Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00842 010929 7461403 na godz. na dobę w sumie
Symbioza i parki ekoprzemysłowe - ebook/pdf
Symbioza i parki ekoprzemysłowe - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 220
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-0983-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Symbioza przemysłowa oznacza dobrowolne współdziałanie różnych, nieodległych od siebie organizacji, którego głównym celem jest lepsze wykorzystanie surowców i lepsze postępowanie z odpadami. Na terenach uprzemysłowionych symbioza może przybrać postać parku ekoprzemysłowego (PEP), rozumianego jako zespół powiązanych wzajemnie przedsiębiorstw skupionych na pewnym obszarze, gdzie - współżyjąc z otoczeniem - tworzy swego rodzaju ekosystem.Interdyscyplinarny zespół specjalistów zbadał możliwości i uwarunkowania tworzenia w Polsce związków symbiotycznych i opracował zaprezentowaną w książce metodologię ich projektowania. Ujęto w niej podstawowy zestaw koniecznych informacji, ze szczególnym uwzględnieniem przepisów sprzyjających tworzeniu takich związków. Kluczowym zagadnieniem przy projektowaniu symbiozy jest dobór przedsiębiorstw oraz inwentaryzacja rodzaju wyrobów, strumieni surowców, materiałów i emitowanych zanieczyszczeń. Prezentacja szczegółowej procedury prowadzenia przeglądów i tworzenia powiązań symbiotycznych została pomyślana jako pomoc dla planujących tego rodzaju przedsięwzięcia. Opracowano zasady tworzenia strategii oraz reguły współdziałania, finansowania i rozliczeń w parkach ekoprzemysłowych. Przedstawiono też problemy dotyczące kształtowania krajobrazu i zachowania walorów przyrodniczych oraz historycznych terenu.W zbiorze załączników Czytelnik znajdzie przykłady zrealizowanej symbiozy, zwięzłe przedstawienie procedur i propozycje ankiet pomocnych przy projektowaniu symbiozy, a także zestawienie ważniejszych terminów oraz wybór literatury.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

SpiS treści Przedmowa................................................................................................................9 Rozdział 1. Wprowadzenie do zagadnień symbiozy przemysłowej..............11 1.1..Rozwój.i.jego.konsekwencje.......................................................................11 1.2..Produkcja.i.zasoby.......................................................................................13 1.3..Symbioza.przemysłowa...............................................................................14 1.4..Realizacja.idei.symbiozy.i.parku.ekoprzemysłowego..............................16 Rozdział 2. Uwarunkowania przyrodnicze tworzenia parków ekoprzemysłowych...........................................................................................19 2.1..Wstęp............................................................................................................19 2.2..Uwarunkowania.geograficzne....................................................................22 2.3..Biosfera.–.ochrona.i.możliwości.wykorzystania.w.PEP...........................27 2.4..Rola.parków.ekoprzemysłowych.w.ochronie.środowiska........................32 Rozdział 3. Uwarunkowania prawne tworzenia i funkcjonowania parków ekoprzemysłowych.............................................................................39 3.1..Uwarunkowania.prawne.ogólne................................................................39 3.1.1..Uwarunkowania.prawne.dotyczące.organizacji.parków. ekoprzemysłowych............................................................................41 3.1.2..Uwarunkowania.prawne.dotyczące.możliwości.tworzenia. powiązań.symbiotycznych................................................................43 3.2..Lokalne.uwarunkowania.prawne.parków.ekoprzemysłowych................49 3.3..Planowane.zmiany.prawa.w.zakresie.gospodarki.odpadami...................54 Rozdział 4. Strategia i zarządzanie strategiczne w parkach ekoprzemysłowych...........................................................................................58 4.1..Etapy.zarządzania.strategicznego..............................................................58 4.2..Zasady.tworzenia.strategii.parku.ekoprzemysłowego.............................64 Rozdział 5. Rola i funkcjonowanie centrum zarządzającego w parku ekoprzemysłowym............................................................................................73 5.1..Pojęcia.podstawowe....................................................................................73 6 SPIS.TREŚCI 5.2..Ogólny.schemat.powstawania.parku.ekoprzemysłowego........................76 5.3..Ryzyka..........................................................................................................79 5.4..Zarządzanie.parkiem.ekoprzemysłowym..................................................83 5.5..Modele.parków.ekoprzemysłowych..........................................................85 5.5.1..Model.pierwszy.................................................................................85 5.5.2..Model.drugi.......................................................................................86 5.5.3..Model.trzeci.......................................................................................87 5.6..Obszary.zarządzania.parkiem....................................................................88 5.7..Relacje.między.uczestnikami.parku.ekoprzemysłowego.........................89 5.8..Utrzymywanie.i.kształtowanie.wymiany.produktów.ubocznych.............89 5.9..Zaprojektowanie.i.utrzymanie.systemu.bezpieczeństwa.........................90 5.10..Centrum.zarządzające.................................................................................90 5.11..Partnerstwo.publiczno-prywatne...............................................................91 5.12..Infrastruktura.organizacyjna......................................................................92 5.13..Pomiar.efektów.funkcjonowania.parku.ekoprzemysłowego...................93 5.14..Mierniki.ekonomiczne................................................................................94 5.15..Mierniki.obrazujące.wpływ.parku.ekoprzemysłowego.. na.środowisko.............................................................................................95 5.16..Mierniki.obrazujące.wpływ.parku.ekoprzemysłowego.. na.społeczeństwo.i.odnoszące.się.do.kwestii.społecznych......................97 5.17..Doświadczenia.i.dziedzictwo.parków.przemysłowych.w.Polsce............100 5.18..Cele.i.zadania.spółek.zarządzających.parkami.przemysłowymi. –.przykłady................................................................................................102 Rozdział 6. Współdziałanie z przyrodą i zagospodarowanie terenu parku ekoprzemysłowego.............................................................................106 6.1..Symbioza,.krajobraz,.środowisko.............................................................106 6.2..Warunki.ogólne.planowania.przestrzennego.PEP.................................107 Rozdział 7. Finansowanie budowy i funkcjonowania parku ekoprzemysłowego.........................................................................................110 7.1..Podstawowe.źródła.finansowania............................................................110 7.2..Pomoc.publiczna.i.wsparcie.władz.lokalnych.........................................112 7.3..Wsparcie.finansowe.ze.środków.publicznych,.w.tym.z.Unii.. Europejskiej..............................................................................................113 7.4..Podstawowe.kierunki.wydawania.środków.............................................116 7.5..Ryzyko.związane.z.finansowaniem.układu.............................................116 7.6..Warunki.rozliczeń.związanych.z.prowadzeniem.symbiozy.. przemysłowej.i.finansowaniem.wspólnych.przedsięwzięć.....................118 SPIS.TREŚCI 7 Rozdział 8. Analiza zasobów parku przemysłowego....................................119 8.1..Wstęp..........................................................................................................120 8.2..Inwentaryzacja.zasobów...........................................................................122 8.3..Badanie.przepływów.materiałowych.i.energetycznych..........................128 8.4..Tworzenie.powiązań.symbiotycznych......................................................130 8.5..Podsumowanie...........................................................................................132 Rozdział 9. Wdrażanie strategii.........................................................................136 Rozdział 10. Kontrolowanie procesów wdrażania i funkcjonowania parku ekoprzemysłowego.............................................................................146 Rozdział 11. Narzędzia wspierające zarządzanie parkiem ekoprzemysłowym..........................................................................................153 Rozdział 12. Rola marketingu w zarządzaniu parkiem ekoprzemysłowym..........................................................................................169 12.1..Wstęp........................................................................................................169 12.2..Badania.marketingowe...........................................................................170 12.3..Analiza.marketingowa............................................................................174 12.4..Działania.promocyjne.............................................................................175 12.5..Zakończenie............................................................................................179 Załączniki Załącznik.1..Wybrane.przedsięwzięcia.z.zakresu.symbiozy.przemysłowej.......180 Załącznik.2..Procedury.wykorzystane.przy.projektowaniu.parku. ekoprzemysłowego....................................................................................190 Załącznik.3..Ankiety........................................................................................203 Słowniczek ważniejszych terminów i definicji...............................................210 Wybrana literatura...............................................................................................216 Noty biograficzne.................................................................................................218 przedmowa Wzrost.gospodarczy.spowodowany.rozwojem.nauki.i.techniki,.szcze- gólnie.przez.niewyobrażalne.wcześniej.rozwiązania.technologiczne,.prze- obraził.życie.wielu.ludzi.zamieszkujących.naszą.planetę,.przynosząc.części. z.nich.wzrost.dobrobytu..Skumulowane.skutki.tych.przeobrażeń.objawiły. się.jako.się.nowe,.nieznane.wcześniej.problemy.i.zagrożenia,.w.tym.godzą- ce.w.podstawy.egzystencji..Dostrzeżono.to.z.całą.wyrazistością.w.ostat- nich.dziesięcioleciach.XX.w. Rozwiązywanie.problemów,.jakie.stanęły.przed.społecznością.świata,. stało.się.dla.wielu.osób.poważnym.wyzwaniem..Równocześnie.uświado- miono.sobie,.że.nie.można.ich.potraktować.jako.wydzielonych.obszarów. działania.naprawczego..Szczególną.tego.ilustracją.są.problemy.energii,. których.nie.sposób.rozpatrywać.w.oderwaniu.od.emisji.zanieczyszczeń,. problematyki.środowiska.przyrodniczego,.zaopatrzenia.w.surowce,.trans- portu,.dewastacji.krajobrazu.itd. Równocześnie.świadomość.idących.w.dwóch.kierunkach.skutków.roz- woju.gospodarczego,.objawiających.się.nadmiernym.obciążeniem.środo- wiska.i.kurczeniem.się.zasobów,.każe.szukać.sposobów,.jeśli.nie.pełnego. zaradzenia.sytuacji,.to.przynajmniej.złagodzenia.jej.skutków..W.tym.kon- tekście.działalność.przemysłu.jest.postrzegana.jako.szczególnie.uciążliwa.. Ekologia.przemysłowa.jako.dziedzina.poszukująca.dróg.zmniejszenia. negatywnego.oddziaływania.na.środowisko.przyrodnicze.stworzonego. przez.człowieka.sytemu.produkcji.i.konsumpcji.odwołuje.się.do.rozwiązań. występujących.w.przyrodzie. Od.lat.70..ubiegłego.stulecia.zrobiono.wiele,.aby.produkcja.przemy- słowa.stała.się.mniej.szkodliwa.dla.środowiska.przyrodniczego,.kierując. szczególną.uwagę.na.towarzyszące.jej.strumienie.niepożądane..Od.zde- cydowanych.–.i.kosztownych.–.rozwiązań.technicznych,.mających.za.za- danie.oczyszczenie.strumieni.niepożądanych.przez.reorganizację.procesu. produkcyjnego.prowadzącą.do.ich.zmniejszenia,.po.systemy.zarządzania. środowiskowego..Ale.model.fabryki.z.optymalnie.zaprogramowanym. 10 PRZEDMOWA procesem.produkcyjnym.i.wdrożonym.systemem.zarządzania.środowisko- wego.nie.jest.ostatnim.ogniwem.w.ciągu.tych.zmian..Strumienie.odlotowe. –.już.mniejsze.i.z.mniejszym.ładunkiem.zanieczyszczeń.–.powstają.nadal.. Ekologia.przemysłowa.proponuje.krok.następny,.wzorowany.na.przy- rodzie:.wykorzystać.te.zbędne.czy.wręcz.uciążliwe.strumienie.w.innym. procesie.do.wytwarzania.dóbr.użytecznych.(przyroda.nie.zna.pojęcia. odpadów)..Współpraca.przedsiębiorstw.w.tym.zakresie.jest.treścią.szcze- gólnej.formy.organizacji.procesu.produkcyjnego.i.współdziałania,.zwanej. symbiozą.przemysłową. Przedstawione.Państwu.opracowanie.monograficzne.stanowi.zwień- czenie.i.zarazem.rozszerzenie.prac.przeprowadzonych.w.Ośrodku.Zapo- biegania.Zanieczyszczeniu.Środowiska.Politechniki.Łódzkiej.w.ramach. projektu.badawczego-rozwojowego.finansowanego.przez.Ministerstwo. Nauki.i.Szkolnictwa.Wyższego1..Zespół.specjalistów.z.różnych.dziedzin. nauki.i.techniki.pracował.nad.ogólnymi.zagadnieniami.symbiozy.prze- mysłowej.i.możliwościami.jej.praktycznej.realizacji..Badania.wykazały,.że. choć.park.przemysłowy.ze.swej.natury.wydaje.się.miejscem.szczególnie. sprzyjającym.rozwojowi.symbiozy,.to.nie.zawsze.jest.ona.tam.możliwa.. Okazało.się,.że.inne.obszary.dobrze.uprzemysłowione.również.stwarzają. korzystne.warunki.dla.powstania.związków.symbiotycznych.między.przed- siębiorstwami..Stąd.opracowanie.to.wykracza.poza.problematykę.sym- biozy.w.parkach.przemysłowych..Autorzy.podjęli.próbę.zidentyfikowania. głównych.problemów,.jakie.w.polskich.warunkach.mogą.się.pojawić.przed. inicjatorami.symbiozy.przemysłowej.i.parków.ekoprzemysłowych.(dalej. także.jako.PEP),.odpowiedzenia.na.podstawowe.pytania.oraz.zapropo- nowania.sposobów.realizacji.tych.przedsięwzięć.w.praktyce..Autorzy.mają. świadomość,.że.nie.omówili.wszystkich.aspektów.i.kwestii,.które.mogą. wyniknąć.w.trakcie.tworzenia.związków.symbiotycznych,.zagadnienie. bowiem.jest.wieloaspektowe.i.wieloskładnikowe,.a.sama.koncepcja.jest. nowa,.silnie.uzależniona.od.warunków.lokalnych..Mają.jednak.nadzieję,. że.opracowanie.to.przyczyni.się.do.rozwoju.sposobu.myślenia,.jaki.oferuje. ekologia.przemysłowa,.a.w.konsekwencji.do.powstania.w.Polsce.obszarów. o.znamionach.kwalifikujących.je.jako.parki.ekoprzemysłowe. 1. Projekt.nr.R1101902.„Badanie.uwarunkowań.organizacyjnych.i.technicznych. tworzenia.związków.symbiotycznych.w.parkach.przemysłowych.w.Polsce”.. Andrzej.Doniec rozdział 1 wprowadzenie do zagadnień Symbiozy przemySłowej Przetwórcze.i.wytwórcze.procesy.przemysłowe.potrzebują.nieustan- nego.zasilania.surowcami..W.liniowym.paradygmacie.rozwoju.wzrost. gospodarczy.równa.się.zwiększonemu.zapotrzebowaniu.na.surowce..Wy- korzystanie.odpadów.jako.źródła.surowca.dla.produkcji.przemysłowej. zmniejsza.zapotrzebowanie.na.surowce.nieodnawialne..Symbioza,.czyli. wymiana.odpadów.i.nadwyżek.materiałów.i.energii.między.przedsię- biorstwami,.prowadzi.do.powstania.ekosystemu.przemysłowego..Park. ekoprzemysłowy.jest.jego.realizacją. 1.1. rozwój i jego konsekwencje Wzrost.gospodarczy.stał.się.niekwestionowanym.celem.gospodarek. wszystkich.krajów.świata.niezależnie.od.systemu.politycznego,.w.którym. funkcjonują..Podstawą.rozwoju.gospodarczego.są.zasoby.umożliwiające. wytwarzanie.dóbr.konsumpcyjnych.i.energii..Surowce.pobierane.z.litosfe- ry.służą.podtrzymaniu.procesów.gospodarczych,.w.których.istotną.rolę. odgrywa.produkcja.przemysłowa..Wzrost.oznacza.więc.większe.zapo- trzebowanie.na.surowce,.a.także.zwiększoną.produkcję.zanieczyszczeń. wprowadzanych.do.środowiska..Jest.naturalne,.że.każdemu.procesowi. towarzyszą.pewne.straty..W.praktyce.ich.rozmiar.jest.zwykle.większy.od. teoretycznego.minimum..W.ciągu.wytwórczym:.surowiec–proces–produkt. powstają.również.produkty.uboczne,.najczęściej.emisja.gazów,.ścieki.i.od- pady.stałe..Strumień.tych.zbędnych.produktów.pochodzących.z.procesów. przemysłowych.jest.ogromny,.podobnie.jak.wsad.surowców,.który.tylko. w.niewielkiej.części.lokuje.się.w.wyrobach.trwałych..Reszta.stanowi.balast. 12 ROZDZIAŁ.1 w.dużej.mierze.rozpraszany.w.środowisku..Rozmiary.tego.niechcianego. strumienia.można.uznać.za.miarę.skuteczności.wykorzystania.materiałów. użytych.w.procesie..Powstaje.zasadnicze.pytanie,.jak.wykorzystać.ten. niezwykły.potencjał. Podwyższenie.efektywności.procesu.to.uzyskanie.wyższej.wydajności. przy.tym.samym.strumieniu.wejściowym..Wprawdzie.w.ostatnich.dzie- sięcioleciach.efektywność.wytwarzania.znacząco.wzrosła,.ale.nacisk.na. zwiększoną.podaż.towarów.i.usług.niweluje. efekt.wydajniejszej. pro- dukcji.i.nie.zmniejsza.zapotrzebowania.na.surowce..Zasoby.są.jednak. ograniczone..W.poprawianiu.funkcjonowania.całej.sfery.przemysłowej. chodzi.więc.z.jednej.strony.o.to,.by.zbliżyć.się.do.teoretycznej.wartości . wydajności,.z.drugiej,.by.najpełniej.zagospodarować.produkty.niechcia- ne..Innymi.słowy,.zminimalizować.strumień.odpadowy,.a.ten,.który.jest. nieunikniony. –. w. możliwie. największym. stopniu. wykorzystać.. Coraz. większego.znaczenia.nabiera.fundamentalna.dla.rozwoju.zrównoważo- nego.idea.zamykania.pętli.obiegu.materiałów.i.tym.samym.zmniejsze- nia.zapotrzebowania.na.surowce.pierwotne..Oznacza.to,.że.możliwie. największa.część.produktów.metabolizmu.gospodarczego.powinna.być. zawrócona.do.obiegu.i.ponownie.wykorzystana.w.procesie.produkcyj- nym..Jest.to.poważne.wyzwanie.dla.współczesnych.systemów.produkcji. i.konsumpcji. Bezpośredni.wsad.materiałowy.w.UE.w.2000.r..(15.krajów).wyniósł. 6308.mln.ton.(4-procentowy.wzrost.w.porównaniu.z.1990.r.)..W.prze- liczeniu.na.mieszkańca.stanowi.to.ok..10,8.ton.rocznie..W.tej.ilości. materiałów.75 .to.surowce.nieodnawialne. Import.wzrósł.o.28 .–.z.1109.(w.1990.r.).do.1416.mln.ton. Źródło:. EEA. Indicator. Fact. Sheet,. Direct. Material. Input. (DMI),. http://eea.eionet.europa.eu. Społeczność.międzynarodowa.stara.się.sprostać.temu.wyzwaniu..Unia. Europejska,.która.jest.importerem.i.konsumentem.znacznej.ilości.su- rowców.(zob..ramkę.i.ilustrację.1.1),.a.chce.być.także.liderem.w.dbałości. o.środowisko.przyrodnicze,.dostrzega.wagę.problemu..Kierując.się.kon- cepcją.rozwoju.zrównoważonego.UE.w.swej.polityce,.kładzie.nacisk.na. oddzielenie.wzrostu.gospodarczego.od.zużycia.zasobów.i.wytwarzania. odpadów. WPROWADZENIE.DO.ZAgADNIEń.SyMBIOZy.PRZEMySŁOWEJ 13 1.2. produkcja i zasoby Kierowanie. do. ponownego. wykorzystania. odpadów. powstających. w.wyniku.zużycia.wyrobów.jest.treścią.operacji.ogólnie.pojętego.recy- klingu..Recykling.podstawowych.materiałów.(papier,.metale,.szkło).to.nic. innego,.jak.znane.od.lat.pozyskiwanie.surowców.wtórnych..Zastosowanie. surowców.wtórnych.w.produkcji.to.także.oczywista.oszczędność.energii.. Ten.rodzaj.recyklingu.jest.systemem.gromadzenia,.selekcji,.przetworzenia. i.uzupełnienia.wsadu.surowców.pierwotnych..Taki.recykling.jest.jedno- kierunkowym.systemem,.którego.początkiem.jest.nieograniczony.zbiór. pojedynczych.podmiotów,.a.zwieńczeniem.dostawa.do.jedynego.specy- ficznego.odbiorcy.(huta,.papiernia)..Dziś.recykling.wykracza.znacznie. poza.prosty.recykling.surowcowy,.niemniej.zawsze.jest.to.ten.sam.ciąg. działań..W.procesie.produkcyjnym.natomiast.możliwe.jest.skierowanie. powstających.tam.niektórych.odpadów.bezpośrednio.do.operacji.począt- kowej.(np..fabryka.produkująca.profile.aluminiowe.wykorzystuje.wióry. i.ścinki.do.ponownej.produkcji.metalu2). Postulowane.działania.wymagają.sprzyjającej.atmosfery.i.przyjaznych. regulacji.prawnych..Konieczne.jest.stworzenie.możliwości.formalnego. potraktowania.odpadów.przemysłowych.jako.produktów.ubocznych. Unia.Europejska.ułatwia.to,.przenosząc.zainteresowanie.z.zagospoda- rowania.odpadów.na.racjonalne.wykorzystanie.surowców..Dnia.21.grud- nia.2005.r..Komisja.Europejska.przedstawiła.nową.strategię.zapobiega- nia.powstawaniu.odpadów.i.recyklingu..Ma.ona.ułatwić.przekształcenie. wspólnoty.mieszkańców.Europy.w.społeczność.przyczyniającą.się.do.za- mknięcia.obiegu.materiałów..Towarzyszą.temu.odpowiednie.dokumenty. i.akty.prawne.(zob..ramkę). Strategia.tematyczna.w.sprawie.zapobiegania.powstawaniu.odpadów. i.ich.recyklingu Dyrektywa.2008/98/WE.Parlamentu.Europejskiego.i.Rady.z.dnia.19.li- stopada.2008.r..w.sprawie.odpadów.oraz.uchylająca.niektóre.dyrektywy. (Dz..Urz..UE.L.312.z.22.11.2008,.s..3–30) 2. A..Johansson,.Czysta technologia. Środowisko, technika, przyszłość,.Warsza- wa.1997,.s..148. 14 ROZDZIAŁ.1 1.3. Symbioza przemysłowa Przedstawione.wyżej.problemy.wiąże.w.spójną.koncepcję.ekologia. przemysłowa,.która.podpatruje.przyrodę,.by.wykorzystać.jej.rozwiązania. w.antroposferze..W.niezaburzonym.funkcjonowaniu.przyrody.nic.nie.jest. odpadem;.wszystko.jest.zagospodarowane,.przetworzone..Jest.to.wytycz- na,.jak.w.świecie.stworzonym.przez.człowieka.należy.postępować,.by.nie. tylko.racjonalnie.gospodarować.zasobami,.ale.także.uczynić.go.partnerem. przyrody..W.odniesieniu.do.przemysłu.i.jego.wytworów.ma.ona.prosty. przekaz:.wykorzystać.strumień.odpadowy.jako.surowiec,.najlepiej.również. w.procesie.produkcyjnym.nieodległego.przedsiębiorstwa..Przez.analogię. z.procesami.przebiegającymi.w.przyrodzie.nazwano.to.symbiozą..Pionier- skim.dokonaniem.w.tej.dziedzinie.były.związki.symbiotyczne.w.duńskim. mieście.Kalundborg.(zob..załącznik.1). Symbioza.przemysłowa.jest.współdziałaniem.przedsiębiorstw.mają- cym.na.celu.wymianę.nadwyżek.materiałów.i.energii,.a.także.wspólne. przedsięwzięcia.ułatwiające.działania.techniczne.i.organizacyjne.oraz. obniżające.koszty..Powiązania.symbiotyczne.tworzą.się.na.zasadach. ekonomicznej.współpracy.i.opłacalności.dla.wszystkich.uczestników.. W. obszarze. wymiany. materiałów. (odpadów). istnieje. pewne. podo- bieństwo.do.recyklingu,.ale.w.odróżnieniu.od.klasycznego.recyklingu. powiązania.symbiotyczne.między.podmiotami.są.(lub.mogą.być).wie- lokierunkowe3. grupa. przedsiębiorstw,. w. której. powstały. związki. symbiotyczne,. tworzy.pewien.system,.który.naśladuje.w.swym.funkcjonowaniu.system. przyrodniczy,.zbliżając.się.do.tego,.co.w.ekologii.przemysłowej.nazwane. zostało.ekosystemem.przemysłowym. Warunki.konieczne.dla.stworzenia.ekosystemu.przemysłowego.sfor- mułowane.w.Kanadzie.(zob..załącznik.„Ekosystem.w.Parku.Przemysło- wym.Burnside”).wydają.się.na.tyle.uniwersalne,.że.mogą.być.odpowiednie. również.dla.warunków.polskich..Oprócz.wymagań.typowych.dla.wydajne- go.działania.zorganizowanych.skupisk.biznesowych.przedstawiono.tam. 3. M.R..Chertow.uważa,.że.co.najmniej.trzy.podmioty.muszą.być.zaangażowane. w.wymianę.dwustronną,.by.ten.układ.można.było.nazwać.układem.symbiotycznym. („Uncovering” Industrial Symbiosis,.Journal.of.Industrial.Ecology.2007,.vol..11,.iss..1,. www.mitpressjournals.org/jie).. WPROWADZENIE.DO.ZAgADNIEń.SyMBIOZy.PRZEMySŁOWEJ 15 szereg.warunków.środowiskowych,.w.których.mówi.się.o.zarządzaniu. środowiskowym,.zdroworozsądkowym.użytkowaniu.terenu.i.pielęgnacji. istniejących.ekosystemów.(konserwacja.i.ulepszanie)4. Symbioza.między.organizacjami.może.pojawić.się.na.terenie,.na.któ- rym.działają.rozmaite.przedsiębiorstwa.(dzielnica.albo.strefa.przemysło- wa.w.obrębie.miasta.lub.gminy,.park.przemysłowy)..Park.przemysłowy. w.tym.wypadku.przekształca.się.w.park.ekoprzemysłowy..Park.taki.jest. zinstytucjonalizowaną.formą.symbiozy,.w.której.skupiony.na.pewnym. obszarze.zespół.powiązanych.wzajemnie.przedsiębiorstw.współżyje.z.oto- czeniem.(środowiskiem),.tworząc.swego.rodzaju.ekosystem..głównym. zadaniem.projektowania.i.realizacji.parku.ekoprzemysłowego.jest.więc. stworzenie.ekosystemu. Pojawia.się.tu.istotny.problem.zachęcenia.i.przekonania.przedsię- biorstw.do.współpracy.w.sieci.(tworzenia.obiegu.materiałów.i.energii. między. przedsiębiorstwami).. Jako. podstawową. zachętę. wskazuje. się. opłacalność.nieobarczonego.ryzykiem.przedsięwzięcia..Tymczasem.są. jeszcze.inne.korzyści.płynące.ze.współdziałania.w.sieci.symbiotycznej:. synergiczny.efekt.ekonomiczny.i.wspólne.rozwiązywanie.problemów,.na. przykład.technicznych..Ponadto.powstający.w.wyniku.symbiozy.ekosystem. przemysłowy.jest.pozytywnie.postrzegany.przez.władze.lokalne.i.miesz- kańców,.a.także.przez.inne.organizmy.gospodarcze..Dostrzeżenie.tych. walorów.symbiozy.wymaga.jednak.pogłębionej.świadomości.menedżerów. i.pracowników. Poprawnie.funkcjonujący.park.ekoprzemysłowy.dobrze.wpisuje.się. w.trzy.konstytutywne.obszary.rozwoju.zrównoważonego.(ilustracja. 1.1),.przynosząc.równocześnie.korzyści.przedsiębiorstwom.i.środowi- sku..Są.to: –. w.obszarze.ekonomicznym.–.wpływy.ze.sprzedaży.odpadów.–.pro- duktów.ubocznych.oraz.nadwyżek.materiałów.i.energii;.obniżenie.lub. eliminacja.kosztów.unieszkodliwiania.i.utylizacji;.obniżenie.kosztów. operacyjnych.przez.udział.we.wspólnych.przedsięwzięciach.technicz- nych.realizowanych.w.ramach.sieci.czy.ekoparku; 4. R.P..Côté,.The Evolution of an Industrial Park: The Case of Burnside,.Halifax,. Canada.presented.at.International.Conference. .Workshop.on.Industrial.Park. Management.Manila,.Philippines,.April.2001. 16 ROZDZIAŁ.1 ilustracja 1.1. Trzy.aspekty.rozwoju.zrównoważonego.w.symbiozie.i.relacje.między. nimi Społeczeństwo znośne godziwe Środowisko wykonalne Gospodarka Źródło: opracowanie.własne.na.podstawie:.www.wikimedia.org. –. w.obszarze.środowiskowym.–.istotny.udział.w.zmniejszeniu.presji. na.zasoby.przez.pełniejsze.wykorzystanie.surowców.i.energii,.przy. równoczesnym.zmniejszeniu.emisji.zanieczyszczeń;.środowiskowo. poprawne.usytuowanie.budynków.przemysłowych.i.współgrające.ze. środowiskiem.przyrodniczym.ukształtowanie.terenu; –. w.obszarze.społecznym.–.pozytywny.wizerunek.całego.przedsięwzięcia. i.uczestniczących.w.nim.przedsiębiorstw,.lepsze.warunki.pracy,.brak. negatywnego.oddziaływania.na.okolicznych.mieszkańców,.edukacyjna. i.rekreacyjna.oferta.parków.ekoprzemysłowych. 1.4. realizacja idei symbiozy i parku ekoprzemysłowego Stworzenie.ekosystemu.z.elementów.antroposfery,.a.w.szczególno- ści.z.przemysłowych.jednostek.produkcyjnych,.jest.ambitnym,.wielo- aspektowym.zadaniem..W.Polsce,.przy.obecnym.stanie.świadomości. ekologicznej.i.praktyce.planistycznej,.park.ekoprzemysłowy.może.sta- nowić.rodzaj.nakładki.eko.na.park.przemysłowy..Planując.utworzenie. nakładki.symbiotycznej,.napotykamy.dwie.sytuacje:.park.przemysłowy. WPROWADZENIE.DO.ZAgADNIEń.SyMBIOZy.PRZEMySŁOWEJ 17 istniejący,. często. na. terenie. upadłego. dużego. przedsiębiorstwa,. lub. dopiero.tworzony.na.nowym.terenie5..Postępowanie.w.obu.wypadkach. jest.podobne,.różne.są.jednak.utrudnienia.i.komplikacje..Tworzenie. powiązań.symbiotycznych.w.istniejących.parkach.przemysłowych.uza- leżnione.jest.od.zestawu.ulokowanych.w.nich.przedsiębiorstw.oraz.od. relacji.między.nimi.a.zarządzającym.parkiem..Przy.planowaniu.symbiozy. w.fazie.powstawania.parku.swoboda.wydaje.się.większa..By.jednak.nie. doprowadzić.do. stworzenia.abstrakcyjnego.modelu,.często. musi. być. ona.ograniczona.do.planowania.infrastruktury.i.przestrzeni.w.wymiarze. eko..W.obu.wypadkach.pojawia.się.wiele.pytań,.z.których.dwa.wydają. się.najważniejsze: •. Kto.może.być.inicjatorem.symbiozy? •. Jak.zachęcić.przedsiębiorstwa.do.podjęcia.współpracy? W.tym.miejscu.można.w.odniesieniu.do.pytania.pierwszego.przyto- czyć.opinię,.że.starannie.zaplanowany.park.ekoprzemysłowy.czy.system. powiązań.symbiotycznych.nie.zawsze.osiąga.powodzenie..Potrzebna.jest. pewna.elastyczność,.a.inicjatywy.podejmowane.przez.instytucje.publiczne. (samorządy).wydają.się.skuteczniejsze.niż.inicjatywy.prywatne6..Spon- tanicznie.powstające.związki.(Kalundborg).czy.tworzone.ewolucyjnie. –.zawsze.z.udziałem.samorządów.–.parki.ekoprzemysłowe.(Burnside,. Hartberg).zdają.się.potwierdzać.tę.myśl. Tworzenie.między.przedsiębiorstwami.powiązań.w.rozumieniu.sym- biozy.przemysłowej.jawi.się.jako.przedsięwzięcie.bardzo.pożyteczne,.sta- nowi.bowiem.znaczący.i.wyrazisty.wkład.w.realizację.tego,.co.nazywamy. ekorozwojem. 5. W.rozdziale.5.zaproponowano.przyjęcie.odpowiednich.modeli.parków.eko- przemysłowych,.by.uporządkować.i.ułatwić.analizę.problemów.towarzyszących.ich. tworzeniu.. 6. P..Desrochers,.Cities and Industrial Symbiosis: Some Historical Perspectives and Policy Implications, Journal.of.Industrial Ecology.2001,.vol..5,.no..4,.s..29–44. 18 ROZDZIAŁ.1 ilustracja 1.2..Wsad.materiałowy.do.gospodarki.UE.(15.krajów).według.głównych. składników.latach.1980–2000. 7.000.000 6.000.000 5.000.000 4.000.000 3.000.000 2.000.000 1.000.000 n o t . s y t 0 1980 1982 1984 1986 1988 1990 1992 1994 1996 1998 2000 Import: biomasa kopaliny przemysłowe + rudy metali paliwa kopalne Zużycie materiałów rodzimych: biomasa minerały budowlane kopaliny przemysłowe + rudy metali paliwa kopalne Źródło: EEA.Indicator.Fact.Sheet,.Direct.Material.Input.(DMI),.http://eea.eionet.europa.eu. Ewa.Liwarska-Bizukojć,.Marcin.Bizukojć rozdział 2 UwarUnkowania przyrodnicze tworzenia parków ekoprzemySłowych W.rozdziale.przedstawiono.uwarunkowania.przyrodnicze.tworzenia. parków. ekoprzemysłowych.. Uwarunkowania. te. zostały. podzielone. na. związane. z. materią. nieożywioną. (uwarunkowania. geograficzne). oraz. z. biosferą.. Omówiono. również. rolę. parków. ekoprzemysłowych. w.ochronie.środowiska,.odnosząc.ją.głównie.do.parków.powstających. na.terenach.poprzemysłowych,.tzw..parków.typu.brownfield..Rozdział. adresowany.jest.przede.wszystkim.do.projektujących.parki.ekoprzemy- słowe,.do.osób,.które.odpowiadają.za.ochronę.środowiska.przyrodni- czego.w.już.istniejących.parkach.przemysłowych.i.ekoprzemysłowych,. a.także.do.władz.samorządowych..Dla.tych.ostatnich.będzie.przydatny. zwłaszcza.jeżeli.planują.założenie.parku.ekoprzemysłowego.na.swoim. terenie. 2.1. wstęp Od.czasów.rewolucji.przemysłowej,.mającej.swój.początek.w.poło- wie.XVIII.w..w.Anglii,.człowiek.coraz.silniej.oddziałuje.na.otaczające. go.środowisko.przyrodnicze..Wykorzystanie.poszczególnych.elementów. środowiska.z.jednej.i.wprowadzanie.zanieczyszczeń.z.drugiej.strony.spo- wodowało.w.nim.tak.wielkie.zmiany,.że.niektórych.z.nich.nie.sposób.już. cofnąć..Dlatego.teraz,.planując.nowe.przedsięwzięcia,.takie.jak.chociażby. parki.ekoprzemysłowe,.musimy.zwrócić.szczególną.uwagę,.w.jakich.wa- runkach.geograficznych.one.powstają.oraz.w.jakim.stopniu.będą.czerpały. ze.środowiska.(ilustracja.2.1). 20 ROZDZIAŁ.2 ilustracja 2.1..Schemat.wzajemnych.zależności.pomiędzy.parkiem.ekoprzemysłowym. a.środowiskiem.przyrodniczym Warunki przyrodnicze wpływające na tworzenie i działalność PEP: – ukształtowanie terenu, – utwory geologiczne, kopaliny i gleby, – wody powierzchniowe i podziemne, – biosfera, – stan degradacji środowiska przyrodniczego Źródło:.opracowanie.własne. Elementy środowiska, na które wpływa PEP: – powietrze, – woda, – gleba, – biosfera PEP Warto.na.wstępie.wyjaśnić.podstawowe.terminy,.które.będą.stoso- wane.w.dalszej.części.rozdziału..Środowisko.przyrodnicze.jest.pojęciem. węższym.i.mieści.się.w.ramach.środowiska.geograficznego..Pod.poję- ciem.środowiska.geograficznego.rozumie.się.całokształt.przyrodniczych. i.sztucznych.elementów.materialnych,.w.otoczeniu.których.i.z.którymi. w.procesie.wzajemnego.oddziaływania.przebiega.życie.i.działalność. ludzi7..Natomiast.środowisko.przyrodnicze.to.zgodnie.z.ustawą.z.dnia. 16.kwietnia.2004.r..o.ochronie.przyrody.(tekst.jedn.:.Dz..U..z.2009.r.. Nr.151,.poz..1220.z.późn..zm.).krajobraz.wraz.z.tworami.przyrody.nie- ożywionej.oraz.naturalnymi.i.przekształconymi.siedliskami.przyrod- niczymi.z.występującymi.na.nich.roślinami,.zwierzętami.i.grzybami.. Elementy.środowiska.użytkowane.przez.człowieka.określa.się.często. mianem.zasobów.naturalnych..Zasoby.naturalne.obejmują.swym.zakre- sem.bogactwa.naturalne,.do.których.należą.minerały,.gleba,.wody,.flora. i.fauna,.a.także.siły.przyrody.odzwierciedlone.przez.cztery.pierwiastki. znane.w.starożytności,.będące.jednocześnie.źródłami.naturalnej.energii:. słońce,.wodę,.wiatr,.ciepło.ziemi,.oraz.walory.krajobrazowe.środowiska.. Walory.krajobrazowe.środowiska.to.wartości.ekologiczne,.estetyczne.lub. 7. B..Dobrzańska,.g..Dobrzański,.D..Kiełczewski,.Ochrona środowiska przyrod- niczego,.Warszawa.2009,.s..19–21. UWARUNKOWANIA.PRZyRODNICZE.TWORZENIA.PARKóW... 21 kulturowe.obszaru.oraz.związane.z.nim.rzeźba.terenu,.twory.i.składniki. przyrody,.ukształtowane.przez.siły.przyrody.lub.działalność.człowieka.. Z.punktu.widzenia.użytkowania.środowiska.zasoby.naturalne.można.po- dzielić.na.niewyczerpywalne.i.wyczerpywalne..Zasoby.niewyczerpywalne. odpowiadają.wymienionym.wyżej.siłom.przyrody,.czyli.energii.słonecz- nej,.wiatrowej,.energii.fal.i.pływów.morskich.oraz.energii.wnętrza.Ziemi.. Natomiast.zasoby.wyczerpywalne.można.dalej.podzielić.na.odnawialne. i.nieodnawialne..Do.odnawialnych.należą.woda,.gleba,.powietrze.atmo- sferyczne,.flora.i.fauna..Zasoby.nieodnawialne.zaś.to.przede.wszystkim. surowce.kopalne,.takie.jak.węgiel,.ropa,.gaz,.rudy.metali..Do.zasobów. nieodnawialnych. zaliczana. jest. też. sama. powierzchnia. Ziemi,. która. z.punktu.widzenia.czasu.życia.człowieka.nie.zostanie.przywrócona.do. stanu.pierwotnego. W.dalszej.części.rozdziału.omówimy.najpierw.warunki.geograficz- ne,.ze.szczególnym.uwzględnieniem.materii.nieożywionej..Zostaną.tu. krótko.scharakteryzowane.takie.elementy.środowiska.przyrodniczego,. jak.wysokość.nad.poziomem.morza,.ukształtowanie.terenu,.położenie. terenu,.gleby,.utwory.geologiczne,.kopaliny,.powierzchniowe.zbiorniki. wodne,.wody.podziemne.(ilustracja.2.1)..Równocześnie.wskazane.zostaną. możliwości.wykorzystania.wyżej.wymienionych.elementów.środowiska. przyrodniczego.przy.projektowaniu.parku.ekoprzemysłowego..Następnie. przedstawiona.będzie.charakterystyka.ożywionych.elementów.środowiska. przyrodniczego,.czyli.–.mówiąc.najkrócej.–.fauny.i.flory..O.ile.opis.materii. nieożywionej.wydaje.się.celowy.z.punktu.widzenia.projektowania.parku. ekoprzemysłowego,.to.omówienie.świata.organizmów.żywych.może.po- czątkowo.budzić.pewne.zastrzeżenia..Nie.będzie.ono.oczywiście.charak- terystyką.poszczególnych.gatunków,.ale.zwróceniem.uwagi.czytelnika.na. bioróżnorodność.i.ochronę.biosfery.oraz.wynikające.z.nich.ewentualne. korzyści.i.możliwości.dla.projektowanego.PEP,.a.także.zagrożenia,.które. park.ekoprzemysłowy.może.potencjalnie.stwarzać. W.ostatniej.części.rozdziału.mowa.będzie.o.zagrożeniach.środowiska. przyrodniczego,.które.mogą.się.pojawić.przy.niewłaściwym.projekto- waniu.i.eksploatowaniu.PEP.(ilustracja.2.1)..Równocześnie.omówione. zostaną.parki.powstające.na.terenach.poprzemysłowych,.w.których.pew- ne.elementy.środowiska.zostały.już.zdegradowane..Powstanie.PEP.na. takim.obszarze.jest.jedną.z.form.odnowienia.i.rekultywacji.środowiska. przyrodniczego. 22 ROZDZIAŁ.2 2.2. Uwarunkowania geograficzne Przedstawione.w.niniejszym.podrozdziale.uwarunkowania.geogra- ficzne.są.szczególnie.ważne.przy.tworzeniu.od.podstaw.parków.eko- przemysłowych.(parki.typu.greenfield).. Mogą.one.wpływać.na.dobór. członków.PEP,.determinując.ich.potencjalną.działalność.gospodarczą.. Jednocześnie.tworząc.park.ekoprzemysłowy.na.terenie.dotychczas.nie- użytkowanym.gospodarczo,.powinno.się.dopilnować,.aby.nie.oddziały- wał.on.negatywnie.na.środowisko.przyrodnicze..W.przypadku.parków. tworzonych.na.gruzach.starych.zakładów.przemysłowych.(parki.typu. brownfield).lub.też.przy.przekształcaniu.parków.przemysłowych.w.PEP. analiza.niektórych.uwarunkowań.geograficznych.ma.mniejsze.znacze- nie,.gdyż.lokalizacja.PEP.jest.z.góry.ustalona..Pozostaje.jednak.wpływ. tych.uwarunkowań.na.działalność.samych.przedsiębiorstw.wchodzących. w.skład.PEP. Do.analizowanych.uwarunkowań.należą: –.. wysokość.nad.poziomem.morza.i.rzeźba.terenu, –.. warunki.hydrogeologiczne, –.. jakość.gleb, –.. struktura.geologiczna.terenu.i.obecność.użytecznych.kopalin, –.. wody.podziemne, –.. powierzchniowe.zbiorniki.wodne.(jeziora,.rzeki,.morze), –.. warunki.klimatyczne. W.pierwszej.kolejności.zajmijmy.się.wysokością.położenia.potencjal- nego.PEP.nad.poziomem.morza.i.rzeźbą.terenu..Do.pewnego.stopnia. ten.czynnik.ma.niewielkie.znaczenie.przy.lokalizacji.i.doborze.człon- ków.parku,.o.ile.teren.jest.dostępny.z.punktu.widzenia.logistycznego. (trasy.dojazdowe,.infrastruktura)..Często.się.jednak.zdarza.się,.że.na. obszarach.wyżynnych.i.górskich.przyroda.jest.szczególnie.chroniona.. Z. drugiej. strony. zlokalizowanie. parku. w. depresji. czy. nad. brzegiem. morskim.może.być.uzależnione.od.zagrożenia.powodziowego.występu- jącego.na.tym.terenie..Pod.względem.ukształtowania.terenu.optymalne. dla.PEP.są.więc.obszary.nizinno-równinne.o.morfologii.płaskiej..Tereny. o.morfologii.falistej.czy.wręcz.górzystej.mogą.się.okazać.kłopotliwe.ze. względu.na.problemy.transportowe,.kotliny.górskie.zaś.niosą.ze.sobą. pewne.ograniczenie.związane.z.emisją.gazów.odlotowych.(gorsze.prze- wietrzanie.terenu).
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Symbioza i parki ekoprzemysłowe
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: