Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00076 006351 11244956 na godz. na dobę w sumie
Świątynie świata - ebook/pdf
Świątynie świata - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: SBM Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8059-094-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> encyklopedie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Świątynie świata wytyczają szlaki zwiedzania najbardziej zachwycających obiektów sakralnych. Monumentalne kościoły, wzniosłe meczety, synagogi, zadziwiające architekturą stupy to budowle świadczące o obecności wyznawców konkretnych religii w najdalszych zakątkach świata. W albumie zaprezentowano opisy przybliżające założenia konkretnych religii i charakterystyki 250 obiektów służących wyznawcom chrześcijaństwa, islamu, hinduizmu, buddyzmu, mormonizmu i innych jako miejsca kultu. Imponujące fotografie prezentują niezwykłą różnorodność zamysłów architektów całego świata.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

K o r y n a D y l e w s k a wstęp :::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::: 3 CHRZEŚCIJAŃstwO :::::::::::::::::::::: 5 IsLAM :::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::: 125 JUDAIZM :::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::: 167 HINDUIZM ::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::: 185 BUDDYZM ::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::: 201 INNE RELIGIE ::::::::::::::::::::::::::::::::::::: 219 tAOIZM :::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::: 220 BAHAIZM :::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::: 223 sIKHIZM ::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::: 224 MORMONIZM :::::::::::::::::::::::::::::::::::::::: 225 DŹINIZM :::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::: 226 sZINtOIZM :::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::: 228 KARAIMIZM ::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::: 230 ZARAtUsZtRIANIZM ::::::::::::::::::::::::::: 231 RELIGIE pLEMIENNE ::::::::::::::::: 233 INDEKs ::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::::: 238 wstęp wstęp Od początku kształtowania się cywiliza- cji ludzie wyróżniali miejsca, w  których objawiało się sacrum. Pierwotnie wyzna- czano je na podstawie mitów lub znaków (niezliczone legendy o objawieniu się woli boga w danym miejscu, szczególnie zwią- zane z widzeniami i cudownymi obraza- mi). Pierwszymi przejawami architektury sakralnej były ogrodzenia, mury lub kręgi kamienne otaczające świętą przestrzeń, znane z cywilizacji praindyjskich (Mohen- dźo-Daro) i egejskich (Mykeny), ale wzno- szone także w Polsce (Miejsce Mocy koło Białowieży). Na przestrzeni lat pierwotne konstrukcje przybrały formę budowli. Ich rodzaje i funkcje były zróżnicowane, co można prześledzić na podstawie budowli sakralnych największych religii. Pierwszymi świątyniami chrześcijańskimi były pod- ziemne katakumby, w których wierni kryli się przed prześladowcami. Kościoły zaczęły powstawać po edykcie Konstantyna Wiel- kiego z 313 roku i miały formę podłużnej sali, z  wejściem po jednej stronie i  wy- dzielonym półkolistym pomieszczeniem (absydą) po przeciwległej. Kolejne stulecia przyniosły szereg innowacji zgodnych ze zmieniającymi się stylami architektoniczny- mi, warunkami życia i rozwiązaniami tech- nicznymi. Obecnie kościoły chrześcijańskie służą odprawianiu rytuałów, nabożeństw, sprawowaniu sakramentów i modlitwie. Świątynie hinduistyczne związane są z róż- norodną symboliką, dlatego ich budowa jest realizowana ściśle według reguł i rytu- ałów zawartych w specjalnych traktatach religijnych. Jedyną prawdziwą świątynią wyznawców judaizmów była Świątynia Je- rozolimska, zburzona przez Rzymian w 70 roku. Obecnie synagogi są domami mo- dlitwy. Podobne znaczenie mają meczety, których podstawową funkcją jest umożli- wienie wspólnej modlitwy wiernym. Na świecie żyje ponad siedem miliar- dów ludzi, a religii i wyznań jest ponad 10 tysięcy. Ze względu na migracje ludzie różnych wyznań często mieszkają po są- siedzku, a ich kultura i obyczaje nierzadko się przenikają. To jeden z powodów, dla których warto poznać ich obrzędy religijne, obyczaje i tradycje. Chęć dialogu z innymi religiami i kulturami oznacza tolerancję, która prowadzi do wspólnych celów i roz- wiązywania trudnych spraw. Ġgantija na wyspie Gozo (Malta) – megalityczna świątynia uznawana za jedną z najstarszych (ok. 5800 lat) wolnostojących budowli na świecie 3 Bazylika św. Piotra w Watykanie CHRZEŚCIJAŃstwO Chrześcijaństwo to religia monoteistyczna, która powstała na gruncie judaistycznym w Palestynie w oparciu o nauki Jezusa Chrystusa uznanego za Mesjasza. Najważniejszym dogmatem chrześcijaństwa jest Zmartwychwstanie, a źródłem doktryny Nowy Testament zawierający Ewangelie opisujące życie, śmierć i zmartwychwstanie Jezusa. Religia po śmierci Mesjasza szyb- ko zyskała uniwersalny charakter, głównie dzięki działalności św. Pawła z Tarsu, zwanego Apostołem Narodów. Nowy Testa- ment wymienia dwunastu apostołów powołanych przez Chry- stusa do szerzenia jego nauki, których misyjna działalność zo- stała opisana w Dziejach Apostolskich. Chrześcijaństwo rozpo- wszechniło się na terenach cesarstwa rzymskiego, ostatecznie tryumfując w 313 roku, kiedy cesarz Konstantyn Wielki wydał edykt mediolański kończący okres prześladowań. W dziejach chrześcijaństwa ważną rolę odegrała matka Konstantyna, ce- sarzowa Helena, uznana później za świętą. Z jej inicjatywy po- wstawały pierwsze okazałe budowle sakralne. Chrześcijaństwo z czasem stało się religią o charakterze ogólnoświatowym. Średniowieczne klasztory pełniły nie tylko funkcje religijne, ale były też ważnymi ośrodkami naukowymi, administracyjnymi, gospodarczymi i kulturalnymi. Chrześcijaństwo wywarło wielki wpływ na rozwój całej kultury europejskiej, odcisnęło się na- wet na sposobie odliczania czasu, ponieważ rok narodzin Jezusa uznano za początek nowej ery. Poza warstwą religijną chrze- ścijaństwo wykształciło równie ważny nurt filozoficzny, który zapoczątkowali Ojcowie Kościoła i Doktorzy Kościoła, między innymi św. Augustyn i św. Tomasz z Akwinu. Siedzibą papieża, zwierzchnika Kościoła katolickiego, jest zachowujący ekstery- torialność Watykan. Kościół prawosławny dzieli się na patriar- chaty, z których każdy ma swojego zwierzchnika. Chrześcijaństwo przeżyło dwa główne rozłamy: Wielką Schizmę (1054 r.), która podzieliła religię na kościoły Wschodni i Zachodni, oraz reformację (XVI w.). Obecnie chrześcijaństwo dzieli się na trzy nurty: katolicki, prawosławny i protestancki z głównymi wyznaniami w jego obrębie: luteranizmem, kalwi- nizmem i anglikanizmem. CHRZEŚCIJAŃstwO Argentyna I Bazylika Niepokalanego poczęcia Najświętszej Marii panny w Luján Usytuowana w stołecznej prowincji monu- mentalna neogotycka świątynia ma sta- tus narodowego sanktuarium maryjnego. Co roku odwiedza ją blisko pięć milionów wiernych. Zmierzających do miasta pielgrzy- mów z oddali wita widok dwóch strzelistych wież górujących nad miastem. Szczególnie tłumnie wierni przybywają ósmego maja, w rocznicę koronacji świętej figury, umiesz- czonej w ołtarzu głównym świątyni Matki Bożej z Luján – patronki Paragwaju, Urugwa- ju i Argentyny. Kiedy w 1887 roku Leon XIII koronował przywieziony z Brazylii wizerunek koronami papieskimi, stała w tym miejscu je- dynie kaplica. Budowę stojącej do dziś bazyli- ki rozpoczęto dwa lata później i kontynuowa- no przez blisko pół wieku. Autorem projektu był Francuz Ulderico Courtois, który posta- nowił przenieść do Argentyny sprawdzone wzorce europejskie. Pomimo wtórności za- stosowanych rozwiązań, zarówno olbrzymia rozeta na fasadzie bazyliki, jak i umieszczone w niszach figury apostołów czy pnące się na wysokość 106 m bliźniacze iglice zapierają dech w piersiach. Charakteru nadaje budowli surowiec, z którego ją wzniesiono – różowy kamień przywieziony z usytuowanych na pół- noc od Buenos Aires kamieniołomów. 6 Armenia I Ormiańskie klasztory Geghard, Haghpat, sanahin Wczesnośredniowieczne klasztory ormiań- skie są bez wątpienia najwspanialszymi za- bytkami architektonicznymi Armenii. Widok surowych, kamiennych murów świątyń i mo- nastyrów pamiętających początki chrześcijań- stwa stanowi turystyczną wizytówkę kraju. Większość z nich wkomponowana jest w ma- lowniczy górski krajobraz. Klasztory zakła- dano w trudno dostępnych, odizolowanych miejscach, dlatego wyprawa do nich stanowi niebywałą przygodę. Wśród zachowanych bu- dowli znajdują się klasztory wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przy- rodniczego UNESCO, między innymi Geghard z IV wieku (fot. lewa), oraz słynne Haghpat (fot. prawa) i Sanahin – oba z końca X wieku. Pierwszy z nich, uważany za najstarszy, mo- nastyr Świętej Włóczni, w dużej części wyku- to w skale. Według legendy, został założony przez samego św. Grzegorza Oświeciciela, założyciela i patrona kościoła ormiańskiego. katedry zdobią freski wykonane na prze- łomie XVII i XVIII stulecia. Pośród cennych skarbów, takich jak inkunabuły, dzieła sztuki i ikony (można je obejrzeć w działającym na terenie klasztoru muzeum), znajduje się tu najważniejszy dla Ormian obiekt kultu – grot Świętej Włóczni. Zgodnie z tradycją, relikwię Męki Pańskiej miał do Armenii przywieźć apostoł Juda Tadeusz. Armenia I Katedra w Eczmiadzynie Katedra w Wagharszapat (historycznym mie- ście Eczmiadzyn) w zachodniej Armenii uwa- żana jest przez Ormian za najstarszą kate- drę na świecie. Jej budowę rozpoczęto w 301 roku, tuż po przyjęciu przez króla Trynida- tesa III chrztu i ogłoszeniu chrześcijaństwa religią państwową. W budowę miał być za- angażowany Grzegorz Oświeciciel, później- szy patron Kościoła ormiańskiego, któremu pogański władca zawdzięczał nawrócenie. Eczmiadzyn stał się nie tylko siedzibą bisku- pów, a następnie katolikosów – patriarchów kościoła ormiańskiego, ale również najwięk- szym ośrodkiem nauki. Pierwszy kościół był najprawdopodobniej murowano-drewniany, jednak z tamtego okresu zachowały się tylko niewielkie kamienne fragmenty. W kolejnych wiekach świątynię wielokrotnie niszczono, odbudowywano i rozbudowywano. Najwięk- szą przebudowę podjęto w VII wieku. W tym czasie zamieniono drewnianą kopułę na ka- mienną, która przetrwała do dziś. Wnętrze CHRZEŚCIJAŃstwO 7 CHRZEŚCIJAŃstwO Austria I Katedra św. szczepana w wiedniu Wiedeńska katedra jest symbolem austriac- kiej stolicy. Znajduje się w sercu starówki, na placu św. Szczepana i jest najczęściej odwie- dzanym przez turystów zabytkiem. Gotyc- ka konstrukcja, której budowę rozpoczęto w XII wieku i kontynuowano przez kolejne stulecia, osiągnęła imponujące rozmiary. Jej długość wynosi 107 m, szerokość – 34 m, a wysokość najwyższej, południowej wieży – blisko 137 m. Dach pokryty jest około 230 ty- siącami glazurowanych płytek, a w czterech wieżach zawieszono 22 dzwony – najwięk- szy z nich, słynny Pummerin, waży 20 ton. Wnętrze katedry zdobią zarówno zabytki gotyckie (Ołtarz Fryderyka – poliptyk z Wie- ner Neustadt przywieziony z Dolnej Austrii, grobowiec Fryderyka III – dzieło Mikołaja Gerhardta z  Lejdy, wspaniale ozdobiona rzeźbami ambona z piaskowca, chrzcielnica, rzeźby zdobiące chór, dekoracje na Bramach Biskupiej i Śpiewaków), romańskie (elewacja zachodniej Bramy Olbrzymów), jak i baroko- we (Ołtarz Główny z malowidłami Tobiasa Potzla). W podziemiach katedry spoczywają potomkowie austriackiej linii Habsburgów oraz arcybiskupi wiedeńscy. 8 CHRZEŚCIJAŃstwO Austria I sanktuarium maryjne w Mariazell W znanym austriackim kurorcie sportów zimowych Mariazell znajduje się jedno z najważniejszych sanktuariów maryjnych w Europie. Początek jego historii sięga śre- dniowiecza. Legenda opowiada o mnichu Magnusie, który przybył w te strony, aby nawracać pogan. Ścigany przez rozbójni- ków, musiał często salwować się ucieczką. Pewnego dnia, zapędzony w ślepą ścieżkę zastawioną skałami, widząc, że nie zdoła ujść z życiem, przystanął i zaczął modlić się przed figurką Maryi. I wtedy zdarzył się cud, jeden z kamieni pękł, co dało mu możliwość ucieczki. Jakiś czas potem Magnus postawił w tym miejscu dziękczynną kapliczkę. Z cza- sem zaczęto ją nazywać Mariazell, czyli Cela Maryi, ponieważ kształtem przypominała klasztorną celę. Świątynia, w  której dziś czczona jest figura, została zbudowana w XIV wieku z rozkazu Ludwika Węgierskie- go, również w akcie wotywnym, po wygranej wojnie z Turkami. Trzy wieki później prze- budowano ją w stylu barokowym według projektu włoskiego architekta Domenica Scassy. Zgodnie z przekazem, Ołtarz Łaski ze świętym wizerunkiem Maryi umieszczony jest dokładnie w miejscu, w którym Mangus postawił świętą figurę. 9 CHRZEŚCIJAŃstwO Autonomia palestyńska I Bazylika Narodzenia pańskiego w Betlejem Betlejemska bazylika jest jednym z  naj- ważniejszych ośrodków pielgrzymkowych na świecie. W czasie Świąt Bożego Naro- dzenia przybywa do niej tysiące wiernych, aby wziąć udział w wyjątkowej pasterce. Pierwszy kościół w miejscu narodzin Jezusa powstał dopiero w 326 roku. Do tego czasu Grota Narodzenia, wskazana przez św. Ju- styna Męczennika w II wieku, była obudo- wana świątynią rzymską. Chrześcijański kościół wzniesiono z fundacji św. Heleny, matki Konstantyna Wielkiego. W kolejnych wiekach budowla była wielokrotnie dewa- stowana i odbudowywana. Kościół nie bez przyczyny przypomina warowną twierdzę, która przywodzi na myśl realia epoki wy- praw krzyżowych. Do obszernego pięcio- nawowego wnętrza wchodzi się przez nie- wielkie drzwi, za którymi znajduje się przed- sionek, a dalej główna brama wejściowa. Centralne miejsce sanktuarium – Grota Na- rodzenia – usytuowana jest w podziemiach, do których prowadzą kamienne schodki pod ikonostasem. W pieczarze panuje mrok ponieważ brak jest dostępu do naturalnego światła. Wnętrze rozświetlają lampki oliwne i lampa zawieszona nad metalową gwiaz- dą zamontowaną w miejscu, w którym stał żłóbek. Pielgrzymi zwykle modlą się i cału- ją posadzkę. W pozostałych grotach, które nakrywa świątynia, również znajdują się ka- plice. Jedną z najczęściej odwiedzanych jest Kaplica Żłóbka, czyli biblijna stajenka. 10 CHRZEŚCIJAŃstwO Belgia I Katedra Najświętszej Marii panny w Antwerpii Najważniejsza świątynia katolicka stolicy Belgii góruje nad miastem 123-metrową wieżą zegarową, najwyższą konstruk- cją w całej Antwerpii. Budowa kościoła rozpoczęta w połowie XIV wieku trwała blisko dwa stulecia. Wzniesiona w stylu gotyku brabanckiego, za sprawą licznych przeróbek i renowacji, po zniszczeniach dokonanych w XVI i XVIII wieku, uzyskała cechy architektury renesansowej, baroko- wej i rokoko. Siedmionawowa świątynia ma 125 kolumn i 128 okien zdobionych pięknymi witrażami. Wśród wyposażenia znajduje się wiele arcydzieł sztuki, do naj- cenniejszych zalicza się wspaniałe baroko- we malowidła religijne Petera Paula Ru- bensa: Podniesienie krzyża, Zdjęcie z krzyża i Zmartwychwstanie Chrystusa – umiesz- czone nad ołtarzem głównym, a  także Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny, rzeźby Madonny z Dzieciątkiem i Matki Bożej z Antwerpii, zabytkowe XIX-wieczne organy, bogato zdobiona ambona, a także tabernakulum w postaci Arki Przymierza. Główną bramę wejściową katedry zdobią przepiękne rzeźbienia. 11 CHRZEŚCIJAŃstwO Białoruś I Cerkiew na Kołoży Cerkiew św. św. Borysa i Gleba, zwaną popularnie Cerkwią na Kołoży, wzniósł w drugiej połowie XII wieku budowniczy Piotr Miłonieg. W XV wieku istniał przy niej prawosławny monastyr, jednak już od 1596 roku świątynia należała do unitów i założono przy niej klasztor bazylianów (fundamenty zachowały się na wzgórzu obok). W 1839 roku teren ponownie został przekazany Kościołowi prawosławemu. Kilkanaście lat później osunęła się skarpa, co spowodowało zawalenie się sklepień i zachodniej ściany – stąd obecny, przepo- łowiony stan budynku cerkwi. W kolejnych latach świątynia ulegała zniszczeniom i była odbudowywana. W czasach ZSRR stała się siedzibą muzeum i dopiero od 1991 roku ponownie pełni funkcje świą- tyni prawosławnej. Wnętrze jest dosyć surowe, z jednej strony na skutek wielu zniszczeń, z drugiej z uwagi na charakter architektury wczesnego średniowiecza. Ciekawe są zachowane na elewacjach XII- -wieczne ozdoby z glazurowanych płytek (motyw krzyża), a wewnątrz tzw. garnki akustyczne w  ścianach, wzmacniające siłę głosu prezbitera. Nie ma już fresków, przetrwały jedynie stare napisy na kamie- niach krypty. Ikonostas jest współczesny, wykonany na Łotwie. Brazylia I Kościół św. Franciszka w salvador de Bahia Barokowy zespół klasztorny św. Fran- ciszka wraz z całą starówką Salvador de Bahia wpisany jest na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodnicze- go UNESCO. Kościół i klasztor znajdują się na terenie historycznego centrum Sa- lvadoru, w tzw. Górnym Mieście (Citade Alta). Kościół wzniesiono w XVIII wieku. Z tego okresu pochodzi jego monumen- talna ozdobna fasada, stylem nawiązują- ca do epoki manieryzmu. Świątynię zbu- dowano na planie krzyża. Wnętrze słynie z przepychu, który tworzą złocone figury świętych i płaskorzeźby gęsto pokrywa- jące kolumny, ściany i sufity. Zachwycają też ornamenty w formie gwiazd i form geometrycznych oraz rzeźbione ambony. Ołtarze Krzyża Świętego i Wywyższenia Maryi stanowią wspaniałe przykłady sztu- ki barokowej. Przepiękne błyszczące kafle azulejos w charakterystycznym biało-nie- bieskim kolorze w krużgankach centralnej części kościoła przedstawiają sceny z życia patrona świątyni. W całej Brazylii nie ma drugiej tak bogato wyposażonej świątyni jak kościół św. Franciszka, nie bez powodu uważanego za najwybitniejsze dzieło baro- kowe w tej części świata. 12 Brazylia I sanktuarium Matki Bożej Niepokalanego poczęcia w Aparecidzie CHRZEŚCIJAŃstwO Bazylika Matki Bożej Niepokalanego Poczę- cia w Aparecidzie jest drugim pod wzglę- dem wielkości ośrodkiem kultu maryjne- go na świecie. Pierwszy kościół, w którym czczono cudowną rzeźbę Matki Bożej, wzniesiono w latach 1760–1770. Stara Ba- zylika, jak dziś jest nazywany, jest przykła- dem architektury kolonialnej. Rosnąca po- pularność kultu czarnej figurki Maryi, zgod- nie z tradycją wyłowionej w sieci rybackiej z okolicznej rzeki, sprawiła, że w 1955 roku rozpoczęto budowę nowego kościoła. Świą- tynię wzniesiono na planie krzyża greckiego w stylu neoromańskim. Ogromna budowla zajmuje łącznie powierzchnię 18 tysięcy m2, co czyni ją drugą pod względem wielkości bazyliką na świecie, po Bazylice św. Piotra w Watykanie. Co roku sanktuarium odwie- dza kilka milionów pielgrzymów, a jednora- zowo świątynia może pomieścić 45 tysięcy wiernych. Przedmiot kultu, niewielka rzeźba datowana na 1650 rok, została ogłoszona przez papieża Piusa XI Królową i Patronką Brazylii. Wizerunek na co dzień okrywa nie- bieska sukienka z flagą Brazylii. 13 CHRZEŚCIJAŃstwO Brazylia I Katedra św. sebastiana w Rio de Janeiro Katedra w dawnej stolicy Brazylii jest jedną ukończona w 1976 roku. Wnętrze ozdabia- z najbardziej oryginalnych budowli sakral- ją cztery witraże o ogromnych rozmiarach, nych na świecie. Świątynia ma kształt gigan- rozpościerające się od podłogi po sam strop tycznego stożka przypominającego charak- zwieńczony oknem w kształcie krzyża. Kolo- terystyczne piramidy Majów. Architekt Cate- rowe szklane mozaiki przedstawiają alego- dral Metropolitane, Edgar de Oliveira Fonse- rie wiary chrześcijańskiej: Jedyny (port. Una), ca, świadomie nawiązał do dziedzictwa kul- Święty (port. Santa), Katolicki (port. Catoli- turowego Brazylii, aby oddać hołd dawnym ca), Apostolski (port. Apostólica). Na wprost cywilizacjom, zniszczonym przez chrześcijan. wejścia stoi niewielki ołtarz, niknący wobec Budowlę zaprojektował na planie koła, któ- efektownych 60-metrowych witraży. Po jego bokach znajdują się rzeźby patronów świąty- rego średnica zewnętrzna wynosi 106 m. ni – św. Sebastiana i św. Anny. Powyżej zwisa Wysoka na 75 m świątynia może pomieścić wielki drewniany krzyż. nawet 20 tysięcy osób. Jej budowa została 14 CHRZEŚCIJAŃstwO Brazylia I Katedra wniebowzięcia Najświętszej Marii panny w são paulo Neogotycka katedra Wniebowzięcia Naj- świętszej Marii Panny, największa budow- la sakralna miasta, jest trzecim z kolei ko- ściołem wzniesionym w tym miejscu. Jej budowa rozpoczęta w 1913 roku trwała aż do 1967 roku, kiedy ukończono dwie efek- towne strzeliste wieże. Pięcionawowy ko- ściół powstał na planie krzyża łacińskiego. Głównym budulcem był marmur (do bu- dowy użyto aż 800 ton kamienia), sprowa- dzany z różnych stron świata. Wśród wielu wykorzystanych rzadkich odmian dominuje biały marmur z włoskiej Carrary. W krypcie kościoła, w której znajdują się groby bi- skupów i arcybiskupów, stoją marmurowe rzeźby przedstawiające dzieje świętych – Hioba i Hieronima. W jednym z grobow- ców spoczywa indiański wódz Tibiriçá, ży- jący w XVI wieku, który przyjął chrzest od jezuitów. Rzeźbienia w kościele głównym przedstawiają brazylijską florę i  faunę. Katedralne organy z 12 tysiącami piszczałek są największym tego typu instrumentem w Ameryce Południowej. 15 jest Krzyż Rafaela z misternymi miniatu- rowymi rzeźbami obrazującymi ponad sto religijnych scen, wykonanymi na niewielkiej powierzchni drewnianego krucyfiksu. CHRZEŚCIJAŃstwO Ich twórcy skupili się na przedstawieniu scen ze Starego Testamentu. Centralne miejsce w cerkwi zajmuje olbrzymi złoty ikonostas z 40 ikonami. W świątyni przechowywany Bułgaria I Rilski Monaster Wczesnośredniowieczny monaster usytu- owany na wysokości 1100 m n.p.m. w ma- sywie Riła to jeden z najważniejszych sakral- nych zabytków Bułgarii. W historii zapisał się jako ostatni bastion obrony przed inwazją turecką. Malowniczo wpisana w krajobraz górski świątynia wyróżnia się niespotykaną urodą. Miejsce pod budowę kompleksu zo- stało wybrane przez pustelnika Iwana z Riły żyjącego w X wieku. Mnich mieszkał w po- bliskiej jaskini, a jego naśladowcy założyli w tym miejscu pierwszy klasztor. Zachowa- na architektura jest jednak dziełem znacznie późniejszym i pochodzi z XIX stulecia. Z cza- sów średniowiecznych przetrwała Baszta Chreliowa – 23-metrowa wieża obronna z pierwszej połowy XIV wieku. W jej wnętrzu znajduje się dziś muzeum ikon. Centrum kompleksu stanowi Cerkiew Świętej Bogu- rodzicy – trójnawowa bazylika z kopułą na szczycie. Budowlę okalają charakterystycz- ne biało-czarne łuki w formie trzykondy- gnacyjnych arkad. Podobne zdobienia wy- korzystano również w krużgankach wokół dziedzińca. Ściany wnętrza pokrywają prze- piękne freski z pierwszej połowy XIX wieku. 16 CHRZEŚCIJAŃstwO Bułgaria I sobór św. Aleksandra Newskiego w sofii Największa prawosławna świątynia w Buł- garii została wzniesiona na cześć cara Alek- sandra II. Budowa, która rozpoczęła się w 1882 roku, trwała trzy dekady. Rosyjski architekt Aleksander Pomierancew zapro- jektował świątynię w stylu neobizantyjskim. Stanowiące symbol miasta połyskujące w słońcu cebulaste kopuły cerkiewne wi- doczne są już z oddali. Najwyższe z nich po- kryte są złotą patyną, a na największej wy- ryto złotymi literami modlitwę Ojcze nasz. Świątynia, wzniesiona na planie krzyża, ma pięć naw. W zegarowej wieży o wysokości 53 m zawieszono 12 dzwonów. Wejście do soboru wykończono ciemnym marmurem sprowadzonym specjalnie z Włoch. Na bo- gate wyposażenie składają się między in- nymi stojące w centralnym miejscu, przy ikonostasie, ozdobne trony dla cara i pa- triarchy wykonane z brazylijskiego onyk- su, wspaniałe freski z postaciami świętych (dzieło wybitnych artystów rosyjskich i buł- garskich) oraz złocone żyrandole. Absydy ołtarzowe poświęcone są Aleksandrowi Newskiemu, carowi Borysowi I Chrzcicie- lowi oraz braciom Cyrylowi i Metodemu. W krypcie zgromadzone są cenne ikony, za- bytkowe tkaniny i naczynia liturgiczne. 17 CHRZEŚCIJAŃstwO Chorwacja I Bazylika Eufrazjusza w poreču Dzieje Bazyliki Eufrazjusza rozpoczyna- ją się w  epoce wczesnochrześcijańskiej. Kompleks kościelny, na który składają się baptysterium, wieża zegarowa, pałac bi- skupi i kościół, stanowi wybitny przykład architektury bizantyjskiej. Zasadniczo ba- zylika zachowała swój pierwotny kształt. Jej najwspanialszym zabytkiem są mozaiki pokrywające posadzkę, datowane na IV–V wiek. Wielobarwne malowidła pokrywają również ściany absyd. Wśród przedstawio- nych scen religijnych uwagę zwracają wi- zerunki Chrystusa z Apostołami, przedsta- wienia świętych, między innymi Eufrazjusza trzymającego model bazyliki, Maryi z Dzie- ciątkiem, Baranka Bożego. W centralnym miejscu, pomiędzy oknami a absydą głów- ną, umieszczono mozaiki przedstawiające Zwiastowanie Pańskie i Nawiedzenie Naj- świętszej Marii Panny. Co ciekawe, na ściennych dekoracjach dopatrzeć się moż- na elementów pogańskich, na przykład wyobrażenia Neptuna, co świadczyłoby o przeniesieniu niektórych mozaik z wcze- śniejszych, niechrześcijańskich świątyń. Na- tomiast wiadomo na pewno, że z Bizancjum sprowadzono kolumny tworzące arkady we wnętrzu świątyni, bogato zdobione kapite- lami i impostami z wyrytymi monogramami biskupa Eufrazjusza. Równie ozdobne jest marmurowe cyborium z 1277 roku, które- go kolumny pochodzą z VI wieku, prawdo- podobnie z oryginalnej obudowy ołtarzo- wej. Bazylika w w Poreču została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa Kultural- nego i Przyrodniczego UNESCO. 18 CHRZEŚCIJAŃstwO Chorwacja I Katedra św. Jakuba w szybeniku Katedra w Szybeniku pochodzi z XV wie- ku. Budowniczym świątyni wzniesionej w stylu gotyckim był Giorgio Orsini, przez Chorwatów zwany Jurajem Dalmatina- ciem. Architekt nie doczekał końca budo- wy. W XVI wieku renesansowych cech na- dał świątyni Niccolò Fiorentino, a budowę dokończyli jego kontynuatorzy, Bartłomiej i Jakub Mestrowie. Na szczęście nie usu- nęli najbardziej niezwykłych elementów katedralnej fasady, czyli rzeźbionych głów (74 rzeźby) okalających katedrę, które są dziełem pierwszego budowniczego. Mistrz Juraj uwiecznił na nich portrety ówcze- snych mieszkańców miasta. Dziś rzeźby stanowią symbol Szybenika. Na fasadzie kościoła zachowały się ponadto romań- skie dzieła sztuki, prawdopodobnie pozo- stałości wcześniejszej świątyni – kolumny wsparte na lwach, których kapitele zdobią wyobrażenia Adama i Ewy. Kościół słynie z tego, że jest jedyną świątynią w całości zbudowaną z kamienia. Wnętrze z powo- du budulca robi wrażenie surowego i asce- tycznego. Oddzielające nawy kolumny po- krywają jednak misterne rzeźbienia, nie brakuje tu też renesansowych ozdobnych łuków. W jednej z kaplic znajduje się sarko- fag biskupa Juraja Šižgorića, XVI-wiecznego humanisty i pisarza. W 1991 roku katedra została częściowo zniszczona. Po wojnie bałkańskiej kościół odbudowano. 19 wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO. W spisie najcenniejszych obiektów pomi- nięto najwspanialszy ze średniowiecznych klasztorów cypryjskich, monaster Kykkos z XI wieku, znajdujący się na wzgórzu, od którego pochodzi jego nazwa. CHRZEŚCIJAŃstwO słynie z bizantyjskich fresków z widoczny- mi śladami wpływów włoskich. W Stavros Agiasmati z XV wieku, we wsi Platanistasa, dobrze zachowały się freski z drugiej połowy XV wieku, a w Agia Sotira tou Soteros z XVI wieku, we wsi Palaichori, można podziwiać freski z XVI wieku. Wszystkie zabytki zostały Cypr I Monastery i cerkwie w górach troodos W górach Troodos w zachodniej części Cy- pru zachował się zespół średniowiecznych cerkwi i monasterów, reprezentujących ar- chitekturę bizantyjską. Zabytki słyną z wy- sokiej klasy artystycznej i świetnie zachowa- nych fresków. W cerkwi Agios Nikolaos tis Stegis z XI wieku, usytuowanej koło Kako- petrii, można podziwiać freski z okresu XI– XVII wieku uważane za najcenniejsze w tym regionie. Równie ciekawy jest klasztor Agios Ionannis Lampadistis z XI wieku oraz dwie cerkwie i kaplica z freskami z XIII–XV wieku usytuowane we wsi Kalopanayiotis. W Pana- gia Phorviotissa z XI wieku, koło Nikitari, za- chowały się oryginalne freski z przełomu XI i XII wieku. W Panagia tou Arakou z XII wie- ku, we wsi Lagouder, szczególnie cenny jest fresk przedstawiający Chrystusa Pantokra- tora. Warto również zwiedzić Panagia tou Moutoulla z XIII wieku we wsi Moutoullas, gdzie przetrwały freski z XIII wieku. Warte uwagi są także świątynie Archangelos Mi- chael z XV wieku we wsi Pedhoulas oraz Ti- mios Stavros z przełomu XIII i XIV wieku, we wsi Pelendria, gdzie zachowały się późno- średniowieczne freski. Panagia Podhithou z 1502 roku, usytuowany we wsi Galata, 20 CHRZEŚCIJAŃstwO Czechy I Katedra św. wita w pradze Usytuowana na jednym z  dziedzińców zamkowych na Hradczanach praska kate- dra jest najważniejszą świątynią katolicką Czech. Znajduje się w niej siedziba pra- skich arcybiskupów oraz prymasa. Gotycka budowla powstawała od XIV wieku aż do ubiegłego stulecia. Pierwszym fundatorem świątyni był król Karol IV. Wcześniej na jej miejscu stały dwa starsze kościoły romań- skie. Patronami świątyni zostali święci Wit, Wacław i Wojciech. Sanktuarium ma charakter narodowy. W katedrze odbywa- ły się koronacje oraz pochówki czeskich władców, a do dziś przechowywane są tu insygnia królewskie i korona św. Wacława. Trójnawowa bazylika została zbudowana na planie krzyża łacińskiego z wieżami na podstawie kwadratów. Do najstarszych fragmentów budowli zaliczają się prezbi- terium i chór. Spośród dzwonów zawie- szonych w XIX-wiecznych wieżach najstar- szy jest Dzwon Jana Chrzciciela z XV wieku, a największe – św. Zygmunta i św. Wacława, o sto lat późniejsze. Katedra kryje mnóstwo wspaniałych zabytków. W każdej z kilkuna- stu kaplic znajdują się wybitne dzieła sztuki, malowidła, rzeźby oraz dekoracje architek- toniczne. Spośród najważniejszych koniecz- nie trzeba wymienić: mozaikę z drugiej poło- wy XIV wieku przedstawiającą Sąd Ostatecz- ny, kaplicę św. Wacława i tryforium – dzieła Piotra Parlea z tego samego okresu, a także wykonane z marmuru Mauzoleum Habs- burgów (XVI w.) oraz ołtarz główny (XIX w.). 21 CHRZEŚCIJAŃstwO Czechy I Klasztor benedyktyński w Broumovie Klasztor w Broumovie, nazywany perłą europejskiego baroku, od wieków stano- wi cel pielgrzymek wiernych. Pierwsi be- nedyktyni przybyli tu w XIII wieku. W ko- ściele klasztornym św. Wojciecha znajduje się wyjątkowa kopia Całunu Turyńskiego z 1651 roku, obiekt kultu i licznych piel- grzymek. W epoce baroku miasto stało się ważnym ośrodkiem gospodarczym (browar klasztorny, handel) i kulturalnym (szkoła) kraju. Z tego okresu pochodzą wspaniałe zabudowania klasztorne wraz z biblioteką, w której przechowywane są cenne zbiory, oraz barokową świątynią (1726–1748). Przebudowa wcześniej ist- niejącego późnogotyckiego zespołu była dziełem lokalnego architekta Kiliana Igna- za Dientzenhofera. W urządzonych z prze- pychem wnętrzach nie brakuje malowideł z rozmachem przedstawiających biblijne sceny, złoconych rzeźbień, bogato zdobio- nych mebli. Sercem klasztoru jest refek- tarz, w którym przechowywana jest kopia Całunu. Co ciekawe, dzieło odkrył dopiero w 1999 roku wikary, który przypadkowo znalazł drewnianą skrzyneczkę ukrytą przed laty w schowku za relikwiarzem. Dania I Katedra w Roskilde Gotycka katedra w Roskilde na wyspie Ze- landia była pierwszym gotyckim kościołem w Skandynawii. Istniejący od XI wieku ko- ściół Trójcy Świętej przebudowano w kolej- nym stuleciu w stylu gotyku francuskiego, a prace trwały do 1280 roku. Strzeliste wie- że z charakterystycznymi iglicami dobudo- wano w XIV wieku. W katedrze zachowało się wiele cennych zabytków, między inny- mi organy i ołtarz główny wykonany w An- twerpii w XVI wieku, późnośredniowieczne freski, gotyckie stalle z XV stulecia. Katedra w Roskilde jest najważniejszą nekropo- lią władców duńskich. Pochowanych jest w niej 39 królów i królowych Danii. Więk- szość nagrobków to wybitne dzieła sztuki, w tym najcenniejsze z nich: późnogotycki grobowiec królowej Małgorzaty I oraz re- nesansowy sarkofag Fryderyka V. Wład- com poświęcone są kaplice otaczające nawę główną: Kaplica Chrystiana I z pięk- nie zachowanymi freskami, Kaplica Chry- stiana IV słynąca z malowideł, neoklasycy- styczne kaplice Fryderyka V i Chrystiana IX. 22 CHRZEŚCIJAŃstwO Egipt I Klasztor św. Katarzyny na górze synaj Klasztor na górze Synaj jest najstarszym czynnym do dziś klasztorem na świecie. Powstał w miejscu, w którym Bóg objawił się Mojżeszowi pod postacią krzewu gore- jącego. Fundatorką pierwszej kaplicy, którą wzniesiono u podnóża góry, była cesarzo- wa Helena (337 r.). Dwieście lat później z inicjatywy cesarza Justyniana wybudo- wano klasztor i bazylikę. W X wieku w ich pobliżu stanął meczet, co miało bardzo dobry wpływ na chrześcijańskie sanktu- arium, ponieważ uchroniło je przed znisz- czeniem. Na terenie zespołu klasztornego znajdują się obecnie cerkiew Przemienie- nia Pańskiego, kaplica Krzewu Gorejącego, Studnia Mojżesza (stoi w miejscu, w którym Mojżesz miał spotkać siedem córek Jetry), kaplica św. Tryfona (zwana Domem Cza- szek; znajdują się w niej kości zakonników synajskich). W bibliotece klasztornej prze- chowywane są wczesnośredniowieczne manuskrypty (najstarszy pochodzi z IV w.) oraz ikony. Patronką klasztoru jest św. Ka- tarzyna, która zginęła śmiercią męczeńską w III wieku. Zgodnie z tradycją jej ciało zo- stało zaniesione przez aniołów na sąsia- dującą z Synajem górę zwaną dziś Górą Świętej Katarzyny. Na jej szczycie znajduje się kaplica poświęcona świętej, do której wierni odbywają pielgrzymki. 23
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Świątynie świata
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: