Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00394 005209 12586255 na godz. na dobę w sumie
Świadczenie antycypacyjne - ebook/pdf
Świadczenie antycypacyjne - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 349
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-255-8929-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Podjęte w pracy zadanie badawcze to analiza skutków prawnych sytuacji, w której dłużnik wykonuje swoje zobowiązanie spełniając świadczenie za wcześnie.

Właściwy nurt badań koncentruje się wokół spełnienia świadczenia przed powstaniem zobowiązania, czyli w momencie, w którym zaistnienie tego zdarzenia jest jedynie w pewien sposób zakładane, przewidywane.

Praca składa się z VII rozdziałów. Dwa pierwsze rozdziały stanowią wprowadzenie do problematyki przedświadczenia. W rozdziale I, przedstawiono stany faktyczne, w których zachodzi uzasadnione podejrzenie występowania przedświadczenia. Określono wstępnie środowisko prawne przedświadczenia, a także porównano je z innymi, podobnymi instrumentami prawnymi. Dokonano przeglądu źródeł prawa i przedstawiono w zarysie rozwiązania systemu common law. W rozdziale II przedstawiono rodzaje przedświadczenia oraz podjęto próbę określenia funkcji, jakie ta instytucja pełni w obrocie prawnym. Kolejne rozdziały dotyczą przedświadczenia umownego. Rozdział III poświęcono umowie o przedświadczenie. W rozdziale IV zbadano wpływ powstania spodziewanego zobowiązania na istniejący stosunek prawny, a w rozdziale V przedstawiono skutki prawne upadku przedświadczenia. Rozdział  VI poświęcono przedświadczeniu pozaumownemu. Duży nacisk w tych rozważaniach położono na szczególne rozwiązania prawa konsumenckiego. W rozdziale VII podjęto próbę zidentyfikowania ryzyka prawnego wiążącego się z wykorzystywaniem w obrocie instytucji przedświadczenia.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

MONOGRAFIE PRAWNICZE ŚWIADCZENIE ANTYCYPACYJNE MarCin LeMkoWski Wydawnictwo C.H.Beck MONOGRAFIE PRAWNICZE MARCIN LEMKOWSKI • ŚWIADCZENIE ANTYCYPACYJNE Polecamy nasze najnowsze publikacje z tej serii: Małgorzata Sieradzka CHARAKTER PRAWNY POSTĘPOWANIA I RODZAJE ROZSTRZYGNIĘĆ WYDAWANYCH W POSTĘPOWANIU W SPRAWACH PRAKTYK NARUSZAJĄCYCH ZBIOROWE INTERESY KONSUMENTÓW Marcin Menkes GOVERNANCE GOSPODARCZY – STUDIUM PRAWNO- MIĘDZYNARODOWE Małgorzata Wach-Pawliczak WYŁĄCZENIE WSPÓLNIKA ZE SPÓŁKI Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ Anna Walaszek-Pyzioł (red.) INTERDYSCYPLINARNE PROBLEMY NIELEGALNEGO POBORU ENERGII. STUDIUM PRAWNE Sabina Kubsik PRZEDKONTRAKTOWA ODPOWIEDZIALNOŚĆ ODSZKODOWAWCZA Z TYTUŁU NIEUCZCIWYCH NEGOCJACJI Marcin Asłanowicz POZYCJA PRAWNA ARBITRA W ARBITRAŻU HANDLOWYM Jędrzej Jerzmanowski FINANSOWANIE PRZEZ SPÓŁKĘ AKCYJNĄ NABYCIA LUB OBJĘCIA EMITOWANYCH PRZEZ NIĄ AKCJI W PROCESIE WYKUPU MENEDŻERSKIEGO www.ksiegarnia.beck.pl ŚWIADCZENIE ANTYCYPACYJNE MARCIN LEMKOWSKI WYDAWNICTWO C.H.BECK WARSZAWA 2016 Wydawca: Ewelina Skibniewska Recenzja naukowa: prof. UJ dr hab. Andrzej Kubas © Wydawnictwo C.H.Beck 2016 Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa Skład i łamanie: Wydawnictwo C.H.Beck Druk i oprawa: Elpil, Siedlce ISBN 978-83-255-8928-8 ISBN e-book 978-83-255-8929-5 Moim Najbliższym Spis treści Wstęp ........................................................................................................................... Wykaz skrótów .......................................................................................................... Bibliografia ................................................................................................................ Rozdział I. Wprowadzenie do problematyki ..................................................... § 1. Świadczenie antycypacyjne w obrocie prawnym ................................. § 2. Wybrane ustalenia nauki o świadczeniu i ich przydatność z perspektywy przedświadczenia ............................................................ I. Pojęcie świadczenia. Znaczenie elementu woli dłużnika przy wykonywaniu zobowiązania .......................................................... II. Czynności przygotowawcze, świadczenia główne i świadczenia uboczne ..................................................................... III. Świadczenia jednorazowe, okresowe i ciągłe ............................... § 3. Prawne otoczenie instytucji świadczenia antycypacyjnego ................ I. Uwagi ogólne. Pojęcie zobowiązania w kontekście przedświadczenia .............................................................................. II. Tryby zawarcia umowy a przedświadczenie ................................ III. Przedświadczenie w oczekiwaniu na zmianę zobowiązania ..... IV. Zobowiązania pozaumowne ........................................................... V. Zobowiązania warunkowe .............................................................. VI. Zobowiązania z zastrzeżeniem terminu ....................................... VII. Powstanie zobowiązania a jego wymagalność w kontekście przedświadczenia .............................................................................. § 4. Przedświadczenie a instytucje pokrewne ............................................... I. Uwagi ogólne .................................................................................... II. Przedświadczenie a prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia . III. Przedświadczenie a zadatek ............................................................ IV. Przedświadczenie a zaliczka ........................................................... V. Przedświadczenie a nienależne świadczenie ................................ VI. Przedświadczenie a danie zabezpieczenia .................................... VII. Przedświadczenie a nakłady ........................................................... VIII. Przedświadczenie a emptio spei ..................................................... § 5. Źródła prawa istotne dla problematyki przedświadczenia ................. I. Prawo stanowione ............................................................................ II. Znaczenie Europejskich Zasad Prawa Kontraktów (PECL) ...... XIII XIX XXIII 1 1 9 9 14 17 18 18 20 26 27 29 31 32 33 33 34 37 38 43 44 47 47 48 48 49 VII Spis treści § 6. Świadczenie antycypacyjne w systemie common law. Zarys problematyki ............................................................................................... I. Uwagi ogólne .................................................................................... II. Występowanie tzw. anticipated contract cases ............................. Rozdział II. Pojęcie, rodzaje i funkcje świadczenia antycypacyjnego .......... § 1. Pojęcie świadczenia antycypacyjnego .................................................... § 2. Przedświadczenie umowne i pozaumowne ........................................... I. Pojmowanie przedświadczenia w dotychczasowym dorobku literatury i orzecznictwa – zarys .................................................... II. Definicja przedświadczenia umownego i pozaumownego ........ § 3. Pozostałe rodzaje świadczenia antycypacyjnego .................................. I. Przedświadczenie pieniężne i niepieniężne ................................. II. Przedświadczenie jednorazowe, okresowe i ciągłe ..................... III. Przedświadczenie główne i uboczne ............................................. IV. Zaniechanie a przedświadczenie ................................................... V. Przedświadczenie obustronne i jednostronne ............................. VI. Przeświadczenie zupełne i niezupełne (częściowe) .................... VII. Przedświadczenie symetryczne i asymetryczne .......................... VIII. Przedświadczenie w postaci złożenia oświadczenia woli ........... § 4. Tożsamość przedmiotu świadczenia i przedświadczenia .................... § 5. Przyczyny pojawiania się przedświadczenia w obrocie oraz jego funkcje ......................................................................................................... § 6. Przedświadczenie z perspektywy psychologii motywacji .................... Rozdział III. Umowa o przedświadczenie .......................................................... § 1. Porozumienia przedkontraktowe jako naturalne środowisko prawne dla zawarcia umowy o przedświadczenie ................................ I. Uwagi ogólne .................................................................................... II. Umowa przedwstępna ..................................................................... III. Umowa o negocjacje ....................................................................... IV. Umowa ramowa i inne umowy organizatorskie (przygotowawcze) ............................................................................ § 2. Charakter prawny umowy o przedświadczenie ................................... I. Umowa o przedświadczenie a dodatkowe zastrzeżenie umowne ............................................................................................. II. Związek normatywny pomiędzy zastrzeżeniem przedświadczenia a przyszłą umową ostateczną ......................... III. Kauzalność umowy o przedświadczenie ...................................... IV. Argumenty przeciwko stanowisku uznającemu umowę o przedświadczenie za jedną z umów nazwanych ...................... V. Krytyka propozycji pojmowania przedświadczenia jako stosunku rzeczowoprawnego ......................................................... VIII 50 50 51 53 53 56 56 59 62 62 64 65 67 69 72 72 73 75 76 84 89 89 89 90 92 93 95 95 99 103 106 108 Spis treści VI. Krytyka pojmowania umowy o przedświadczenie jako części umowy przedwstępnej .................................................................... VII. Umowa o przedświadczenie jako umowa nienazwana .............. VIII. Brak potrzeby wprowadzania szczegółowej regulacji prawnej umowy o przedświadczenie ............................................................ § 3. Forma umowy o przedświadczenie ........................................................ I. Swoboda formy ................................................................................ II. Forma umowy o przedświadczenie a forma spodziewanej czynności prawnej ........................................................................... III. Konkludentna i pisemna forma umowy o przedświadczenie jako typowe formy występujące w obrocie .................................. § 4. Dopuszczalność i forma przedświadczenia przeniesienia własności nieruchomości ............................................................................................ § 5. Treść umowy o przedświadczenie. Sposób oznaczenia przedświadczenia ....................................................................................... § 6. Wykonanie i skutki naruszenia umowy o przedświadczenie ............. I. Zasady ogólne wykonywania zobowiązania do przedświadczenia .............................................................................. II. Dopuszczalność dochodzenia przedświadczenia ........................ III. Skutki naruszenia zobowiązania do przedświadczenia. Problem ograniczenia odpowiedzialności do ujemnego interesu umownego ......................................................................... IV. Zabezpieczenie przedświadczenia ................................................. § 7. Sytuacja prawna stron stosunku przedświadczenia po należytym spełnieniu świadczenia antycypacyjnego do chwili powstania oczekiwanego zobowiązania .................................................................... § 8. Czas trwania umowy o przedświadczenie. Dopuszczalność odstąpienia i wypowiedzenia umowy o przedświadczenie ................. I. Terminowość umowy o przedświadczenie .................................. II. Ciągłość umowy o przedświadczenie. Dopuszczalność wypowiedzenia ................................................................................. III. Odstąpienie od umowy o przedświadczenie ............................... § 9. Rozwiązanie przez strony, wygaśnięcie i zmiana stron umowy o przedświadczenie. Przedświadczenie na rzecz osoby trzeciej ......... § 10. Przedawnienie roszczenia o przedświadczenie ..................................... I. Uwagi wprowadzające ..................................................................... II. Termin przedawnienia .................................................................... Rozdział IV. Skutki prawne powstania spodziewanego zobowiązania przy przedświadczeniu umownym ......................................................................... § 1. Pojęcie pozytywnego przedświadczenia umownego ........................... 110 111 116 118 118 118 120 123 128 133 133 138 141 147 148 152 152 153 156 159 162 162 163 167 167 IX Spis treści § 2. Skutki prawne powstania spodziewanego zobowiązania dla umowy o przedświadczenie .................................................................................... § 3. Reżim prawny właściwy dla świadczeń spełnionych w wykonaniu umowy o przedświadczenie ..................................................................... § 4. Skutki prawne przedświadczenia dla powstającego zobowiązania .... I. Uwagi wprowadzające ..................................................................... II. Zaliczenie przedświadczenia na poczet świadczenia .................. III. Czas spełniania przedświadczenia jako czas wykonywania zobowiązania głównego .................................................................. IV. Skutki prawne świadczenia spełnionego przedwcześnie ........... V. Przyjęcie przedświadczenia nienależytego ................................... VI. Wpływ nieważności umowy o przedświadczenie na zobowiązanie definitywne ......................................................... Rozdział V. Upadek przedświadczenia umownego i jego skutki prawne .... § 1. Pojęcie upadku przedświadczenia .......................................................... § 2. Dopuszczalność umownej regulacji skutków upadku przedświadczenia ....................................................................................... I. Uwagi wprowadzające ..................................................................... II. Przedmiot regulacji umownej ........................................................ § 3. Obowiązek zwrotu przedmiotu przedświadczenia. Określenie właściwego reżimu prawnego. Przedawnienie roszczenia o zwrot .... § 4. Nieosiągnięcie zamierzonego celu świadczenia (art. 410 § 2 KC) jako uniwersalna podstawa roszczenia o zwrot przedmiotu przedświadczenia. Znaczenie regulacji z art. 411 pkt 1 KC ................ § 5. Obowiązek zapłaty wynagrodzenia za korzystanie z przedmiotu przedświadczenia. Wyzyskanie zamiast zubożenia jako przesłanka powstania roszczenia ................................................................................ § 6. Nakłady na przedmiot przedświadczenia .............................................. § 7. Wydatki, ciężary i straty związane z przedmiotem przedświadczenia ....................................................................................... § 8. Pożytki z przedmiotu przedświadczenia ............................................... § 9. Ryzyko utraty i uszkodzenia przedmiotu przedświadczenia .............. § 10. Wpływ odpowiedzialności jednej ze stron za niepowstanie zobowiązania na ich wzajemne rozliczenia ........................................... § 11. Upadek przedświadczenia w stosunkach trójstronnych ..................... Rozdział VI. Przedświadczenie pozaumowne ................................................... § 1. Uwagi wprowadzające. Problematyka „porozumienia co do podstawy prawnej świadczenia” ............................................................. § 2. Przyczyny spełniania przedświadczenia pozaumownego ................... § 3. Pozycja prawna accipiensa otrzymującego przedświadczenie pozaumowne .............................................................................................. X 167 169 171 171 172 175 178 182 183 185 185 187 187 188 190 198 206 222 236 239 246 247 248 251 251 258 262 Spis treści I. Uwagi wprowadzające ..................................................................... II. Świadomość przedświadczenia po stronie accipiensa ................ III. Prawo odmowy przyjęcia przedświadczenia ............................... IV. Pozycja względem przedmiotu przedświadczenia. Dopuszczalność korzystania .......................................................... § 4. Skutki powstania zobowiązania po spełnieniu przedświadczenia pozaumownego .......................................................................................... § 5. Rozwiązania w obrocie konsumenckim. Zagadnienia ogólne ........... § 6. Regulacje w prawie wspólnotowym i w prawie angielskim ................ § 7. Przedświadczenie w ustawie o prawach konsumentów ...................... I. Wprowadzenie .................................................................................. II. Strona podmiotowa ......................................................................... III. Zakres zastosowania art. 5 PrKonsU ............................................ IV. Spełnienie świadczenia .................................................................... V. Świadczenie niezamówione ............................................................ VI. Ryzyko przedsiębiorcy .................................................................... VII. Nienakładanie zobowiązań (obowiązków) na konsumenta ...... § 8. Obowiązek zwrotu przedmiotu przedświadczenia .............................. § 9. Wynagrodzenie za korzystanie z przedmiotu przedświadczenia ....... § 10. Rozliczenie nakładów na przedmiot przedświadczenia pozaumownego .......................................................................................... § 11. Przedawnienie roszczeń wynikających ze stosunku przedświadczenia pozaumownego ......................................................... Rozdział VII. Ryzyko prawne wiążące się z wykorzystywaniem w obrocie instytucji przedświadczenia ............................................................................ § 1. Uwagi ogólne ............................................................................................. § 2. Ryzyko niepowstania zobowiązania i nieotrzymania świadczenia wzajemnego ................................................................................................ § 3. Ryzyko przepadku przedświadczenia .................................................... § 4. Ryzyko naruszenia interesów drugiej strony umowy .......................... § 5. Ryzyko wprowadzania do obrotu środków z nielegalnych źródeł .... § 6. Ryzyko pozorności przedświadczenia .................................................... § 7. Ryzyko długotrwałości dochodzenia zwrotu przedświadczenia ........ Wnioski końcowe – podsumowanie zasadniczych tez ..................................... Indeks rzeczowy ........................................................................................................ 262 263 264 266 271 271 273 276 276 277 277 279 283 285 286 288 290 293 293 297 297 298 299 300 302 304 305 307 313 XI Wstęp The moral of the story is to agree first and to start work later Lord Clarke Pracę, której jedynym z poważniejszych problemów badawczych było określenie skutków prawnych spełnienia przez dłużnika świadczenia zbyt późno, opatrzyłem na- stępującym wstępem: „Jedną z najważniejszych instytucji prawa zobowiązań jest świad- czenie, rozumiane jako zachowanie dłużnika zgodne z treścią zobowiązania i czyniące zadość interesom wierzyciela”1. Tym samym wprowadzeniem mogę rozpocząć również to opracowanie, jako że podjęte w nim zadanie badawcze to analiza skutków prawnych takiej sytuacji, w której dłużnik wykonuje swoje zobowiązanie spełniając świadczenie za wcześnie. Zaznaczyć należy jednak od razu, że nie chodzi tu o świadczenie spełnione przed terminem ustalonym zgodnie z art. 455 KC na wykonanie zobowiązania, a więc jeszcze niewymagalne; te zagadnienia, skądinąd interesujące2, podejmowane będą co najwyżej marginalnie i przy okazji innych wywodów. Właściwy nurt badań koncentro- wać się będzie natomiast wokół spełnienia świadczenia przed powstaniem zobowią- zania, czyli w momencie, w którym zaistnienie tego zdarzenia jest jedynie w pewien sposób zakładane, przewidywane. Uzasadnia to posługiwanie się pojęciem świadcze- nia antycypacyjnego, inaczej nazywanego przedświadczeniem. Oba te terminy będą używane w pracy zamiennie. Wprawdzie nie można stwierdzić, aby sytuacja taka zdarzała się w praktyce na- der często, nagminnie3, to jednak zdarzenia prawne tego rodzaju zachodzą i to wła- śnie one inspirują do podjęcia niniejszych badań oraz sformułowania, także w opar- ciu o poszczególne, empirycznie zanotowane przypadki, określonych uogólnień. Stany faktyczne związane z występowaniem przedświadczenia są przy tym zdecydowanie czę- ściej dostrzegane i opisywane w piśmiennictwie i orzecznictwie zagranicznym, niż kra- 1 M. Lemkowski, Odsetki cywilnoprawne, Warszawa 2007, s. 19. 2 Por. M. Lemkowski, Uwagi o terminie na korzyść dłużnika, w: Zaciąganie i wykonywanie zobowiązań. Materiały III Ogólnopolskiego Zjazdu Cywilistów (Wrocław, 25–27.9.2008 r.), s. 213. 3 Także z tego powodu, że badania częstotliwości występowania w praktyce gospodarczej określonych instytucji prawnych właściwie nie są prowadzone (wyjątkiem są działania podejmo- wane przez Instytut Wymiaru Sprawiedliwości w Warszawie), a wszelkie oceny w tym zakresie są na ogół subiektywnymi spostrzeżeniami wypowiadających się na ten temat autorów. XIII Wstęp jowym, zwłaszcza w obszarze common law4. Ta sama metodologia, polegająca na próbie budowania uogólnień w oparciu o dostrzeżone konkretne stany faktyczne, jest zresztą charakterystyczna w procesie kształtowania się poglądów prawnych dotyczących bez- podstawnego wzbogacenia, z którą instytucja spełnienia świadczenia przed powstaniem zobowiązania ma bardzo wiele wspólnego5. Przywołanie regulacji prawnej bezpodstawnego wzbogacenia i będącego jego od- mianą nienależnego świadczenia obliguje wręcz od razu do przywołania zbieżnej re- fleksji dwóch znakomitych autorów, A. Ohanowicza i W. Serdy, którzy w pierwszych słowach swoich monografii poświęconych tej instytucji zgodnie wskazują, że należy ona do „najbardziej niejasnych i zawiłych w dziedzinie prawa cywilnego”, a jednocześnie jej społeczno-gospodarcze znaczenie konsekwentnie wzrasta6. Pozwala to przypuszczać, że dociekania badawcze w zakresie nauk prawnych względem świadczenia antycypa- cyjnego okażą się interesujące, a przy tym społecznie doniosłe. Zachętą do pogłębionych studiów nad wskazaną problematyką jest również ograni- czona liczba wypowiedzi piśmiennictwa i literatury odnoszących się do wspomnianych zagadnień. Rozważania takie wprawdzie są podejmowane, ostatnio nawet częściej niż dotąd, ale nadal nie mają charakteru wyczerpującego. Wypowiedzi dotykające spełnie- nia świadczenia na etapie przedkontraktowym można napotkać zwłaszcza u tych auto- rów, którzy badają instytucje prawne takie jak nienależne świadczenie, porozumienia przedkontraktowe czy warunek, jednak za każdym razem rozważania te mają charakter jedynie przyczynkowy. Nie podjęto dotąd próby zbudowania uogólnionej, komplekso- wej oceny prawnej tego rodzaju zjawisk, nie postawiono ogólnych tez i nie weryfiko- wano ich za pomocą narzędzi dostępnych we współczesnej nauce prawa. Wszystko to wzmacnia przydatność monograficznego opracowania tego tematu, zwłaszcza, że w po- równaniu z literaturą krajową, piśmiennictwo zagraniczne podejmuje te zagadnienia mimo wszystko zdecydowanie częściej, w szerszym obszarze badawczym i także w tym 4 Szczególnie interesujące z tej prawnoporównawczej perspektywy są orzeczenia sądów au- stralijskich, przytaczane dalej w pracy. 5 Por. E. Łętowska, Bezpodstawne wzbogacenie, Warszawa 2000, s. 1; A. Ohanowicz, Nie- słuszne wzbogacenie, Warszawa 1956, s. 8; ten ostatni autor stwierdza trafnie, że sama kazuistyka może być niekiedy zbyt nikła, by oprzeć na niej ogólne wnioski. Z kolei w innym miejscu E. Łętow- ska wskazuje, że „błędem byłoby poszukiwanie jakiejś jednej ogólnej kwalifikacji prawnej czy kon- strukcji, której chcielibyśmy poddać wszystkie «przedsprzedaże»”, odnosząc to twierdzenie wprost do systemu „przedpłat”, właściwego gospodarce socjalistycznej (E. Łętowska, Glosa do uchw. SN z 26.10.1984 r., III CZP 64/84, NP 1985, Nr 7–8, s. 123). To ostatnie stwierdzenie dowodzi, że próba dokonania uogólnień w zakresie przedświadczenia stanowi poważne wyzwanie badawcze. 6 Tak W. Serda, Nienależne świadczenie, s. 5, za A. Ohanowiczem, Niesłuszne wzbogacenie, wstęp. Również kolejni autorzy zajmujący się problematyką bezpodstawnego wzbogacenia odwo- łują się do tych poglądów – por. np. P. Mostowik (Bezpodstawne wzbogacenie w prawie prywat- nym międzynarodowym, Warszawa 2006, s. 11), który z kolei przywołuje identyczną refleksję pi- śmiennictwa zagranicznego. XIV Wstęp piśmiennictwie można zaobserwować zwiększenie zainteresowania ową problematyką w ostatnich latach. Sytuację prawną, w której dłużnik świadczy przed powstaniem zobowiązania i na jego poczet, określam zatem za wzorem autorów badających problematykę niena- leżnego świadczenia jako przedświadczenie (świadczenie antycypacyjne), choć już na wstępie zaznaczam, że pojmuję je szerzej, niż czyni się to w dotychczasowej literatu- rze. Ta bowiem odnosiła je jedynie do szczególnego rodzaju nienależnego świadczenia. W typowym przypadku dłużnik spełnia świadczenie dopiero po powstaniu zobo- wiązania. Takie zdarzenia nie będą więc przedmiotem analiz w tej pracy, chyba że w celu zobrazowania różnic pomiędzy świadczeniem a przedświadczeniem. Zdarza się jednak, że przyszły dłużnik, określany jako solvens, podejmuje zachowanie dokładnie odpo- wiadające treści przyszłego świadczenia wobec przyszłego wierzyciela, odbiorcy świad- czenia (którego z kolei doktryna określa nazwą accipiens). Dłużnik może także wzglę- dem tego przedmiotu przedświadczenia podejmować takie zachowania, które oceniane na chwilę ich podjęcia będą przedwczesne, gdyż dopiero powstające w przyszłości zo- bowiązanie da im właściwą legitymizację, jak np. czynienie nakładów w celu osiągnięcia w przyszłości pożytków z rzeczy, która w chwili dokonywania nakładów jest cudza, ale dokonujący ich planuje jej nabycie. I to właśnie tę złożoną sytuację prawną poddano w niniejszej pracy dogmatycznoprawnej analizie. Podmioty stosunku prawnego przed- świadczenia będę określał również zamiennie nazwami przedświadczący i przedświad- czony7, a także – będąc świadom uproszczenia w tym zakresie – po prostu dłużnikiem (świadczącym) albo wierzycielem. W celu zaakcentowania, że podejmowane w pracy zagadnienia nie będą ognisko- wały się wyłącznie wokół przedświadczenia zgodnie rozumianego dotąd w literaturze jako działania podejmowanego w warunkach czysto pozakontraktowych, proponuję także – zarówno na potrzeby tematu, ale także samych rozważań – aby posługiwać się zamiennie w pracy pojęciem świadczenia antycypacyjnego. Termin ten nawiązuje wy- raźnie do występującego już w literaturze zagadnienia określanego jako antycypacyjne naruszenie umowy (z ang. anticipatory breach of contract)8 i jest adekwatny dlatego, że to właśnie przewidywanie, antycypowanie występowania określonego stanu rzeczy 7 Termin ten ma charakter projektujący i dlatego nie jest spotykany w literaturze. 8 W ramach tej instytucji funkcjonuje również dodany do Kodeksu cywilnego pod koniec 2014 r. art. 4921, dający stronie umowy wzajemnej prawo do odstąpienia od niej w razie zapowie- dzi niespełnienia świadczenia. Antycypowane w przyszłości zachowania mogą mieć zatem w pra- wie cywilnym istotne znaczenie prawne. Por. M. Lemkowski, Zapowiedź niespełnienia świadczenia (protestatio) jako podstawa odstąpienia od umowy wzajemnej, MoP 2015, Nr 1, s. 9; A. Olejniczak, Ustawowe prawo odstąpienia od umowy na podstawie art. 4921 KC, Rej. 2015, Nr 8, s. 9–26; tenże, Anticipatory breach of contract according to article 4921 of the Civil Code, Ius Novum 2015, Nr 2, s. 73. Z kolei pojęcie anticipatory performance tłumaczone jest także niekiedy jako świadczenie uprzedzające – por. M. Spyra, Przedkontraktowe inwestycje specyficzne w reżimie odpowiedzial- ności przedkontraktowej, Warszawa 2014, s. 337. XV Wstęp jest podstawowym elementem skłaniającym podmiot prawa cywilnego do dokonania przedświadczenia. Problemów prawnych podlegających rozstrzygnięciu w związku z przedświadcze- niem nie sposób w tym miejscu szerzej nawet tylko zasygnalizować; nie ma zresztą takiej potrzeby. Można nadmienić jedynie, że przedświadczenie może mieć charak- ter umowny albo pozaumowny, przy czym bardzo często przesądzenie, z którym jego rodzajem mamy do czynienia in concreto, nie będzie wcale zadaniem łatwym. A jest to konieczne, ponieważ reżim prawny każdego z nich jest inny (zwłaszcza do chwili tzw. upadku przedświadczenia) i wymagać będzie odrębnych badań. Charakterystyki wymaga z całą pewnością określenie źródeł i przyczyn przedświadczenia, sytuacji praw- nej stron w okresie pomiędzy przedświadczeniem a powstaniem albo niepowstaniem zobowiązania, skutków prawnych zawiązania się bądź niedojścia do skutku stosunku obligacyjnego dla spełnionego już świadczenia (upadku przedświadczenia). Układ pracy, składającej się z siedmiu rozdziałów, zdeterminowany jest przyjęciem jako zasadniczego dla prowadzonych badań podziału przedświadczenia na umowne i pozaumowne. Dwa pierwsze rozdziały stanowią wprowadzenie do problematyki przedświadczenia. Już na samym początku, w rozdziale I, przedstawione zostały stany faktyczne, w których zachodzi uzasadnione podejrzenie występowania przedświadcze- nia. Określono wstępnie środowisko prawne przedświadczenia, czyli te obszary stosun- ków cywilnoprawnych, w których pojawianie się tej instytucji jest najbardziej praw- dopodobne. Świadczenie antycypacyjne zostało porównane z innymi, podobnymi in- strumentami prawnymi. Dokonano przeglądu źródeł prawa i przedstawiono w zarysie rozwiązania systemu common law, dlatego, że w zakresie bezpodstawnego wzbogacenia odróżnia się ono znacząco od rozwiązań prawa kontynentalnego9. W rozdziale II nato- miast ukazane zostały rodzaje przedświadczenia oraz podjęto próbę określenia funkcji, jakie ta instytucja pełni w obrocie prawnym. Kolejne rozdziały, tj. III, IV i V dotyczą przedświadczenia umownego. Rozdział III poświęcony został umowie o przedświadczenie – podejmuje problematykę charakteru prawnego tej umowy, jej formy, treści, wykonania i skutków naruszenia, zakończenia i przedawnienia roszczeń zeń wynikających. W rozdziale IV zbadano wpływ powstania spodziewanego zobowiązania na istniejący stosunek prawny, a w rozdziale V przedsta- wione zostały skutki prawne upadku przedświadczenia. Następny rozdział – VI – poświęcony został w całości przedświadczeniu poza- umownemu. Duży nacisk w tych rozważaniach położony został na szczególne rozwią- zania prawa konsumenckiego, z uwagi na to, że świadczenie antycypacyjne w tym ob- 9 Por. P. Mostowik (Bezpodstawne wzbogacenie, s. 32) oraz P. Księżak (Bezpodstawne wzbo- gacenie, Art. 405–414 KC. Komentarz, Warszawa 2007, s. 13–29), którzy przedstawiają szeroki przegląd rozwiązań innych systemów (m.in. niemieckiego, austriackiego, szwajcarskiego, francu- skiego, anglosaskiego z zakresu bezpodstawnego wzbogacenia i nienależnego świadczenia – s. 53 i nast.). XVI Wstęp szarze posiada własną, odrębną regulację prawną i to nie tylko w prawie krajowym, ale także wspólnotowym. W rozdziale VII podjęto próbę zidentyfikowania ryzyka prawnego wiążącego się z wykorzystywaniem w obrocie instytucji przedświadczenia, przy czym analiza ta pro- wadzona jest z szerszej perspektywy niż tylko z uwzględnieniem interesu stron stosunku przedświadczenia. Na samym końcu syntetycznie zaprezentowano główne wnioski pracy, sformuło- wane w formie tez stanowiących najważniejsze poczynione ustalenia badawcze. Stan prawny, literaturę i orzecznictwo uwzględniono na dzień 1.9.2016 r. XVII Wykaz skrótów 1. Akty prawne BGB ................................................. Kodeks cywilny niemiecki z 1.1.1900 r. (Bürgerli- ches Gesetzbuch) dyrektywa 97/7/WE ...................... dyrektywa 97/7/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 20.5. 1997 r. w sprawie ochrony konsumen- tów w przypadku umów zawieranych na odległość (Dz.Urz. UE L Nr 144, s. 19 ze zm.) dyrektywa 2011/83/WE ................ dyrektywa 2011/83/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 25.10.2011 r. w sprawie praw konsumen- tów, zmieniająca dyrektywę Rady 93/13/EWG i dy- rektywę 1999/44/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylająca dyrektywę Rady 85/577/ EWG i dyrektywę 97/7/WE Parlamentu Europej- skiego i Rady (Dz.Urz. UE L Nr 304, s. 64 ze zm.) dyrektywa ....................................... 2005/29/WE dyrektywa 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 11.5.2005 r. dotycząca nie- uczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym oraz zmieniająca dyrektywę Rady 84/450/EWG, dyrektywy 97/7/WE, 98/27/WE i 2002/65/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz rozporządzenie (WE) nr 2006/2004 Parla- mentu Europejskiego i Rady („Dyrektywa o nie- uczciwych praktykach handlowych”) (Dz.Urz. UE L Nr 149, s. 22) GospNierU ..................................... ustawa z 21.8.1997 r. o gospodarce nieruchomo- ściami (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 1774 ze zm.) GospNierRolU ............................... ustawa z 19.10.1991 r. o gospodarowaniu nieru- chomościami rolnymi Skarbu Państwa (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1491) KC .................................................... ustawa z 23.4.1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. KPC ................................................. ustawa z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cy- wilnego (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1822 ze zm.) z 2016 r. poz. 380 zm.) XIX
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Świadczenie antycypacyjne
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: