Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00336 019225 14455691 na godz. na dobę w sumie
Suwerenność - ebook/pdf
Suwerenność - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 475
Wydawca: Polski Instytut Spraw Międzynarodowych Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-62453-76-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> politologia
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Globalizacja i integracja europejska bezpośrednio dotykają istoty suwerenności współczesnego państwa, dlatego zainteresowanie tym zagadnieniem jest ogromne. Suwerenność jest przedmiotem badań historyków, filozofów, prawników, politologów. Cenny wkład wnosi tu również prof. Janusz Czaputowicz, który zajmuje się tą problematyką od 2004 r. W swej najnowszej książce szuka odpowiedzi na pytania o treść pojęcia suwerenności. Czy treść ta się zmienia, a jeżeli tak, od czego te zmiany zależą i jaki mają charakter? Jakie były główne konceptualizacje suwerenności dokonywane przez filozofów i teoretyków stosunków międzynarodowych? Jaką normatywną rolę odgrywa suwerenność we współczesnej społeczności międzynarodowej i jakie dylematy są z tym związane? Czy i w jaki sposób zmienia się suwerenność w procesie integracji europejskiej?

Autor stawia tezę, że treść suwerenności nie jest określona raz na zawsze, lecz zmienia się i ewoluuje jako wynik rywalizacji różnych ośrodków władzy i w odpowiedzi na potrzeby społeczne.

 

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Jacek Czaputowicz SUWERENNOŚĆ Prof. UW dr hab. Jacek Czaputowicz, kierownik Zakładu Metodologii Badań Europejskich w Instytucie Europejskim Wydziału Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego; autor i redaktor naukowy wielu tematycznych, m.in. Bezpieczeństwo międzynarodowe. opracowań Współczesne koncepcje (PWN, Warszawa 2012), Teorie stosunków międzynarodowych. Krytyka i sys- tematyzacja (PWN, Warszawa 2008) i Polityka zagraniczna Polski. Unia Europejska, Stany Zjednoczone, sąsiedzi (PISM, Warszawa 2008). Pytania, na które w tej książce szuka się odpowiedzi, dotyczą treści pojęcia suwerenności. • Czy treść ta się zmienia, a jeżeli tak, od czego te zmiany zależą i jaki mają charakter? • Jakie były główne konceptualizacje przez filozofów i teoretyków stosunków międzynarodowych? • Jaką normatywną rolę odgrywa suwerenność w ramach współczesnej społeczności międzynarodowej i jakie dylematy są z tym związane? • Czy i w jaki sposób zmienia się suwerenność w procesie integracji europejskiej? Autor stawia tezę, że treść suwerenności nie jest określona raz na zawsze, lecz zmienia się i ewoluuje jako wynik rywalizacji różnych ośrodków władzy i w odpowiedzi na potrzeby społeczne. suwerenności dokonywane Polski Instytut Spraw Międzynarodowych jest jednym z najważniejszych think tanków w Europie Środkowej i Wschodniej. Sytuując się pomiędzy światem polityki a niezależną analizą, PISM zapewnia wsparcie decydentom i dyplomatom, inicjuje publiczną debatę ekspercką oraz upowszechnia wiedzę o współczesnych stosunkach międzynarodowych. ISBN 9788362453702 9 788362 453702 J A C E K C Z A P U T O W C Z I S U W E R E N N O Ś Ć SUWERENNOŚĆ SUWERENNOŚĆ SUWERENNOŚĆ SUWERENNOŚĆ SUWERENNOŚĆ SUWERENNOŚĆ SUWERENNOŚĆSUWERENNOŚĆ SUWERENNOŚĆ SUWERENNOŚĆSUWERENNOŚĆ SUWERENNOŚĆ SUWERENNOŚĆSUWERENNOŚĆ SUWERENNOŚĆ SUWERENNOŚĆSUWERENNOŚĆ SUWERENNOŚĆSUWERENNOŚĆ SUWERENNOŚĆ P O L S K I IN S T Y T U T SP R AW MI Ê D Z Y N A R O D O W Y C H SUWERENNOŒÆ JACEK CZAPUTOWICZ WARSZAWA 2013 © Copyright by Polski Instytut Spraw Miêdzynarodowych, Warszawa 2013 Recenzenci dr. hab. Leszek Jesieñ, profesor Collegium Civitas prof. Roman Kwiecieñ, Uniwersytet Marii Sk³odowskiej-Curie Redakcja Weronika Kostecka Korekta i indeks Gra¿yna Nowocieñ-Mach Redakcja techniczna, projekt ok³adki Dorota Do³êgowska ISBN 978-83-62453-76-4 Polski Instytut Spraw Miêdzynarodowych ul. Warecka 1a, 00-950 Warszawa tel. (+48) 22 556 80 51, faks 22 556 80 99 publikacje@pism.pl, www.pism.pl Dedykujê mojej ¿onie Magdalenie, która wspiera³a mnie podczas lat pracy nad t¹ ksi¹¿k¹ Spis treœci Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 Rozdzia³ 1. Pojêcie suwerennoœci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Definicje suwerennoœci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 15 Suwerennoœæ wewnêtrzna i zewnêtrzna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 Perspektywa prawa miêdzynarodowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 21 Perspektywa nauki o polityce i stosunkach miêdzynarodowych . . . . . . 25 Pañstwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27 Suwerennoœæ narodu i niepodleg³oœæ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 Ograniczenie a naruszenie suwerennoœci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 Podzielnoœæ suwerennoœci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 Suwerennoœæ w federacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39 Suwerennoœæ prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42 Rodzaje i cechy suwerennoœci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 Suwerennoœæ materialna i formalna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45 Suwerennoœæ pozytywna i negatywna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 Terytorialnoœæ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 Suwerenna równoœæ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 Uznanie i zdolnoœæ legitymizacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 Wymiary suwerennoœci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 Rozdzia³ 2. Suwerennoœæ w historii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 Przednowoczesne formy suwerennoœci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 Greckie polis . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56 Imperium rzymskie. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58 Respublica Christiana. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 Porz¹dek westfalski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73 Pañstwo terytorialne. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 Pañstwo absolutystyczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 83 Pañstwo narodowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 Porównanie form suwerennoœci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 Rozdzia³ 3. Suwerennoœæ w filozofii politycznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98 Staro¿ytnoœæ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 99 Œredniowiecze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101 Filozofia klasyczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 Jean Bodin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 Thomas Hobbes . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 Georg W.F. Hegel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 Filozofia liberalna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 John Locke . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 Jean Jacques Rousseau . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128 Porównanie koncepcji suwerennoœci Hobbesa, Locke’a i Rousseau . . 130 Monteskiusz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 Immanuel Kant . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 134 Teoretycy prawa miêdzynarodowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138 Suwerennoœæ sferyczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 Amerykañscy federaliœci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 150 Marksizm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 Suwerennoœæ jako stan wyj¹tkowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 Postmodernizm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 Michel Foucault: suwerennoœæ jako urz¹dzanie. . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 Pierre Bourdieu: pole w³adzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173 Jacques Derrida: suwerennoœæ jako samoistnoœæ . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 Giorgio Agamben: suwerennoœæ jako biow³adza . . . . . . . . . . . . . . . . . 175 Rozdzia³ 4. Suwerennoœæ w teoriach stosunków miêdzynarodowych . . . . . . 180 Realizm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182 Realizm klasyczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183 Realizm strukturalny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187 Szko³a angielska. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 189 Liberalizm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192 Globalizm. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 Teoria systemu œwiatowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 Neogramscianizm. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199 Neoimperium . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 201 Teoria krytyczna. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 203 Kosmopolityzm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 205 Konstruktywizm. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 Rozumienie suwerennoœci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 213 To¿samoœæ pañstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 216 Normatywna struktura spo³ecznoœci miêdzynarodowej . . . . . . . . . . . . 223 Feminizm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 Postmodernizm w stosunkach miêdzynarodowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . 231 Przeciwieñstwo suwerennoœæ–anarchia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 239 Granice . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 242 Suwerenny cz³owiek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 243 Rozdzia³ 5. Suwerennoœæ a spo³ecznoœæ miêdzynarodowa. . . . . . . . . . . . . . . 249 Formy stosunków miêdzynarodowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 249 Anarchiczny system miêdzynarodowy. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250 Spo³ecznoœæ miêdzynarodowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 251 Imperium . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252 Spo³ecznoœæ œwiatowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 253 Koncepcja spo³ecznoœci miêdzynarodowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 255 Instytucje spo³ecznoœci miêdzynarodowej. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 258 Równowaga si³ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 259 Dyplomacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 260 Prawo miêdzynarodowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 264 Organizacja miêdzynarodowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 270 Kolonializm i suwerennoœæ imperialna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 275 W³adza polityczna w pañstwach pozaeuropejskich . . . . . . . . . . . . . . . 275 Standard cywilizacyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 280 Suwerennoœæ niepe³na . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 282 Proces dekolonizacji. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 284 Suwerennoœæ pozytywna i negatywna jako regu³y gry . . . . . . . . . . . . 287 Charakter wspó³czesnej spo³ecznoœci miêdzynarodowej. . . . . . . . . . . . . . 288 Dylematy normatywne spo³ecznoœci miêdzynarodowej . . . . . . . . . . . . . . 291 Ewolucja prawa miêdzynarodowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 291 Prawa cz³owieka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 296 Interwencja humanitarna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 298 Ochrona œrodowiska naturalnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 302 Proces globalizacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 306 Wp³yw na pañstwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 309 Wp³yw na spo³ecznoœæ miêdzynarodow¹. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 314 Ró¿norodnoœæ form suwerennoœci pañstw. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 318 Pañstwo postkolonialne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 319 Poziomy pañstwowoœci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 323 Pañstwo nowoczesne, przednowoczesne i ponowoczesne . . . . . . . . . . . . 325 Rozdzia³ 6. Suwerennoœæ w Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 330 Suwerennoœæ we wczesnych teoriach integracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 331 Funkcjonalizm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 331 Federalizm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 335 Transakcjonizm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 338 Neofunkcjonalizm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 339 Klasyczne podejœcie miêdzyrz¹dowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 342 Liberalizm miêdzyrz¹dowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 344 Nowy instytucjonalizm. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 347 Koncepcje Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 350 Unia jako system polityczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 351 Unia jako federacja. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 354 Unia jako system wielopoziomowego zarz¹dzania . . . . . . . . . . . . . . . 357 Unia jako imperium . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 362 Stanowienie prawa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 366 Suwerennoœæ w systemach konstytucyjnych pañstw . . . . . . . . . . . . . . . . . 369 Niemcy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 369 Wielka Brytania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 371 Polska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 375 Strategie wobec suwerennoœci pañstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 376 Oddzia³ywanie Unii Europejskiej na suwerennoœæ . . . . . . . . . . . . . . . . . . 377 Europeizacja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 377 Suwerennoœæ spo³eczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 379 Suwerennoœæ monetarna. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 381 Obywatelstwo europejskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 383 Polityka zagraniczna i dyplomacja Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . 386 Deficyt demokracji. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 387 Suwerennoœæ a zasada subsydiarnoœci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 391 Sposoby wykonywania suwerennoœci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 393 Funkcjonowanie Bodinowskich atrybutów suwerennoœci . . . . . . . . . . . . . 402 Suwerennoœæ w ujêciu Kantowskim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 405 Zakoñczenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 409 Spis tabel i rysunków. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 413 Bibliografia. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 415 Indeks nazwisk. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 459 Wprowadzenie Suwerennoœæ jest przedmiotem intensywnych badañ kilku dyscyplin naukowych. Historycy staraj¹ siê odtworzyæ i wyjaœniæ powstanie oraz ewolucjê koncepcji suwerennoœci na przestrzeni wieków. Interesuje ich to, czy zachodz¹ce wspó³czeœnie zmiany tej koncepcji nie maj¹ swego prece- densu w historii. Filozofowie analizuj¹ ró¿ne sposoby rozumienia suwe- rennoœci, relacje miêdzy cz³owiekiem a pañstwem i zwi¹zek suwerennoœci ze sprawiedliwoœci¹. Prawnicy koncentruj¹ siê na uznaniu przez spo³ecz- noœæ miêdzynarodow¹ suwerennoœci pañstwa oraz legalnoœci i zakresu w³adzy. Dla nauk politycznych wa¿ny jest sposób realizacji suwerennoœci w danym pañstwie, zw³aszcza zagadnienia ustroju i podzia³u w³adzy. Badacze stosunków miêdzynarodowych zaœ skupiaj¹ siê na tym, jak suwerennoœæ pañstwa przejawia siê w relacjach z innymi podmiotami na arenie miêdzynarodowej. Nale¿y zgodziæ siê z tymi badaczami, którzy twierdz¹, ¿e pojêcie suwerennoœci wymaga podejœcia interdyscyplinarnego, jest bowiem na tyle wieloaspektowe, ¿e nie da siê go zbadaæ w ramach jednej dyscypliny. Chocia¿ g³ówna perspektywa przyjêta w tej pracy to perspektywa sto- sunków miêdzynarodowych, przeanalizowane zostan¹ wyjaœnienia zjawiska suwerennoœci z punktu widzenia nauki o polityce, filozofii, prawa oraz historii. Pewna trudnoœæ polega na tym, ¿e poszczególne dyscypliny naukowe definiuj¹ i interpretuj¹ suwerennoœæ na w³asny spo- sób. Inne znaczenie przypisuj¹ temu pojêciu prawnicy miêdzynarodowi, inne – prawnicy konstytucjonaliœci, a jeszcze inne – politolodzy. Przedmiotem zainteresowania prawa miêdzynarodowego jest su- werennoœæ pañstwa, której istotê stanowi ³¹cznoœæ suwerennej w³adzy z okreœlonym terytorium (zwierzchnictwo terytorialne). Odnosi siê ona do relacji miêdzy pañstwami i skierowana jest na zewn¹trz pañstwa. Przed- miotem zainteresowania prawa konstytucyjnego jest z kolei suwerennoœæ narodowa, zasadzaj¹ca siê na zwi¹zku miêdzy w³adz¹ a okreœlon¹ ludnoœci¹ i skierowana do wewn¹trz pañstwa. Wreszcie przedmiotem zainteresowania nauk politycznych jest suwerennoœæ polityczna, która dotyczy zdolnoœci do prowadzenia polityki niezale¿nie od zobowi¹zañ wobec innych pañstw. Historia dostarcza przyk³adów ró¿nych sposobów organizacji w³adzy w spo³eczeñstwie, natomiast myœl filozoficzna z jednej strony opisuje i wyjaœnia œwiat rzeczywisty, z drugiej – wp³ywa na kierunki jego rozwoju. Suwerennoœæ odgrywa pozytywn¹ rolê jako podstawa spo³ecznoœci miê- dzynarodowej. Jej treœæ zmienia siê jednak w odpowiedzi na procesy globalizacji jakoœæ zale¿y od danego pañstwa. integracji europejskiej, a jej i 9 Jacek Czaputowicz Wspó³czesny dyskurs w teorii polityki i teorii stosunków miêdzy- narodowych konstytuuje krytyka suwerennoœci pañstwa. Badacze ró¿ni¹ siê w ocenie tego, czym jest suwerennoœæ, gdzie jest usytuowana, jaki jest jej stosunek do prawa oraz czy jest podzielna i podlega zmianie. Czêœæ z nich utrzymuje, ¿e mia³a ona w historii du¿e znaczenie, jednak obecnie odchodzi w przesz³oœæ, inni twierdz¹, ¿e jeszcze d³ugo pozostanie g³ówn¹ zasad¹ organizuj¹c¹ stosunki miêdzynarodowe. Istotê debaty na temat suwerennoœci stanowi poszukiwanie odpowiedzi na pytanie o najlepsze usytuowanie i podzia³ w³adzy we wspó³czesnym œwiecie. Podzielnoœæ suwerennoœci jest w czasach integracji europejskiej akceptowana przez wielu badaczy stosunków miêdzynarodowych, natomiast sceptyczny stosunek do tej koncepcji maj¹ prawnicy miêdzynarodowi, którzy uznaj¹ niezmiennoœæ suwerennoœci pañstwa. Pytania, na które w tej ksi¹¿ce szuka siê odpowiedzi, dotycz¹ treœci pojêcia suwerennoœci. Czy treœæ ta siê zmienia, a je¿eli tak, od czego te zmiany zale¿¹ i jaki maj¹ charakter? Jakie by³y g³ówne konceptualizacje suwerennoœci dokonywane przez filozofów i teoretyków stosunków miê- dzynarodowych? Jak¹ normatywn¹ rolê odgrywa suwerennoœæ we wspó³- czesnej spo³ecznoœci miêdzynarodowej jakie dylematy s¹ z tym zwi¹zane? Czy i w jaki sposób zmienia siê suwerennoœæ w procesie integracji europejskiej? i Stawiana tu teza g³osi, ¿e treœæ suwerennoœci nie jest okreœlona raz na zawsze, lecz zmienia siê i ewoluuje jako wynik rywalizacji ró¿nych oœrodków w³adzy i w odpowiedzi na potrzeby spo³eczne. Znaczenie suwerennoœci jest ustalane w procesie dyskursywnym, w którym bior¹ udzia³ filozofowie, prawnicy (juryœci), uczeni oraz sprawuj¹cy w³adzê praktycy, czyli klasa polityczna. Znane s¹ dwa zasadnicze znaczenia suwerennoœci. Mo¿na j¹ rozumieæ jako atrybut pañstwa, oznacza wówczas swobodê dzia³ania na rzecz realizacji interesu pañstwa, oraz jako insty- tucjê spo³ecznoœci miêdzynarodowej, która zapewnia pañstwom prze- trwanie i legitymizuje wspó³czesne stosunki miêdzynarodowe. Te dwa znaczenia okreœla³y dyskurs suwerennoœci na przestrzeni historii oraz kszta³towa³y stosunki miêdzy pañstwami. Na sposób wykonywania suwerennoœci przez pañstwa wp³ywa proces integracji europejskiej. Zainteresowanie ide¹ suwerennoœci wynika z przemian spo³ecznych bêd¹cych rezultatem procesów, które bezpoœrednio dotykaj¹ istoty suwerennoœci wspó³czesnego pañstwa, mianowicie procesów globalizacji i integracji europejskiej. Literatura œwiatowa na ten temat jest ogromna; co roku przybywaj¹ dziesi¹tki prac. Zagadnieniu suwerennoœci poœwiêcali uwagê filozofowie klasyczni i prawnicy miêdzynarodowi, których prace bêd¹ przedmiotem analizy. Rozwa¿ali tê problematykê badacze stosun- ków miêdzynarodowych, tacy jak Stephen Krasner, Robert Jackson, Kalevi Holsti i Christian Reus-Smit. Analizowali j¹ teoretycy stosunków 10 Wprowadzenie miêdzynarodowych wywodz¹cy siê z ró¿nych nurtów, m.in. realista Kenneth Waltz, liberalny instytucjonalista Robert O. Keohane czy kons- truktywista Alexander Wendt, a tak¿e teoretycy integracji europejskiej zwi¹zani z ró¿nymi kierunkami badawczymi. W zasadzie ka¿da teoria stosunków miêdzynarodowych i teoria integracji europejskiej zajmuje jakieœ stanowisko wobec suwerennoœci. Co wiêcej, stosunek do suwe- rennoœci stanowi czêsto wa¿ne kryterium ró¿nicuj¹ce poszczególne teorie. Z powodu uwarunkowañ politycznych w okresie PRL zainteresowanie œrodowiska naukowego problematyk¹ suwerennoœci sztucznie ogranicza- no. Zgodnie z obowi¹zuj¹cym podejœciem marksistowskim suwerennoœæ by³a umiejscowiona w klasie sprawuj¹cej w³adzê. Na arenie miêdzy- narodowej pañstwa socjalistyczne d¹¿y³y do uznania bezwarunkowoœci suwerennoœci i legitymizacji autonomii pañstwa, przyznaj¹c mu pe³n¹ w³adzê nad spo³eczeñstwem. Propagowane przez nie tzw. zbiorowe prawa cz³owieka oraz unormowanie suwerennych praw w poszczególnych dziedzinach, m.in. gospodarczej i kulturalnej, umacnia³y w³adzê pañstwa nad spo³eczeñstwem. Wzrost zainteresowania suwerennoœci¹ jest w Polsce z jednej strony wynikiem zmian politycznych po 1989 r., z drugiej – konsekwencj¹ przyst¹pienia Polski do Unii Europejskiej. Spoœród prawników pisz¹cych na temat suwerennoœci wymieniæ nale¿y Jana Barcza, W³adys³awa Czap- liñskiego, Jerzego Kranza, Romana Kwietnia, Ewê £êtowsk¹, Jerzego Menkesa, Cezarego Mika, Artura Nowaka-Fara, Andrzeja Wasilkow- skiego i Annê Wyrozumsk¹. Wœród politologów i badaczy stosunków miêdzynarodowych, którzy zajmuj¹ siê t¹ problematyk¹, znajduj¹ siê: W³odzimierz Anio³, Jan Baszkiewicz, Marek Cichocki, Aniela Dylus, Andrzej Ga³ganek, Leszek Jesieñ, Antoni Kamiñski, Mieczys³aw Kr¹piec, Antoni Marsza³ek, Piotr Mierecki, Irena Popiuk-Rysiñska i Krzysztof Szczerski. Tezy ksi¹¿ki przedstawione s¹ w szeœciu rozdzia³ach. W rozdziale pierwszym zostaj¹ omówione definicje suwerennoœci oraz ró¿nice w jej postrzeganiu przez rozmaite dyscypliny naukowe. Przedstawiona jest istota pañstwa i federacji oraz idea suwerennoœci prawa. Przeanalizowane s¹ takie cechy suwerennoœci, jak terytorialnoœæ, uznanie, zdolnoœæ do legitymizacji oraz niepodzielnoœæ. Wyodrêbnione zostaj¹ dwa wymiary suwerennoœci – usytuowanie i wp³yw norm, oraz dwa jej znaczenia – w³aœciwoœæ pañstwa i instytucja spo³ecznoœci miêdzynarodowej. Te wy- miary i znaczenia s³u¿¹ jako ramy konceptualne w dalszej czêœci. W rozdziale drugim pokazana jest ewolucja suwerennoœci w historii. Zrozumienie historii ewolucji suwerennoœci mo¿e dostarczyæ wskazówek co do prawid³owej interpretacji teraŸniejszoœci. Kolejne etapy tej ewolucji to przednowoczesne formy suwerennoœci w postaci greckich miast- 11 Jacek Czaputowicz -pañstw, imperium rzymskiego i œredniowiecznej Respublica Christiana. Prze³omowe znaczenie dla powstania nowoczesnej formy suwerennoœci by³ pokój westfalski zawarty w 1648 r. Od tego czasu pañstwo ewaluowa³o od terytorialnego, poprzez absolutystyczne do narodowego. Suwerennoœæ traktowana jest tu jako cecha pañstw, która daje im nieograniczone prawo do realizacji swej woli zgodnie z w³asnym interesem. Celem tej analizy jest pokazanie, ¿e znaczenie suwerennoœci siê zmienia³o, ró¿ne by³y jej atrybuty w wiekach XVI, XVIII czy XX. Rozdzia³ trzeci poœwiêcony jest postrzeganiu suwerennoœci w filozofii. Istniej¹ dwie tradycje pojmowania tej idei: grecko-rzymska, która suwerennoœæ odnosi do w³adcy i pañstwa, oraz chrzeœcijañska, która dotyczy jednostki stworzonej przez Boga. Pierwsza z wymienionych tra- dycji znalaz³a swe ukoronowanie w teorii suwerennoœci Jeana Bodina i Thomasa Hobbesa, druga – w koncepcjach Johna Locke’a i Jeana Jacques’a Rousseau. Inne podejœcie do suwerennoœci mieli teoretycy prawa miêdzynarodowego, którzy traktowali j¹ jako instytucjê spo³ecz- noœci miêdzynarodowej. Na wspó³czesn¹ myœl filozoficzn¹ dotycz¹c¹ analizowanego tutaj pojêcia istotny wp³yw mia³a idea suwerennoœci jako wyj¹tku, zaproponowana przez Carla Schmitta, rozwiniêta nastêpnie przez Michaela Foucaulta i Giorgia Agambena w postaci koncepcji urz¹dzenia i biopolityki. Rozdzia³ czwarty dotyczy rozumienia suwerennoœci w teoriach sto- sunków miêdzynarodowych. Najpierw omówione jest rozumienie suwe- rennoœci w realizmie, szkole angielskiej, liberalizmie, ró¿nych nurtach globalizmu (neomarksizmu), a tak¿e w teorii krytycznej i rozmaitych nurtach kosmopolityzmu. Podejœcia te ró¿ni¹ siê pod wzglêdem umiejsco- wienia suwerennoœci i uznania wp³ywu norm na stosunki miêdzyna- rodowe. W czêœci drugiej przedstawione s¹ za³o¿enia konstruktywizmu, feminizmu i postmodernizmu, a wiêc podejœæ, które przywi¹zuj¹ du¿¹ wagê do praktyki suwerennoœci, krytykuj¹ suwerennoœæ pañstwa jako s³u¿¹c¹ dominacji i formu³uj¹ koncepcjê suwerennoœci cz³owieka. Po- dejœcia te proponuj¹ myœlenie w kategoriach alternatywnych systemów zarz¹dzania, które zrywaj¹ powi¹zania polityki z suwerennoœci¹. Rozdzia³ pi¹ty omawia znaczenie suwerennoœci jako podstawy utwo- rzenia spo³ecznoœci miêdzynarodowej i takich jej instytucji, jak równowa- ga si³, dyplomacja, prawo miêdzynarodowe i organizacja miêdzynaro- dowa. Dla rozprzestrzenienia siê spo³ecznoœci miêdzynarodowej du¿e znaczenie mia³ kolonializm, który wywar³ tak¿e przemo¿ny wp³yw na suwerennoœæ pañstw postkolonialnych. Wspó³czesne dylematy suweren- noœci dotycz¹ pañstw upad³ych, interwencji humanitarnej, praw cz³owieka i ochrony œrodowiska. Na suwerennoœæ dzisiejszego pañstwa i kszta³t spo³ecznoœci miêdzynarodowej wp³ywa proces globalizacji. W rozdziale tym dochodzimy do konkluzji, ¿e inn¹ postaæ ma dziœ suwerennoœæ 12
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Suwerenność
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: