Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00235 005007 12752224 na godz. na dobę w sumie
System partyjny Królestwa Rumunii. Uwarunkowania i funkcjonowanie - ebook/pdf
System partyjny Królestwa Rumunii. Uwarunkowania i funkcjonowanie - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 642
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3796-9172-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> historia, militaria, wojskowość >> historia powszechna
Porównaj ceny (książka, ebook (-15%), audiobook).
 Rozwój polityczny ziem rumuńskich uzależniony był na początku XIX w. od rozwoju wypadków w Imperium Osmańskim, co w kategoriach politycznych wymuszało recepcję wzorca orientalnego. Dopiero decyzje pokoju w Adrianopolu w 1829 r. otworzyły moż-liwość budowy nowoczesnego społeczeństwa w księstwach rumuńskich. Proces ten był długotrwały, a orientalne wzorce pozostawały przez długi czas istotnym elementem składowym stosunków społecznych i politycznych.
Casus Rumunii jako państwa, w którym funkcjonował specyficzny system partyjny, stanowił motyw do podjęcia badań nad tym tematem. Należy podkreślić, iż niniejsza monografia w porównaniu z innymi pracami, poświęconymi systemowi partyjnemu Rumunii, po raz pierwszy obejmuje tak szerokie spektrum czasowe.
Zawiera analizę funkcjonowania systemu partyjnego Rumunii w okresie monarchii, czyli w latach 1866–1947. Autor przedstawił uwarunkowania i ewolucję omawianego systemu na podstawie literatury przedmiotu oraz własnych badań z wykorzystaniem kwerend archiwalnych.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

ANDRZEJ DUBICKI System partyjny Królestwa Rumunii Uwarunkowania i funkcjonowanie ANDRZEJ DUBICKI System partyjny Królestwa Rumunii Uwarunkowania i funkcjonowanie Andrzej Dubicki – Zakład Teorii Polityki i Myśli Politycznej Instytut Studiów Politycznych, Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych Uniwersytet Łódzki, 90-127 Łódź, ul. Składowa 41/43 RECENZENT Zbigniew Karpus OPRACOWANIE REDAKCYJNE Ewa Siwińska SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI Barbara Grzejszczak © Copyright by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2013 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.06277.13.0.H ISBN (wersja drukowana) 978-83-7525-923-0 ISBN (ebook) 978-83-7969-172-2 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63, faks (42) 665 58 62 Spis treści Wykaz skrótów ..................................................................................... Wstęp ...................................................................................................... Rozdział I Podstawy prawne systemu politycznego monarchii rumuńskiej ........................................................................ 1. Wykładnia konstytucji z 1866 r. i 1923 r. ........................................ 2. Ordynacje wyborcze ........................................................................... 2.1. Ordynacja wyborcza z 1866 r. i jej późniejsze modyfi kacje (z lat 1884, 1912, 1919)................................................................ 2.2. Implementacja ordynacji wyborczych z 1919 r. obowiązujących na terenach przyłączonych do Rumunii w 1918 r. ..................... 2.3. Ordynacja wyborcza z 1926 r. ..................................................... 3. Układ władzy w systemie politycznym do 1938 r. ........................... 3.1. Władza ustawodawcza ................................................................. 3.2. Władza wykonawcza .................................................................... 3.3. Władza sądownicza w konstytucjach z lat 1866 i 1923 ............. 4. Prawa i obowiązki obywatelskie w konstytucjach z lat 1866 i 1923 .................................................................................................. 5. Zmiany aksjonormatywne w konstytucji z 1938 r. .......................... 6. Konkluzje ........................................................................................... Rozdział II Geneza rumuńskich ruchów politycznych i systemu partyjnego ............................................................................................. 1. Proces instytucjonalizacji ruchu liberalnego i konserwatywnego ............................................................................ 2. Próby utworzenia robotniczej oraz chłopskiej reprezentacji politycznej .......................................................................................... 9 11 37 37 44 44 59 64 78 78 81 87 88 89 98 101 101 161 6 System partyjny Królestwa Rumunii 3. Funkcjonowanie systemu partyjnego w latach 1895–1917 ............. 3.1. Cerkiew a partie polityczne przed rokiem 1914 ......................... 3.2. Specyfi ka funkcjonowania systemu wielopartyjnego ................. 3.3. Działaność Partii Konserwatywno-Demokratycznej ................. 3.4. Aktywność Partii Narodowo-Demokratycznej a możliwość poszerzenia spektrum partyjno-politycznego ............................. 3.5. Stosunki polityczne w Rumunii a niebezpieczeństwo wypaczeń ustrojowo-systemowych .............................................. 4. Rumuńskie poglądy na partie i system partyjny do roku 1918 ........ 5. Konkluzje ........................................................................................... Rozdział III Osobliwości partycypacji politycznej w okresie funkcjonowania systemu wielopartyjnego w Rumunii (1918–1930) ............................................................................................ 1. Determinanty funkcjonalne systemu wielopartyjnego w Rumunii ......................................................................................... 2. Nowe partie u władzy jako następstwo wyborów parlamentarnych w 1919 r. ............................................................................................ 3. Wybory 1920 r. i ich polityczne konsekwencje ................................. 4. Prace nad konstytucją i konsolidacja sceny politycznej w okresie samodzielnych rządów PNL w latach 1922–1926............................ 5. Następstwa kryzysu roku 1927 ........................................................ 6. Sposób sprawowania władzy przez pierwszy rząd PNŢ (1928–1930) ....................................................................................... 7. Rumuńskie poglądy na partie i system partyjny w okresie międzywojennym ............................................................................... 8. Konkluzje ........................................................................................... Rozdział IV System partyjny w latach rządów króla Karola II (1930–1940) ............................................................................................ 1. Eskalacja sprawczości politycznej króla Karola II .......................... 2. Koalicyjna formuła sprawowania władzy: eksperyment czy trwała tendencja? .............................................................................. 3. Działania polityczne drugiego rządu PNŢ (1932–1933) .................. 4. Dążenie do stabilności sprawowania władzy przez rząd PNL (1933–1935) ....................................................................................... 5. Partie opozycyjne wobec PNL (1933–1935) ..................................... 6. Zmiany jakościowe w walce o władzę (1935–1937).......................... 7. Okoliczności zaistnienia autorytaryzmu (w roku 1937) .................. 8. Apogeum autorytaryzmu w okresie sprawowania autokratycznych rządów przez króla Karola II (1938–1940) ....................................... 9. Konkluzje ........................................................................................... 163 182 185 190 196 208 211 218 221 221 242 255 337 381 411 426 437 447 447 455 458 471 481 493 504 524 532 Spis treści 7 Rozdział V Rumuński ustrój polityczny w obliczu oddziaływania totalitaryzmu w latach 1940–1944 .............................................................................. 537 538 1. Poszukiwanie możliwości „wyjścia z wojny” .................................... 547 2. Ograniczanie działalności opozycji politycznej ................................ 3. Konkluzje ........................................................................................... 548 Rozdział VI Odchodzenie od wielopartyjności w kierunku systemu partii dominującej i monopartyjności (1944–1947) ...................... 1. Rumuńskie partie demokratyczne w sytuacji ograniczonych 551 możliwości uczestnictwa w sprawowaniu władzy politycznej .......... 2. Zmiany stylu sprawowania władzy w następstwie powołanie rządu dr. Petru Grozy ....................................................................... 3. Walka o powojenny kształt systemu politycznego Rumunii i następstwa wyborów w 1946 r. ...................................................... 4. Systemowa likwidacja atrybutów demokracji parlamentarnej (1946–1947) ....................................................................................... 5. Konkluzje ........................................................................................... Zakończenie .......................................................................................... Bibliografi a ........................................................................................... Fotografi e .............................................................................................. Indeks autorów .................................................................................... Indeks osób ........................................................................................... Od Redakcji........................................................................................... 551 561 569 576 581 583 606 621 627 633 641 Wykaz skrótów AAN AICB BNR BPD FR FRN LANC LP MSW PC PCD PCN PCP PCR PDaU PDR PLC PLD PN PNA PNC PND PNL PNL-T – Archiwum Akt Nowych – Arhive Istorice Centrale Bucureşti (Centralne Archiwum Historyczne w Bukreszcie) – Banca Naţionala Româna (Narodowy Bank Rumuński) – Blocul Partidelor Democratice (Blok Partii Demokratycznych) – Frontul Românesc (Front Rumuński) – Frontul Renaştieri Naţionale (Front Odrodzenia Narodowego) – Liga Apărări Naţional Creştine (Liga Obrony Narodowo Chrześcijań- skiej) – Liga Poporului (Liga Ludu) – Ministerstwo Spraw Wewnętrznych – Partidul Conservator (Partia Konserwatywna) – Partidul Conservator Democrat (Partia Konserwatywno-Demokratycz- na) – Partidul Conservator Naţionalist (Partia Konserwatywno-Narodowa) – Partidul Conservator Progresist (Partia Konserwatywno-Postępowa) – Partidul Comunist Român (Rumuńska Partia Komunistyczna) – Partidul Democrat al Unirii (Zjednoczeniowa Partia Demokratyczna [z Bukowiny]) – Partidul Democrat Radical (Partia Demokratyczno-Radykalna) – Partidul Liberal Conservator (Partia Liberalno-Konserwatywna) – Partidul Liberal Democrat (Partia Liberalno-Demokratyczna) – Partidul Naţional (Partia Narodowa) – Partidul National Agrar (Partia Narodowo-Rolnicza) – Partidul Naţional Creştin (Partia Narodowo-Chrześciajńska) – Partidul Naţional Democrat (Partia Narodowo-Demokratyczna) – Partidul Naţional Liberal (Partia Narodowo-Liberalna) – Partidul Naţional Liberal – Tătărescu (Partia Narodowo-Liberalna Gh. Tătărescu) 10 System partyjny Królestwa Rumunii – Partidul Naţional Popular – (Partia Narodowo-Ludowa) – Partidul Naţional Român (Rumuńska Partia Narodowa) – Partidul Naţional Ţărănesc (Partia Narodowo-Chłopska) -Chłopska Antona Alexandrescu) – Partidul Poporului (Partia Ludu) – Partidul Radical Ţărănesc (Partia Radykalno-Chłopska) – Partidul Social Democrat (Partia Socjaldemokratyczna) PNP PNR PNT PNT-AA – Partidul Naţional Ţărănesc Anton Alexandrescu (Partia Narodowo- PP PRŢ PSD PSDMR – Partidul Social Democrat al Muncitorilor din România (Partia Socjal- PSR PŢ PŢD SKK PŢR TpŢ UP WRN demokratyczna Robotników Rumuńskich) – Partidul Socialist din România (Rumuńska Partia Socjalistyczna) – Partidul Ţărănesc (Partia Chłopska) – Partidul Ţărănesc Democrat (Chłopska Partia Demokratyczna) – Sojusznicza Komisja Kontroli – Partidul Ţărănesc Radicul (Radykalna Partia Chłopska) – Totul pentru Ţara (Wszystko dla Ojczyzny) – Uniunea Patriotica (Unia Patriotyczna) – Wielka Rada Narodowa Wstęp W końcu wieku XIX w Europie Środkowo-Wschodniej mamy do czynienia z procesem instytucjonalizacji partii politycznych. Ni- niejsza monografi a dotyczy istnienia systemu partyjnego Rumunii w okresie funkcjonowania państwa rumuńskiego w formie króle- stwa. Wprawdzie początki nowo powstałej monarchii datują się na 1862 r., kiedy doszło do połączenia księstw Mołdawii i Wołoszczyzny, to decydującym argumentem za przyjęciem takiej cezury jest fakt uznawanej na arenie międzynarodowej od 1881 r. struktury pań- stwowej, będącej zewnętrznym wyrazem aspiracji niepodległościo- wych, która uzyskała pełną akceptację na arenie międzynarodowej. Powyższe nie wyklucza oczywiście niezbędnych nawiązań do okre- su wcześniejszego, w którym tworzyły się elementy składające sie na późniejszy system partyjny Rumunii. Wykrystalizowały się one jed- nak ostatecznie na początku dziewiątej dekady XIX w. W tym właśnie okresie rumuński system partyjny przechodził poszczególne stadia rozwojowe, przybierając różne formy, które od- powiadały ewolucji stosunków politycznych w tym kraju. Kształt, jaki przybierał system partyjny w monarchii rumuńskiej, był re- zultatem oddziaływania konglomeratu wielu różnych czynników. Należy w związku z tym wskazać przede wszystkim na dziedzi- ctwo orientalne, jako że niegdysiejsze księstwa rumuńskie, miano- wicie Mołdawia i Wołoszczyzna, dopiero po roku 1829 zaczęły zry- wać ze wschodnimi wzorcami kulturowymi i politycznymi, będącymi dziedzictwem długiego pozostawania początkowo w orbicie wpływów 12 System partyjny Królestwa Rumunii ortodoksji bizantyjskiej oraz oddziaływań politycznych Turcji1. Ko- lejnym ważnym czynnikiem była przebiegająca szybko okcydenta- lizacja tożsamości zbiorowej mieszkańców Rumunii oraz stosunków politycznych w tym kraju, co często prowadziło do rozdźwięków spo- łecznych2. Pochodną podjętych prób wieloaspektowej modernizacji na ob- szarze dawnych księstw Mołdawii i Wołoszczyzny było powstanie zjednoczonego państwa rumuńskiego, którego funkcjonowanie opar- te było na w zasadach demokracji parlamentarnej. Tym, co przez długi czas wyróżniało Rumunię z grona innych państw regionu, któ- re również korzystając z osłabienia Imperium Osmańskiego, uzyska- ły niepodległość, było faktyczne zamrożenie systemu politycznego według stanu z 1866 r., co oznaczało wyhamowanie niejako tendencji modernizacyjnych na dłuższy czas. Dopiero w zasadzie wydarzenia związane z I wojną światową stały się poniekąd bodźcem do przy- spieszenia przemian politycznych w Rumunii, które jednak tylko na krótki czas przybrały kształt charakterystyczny dla państw demo- kratycznych. Później tamtejsza demokracja parlamentarna okaza- ła się jedynie pustą formą, trwającą w Rumunii po zjednoczeniu tego kraju w 1918 r. w zmieniających się wariantach partii rządzącej3. Możliwość zrozumienia przyczyn, wskutek których moderniza- cja polityczna Rumunii napotykała na zasadnicze trudności, wyma- ga prześledzenia procesu ewolucji w tym państwie za pomocą do- stępnych metod badawczych. To z kolei powinno umożliwić poznanie przyczyn, które już w końcu lat 30. XX w. doprowadziły do załama- nia się fasadowej demokracji parlamentarnej w ramach monarchicz- nej formy ustrojowej państwa rumuńskiego. 1 M. Willaume, Mołdawia i Wołoszczyzna po Kongresie Wiedeńskim (1815– 1831), „Annales UMCS” 1999/2000, Sectio F, vol. LIV/LV, s. 52. 2 V. I. Brătianu, Pentru cei mai tineri, ce am văzut în România Mica şi ce văd în România Mare, [w:] Cultura şi civilizaţie. Conferinţe tinute la tribuna Ateneului Român, red. Gh. Buluţă, Bucureşti 1989, s. 277. 3 O takiej pustej formie w stosunku do ogólnych zdobyczy cywilizacji na po- czątku lat 70. XIX w. wspomina V. I. Brătianu, mieszkający wówczas (w czasie rzą- dów konserwatystów) w Pitesztach, który posuwa się nawet do dość kontrowersyj- nego stwierdzenia, że w oczach cudzoziemców Rumuni rzeczywiście wówczas mogli jawić się jako niezdolni do akceptacji nowoczesności, z uwagi na zacofanie cywiliza- cyjne. Ibidem, s. 281. Wstęp 13 Pojęcie „system” i „refl eksja systemowa” mają długą tradycję, gdyż już w starożytności fi lozofowie próbowali za ich pomocą tłu- maczyć naturę świata i jego podstawowych składników; prowadzi- ło to do refl eksji nad złożonością świata, wszystkich rzeczy i zja- wisk4. W XX w. wraz z rozwojem nauk społecznych, a w ich ramach nauk o polityce, zaistniała potrzeba ich badania i klasyfi kacji, dzię- ki czemu można było wyjaśnić zasady funkcjonowania ustrojów pań- stwowych oraz systemów partyjnych5. Należy w związku z tym nad- mienić, iż stosowanie systemowych metod badania wytyczyło nowe perspektywy rozwoju nauki, dając możliwości interdyscyplinarnej analizy różnorodnych problemów6. Dość powszechnie aprobowana bywa konstatacja, iż system jako hierarchicznie zorganizowana całość stanowi zbiór elementów, któ- rego składniki są niepodzielnymi w jego ramach jednościami, wza- jemnie na siebie oddziałującymi na zasadzie sprzężenia wtórnego. Przeszkodą dla badacza jest jednak fakt, że stanowi to jedność po- zorną, ponieważ odnosi się jedynie do badanej struktury holistycz- nej7. Elementy te mogą podlegać dalszemu podziałowi w ramach ba- dań podobnych systemów (ekonomicznych, politycznych, partyjnych) w różnych państwach lub z punktu widzenia innych ich właściwości. Wiadomo, iż w skład systemu politycznego wchodzi kilka podsyste- mów: regulacyjny, instytucjonalny, funkcjonalny i komunikacyjny, 4 Synteza poglądów współczesnych dla omawianego okresu przedstawiona zo- stała w: S. Arrhenius, Obraz wszechświata w dziejach ludzkości, Łódź 1912. Zob. L. Bertalanffy, Historia rozwoju i status ogólnej teorii systemów, [w:] Ogólna teoria systemów. Tendencje rozwojowe, red. G. J. Klire, Warszawa 1976, s. 27 i n. 5 J. Banaszkiewicz, Państwo i partia w systemie kapitalistycznym, Warszawa 1972, s. 220–232. 6 Por. uwagi J. Sielskiego i E .Ponczka: J. Sielski, Typologia podmiotów polity- ki ze względu na zasięg wpływu, [w:] Partie polityczne – przywództwo partyjne, red. J. Sielski i M. Czerwiński, Toruń 2008, s. 11–18; E. Ponczek, Ograniczenia i możli- wości przywództwa politycznego, [w:] ibidem, s. 128–138. 7 L. Bertalanffy, Ogólna teoria systemów, Warszawa 1984; D. Easton, Anali- za systemów politycznych, [w:] Nauki polityczne. Teksty pomocnicze, Łódź 1990, nr 1, s. 12–26; J. Sztumski, Pojęcie systemu społecznego, „Studia Nauk Politycznych” 1977, nr 4; S. Wróbel, Przywództwo polityczne i władza polityczna w ujęciu Talcot- ta Parsonsa, ibidem, 1990, nr 1–3, s. 112–135; T. Biernat, Determinanty zmiany sy- stemu politycznego. Model pulsacyjny, „Zeszyty Naukowe Akademii Górniczo-Hut- niczej. Zagadnienia Społeczno-Filozofi czne” 1994, z. 49, s. 31–46. 14 System partyjny Królestwa Rumunii są one także częściowo związane z systemem partyjnym. Podsyste- my instytucjonalny i funkcjonalny wiążą się z kryteriami odróżnia- jącymi partię polityczną od pozostałych uczestników systemu poli- tycznego i określają pełnioną przez nie rolę. Istotny jest podsystem regulacyjny, który odwołuje się do norm regulujących stosunki spo- łeczno-polityczne8. Jest on wewnętrznie złożony i zawiera normy prawne, pozaprawne oraz reguły nienormatywne. W ich skład mo- żemy zaliczyć więc konstytucję, ordynacje wyborcze oraz wszelkie- go rodzaju regulaminy partyjne, ale i parlamentarne. W odniesieniu do warstwy nienormatywnej należy wspomnieć o tak istotnych kwe- stiach, jak normy polityczne, kultura polityczna czy wreszcie prak- tyka polityczna, które w sposób nieformalny, bardzo silnie wpływają na kształt systemu partyjnego9. System partyjny jest pojęciem węższym od systemu polityczne- go, ale też jest jego podstawowym elementem, wyróżniającym kon- kretny typ spośród innych podobnych układów10. System partyjny jest za Ryszardem Herbutem rozumiany jako: konfi guracja partii politycznych operujących w oparciu o ustabilizowane wzor- ce zachowań w ramach ustrukturyzowanej przestrzeni politycznej, której gra- nice zostają wyznaczone przez ich dążenie do maksymalizacji efektów wybor- czych oraz określone preferowane i możliwe w danej sytuacji rozstrzygnięcia, 8 K. A. Wojtaszczyk, Współczesne systemy partyjne, Warszawa 1992, s. 11. 9 M. Gulczyński, A. Małkiewicz, Wiedza o partiach i systemach partyjnych. Podręcznik akademicki, Warszawa 2008, s. 60. 10 Według A. Antoszewskiego: „System polityczny stanowi wyodrębnioną ana- litycznie całość o złożonej strukturze umiejscowioną w wielowymiarowym otocze- niu, z którego czerpie informacje i energię, przetwarza i oddziałuje na środowisko. Są one dostarczane do systemu za pomocą wejść i wyjść do otoczenia. Polityka jest więc traktowana jako efekt znoszących się wektorów – działań uruchamiających sy- stem polityczny i decyzji stanowiących efekt jego pracy. A. Antoszewski, System po- lityczny jako kategoria analizy politologicznej, „Acta Universitatis Vratislaviensis. Studia z Teorii Polityki” 1998, t. 1, s. 73; za elementy składowe każdego systemu politycznego uznaje się: społeczeństwo, organizacje społeczne artykułujące i repre- zentujące interesy społeczne poprzez dążenie do zdobycia władzy bądź wywiera- nia na nią wpływu, instytucje władzy państwowej, dysponujące monopolem uzgad- niania interesów oraz środkami przymusu i perswazji, fi nalnie wreszcie różnorakie normy wpływające na wzajemne relacje i funkcjonowanie części składowych syste- mu. M. Gulczyński, R. Zaradny, System polityczny Rzeczpospolitej Polskiej, Wroc- ław 2000, s. 11. Wstęp 15 prowadzące do sformowania gabinetu, w tym również dotyczące strategii koa- licyjnych, a zachowania partii, w tym zakresie zostają zdeterminowane zróż- nicowanym poziomem ich aspiracji (wyborczych, koalicyjnych, programowych i organizacyjnych)11. W niniejszej pracy system partyjny będzie pojmowany przez pryzmat funkcjonowania systemu parlamentarnego w kontekście obecnych w nim partii politycznych ukierunkowanych na zdobycie władzy bądź jej utrzymanie. Z tego też powodu z systemu partyjne- go wykluczone zostały grupy nacisku i organizacje lobbystyczne12. Jest to również zgodne z ujęciem D. Eastona, który stwierdził, że dla uzyskania właściwych wyników analizy należy oddzielić życie polityczne od reszty działań społecznych i analizować je tak, jakby w danej chwili było ono tworem samodzielnym osadzonym w środo- wisku, w którym działa, lecz wyraźnie od niego odróżnianym13. Róż- nice w poszczególnych defi nicjach systemu partyjnego wynikają z in- nej perspektywy postrzegania partii politycznej14. Obecnie stosowane podziały systemów partyjnych korzystają z różnych kryteriów klasyfi kacyjnych15. Przede wszystkim wyróżnia się podejście: ilościowe, jakościowe i łączące obydwa – ilościowo-ja- kościowe. W kryterium ilościowym główną rolę odgrywa liczba par- tii działających w życiu publicznym, co w przypadku Rumunii przed 1947 r. będącej przedmiotem opracowania, stanowi właściwie jedy- ne kryterium, które można tu zastosować. Kryterium jakościowe, su- gerujące podział na systemy oparte na zasadzie konkurencyjności, nie pozwala bowiem, w ocenie autora, na precyzyjne opisanie rumuń- skiego systemu partyjnego z uwagi na to, że przyjęte w nim zasady 11 R. Herbut, System partyjny, [w:] Encyklopedia politologii, t. 3, Zakamycze 1999, s. 251; A. Antoszewski, System polityczny RP, Warszawa 2012, s. 252 i n. 12 W związku z tym autor będzie działał w ramach wyznaczonych przez kla- syczną już defi nicję M. Duvergera, nie uwzględniając elementów charakterystycz- nych dla defi nicji W. Zakrzewskiego, który w ramach systemów partyjnych uwzględ- niał także różne organizacje społeczne. J. Banaszkiewicz, Państwo i partia…, s. 223; K. A. Wojtaszczyk, Współczesne…, s. 7. 13 A. Antoszewski, System polityczny jako…, s. 78. 14 A. Antoszewski, R. Herbut, Systemy polityczne współczesnego świata, Gdańsk 2001, s. 50. 15 Ibidem, rozdz. IV i V. 16 System partyjny Królestwa Rumunii klasyfi kacyjne zwłaszcza w aspekcie konkurencyjności nie odpowia- dają ówczesnym rumuńskim realiom. Rozwój polityczny ziem rumuńskich uzależniony był na począt- ku XIX w. od rozwoju wypadków w Imperium Osmańskim, co w ka- tegoriach politycznych wymuszało recepcję wzorca orientalnego. Do- piero decyzje pokoju w Adrianopolu w 1829 r. otworzyły możliwość budowy nowoczesnego społeczeństwa w księstwach rumuńskich. Proces ten był długotrwały, a orientalne wzorce pozostawały przez długi czas istotnym elementem składowym stosunków społecznych i politycznych. Mimo tych uwarunkowań Rumunia stopniowo mo- dernizowała się także na wzór europejski, przechodząc okres tworze- nia się partii politycznych. W XIX w. partie stały się wraz z postępu- jącym procesem demokratyzacji i inkulturacji politycznej głównym podmiotem sceny politycznej. Ponadto wykształcony system partyj- ny wpływał na strukturę klasy politycznej i w końcu tworzył elity polityczne. Zjawisko to było na tyle istotne, że rodzaj występujące- go w danym kraju systemu partyjnego wpływał w dużym stopniu na stosowane przez elity polityczne metody walki politycznej, które później w sprzyjających okolicznościach mogły przejść w momencie przejęcia władzy w sposób rządzenia16. Zjawiskiem odnotowywanym już w XIX-wiecznej rzeczywisto- ści politycznej była prawidłowość, iż systemy partyjne zapewniały poszczególnym ich uczestnikom możliwość ubiegania się o przejęcie władzy i pozwalały na pełne uczestnictwo w życiu politycznym17. Można więc skonstatować, że partia jako jednostka polityczna jest czymś innym niż system partyjny. Wynika z tego kolejny wniosek, że dla istnienia systemu partyjnego ważne jest funkcjonowanie przy- najmniej kilku partii politycznych, które powinny między sobą inter- ferować. Z tego też powodu można przyjąć, że system monopartyj- ny nie wyczerpuje wszystkich założeń istnienia systemu partyjnego, 16 Przekładało się to także na sposób przedstawiania programów partyjnych. O ile w XIX w. z reguły programy partii w Europie Zachodniej odpowiadały nazwom przybieranym przez konkretne siły polityczne, o tyle z upływem czasu i poszerza- niem praw wyborczych dość często nazwy partii nie miały wiele wspólnego z fak- tycznie głoszoną ideologią. J. Korbel, Współczesne systemy partyjne w rozwiniętych krajach kapitalistycznych, „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej im. Po- wstańców Śląskich w Opolu” 1972, Seria B, nr 34, s. 6. 17 Ibidem. Wstęp 17 aby mówić bowiem o systemie, musi istnieć przynajmniej dwóch jego pełnoprawnych uczestników18. Takim musi być partia polityczna, po- nieważ pozostałych zbiorowych uczestników życia politycznego, jak: grup nacisku, biurokracji i związków zawodowych, nie można kwa- lifi kować jako pełnoprawnych uczestników życia politycznego w ra- mach szeroko rozumianej demokracji liberalnej19. Oczywistym celem istnienia każdej partii politycznej jest zdobycie władzy i jej utrzyma- nie20, co w systemie demokratycznym jest poprzedzone wyborami. Najważniejszym aspektem istnienia systemu partyjnego jest funk- cjonowanie instytucji wyborów konkurencyjnych. W dyskursie, dotyczącym systemu partyjnego i jego roli w funk- cjonowaniu systemu politycznego, nie sposób pominąć aspektu teo- retycznego, w którym należy odpowiedzieć sobie na pytanie o to, jak rozumiano partię polityczną w interesującym nas miejscu i czasie. Takie podejście do zagadnienia niewątpliwie ułatwi zrozumienie za- wiłości funkcjonowania tego systemu na terenie Rumunii i jego roli oraz miejsca w tamtejszym układzie politycznym. W języku polskim słowo „partia” posiada wiele synonimów: „stronnictwo”, „liga”, „związek”. W defi nicji pojęcia „partia politycz- na” najczęściej jest ukazywana jako „wyspecjalizowana organizacja polityczna, która w oparciu o program i ideologię, reprezentując inte- resy określonej klasy lub warstwy, dąży do zdobycia i wykonywania władzy państwowej”21. W życiu partyjnym w warunkach demokra- tycznych szczególnie istotny jest pluralizm polityczny, co powiązane jest z uznaniem decydującej roli partii w systemie politycznym. Pod- kreślał to Raymond Aron, twierdząc, że demokracja dopiero wtedy jest naprawdę skuteczna, gdy w wyniku istnienia w ramach legalnej konkurencji dochodzi do powstania egzekutywy i opozycji wzajemnie się nie paraliżujących w toku walki politycznej. 18 J. C. Piano, R. E. Riggs, H. S. Robin, Dictionar de analiza politică, Bucureşti 1993, s. 138; A. Antoszewski, R. Herbut, Systemy polityczne…, s. 115. 19 W ramach np. systemu korporacyjnego obowiązywały inne zasady – to kor- poracje zawodowe były głównymi uczestnikami życia politycznego lub raczej jego namiastki. J. Bartyzel, Korporacjonizm, http://haggard.w.interia.pl/corpo.html [do- stęp 30 III 2013]. 20 R. Herbut, Partia polityczna, [w:] Encyklopedia politologii, t. 3, s. 154; J. Korbel, Współczesne systemy…, s. 5. 21 J. Wrona, System partyjny w Polsce 1944–1950, Lublin 1997, s. 15.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

System partyjny Królestwa Rumunii. Uwarunkowania i funkcjonowanie
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: