej kariera zawodowa jest ściśle związana z karierą naukową. Wkrótce po obronie pracy doktorskiej zostaje kierownikiem  Pracowni Neuropsychologii Klinicznej (lata 1977–1990), która w 1991 r. zostaje przekształcona w Zakład Neuropsychologii Klinicznej (1991), a następnie w Katedrę Neuropsycho- logii (2005). Była to pierwsza w Polsce Katedra Neuropsychologii. Jako jej kierownik Danuta Kądzielawa rozwijała współpracę z innymi placówkami neuropsychologii na terenie kraju, w tym z Katedrą Neuropsychologii Kli- nicznej Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego2. Jubilatka pełniła wiele funkcji na rzecz Uniwersytetu Warszawskiego, z których najważniejsze to: Prodziekan Wydziału Psychologii UW (1987–1990 i 1996–1999), Dziekan Wydziału Psychologii UW (1999–2002, 2002–2005). Kolejne dwie kadencje przewodniczyła Komisji Rektorskiej UW ds. Nagród 2 Warto wspomnieć, że druga w Polsce Katedra Neuropsychologii Klinicznej została zało- żona w Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego w styczniu 2011 r. Funkcję Kierownika tej Katedry pełni prof. zw. dr hab. Maria Pąchalska. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 16 Maria Pąchalska i  Odznaczeń. W  latach 2002–2005 pracowała w  Komisji Senackiej UW ds. Rozwoju Kadr Naukowych i Dydaktycznych. Była także kierownikiem Studiów Doktoranckich na Wydziale Psychologii UW (2009–2011). Obecnie pełni funkcję Przewodniczącej Komisji ds. Ocen Nauczycieli Akademickich na Wydziale Psychologii UW. Okres studiów (lata 1963–1968) Okres studiów psychologicznych w Instytucie Psychologii na Uniwersytecie Warszawskim (lata 1963–1968) jest dla Danusi szczególnie ważny, gdyż już na II roku studiów poznaje prof. dr. hab. Mariusza Maruszewskiego – wy- bitnego polskiego neuropsychologa, który prowadzi w tym czasie wykłady z zakresu procesów poznawczych. Zaciekawienie tematyką wykładów (jak i sposobem ich prowadzenia) zaowocowało wybraniem przez Nią specjalizacji z neuropsychologii klinicznej już na III roku studiów. W czasie specjalizacji studenci jeździli trzy razy w tygodniu na praktyki na Oddziale Rehabilitacji Neurologicznej w Konstancinie Królewskiej Górze (obecnie Konstancinie Jeziornej). Jubilatka, oceniając ten okres w swoim życiu, mówi: Było to szczególnie wartościowe doświadczenie z pacjentami neurologicznymi, którzy trafiali tam na rehabilitację w różnym okresie po zachorowaniu, z różnych miejscowości Polski. Zapoznawanie się z pacjentem odbywało się w dwu fazach: w pierwszej fazie studenci pracowali razem ze starszymi kolegami lub z pra- cownikami tego ośrodka, co pozwalało im na pełniejszą obserwację pacjentów, zaś w drugiej fazie byli stopniowo włączani do programu rehabilitacji danego pacjenta. Były tam również w czwartki, tzw. posiedzenia czwartkowe Zespołu Neuropsychologii pod kierunkiem prof. Mariusza Maruszewskiego. W czasie tych zebrań omawiano wyniki badań pacjentów oraz prezentowano referaty tematyczne związane z neuropsychologią (Pąchalska, 2012). Te doświadczenia sprawiają również, że neuropsychologia kliniczna staje się swoistą pasją Danuty. Specjalizuje się w dziedzinie neuropsychologii klinicz- nej pod kierunkiem prof. dr. hab. Mariusza Maruszewskiego. Ze szczegól- nym zainteresowaniem odnosi się do zagadnień zaburzeń językowych u osób z dysfunkcjami mózgu oraz do szeroko ujmowanej tematyki diagnozy neuro- psychologicznej. Zarówno w pracy magisterskiej (Gęsik [Kądzielawa], 1968), jak i doktorskiej (Kądzielawa, 1974) koncentruje się na zjawisku afazji, jej poszczególnych przejawach i mechanizmach. Jubilatka napisała pracę magisterską pt.: Rehabilitacja mowy opo- wieściowej u chorych z ogniskowymi uszkodzeniami mózgu pod kierunkiem ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Danuta Kądzielawa – Uczona, wrażliwa humanistka i pedagog 17 doc. dr. hab. Mariusza Maruszewskiego. Dyplom obroniła w 1968 r. z wyni- kiem bardzo dobrym i zaraz po obronie otrzymała od prof. Maruszewskiego propozycję pracy na stanowisku asystenta w Instytucie Psychologii UW. Rozwój naukowy prof. Danuty Kądzielawy jest związany ze współpra- cą z tak wybitnymi autorytetami w dziedzinie neuropsychologii, jak właś- nie prof. Mariusz Maruszewski (Uniwersytet Warszawski), a  także prof. Aleksander R. Łuria (Uniwersytet Moskiewski), prof. Lubow S. Cwietkowa (Uniwersytet Moskiewski), prof. Hanna K. Ulatowska (Callier Center for Communication Disorders przy Uniwersytecie Teksańskim w Dallas), prof. Ida Kurcz (Uniwersytet Warszawski), prof. Marceli Klimkowski (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie). Duże znaczenie w nabywaniu doświadczeń naukowych i wiedzy odgry- wają też wyjazdy na staże naukowe zarówno za wschodnią, jak i zachodnią granicę kraju (Moskwa, Petersburg w byłym ZSRR, Montreal, Edmonton w Kanadzie oraz kilkakrotnie – ośrodki naukowe w USA). Pozwalają one Jubilatce zapoznać się z problemami neuropsychologii z perspektywy róż- nych podejść teoretycznych i metodologicznych oraz twórczo integrować zdobytą wiedzę. Za bardzo wartościowy kontakt w tym okresie Danuta uwa- ża spotkanie z profesorem Aleksandrem R. Łurią, kilkutygodniowy pobyt w kierowanym przez niego ośrodku na Uniwersytecie Moskiewskim, oraz możliwość odbywania tam staży i brania udziału w konferencjach. Rozmowy z profesorem Łurią uświadamiają Jej, iż definiowanie istoty przedmiotu badań wiąże się z orientacją teoretyczną danego autora oraz wyznacza stosunek do przyjętych modeli i metod badań, a więc i końcową interpretację wyników badań. Według Danuty prace Aleksandra Łurii stanowiły najwybitniejszy przykład zastosowania teorii psychologicznej w badaniu osób z uszkodzo- nym mózgiem. Z kolei za najdoskonalszą podstawę teoretyczną dla tego typu badań uważa Ona teorię czynności psychicznych Tadeusza Tomaszewskiego. Kilka lat później napisze sama, że gdy definiujemy przedmiot badania jako związek struktur mózgu z czynnościami psychicznymi, koncentrujemy się na badaniu czynności psychicznych oraz mechanizmów leżących u podstaw tych czynności (Kądzielawa, 1983). Rozprawa doktorska Rozprawa doktorska na temat oceny poprawności gramatycznej zdań przez chorych z ogniskowymi uszkodzeniami mózgu została przygotowana również pod kierunkiem prof. Mariusza Maruszewskiego (Kądzielawa, 1974). Danka wspomina ten okres ze wzruszeniem: ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 18 Maria Pąchalska Profesor Mariusz Maruszewski sprawdzał wszystkie rozdziały mojej pracy. Ostat- nie rozdziały już jako pacjent w szpitalu klinicznym przy ul. Koszykowej w War- szawie. I choć już był bardzo chory, wniósł do tej pracy wiele cennych uwag. Po jego śmierci zespól został rozparcelowany i poszczególni pracownicy zostali skie- rowani do innych zespołów, przy uwzględnieniu ich zainteresowań badawczych. Promotorem mojej pracy został pan prof. Tadeusz Tomaszewski – jako Dyrektor Instytutu. Pracę obroniłam z wynikiem bardzo dobrym (Pąchalska, 2012). Procedura doktoryzacji wiązała się również ze zdawaniem egzaminu u prof. Marcelego Klimkowskiego w lubelskim UMCS. Szczególnym doświadcze- niem dla Danusi była rozmowa przeprowadzona z nią przez prof. Klim- kowskiego na tematy związane z neuropsychologią. Danuta podświadomie oczekiwała na formalnie zadane pytanie egzaminacyjne, które w końcu nie padło. Dialog był niezwykle intrygujący i interesujący, zakończony oceną wystawioną z egzaminu. Spotkanie zapoczątkowało wieloletnią znajomość Danuty z prof. Marcelim Klimkowskim. Droga do habilitacji Droga do habilitacji stanowiła rozszerzenie zakresu badań nad mózgowymi mechanizmami reprezentacji języka i nad czynnościami mowy. Było to moż- liwe dzięki przejściu w 1973 r. do Zespołu Psycholingwistyki, kierowanego przez profesor Idę Kurcz. Mając możliwość wymiany swoich poglądów z tak znakomitą specjalistką w dziedzinie psycholingwistyki oraz z członkami kie- rowanego przez nią zespołu, Danka rozpoczęła wnikliwe studia i zaplano- wała badania naukowe dotyczące czynności rozumienia mowy. Wyniki tych studiów i badań empirycznych znalazły wyraz w rozprawie habilitacyjnej (Kądzielawa, 1983), która była pierwszą w Polsce monografią w tym zakresie. Duże znaczenie dla naszych rozważań mają zaprezentowane przez Au- torkę w rozprawie kierunki i wyniki badań neuropsycholingwistycznych nad czynnością rozumienia mowy. Zasada porządkowania materiału eksperymen- talnego została zaczerpnięta z psycholingwistyki, w której panuje zgodność poglądów odnośnie do psychologicznej realności trzech systemów struktury języka: systemu fonologicznego, syntaktycznego i semantycznego. W rozpra- wie Autorka podkreśliła, że: Dynamiczny rozwój psycholingwistyki, szczególnie wyraźny od początku lat 60. (XX wieku), wywarł ogromny wpływ na tok badań neuropsychologicznych nad mózgową reprezentacją języka i mózgowymi mechanizmami mowy. Wpływ ten wyraził się w doborze problematyki poddawanej empirycznej weryfikacji, ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Danuta Kądzielawa – Uczona, wrażliwa humanistka i pedagog 19 w metodach badań przeniesionych czasami wprost, a czasem z modyfikacjami z psycholingwistyki, i w sposobie prezentacji wyników, opartym w większym stopniu na konstruktach teoretycznych rozpatrywanych bez związku z mózgiem niż na względnie sprecyzowanej wiedzy o funkcjach przypisywanych określonym strukturom mózgu (Kądzielawa, 1983, s. 5). Autorka rozumiała świetnie, iż nowe tendencje w badaniach nad językiem u chorych z ogniskowymi uszkodzeniami mózgu znalazły również wyraz w próbach wyodrębniania się nowej dziedziny badań – neurolingwistyki – traktowanej, przy wszystkich rozbieżnościach definicyjnych, jako dziedzina integrująca dotychczasowe osiągnięcia neurologii i neurofizjologii, neuro- psychologii i psycholingwistyki, rozwijająca wiedzę na temat mózgowej re- prezentacji języka oraz mózgowej organizacji czynności mowy (por. Kądzie- lawa, 1983). Wychodząc naprzeciw nowemu, neurolingwistycznemu (a właściwie neu- ropsycholingwistycznemu) podejściu do mowy i języka, przedstawiła w pra- cy główne tendencje w psycholingwistycznym modelowaniu mowy. Wśród zaprezentowanych modeli znalazł się m.in. model mikrogenetyczny funkcji mózgu opracowany przez Jasona W. Browna. Autorka poddała dyskusji pro- ces twórczej percepcji ważny w rozumieniu wypowiedzi językowych. Badania zaprezentowane w rozprawie habilitacyjnej ukazały niedoskona- łości w modelach psycholingwistycznych czynności mowy. Można w nich, zdaniem Autorki, wyróżnić dwie części ze względu na związek ze struktu- rami mózgu. Jedną część stanowią mechanizmy peryferyczne, czy inaczej – wejściowe kanały sensoryczne i wyjściowe kanały motoryczne, dla któ- rych istnieje względnie sprecyzowana mózgowa organizacja. Druga część to centralny proces językowy. W tej części modelu w największym stopniu została uwzględniona wiedza psycholingwistyczna. Ma ona głównie postać teoretycznych konstruktów, jakich dotychczas nie udało się przełożyć na język funkcji przypisywanych poszczególnym strukturom mózgu i/lub całym ich układom. Autorka uważa, że: Wprowadzenie tych konstruktów ujawniło jednocześnie luki w wiedzy neuro- psychologicznej. Przy jej obecnym stanie nie jest w pełni możliwe wyjaśnienie mózgowych mechanizmów czynności językowych, których psychologiczną real- ność psycholingwistyka wykazała w stopniu wystarczającym, aby traktować owe czynności jako perspektywę badawczą w najbliższym okresie […]. Wydaje się, że postęp wiedzy psycholingwistycznej stopniowo przenoszącej punkt ciężkości z orientacji strukturalistycznej (reprezentacje systemów struktury języka w umy- śle człowieka, umysłowy słownik, umysłowa encyklopedia, struktura pamięci ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 20 Maria Pąchalska semantycznej) na orientację funkcjonalną (funkcjonowanie tych reprezentacji w czasie rzeczywistym, procedury przetwarzania) będzie konsekwentnie stymulo- wał rozwój badań neuropsycholingwistycznych, badań z założenia interdyscypli- narnych, rozwijających wiedzę o mózgowych mechanizmach języka i czynności mowy i urealniających nasze wyobrażenie – modele tych czynności (Kądzielawa, 1983, s. 143). Potwierdzenie znaczenia czasu, a w związku z tym dynamiki formowania się objawu, to zaczątek swoistej rewolucji naukowej w polskiej literaturze neuropsychologicznej, wprowadzenie nowego paradygmatu funkcjonowania mózgu, bowiem dopiero wiele lat później, na początku XXI w., ten para- dygmat naukowy znalazł potwierdzenie dzięki pojawieniu się szczegółowej interpretacji objawu zgodnie z teorią mikrogenetyczną (Brown i Pąchalska, 2003; Pąchalska, 2002, 2003; Pąchalska i MacQueen, 2005, 2008). Za- prezentowano również pełny opis modelu, ze zwróceniem uwagi zarówno na proces formowania się objawu, twórczy charakter percepcji i akcji, jak i relację (w tym językową) osoby ze światem zewnętrznym (Pąchalska, 2007). Osobiście uważam, że bez badań Jubilatki niezwykle trudno byłoby mi zrozumieć założenia teorii mikrogenetycznej, która w porównaniu do stan- dardowych podejść różni się tym, że kładziemy nacisk na: – proces i jego przebieg, a nie na domniemane ośrodki przetwarzania danych połączone ze sobą „kablami”, jakby mózg był komputerem, – twórczy charakter percepcji, która nie jest tylko biernym odbiorem bodźców, lecz procesem wytwarzania informacji, – objaw rozumiany jako segment normalnego zachowania, które ujawnia się przedwcześnie, w nieodpowiednim momencie, a nie jest wyłącznie deficytem, tj. brakiem prawidłowego zachowania, – rozwój procesów umysłowych ewoluujących w różnych skalach czasu, przy założeniu, że prawa zachowania to prawa ewolucji wyrażone na innym poziomie, – przetwarzanie informacji w kierunku od całości do szczegółów, a nie, jak w standardowej teorii, od „bitów” do „plików” informacji. Międzynarodowe badania naukowe Dalsza współpraca Jubilatki z zespołem kierowanym przez prof. Kurcz zaowo- cowała również udziałem w międzynarodowych badaniach nad agramaty- zmem w afazji, realizowanych na materiale pochodzącym z 14 języków (grant rządu kanadyjskiego, CLAS Cross-Linguistic Studies on Aphasia), w studiach nad podkorowymi mechanizmami zaburzeń językowych (Kądzielawa, 1997). ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Danuta Kądzielawa – Uczona, wrażliwa humanistka i pedagog 21 Zrealizowano również wieloośrodkowy projekt badawczy (grant Komitetu Badań Naukowych w latach 1995–1998), dotyczący przetwarzania informa- cji zawartych w tekstach metaforycznych przez chorych z afazją. Badania te były realizowane przy współpracy m.in. z dr Marią Sadowską – lingwistką z Polskiej Akademii Nauk (PAN), dr Janem Kordysem – teoretykiem litera- tury z PAN oraz z prof. Hanną K. Ulatowską z Callier Center for Communi- cation Disorders przy Uniwersytecie Teksańskim w Dallas, USA. Prace te są kontynuowane i koncentrują się wokół zagadnień odbioru i przekazywania informacji wyrażonych w języku figuratywnym (metaforach, bajkach, przy- słowiach) przez pacjentów neurologicznych i osoby zdrowe. Oba wymienione nurty badań, których Jubilatka jest współtwórczynią, zaowocowały znaczą- cymi wynikami, i tak: 1. Badania nad agramatyzmem w afazji wykazały istnienie cech wspólnych dla wszystkich 14 analizowanych języków. Należą do nich: uprosz- czenie struktury wypowiedzi, opuszczanie morfemów gramatycznych niezwiązanych oraz błędne użycie morfemów związanych. Cechy te uzasadniają posługiwanie się pojęciem i terminem agramatyzmu na oznaczenie zmian charakterystycznych dla niektórych form afazji. Jed- nocześnie okazało się, że pewne charakterystyki strukturalne poszcze- gólnych języków rzutują w sposób specyficzny na charakterystyki agra- matyzmu w danym języku czy rodzinie języków, np. w języku polskim chorzy z afazją Broca stosują substytucje morfemów gramatycznych związanych (mówiąc prościej: nadużywają formy rzeczownika w mia- nowniku w miejsce form przypadków zależnych, jak również częściej korzystają z formy czasownika w bezokoliczniku lub z orzeczenia cza- sownikowego zamiast imiennego). 2. Z badania nad posługiwaniem się i odbiorem informacji wyrażonej w języku figuratywnym oraz nad dyskursem narracyjnym u pacjentów neurologicznych i osób zdrowych wynika kontinuum typów reakcji, ale także i typów trudności czy błędów występujących w obu grupach, przy istotnym zróżnicowaniu częstości. Inny znaczący wynik to dysocja- cja między zaburzeniami gramatyki na poziomie zdania (np. w formie agramatyzmu) i względnie zachowana gramatyka tekstu (na poziomie superstruktury) z właściwymi dla niej elementami obligatoryjnymi. Jednocześnie u chorych z afazją oraz u chorych z uszkodzeniami pra- wej półkuli mózgu bez afazji zaznaczają się trudności w operowaniu makrostrukturą tekstu, korelujące z takimi zmiennymi, jak: stopień skonwencjonalizowania tekstu figuratywnego, częstość użycia, poziom wykształcenia czy głębokość zaburzeń w funkcjonowaniu poznawczym. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 22 Maria Pąchalska Wyniki studiów w powyższym zakresie zostały przedstawione przez zespól w artykule traktowanym jako wstęp do paremiologii (Kordys, Ulatowska, Kądzielawa, Sadowska, 2001). Warszawska szkoła neuropsychologii Profesor Danuta Kądzielawa stworzyła intensywnie działającą warszawską szkołę neuropsychologii. W szkole tej od 1983 r. działał kierowany przez nią zespół neuropsychologów w Pracowni Neuropsychologii Klinicznej Instytutu Psychologii UW, później Zakładu Neuropsychologii Klinicznej Wydziału Psy- chologii UW, a od czerwca 2005 r. – Katedry Neuropsychologii na Wydziale Psychologii UW. Pracują tu m.in.: prof. Emilia Łojek, dr Anna Bolewska i dr Hanna Okuniewska oraz liczna grupa doktorantów. W tym zespole opu- blikowano wiele prac dotyczących zaburzeń funkcji poznawczych i języko- wych powstałych w następstwie uszkodzeń mózgu. Prof. Emilia Łojek z Wydziału Psychologii UW, „naukowe dziecko” Pro- fesor Danuty Kądzielawy, pisze specjalnie dla potrzeb tej biografii krótki, ale ważny i serdeczny tekst: Na Wydziale Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego mamy taki zwyczaj, że przy uroczystych okazjach wspominamy naszych Nauczycieli, używając metafory drzewa genealogicznego. Osoby promujące doktorów są ich naukowymi rodzi- cami. W ten sposób posiadamy nie tylko wiedzę o ciągłości dziejów psychologii, ale także poczucie rodzinnej jedności i bliskości. Prof. Danuta Kądzielawa jest za- tem moim nieocenionym „naukowym rodzicem” – Promotorem, Nauczycielem i Opiekunem Naukowym. Przekazała mi, a także wielu pokoleniom studentów, magistrantów i doktorantów swoją wielką pasję i zamiłowanie do poznawania związków między mózgiem a zachowaniem. Jej głębokie rozumienie mózgo- wych mechanizmów procesów językowych w ujęciu dynamicznym oraz analiza zaburzeń tych procesów u chorych z afazją stanowiły i stanowią ciągłą inspirację i punkt wyjścia do wielu dalszych badań z zakresu neurolingwistyki3. Jubilatka zaznaczyła także istotnie swoją obecność w neuropsychologii pol- skiej. Jednym z  ważniejszych rezultatów współpracy warszawskiej szko- ły neuropsychologicznej oraz zespołu 50 neuropsychologów klinicznych, pracujących w  placówkach służby zdrowia w  latach 1986–1990, było opracowanie nowego narzędzia diagnostycznego, a  mianowicie polskiej 3 Tekst napisany przez prof. Emilię Łojek dla celów niniejszego opracowania, na zaproszenie autorki rozdziału. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Danuta Kądzielawa – Uczona, wrażliwa humanistka i pedagog 23 adaptacji kulturowej i standaryzacji Baterii Testów Neuropsychologicznych Hal- steada – Reitana (grant Ministerstwa Zdrowia, temat resortowy RP-18 MZ). W rezultacie rozbudowanej współpracy członków tego zespołu została opra- cowana polska wersja Baterii (maszynopis podręcznika i pomoce testowe), spełniająca standardy metodologiczne (Kądzielawa, 1990). Bateria ta znaj- duje powszechne zastosowanie w diagnostycznej praktyce klinicznej neuro- psychologów, a także służy celom dydaktycznym na uczelniach prowadzących zajęcia specjalizacyjne w omawianej dziedzinie. Pragnę dodać, że badania w tym zakresie prowadzone były w całej Polsce, w tym również w Krakow- skim Centrum Rehabilitacji przez kierowany przez autorkę tej biografii zespół neuropsychologów. Myśl o „własnej szkole” przywołuje Jej wspomnienia z lat wcześniejszych i innego zespołu neuropsychologicznego, kierowanego przez prof. Mariusza Maruszewskiego. Zespołu, który był niejako wzorem Jej dalszej pracy nauko- wej (z wywiadu: Pąchalska, 2012). Tamte lata wydają się Danucie szczególnie wartościowe, gdyż w ramach zebrań miała dostęp do aktualnej wiedzy na temat mechanizmów funkcjonowania językowego człowieka. Wspomina też pracę w okresie między 1970 a 1980 rokiem, kiedy do obszaru zainteresowań naukowych włączyła zagadnienia mózgowych mechanizmów reprezentacji języka i czynności mowy (rozprawa habilitacyjna), w latach 90. zaś, kon- centrując się nad zagadnieniami neurolingwistycznymi, zagadnienie odbioru i przekazywania informacji wyrażonych w języku figuratywnym (metafory, bajki, przysłowia) przez pacjentów neurologicznych i osoby zdrowe. Prace te zaowocowały otwarciem przewodu profesorskiego zakończonego sukcesem w postaci tytułu profesora nauk humanistycznych. Profesor Bożydar Kaczmarek, superrecenzent dorobku Jubilatki i prezes Polskiego Towarzystwa Neurolingwistycznego, stwierdza: Dankę Kądzielawę znam od wielu lat i zawsze ceniłem Ją za Jej fachowość i od- danie pracy, a zwłaszcza za działalność na rzecz chorych. Miałem też możność wnikliwego zapoznania się z Jej osiągnięciami jako wyznaczony przez CK4 re- cenzent Jej dorobku. Mogę więc w pełni potwierdzić wagę opisanych w niniej- szej biografii dokonań. Warto jednocześnie dodać, iż zawsze występowała Ona przeciwko próbom wykorzystywania wiedzy o funkcjonowaniu mózgu przez osoby nieuprawnione. A zwłaszcza przeciwko nadużywaniu terminów neuro- psychologia i neurolingwistyka5. 4 CK – Centralna Komisja do Spraw Stopni i Tytułów Naukowych 5 Tekst napisany przez prof. Bożydara Kaczmarka dla celów niniejszego opracowania na zaproszenie autorki rozdziału. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 24 Maria Pąchalska Danuta często podkreśla, że neuropsychologia kliniczna odnosi się do bo- gactwa form współpracy przedstawicieli różnych dyscyplin nauki stosowanej. Tworzenie zespołów diagnostycznych i terapeutycznych jest już od lat oczy- wistością, w tym miejscu tylko przypominaną. Wśród nowości odnotowuje się w Polsce wzrost zapotrzebowania na udział neuropsychologów w reali- zacji programów konferencji, kursów, szkoleń organizowanych dla lekarzy (a zwłaszcza dla neurologów i psychiatrów, ale też specjalistów w dziedzinie geriatrii, rehabilitacji neurologicznej, opieki społecznej nad osobami w star- szym wieku). Analogicznie neuropsychologowie rozwijają i uaktualniają swo- je przygotowanie zawodowe w kontaktach z neurologami i innymi przedsta- wicielami nauk o układzie nerwowym (por. Kądzielawa, 2000a). Nowe projekty badawcze i współpraca z wybitnymi neuropsychologami W ostatnich latach wraz z kierowanym przez siebie zespołem prof. Kądziela- wa podjęła projekt badawczy z pogranicza neuropsychologii i gerontologii, obejmujący analizę środowiskowych czynników długowieczności w Polsce wśród osób w wieku stu lat. Badania te realizowane były we współpracy z dr Elżbietą Łuczywek z Centrum Medycznego Doskonalenia i Kształcenia Kadr PAN. Do współpracy, zgodnie z tradycją związaną z postawą prof. Ma- riusza Maruszewskiego, włączeni zostali również studenci Wydziału Psycho- logii UW. Przy ich pomocy realizowana była psychologiczna część programu badań pod tytułem: „Genetyczne i środowiskowe czynniki długowieczności polskich stulatków” (PBZ KBN/22/P05/99). Badania te miały zweryfikować hipotezy dotyczące różnic w starzeniu się półkul mózgowych i/lub poszczególnych ich okolic skontrastowanych w wy- miarze ontogenetyczno-filogenetycznym. Pierwsze wyniki badań w tym za- kresie wykazały brak jednego wzorca fizjologicznego starzenia się człowieka. Obok przypadków równomiernego narastania trudności w funkcjonowaniu poznawczym sterowanym przez obie półkule, odnotowano przypadki nie- radzenia sobie, szczególnie w zadaniach konstrukcyjnych, a także przypad- ki dobrze zachowanej sprawności umysłowej. Porównania międzygrupowe osób 100-letnich i grupy osób 65-letnich wykazały obniżenie wyników osób 100-letnich w zadaniach angażujących w największym stopniu mechanizmy płatów czołowych mózgu, co pozostaje w zgodzie z hipotezą o występowaniu procesu fizjologicznego starzenia się najwcześniej w strukturach najmłod- szych filogenetycznie, odpowiadających za koncentrację, rozumowanie, pla- nowanie i kontrolowanie zachowania (Łuczywek, Kądzielawa, 2005). ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== Danuta Kądzielawa – Uczona, wrażliwa humanistka i pedagog 25 Warto podkreślić wyjątkowość zespołowej organizacji badań, którymi kieruje prof. Danuta Kądzielawa. Taka forma pracy jest nie tylko zgodna z du- chem organizacji współcześnie prowadzonych na świecie badań naukowych, lecz ma niezwykłą wartość dla wdrażania studentów do zespołowej pracy naukowej, przygotowania młodej kadry polskich naukowców. Ze względu na międzynarodowy charakter, pozwala upowszechnić osiągnięcia krajowe poza granicami Polski. Ważne postacie naukowe w karierze Jubilatki Jedną z najważniejszych postaci w świecie neuropsychologii jest dla Danuty profesor Anna Herzyk, wieloletnia przyjaciółka Jubilatki. W swojej wypo- wiedzi na potrzeby tego szkicu biograficznego prof. Anna Herzyk stwierdza: Najbardziej w aktywności Danusi cenię jej osiągnięcia w dziedzinie neurolin- gwistyki rozwijające dynamiczne (procesowe) podejście Łurii, które zostawił nie do końca rozwinięte z powodu śmierci. Danusia dokonała operacjonalizacji tego podejścia, adaptując je do współczesnych osiągnięć nowoczesnej wiedzy na ten temat, mapując swoje dokonania do praktyki klinicznej na rzecz chorych z afazją6. Dzięki współpracy prof. Danuty Kądzielawy i prof. Anny Herzyk po- wstało kilka książek, z których za najbardziej wartościowe uważa Jubilatka dwa podręczniki: pierwszy, dotyczący zaburzeń w funkcjonowaniu człowieka z perspektywy neuropsychologii klinicznej (Herzyk i Kądzielawa, 1996), dru- gi zaś dotyczący związku mózgu z zachowaniem w ujęciu neuropsychologii klinicznej (Herzyk i Kądzielawa, 1997). Inną ważną postacią w życiu Danuty jest profesor Hanna K. Ulatowska z Callier Center for Communication Disorders, University of Texas, Dal- las w USA. Uzyskane przez Jubilatkę w 1989 r. trzymiesięczne stypendium Fundacji Kościuszkowskiej z Nowego Jorku i współpraca z Hanną Ulatow- ską stworzyły wyjątkowo dobre warunki do realizacji badań nad osobami z afazją. Stworzyły również możliwość zapoznania się z wieloma formami pracy w różnych ośrodkach badawczych i rehabilitacyjnych w USA. Dzięki tej współpracy możliwe było przeprowadzenie własnego projektu badawcze- go (wspomniany wcześniej projekt KBN realizowany w latach 1995–1998), poświęconego przetwarzaniu informacji tekstów metaforycznych przez 6 Tekst napisany przez prof. Annę Herzyk dla celów niniejszego opracowania na zaproszenie autorki rozdziału. ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw== 26 Maria Pąchalska chorych z afazją. Zaowocowało to wieloma pracami naukowymi Jubilatki, z których za najważniejszy uważa artykuł dotyczący wybranych aspektów narracji u osób z afazją (Ulatowska, Sadowska, Kordys, Kądzielawa, 1993). Najważniejsze wyniki tych badań wskazały na istnienie kontinuum typów reakcji, a także typów trudności i popełnianych błędów w grupach pacjentów z uszkodzeniem lewej półkuli mózgu i afazją, pacjentów z uszkodzeniami prawej półkuli i osób zdrowych w odniesieniu do bajek Ezopa, przysłów i metafor oraz dyskursu narracyjnego. Ponadto ujawniła się dysocjacja pomię- dzy zaburzeniami gramatyki na poziomie zdania (np. objawy agramatyzmu) i względnie zachowaną gramatyką tekstu (na poziomie superstruktury) z wła- ściwymi dla niej elementami obligatoryjnymi. Jednocześnie w obu grupach pacjentów zaznaczyły się trudności w operowaniu makrostrukturą tekstu, korelujące z takimi zmiennymi, jak: stopień skonwencjonalizowania tekstu figuratywnego, częstość użycia form narracyjnych, poziom wykształcenia i głębokość zaburzeń w funkcjonowaniu poznawczym. Przyjaźń z profesor Hanną K. Ulatowską trwa wiele lat i stworzyła moż- liwość włączenia się Jubilatki w badania nad doświadczeniami byłych więź- niów obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. W tym nurcie znalazł się program naukowy realizowany w latach 2001–2006 w interdyscyplinarnym zespole badawczym, poświęcony poglądom byłych więźniów na temat ich doświadczeń obozowych, dynamiki tych poglądów oraz konsekwencji po- bytu w obozie w wymiarze podmiotowym i społecznym. Program ten był szczególnie aktualny w kontekście 60. rocznicy kilku znaczących wydarzeń historycznych (Powstania Warszawskiego, wyzwolenia KL Auschwitz-Birke- nau i miasta Oświęcimia oraz zakończenia II wojny światowej). Jego wartość podnosi także to, że z przyczyn naturalnych zmniejsza się grupa osób, które mogą dać świadectwo prawdzie: przedstawić obraz doświadczeń, wyjaśnić własne oceny zdarzeń i zająć stanowisko wobec idei przebaczenia. Profesor Kądzielawa podkreśla, że: Zainteresowania doświadczeniami byłych więźniów wyrastały z rozwojowego po- dejścia do procesu starzenia się i osiągania mądrości w ujęciu E. Eriksona i według P. Baltesa, a także z badań nad mądrością i dochodzeniem do niej poprzez remini- scencje, narracje, transcendencję, próby rozumienia tych zdarzeń i ujęcia ich w zin- dywidualizowanej i zintegrowanej reprezentacji rzeczywistości (Pąchalska, 2012). Należy podkreślić, że badania te bazowały na analizach ustnych narracji byłych więźniów, którzy trafili do obozu w wieku 8–16 lat oraz dorosłych w wieku 18–23 lata (dokumenty te zostały udostępnione zespołowi przez ##7#52#aSUZPUk1BVC1WaXJ0dWFsbw==
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Studia z neuropsychologii klinicznej. Na 45-lecie pracy zawodowej Profesor Danuty Kądzielawy
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: