Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00402 005540 13608021 na godz. na dobę w sumie
System prawa pracy. TOM VI. Procesowe prawo pracy - ebook/pdf
System prawa pracy. TOM VI. Procesowe prawo pracy - ebook/pdf
Autor: , , Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8092-340-9 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki >> pracy i ubezpieczeń społecznych
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Tom VI Systemu prawa pracy zawiera omówienie problematyki procesowego prawa pracy dokonane przez wybitnych przedstawicieli nauki prawa pracy i postępowania cywilnego. Autorzy analizują funkcjonowanie polskich organów ochrony prawnej w indywidualnych sporach z zakresu prawa pracy, prezentują zarówno sądowe, jak i pozasądowe mechanizmy rozstrzygania sporów.
W opracowaniu przedstawiono wszystkie istotne kwestie odnoszące się do procesowego prawa pracy, w tym m.in:
definicje podstawowych pojęć używanych w procesowym prawie pracy,
modele organizacji ochrony prawnej w indywidualnych sporach pracy,
status pozasądowych organów ochrony prawnej,
procedury ireniczne w indywidualnych sporach pracy,
status i kompetencje sądownictwa pracy,
kompetencje sądów administracyjnych w sprawach zatrudnienia,
procedura rozstrzygania spraw z zakresu prawa pracy,
przedawnienie roszczeń,
wykonalność orzeczeń sadowych w sprawach z zakresu prawa pracy.

Książka przeznaczona jest zarówno dla przedstawicieli nauki prawa pracy, jak i dla praktyków, w szczególności sędziów , adwokatów i radców prawnych. Powinna mieć też zastosowanie w kwalifikowanej dydaktyce prawniczej, zwłaszcza na studiach drugiego i trzeciego stopnia.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

S e k r e t a r z e t o m u B o l e s ł a w M . Ć w i e r t n i a k M a r c i n Wu j c z y k Au t o r z y Krzysztof W. Baran ( r o z d z i a ł y : 1 , 4 , 5 . 1 , 5 . 2 , 7 , 1 2 ) Łukasz Błaszczak ( r o z d z i a ł y : 6 , 2 6 ) Sławomir Cieślak ( r o z d z i a ł 2 7 ) Andrzej Dziadzio ( r o z d z i a ł 3 ) Kinga Flaga-Gieruszyńska ( r o z d z i a ł y : 5 . 3 , 5 . 4 , 1 8 , 1 9 , 2 0 ) Izabella Gil ( r o z d z i a ł 2 3 ) Agnieszka Góra-Błaszczykowska ( r o z d z i a ł y : 1 1 , 1 3 , 2 2 ) Tadeusz Kuczyński ( r o z d z i a ł 1 0 ) Anna Machnikowska ( r o z d z i a ł y : 1 4 , 1 5 ) Małgorzata Manowska ( r o z d z i a ł y : 1 6 , 1 7 , 2 1 ) Łukasz Pisarczyk ( r o z d z i a ł 2 9 ) Michał Skąpski ( r o z d z i a ł 2 ) Andrzej M. Świątkowski ( r o z d z i a ł y : 8 , 9 ) Andrzej Torbus ( r o z d z i a ł y : 2 4 , 2 5 ) Marcin Wujczyk ( r o z d z i a ł 2 8 ) MONIKA TOMASZEWSKA, GERTRUDA UŚCIŃSKA, KRZYSZTOF WALCZAK MIROSŁAW WŁODARCZYK, JERZY WRATNY, TERESA WYKA ALINA WYPYCH-ŻYWICKA, MARCIN ZIELENIECKI KRZYSZTOF W. BARAN, ŁUKASZ BŁASZCZAK, SŁAWOMIR CIEŚLAK ANDRZEJ DZIADZIO, KINGA FLAGA-GIERUSZYŃSKA, IZABELLA GIL AGNIESZKA GÓRA-BŁASZCZYKOWSKA, TADEUSZ KUCZYŃSKI ANNA MACHNIKOWSKA, MAŁGORZATA MANOWSKA, ŁUKASZ PISARCZYK MICHAŁ SKĄPSKI, ANDRZEJ M. ŚWIĄTKOWSKI, ANDRZEJ TORBUS MARCIN WUJCZYK ZARYS SYSTEM SYSTEMU PRAWA PRACY PRAWA PRACY TOM I TOM VI CZĘŚĆ OGÓLNA PRAWA PRACY PROCESOWE PRAWO PRACY POD REDAKCJĄ REDAKCJA NAUKOWA KRZYSZTOFA W. BARANA KRZYSZTOF W. BARAN Warszawa 2016 Recenzent Prof. dr hab. Bogusław Cudowski Wydawca Magdalena Stojek-Siwińska Redaktor prowadzący Małgorzata Jarecka Opracowanie redakcyjne Katarzyna Świerk-Bożek Łamanie Wolters Kluwer Indeks rzeczowy Piotr Sekulski Ta książka jest wspólnym dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, byś przestrzegał przysługujących im praw. Książkę możesz udostępnić osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A jeśli musisz skopiować część, rób to jedynie na użytek osobisty. SZANUJMY PRAWO I WŁASNOŚĆ Więcej na www.legalnakultura.pl POLSKA IZBA KSIĄŻKI © Copyright by Wolters Kluwer SA, 2016 ISBN: 978-83-264-9307-2 Wydane przez: Wolters Kluwer SA Dział Praw Autorskich 01-208 Warszawa, ul. Przyokopowa 33 tel. 22 535 82 19 e-mail: ksiazki@wolterskluwer.pl www.wolterskluwer.pl księgarnia internetowa www.profi nfo.pl O AUTORACH prof. dr hab. Krzysztof W. Baran Kierownik Katedry Prawa Pracy i Polityki Społecznej na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego; autor lub współautor ponad dwustu publikacji naukowych z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecz- nych, w tym kilkunastu monografii, komentarzy i podręczników. dr hab. Łukasz Błaszczak Profesor nadzwyczajny Uniwersytetu Wrocławskiego; pracownik na- ukowo-dydaktyczny w Zakładzie Postępowania Cywilnego na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego; kierow- nik Centrum Mediacji i Arbitrażu przy Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii; redaktor naczelny kwartalnika „ADR. Arbitraż i Mediacja”; specjalizuje się w prawie procesowym cywilnym, w prawie upadłościo- wym i naprawczym, arbitrażu oraz w prawie zamówień publicznych; au- tor kilkudziesięciu publikacji naukowych oraz autor i współautor licznych ekspertyz prawnych. dr hab. Sławomir Cieślak Profesor nadzwyczajny w Katedrze Postępowania Cywilnego I Uniwersytetu Łódzkiego; profesor nadzwyczajny Uniwersytetu Jagiellońskiego; kierow- nik Zakładu Postępowania Cywilnego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego; redaktor naczelny czasopisma naukowego „Przegląd Prawa Egzekucyjnego”; członek zespołów problemowych Komisji Kodyfi kacyjnej Prawa Cywilnego przy Ministrze Sprawiedliwości; członek zarządu Towarzystwa Naukowego Procesualistów Cywilnych z siedzibą w Krakowie; adwokat; autor licznych publikacji naukowych z zakresu pra- wa procesowego cywilnego. prof. dr hab. Andrzej Dziadzio Kierownik Katedry Powszechnej Historii Państwa i Prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego; autor kilku książek i kilkudziesięciu artykułów opubliko- wanych w polskich i zagranicznych wydawnictwach naukowych. 5 ––– O AUTORACH ––– dr hab. Kinga Flaga-Gieruszyńska Profesor Uniwersytetu Szczecińskiego; kierownik Katedry Postępowania Cywilnego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Szczecińskiego; radca prawny; członek Rady Naukowej Ośrodka Naukowo-Szkoleniowego przy Krajowej Radzie Komorniczej; arbiter stałych sądów polubownych; zajmuje się problematyką postępowania cywilnego, postępowania upad- łościowego, a także alternatywnych metod rozwiązywania sporów cy- wilnych. dr hab. Izabella Gil Adiunkt w Zakładzie postępowania cywilnego Instytutu Prawa Cywilnego na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego; radca prawny; prowadzi wykłady dla referendarzy, asystentów sędziow- skich, adwokatów, radców prawnych i aplikantów radcowskich; autorka ar- tykułów, recenzji i monografi i, współautorka podręczników akademickich, opracowań i komentarzy z zakresu postępowania cywilnego. dr hab. Agnieszka Góra-Błaszczykowska Profesor SWPS; specjalizuje się w postępowaniu cywilnym; członek rad na- ukowych i recenzent kilku czasopism naukowych; opiekun naukowy i re- cenzent wielu rozpraw doktorskich; jest nie tylko teoretykiem prawa, ale także dydaktykiem – pracownikiem naukowym Uniwersytetu SWPS oraz wykładowcą na szkoleniach dla radców prawnych, adwokatów i sędziów, a także praktykiem – sędzią; autorka wielu publikacji dotyczących głównie orzeczeń i środków ich zaskarżania. prof. dr hab. Tadeusz Kuczyński Kierownik Zakładu Prawa Pracy na Wydziale Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego; autor lub współautor wielu opracowań na- ukowych z zakresu prawa pracy i prawa stosunków służbowych. dr hab. Anna Machnikowska Profesor Uniwersytetu Gdańskiego; kierownik Katedry Postępowania Cywilnego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego; radca prawny; zainteresowania naukowe autorki koncentrują się na cha- rakterze władzy sędziowskiej, w tym niezależności sądów i niezawisłości sędziów oraz na sędziowskim kierownictwie postępowaniem cywilnym; prowadzi badania w zakresie prawa własności oraz prawa wolności, a tak- że etyki prawniczej. dr hab. Małgorzata Manowska Profesor Uczelni Łazarskiego; sędzia Sądu Apelacyjnego w Warszawie; autorka opracowań z zakresu procedury cywilnej; od lat kształci aplikan- tów sądowych, radcowskich i adwokackich. 6 ––– O AUTORACH ––– dr hab. Łukasz Pisarczyk Profesor nadzwyczajny w Katedrze Prawa Pracy i Polityki Społecznej na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego; kierownik Podyplomowego Studium Prawa Pracy na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. dr hab. Michał Skąpski Profesor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu i Uniwersytetu Szczecińskiego; kierownik Katedry Prawa Pracy i Polityki Społecznej na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Szczecińskiego; autor kilku- dziesięciu publikacji naukowych poświęconych teoretycznym zagadnie- niom prawa pracy, indywidualnym i zbiorowym stosunkom pracy oraz prawnej regulacji rynku pracy. prof. dr hab. Andrzej M. Świątkowski Emerytowany profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego; wieloletni kierownik Katedry Prawa Pracy i Polityki Społecznej Uniwersytetu Jagiellońskiego; profesor Jeana Monnet europejskiego prawa pracy i ubezpieczeń spo- łecznych. dr hab. Andrzej Torbus Profesor Uniwersytetu Śląskiego; specjalista z zakresu prawa postępowa- nia cywilnego; autor licznych publikacji naukowych z zakresu postępo- wania procesowego, międzynarodowego postępowania cywilnego oraz prawa upadłościowego; kierownik Katedry Postępowania Cywilnego na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach; radca prawny i mediator. dr Marcin Wujczyk Adiunkt w Katedrze Prawa Pracy i Polityki Społecznej Uniwersytetu Jagiellońskiego; członek Europejskiego Komitetu Praw Społecznych, w la- tach 2014–2015 Academic Vistior na Uniwersytecie Oksfordzkim; członek Executive Committee International Labour and Employment Relations Association. 7 SPIS TREŚCI SŁOWO WSTĘPNE ................................................................................................................ ROZDZIAŁ 1 Pojęcie, miejsce i przedmiot procesowego prawa pracy ................................... Pojęcie i miejsce procesowego prawa pracy w systemie prawa .................. 1.1. 1.2. Przedmiot procesowego prawa pracy ............................................................. ROZDZIAŁ 2 Funkcje procesowego prawa pracy ....................................................................... Problem wyróżniania funkcji prawa pracy ..................................................... 2.1. Typologia funkcji procesowego prawa pracy ................................................. 2.2. 2.3. Funkcja ireniczna procesowego prawa pracy ................................................ Funkcja ochronna procesowego prawa pracy ................................................ 2.4. 2.5. Funkcja wychowawcza i rozdzielcza procesowego prawa pracy ............... ROZDZIAŁ 3 Zarys historii sądownictwa pracy .......................................................................... 3.1. Geneza sądownictwa pracy ............................................................................... Francuski conseil de prud hommes ......................................................... Sądy przemysłowe oraz sądy pracy w Niemczech ......................... Sądy przemysłowe w Austrii .............................................................. 3.1.1. 3.1.2. 3.1.3. System organów ochrony prawnej w sporach pracowniczych w Polsce międzywojennej .................................................................................................. System organów ochrony prawnej w sporach pracowniczych w Polsce Ludowej ................................................................................................................ Podsumowanie .................................................................................................... 3.2. 3.3. 3.4. ROZDZIAŁ 4 Modele organizacji ochrony prawnej w indywidualnych sporach pracy ...... 4.1. Uwagi wstępne .................................................................................................... 4.2. Sądowy a pozasądowy model ochrony prawnej w indywidualnych sporach pracy ....................................................................................................... ROZDZIAŁ 5 Postępowanie pozasądowe i przedsądowe w sprawach z zakresu prawa pracy ........................................................................................................................... Procedury polubownego likwidowania indywidualnych sporów pracy 5.1. – uwagi wstępne .................................................................................................. 9 19 21 21 26 34 34 41 43 45 53 55 55 55 56 61 64 70 77 79 79 81 88 88 SPIS TREŚCI 5.2. 5.3. 5.4. 89 89 94 97 Pozasądowe postępowanie pojednawcze w indywidualnych sporach pracy ...................................................................................................................... 5.2.1. Uwagi wstępne ..................................................................................... Podmioty pozasądowego postępowania pojednawczego ............ 5.2.2. 5.2.3. Przebieg pozasądowego postępowania pojednawczego .............. Sądowe postępowanie pojednawcze w sprawach z zakresu prawa pracy ...................................................................................................................... 101 5.3.1. Uwagi wstępne ..................................................................................... 101 5.3.2. Dopuszczalność sądowego postępowania pojednawczego .......... 103 5.3.3. Przebieg i skutki sądowego postępowania pojednawczego ......... 108 Postępowanie mediacyjne w sprawach z zakresu prawa pracy ................. 116 5.4.1. Uwagi wstępne ..................................................................................... 116 Podstawy mediacji ............................................................................... 121 5.4.2. 5.4.3. Status prawny mediatora .................................................................... 126 Zarys przebiegu postępowania mediacyjnego ................................ 132 5.4.4. 5.4.5. Zakończenie postępowania mediacyjnego ...................................... 138 ROZDZIAŁ 6 Sądownictwo polubowne w sporach z zakresu prawa pracy .......................... 145 6.1. Uwagi wstępne .................................................................................................... 145 Rodzaje sądownictwa polubownego ................................................ 145 Sądownictwo polubowne a wymiar sprawiedliwości w sprawach z zakresu prawa pracy .................................................. 147 6.2. Ogólna zdatność arbitrażowa oraz w sporach z zakresu prawa pracy ...... 150 Zapis na sąd polubowny .................................................................................... 155 6.3. 6.3.1. 6.1.1. 6.1.2. Zapis na sąd polubowny jako podstawa kompetencji sądu polubownego ........................................................................................ 155 Treść zapisu na sąd polubowny ......................................................... 157 6.3.2. Charakter zapisu na sąd polubowny ................................................ 159 6.3.3. 6.3.4. Skutki zapisu na sąd polubowny ....................................................... 162 6.4. Postępowanie przed sądem polubownym w ujęciu dynamicznym .......... 164 6.5. Orzekanie w postępowaniu polubownym ..................................................... 172 6.5.1. Zasady orzekania w postępowaniu polubownym ......................... 172 6.5.2. Wyrok sądu polubownego .................................................................. 173 Kontrola wyroku arbitrażowego ........................................................ 175 6.5.3. 6.5.4. Skutki wyroku sądu polubownego ................................................... 177 ROZDZIAŁ 7 Ugody w indywidualnych sporach pracy ............................................................ 189 Systematyka ugód w indywidualnych sporach pracy .................................. 189 7.1. 7.2. Charakter prawny i skutki zawarcia ugody w indywidualnych sporach pracy ...................................................................................................................... 191 Zakres swobody kontraktowania w ugodach zawieranych w indywidualnych sporach pracy .................................................................... 208 Kontrola ugód w indywidualnych sporach pracy ......................................... 219 7.4. ROZDZIAŁ 8 Prawo do sądu w sprawach z zakresu prawa pracy .......................................... 232 8.1. Uwagi wstępne .................................................................................................... 232 7.3. 10 SPIS TREŚCI 8.2. Międzynarodowe gwarancje prawa do sądu w sprawach z zakresu prawa pracy .......................................................................................................... 232 8.3. Konstytucyjne gwarancje prawa do sądu w Polsce ...................................... 250 8.4. Droga sądowa w sprawach z zakresu prawa pracy ...................................... 264 Sprawy o dopuszczenie do pracy ...................................................... 268 8.4.1. Sprawy o roszczenia ze służbowych stosunków pracy ................. 272 8.4.2. Sprawy o roszczenia ze spółdzielczych stosunków pracy ............. 276 8.4.3. 8.4.4. Prawo do sądu w innych sprawach .................................................. 276 Podsumowanie .................................................................................................... 278 8.5. ROZDZIAŁ 9 Kognicja sądów pracy .............................................................................................. 281 9.1. Uwagi wstępne .................................................................................................... 281 9.2. Ogólnoteoretyczne podstawy kompetencji sądów pracy w sprawach 9.3. 9.3.2. 9.3.3. z zakresu prawa pracy ........................................................................................ 284 9.2.1. Przedmiot postępowania w sądach pracy ........................................ 284 9.2.2. Droga sądowa w sprawach z zakresu prawa pracy ....................... 295 Procesowe roszczenia w sprawach z zakresu prawa pracy ......................... 317 9.3.1. Katalogi roszczeń procesowych w sprawach z zakresu prawa pracy ....................................................................................................... 317 Sprawy o roszczenia ze stosunku pracy lub z nim związane ....... 322 Sprawy o ustalenie istnienia stosunku pracy, jeżeli łączący strony stosunek prawny, wbrew zawartej między nimi umowie, ma cechy stosunku pracy .................................................................... 335 Sprawy o roszczenia z innych stosunków prawnych, do których z mocy odrębnych przepisów stosuje się przepisy prawa pracy . 338 Sprawy o odszkodowania dochodzone od zakładu pracy na podstawie przepisów o świadczenia z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych ............................................................... 343 Powództwo o ustalenie w sprawach z zakresu prawa pracy ...................... 345 9.3.4. 9.3.5. 9.4. ROZDZIAŁ 10 Kompetencje sądów administracyjnych w sporach dotyczących zatrudnienia .............................................................................................................. 359 10.1. Uwagi wstępne .................................................................................................... 359 10.2. Ogólne zasady sądowej kontroli administracji .............................................. 361 10.3. Klasyfikacja sporów dotyczących zatrudnienia podlegających kognicji sądów administracyjnych .................................................................................. 365 10.4. Stosunki służbowe ............................................................................................... 366 10.4.1. Pracownicze stosunki służbowe ........................................................ 367 10.4.1.1. Sprawy odnoszące się do nawiązania stosunku służbowego ........................................................................... 372 10.4.1.2. Sprawy związane ze zmianą stosunku służbowego ...... 383 10.4.1.3. Sprawy związane z ustaniem stosunku służbowego .... 388 10.4.2. Niepracownicze stosunki służbowe .................................................. 389 10.5. Sprawy dyscyplinarne ........................................................................................ 393 10.6. Choroby zawodowe ............................................................................................ 397 10.7. Sprawy samorządowe ........................................................................................ 399 10.8. Inne sprawy .......................................................................................................... 401 11 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 11 Ogólna charakterystyka postępowania sądowego w sprawach z zakresu prawa pracy w ujęciu modelowym ....................................................................... 404 11.1. Uwagi wstępne .................................................................................................... 404 11.2. Zasady postępowania cywilnego a postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy. Działanie sądu pracy z urzędu ................................................. 405 11.3. Ogólna charakterystyka odrębności postępowania w sprawach z zakresu prawa pracy .......................................................................................................... 412 ROZDZIAŁ 12 Status organizacyjny sądownictwa pracy ............................................................ 418 ROZDZIAŁ 13 Właściwość rzeczowa i miejscowa sądu w sprawach z zakresu prawa pracy ........................................................................................................................... 423 13.1. Uwagi wstępne .................................................................................................... 423 13.2. Właściwość rzeczowa sądów pracy .................................................................. 425 13.3. Właściwość miejscowa sądów pracy ................................................................ 434 13.4. Właściwość ze względów celowości ................................................................. 438 13.5. Niewłaściwość sądu i jej skutki ......................................................................... 440 ROZDZIAŁ 14 Uczestnicy postępowania w sprawach z zakresu prawa pracy ....................... 444 14.1. Strony w postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy ..................... 444 14.1.1. Uwagi wstępne ..................................................................................... 444 14.1.2. Pracownik jako strona w postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy ........................................................................................... 449 14.1.3. Pracodawca jako strona w postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy ........................................................................................... 463 14.1.4. Kurator dla strony w postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy ........................................................................................... 486 14.1.5. Wstępne badanie sprawy oraz czynności wyjaśniające a określenie stron postępowania w sprawach z zakresu prawa pracy ....................................................................................................... 487 14.1.6. Przekształcenia podmiotowe .............................................................. 492 14.2. Udział na prawach strony prokuratora, inspektora Państwowej Inspekcji Pracy oraz organizacji pozarządowych w sprawach z zakresu prawa pracy ...................................................................................................................... 495 14.2.1. Status prokuratora w sprawach z zakresu prawa pracy ................ 495 14.2.2. Status inspektora Państwowej Inspekcji Pracy w sprawach z zakresu prawa pracy ......................................................................... 497 14.2.3. Udział organizacji pozarządowej w sprawach z zakresu prawa pracy ....................................................................................................... 501 ROZDZIAŁ 15 Pełnomocnicy w postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy ............. 515 15.1. Pełnomocnicy pracownika w postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy .......................................................................................................... 515 12 15.2. Pełnomocnicy pracodawcy w postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy .......................................................................................................... 521 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 16 Wszczęcie procesu sądowego w sprawach z zakresu prawa pracy ................. 525 16.1. Tryb wszczęcia procesu sądowego w sprawach z zakresu prawa pracy ... 525 16.2. Podmioty uprawnione do wszczęcia procesu sądowego w sprawach z zakresu prawa pracy ........................................................................................ 536 16.3. Wymogi formalne pozwu .................................................................................. 538 16.4. Kumulacja roszczeń i współuczestnictwo w sprawach z zakresu prawa pracy ...................................................................................................................... 544 16.5. Czynności podejmowane w związku z wniesieniem pozwu ...................... 547 16.6. Podsumowanie .................................................................................................... 549 ROZDZIAŁ 17 Koszty postępowania w sprawach z zakresu prawa pracy ............................... 551 17.1. Uwagi wstępne .................................................................................................... 551 17.2. Koszty postępowania a zasady wynagradzania pełnomocników profesjonalnych ................................................................................................... 554 17.3. Opłaty i wydatki w sprawach z zakresu prawa pracy .................................. 560 17.4. Zasady rozstrzygania o kosztach sądowych w sprawach z zakresu prawa pracy ...................................................................................................................... 573 17.5. Grzywna w sprawach z zakresu prawa pracy ................................................ 585 17.6. Podsumowanie .................................................................................................... 587 ROZDZIAŁ 18 Czynności wyjaśniające ........................................................................................... 591 18.1. Uwagi wstępne .................................................................................................... 591 18.2. Przesłanki przeprowadzenia czynności wyjaśniających .............................. 592 18.3. Zakres czynności wyjaśniających ..................................................................... 595 18.4. Przebieg czynności wyjaśniających .................................................................. 599 ROZDZIAŁ 19 Rozprawa w sprawach z zakresu prawa pracy ................................................... 603 19.1. Uwagi wstępne .................................................................................................... 603 19.2. Jawność rozprawy ............................................................................................... 605 19.3. Przebieg rozprawy .............................................................................................. 607 19.4. Dokumentowanie rozprawy ............................................................................. 617 ROZDZIAŁ 20 Postępowanie dowodowe w sprawach z zakresu prawa pracy ....................... 623 20.1. Uwagi wstępne .................................................................................................... 623 20.2. Środki dowodowe – wybrane zagadnienia ..................................................... 628 ROZDZIAŁ 21 Postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy a inne postępowania szczególne .................................................................................................................. 640 21.1. Obligatoryjność odrębnego postępowania w sprawach z zakresu prawa pracy a postępowania szczególne ..................................................................... 640 21.2. Europejskie postępowania transgraniczne ..................................................... 645 13 SPIS TREŚCI 21.3. Postępowanie uproszczone, nakazowe i upominawcze w sprawach z zakresu prawa pracy ........................................................................................ 658 21.4. Przekształcenia przedmiotowe procesu w sprawach z zakresu prawa pracy ...................................................................................................................... 676 21.5. Podsumowanie .................................................................................................... 677 ROZDZIAŁ 22 Wyrokowanie w sprawach z zakresu prawa pracy ............................................ 680 22.1. Zasady orzekania w procesie cywilnym .......................................................... 680 22.1.1. Pojęcie i klasyfikacja zasad orzekania ............................................... 680 22.1.1.1. Uwagi wstępne ..................................................................... 680 22.1.1.2. Zasady odnoszące się do przedmiotu i podmiotów orzekania ............................................................................... 681 22.1.1.3. Zasada orzekania tylko na wniosek strony ..................... 682 22.1.1.4. Zasada związania sądu granicami dochodzonej ochrony prawnej .................................................................. 683 22.1.2. Zakaz orzekania ponad żądanie ........................................................ 690 22.2. Zasady dotyczące czasu i podstaw orzekania ................................................ 691 22.2.1. Zasada aktualności ............................................................................... 691 22.2.2. Zasada związania sądu podstawą faktyczną powództwa ............. 692 22.3. Rodzaje wyroków wydawanych przez sądy pracy ....................................... 694 22.4. Szczególne zagadnienia wyrokowania w sprawach z zakresu prawa pracy ...................................................................................................................... 698 ROZDZIAŁ 23 Model środków odwoławczych w postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy ............................................................................................................... 702 23.1. Cel i funkcja środków odwoławczych w sprawach z zakresu prawa pracy ...................................................................................................................... 702 23.2. Model środków odwoławczych ........................................................................ 707 23.3. Środki odwoławcze w postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy ...................................................................................................................... 710 ROZDZIAŁ 24 Apelacja w sprawach z zakresu prawa pracy ...................................................... 714 24.1. Modele apelacji – uwagi wstępne ..................................................................... 714 24.2. Sytuacja procesowa pracownika w postępowaniu apelacyjnym – uwagi wstępne ................................................................................................................. 716 24.3. Apelacja w systemie dwuinstancyjnego postępowania sądowego ............ 718 24.4. Apelacja a zasada rozporządzalności procesowej .......................................... 721 24.5. Dopuszczalność apelacji ..................................................................................... 723 24.6. Orzeczenia zaskarżalne apelacją ....................................................................... 724 24.6.1. Uwagi wstępne ..................................................................................... 724 24.6.2. Istnienie orzeczenia .............................................................................. 725 24.7. Wymogi sporządzenia i wnoszenia apelacji ................................................... 730 24.7.1. Termin na wniesienie apelacji do sądu właściwego ....................... 730 24.7.2. Podmioty uprawnione do wniesienia apelacji ................................ 734 24.7.2.1. Legitymacja do zaskarżenia orzeczenia ........................... 734 24.7.2.2. Współuczestnictwo .............................................................. 735 14 SPIS TREŚCI 24.7.2.3. Następcy prawni stron, podstawienie procesowe .......... 736 24.7.2.4. Interwenient uboczny ......................................................... 738 24.7.2.5. Prokurator i inne podmioty działające w postępowaniu sądowym na zasadach dotyczących prokuratora .......... 740 24.7.3. Gravamen ................................................................................................ 741 24.8. Wymogi formalne apelacji ................................................................................. 742 24.8.1. Uwagi ogólne ........................................................................................ 742 24.8.2. Ogólne wymogi formalne apelacji jako pisma procesowego ....... 744 24.8.3. Szczególne wymogi formalne apelacji .............................................. 745 24.8.4. Nowe fakty i dowody .......................................................................... 750 24.8.5. Wnioski apelacji .................................................................................... 750 24.8.6. Wartość przedmiotu zaskarżenia ....................................................... 751 24.9. Postępowanie apelacyjne ................................................................................... 752 24.9.1. Wstępne badanie apelacji .................................................................... 752 24.9.2. Rozpoznanie apelacji przez sąd drugiej instancji ........................... 755 24.9.2.1. Skład sądu, posiedzenia sądowe ....................................... 755 24.9.2.2. Zakres rozpoznania sprawy w postępowaniu apelacyjnym .......................................................................... 758 24.9.3. Ustalanie podstaw wyroku sądu drugiej instancji ......................... 763 24.10. Orzeczenia sądu drugiej instancji .................................................................... 767 24.10.1. Wyroki sądu drugiej instancji ............................................................ 767 24.10.2. Pytanie prawne do Sądu Najwyższego ............................................ 776 24.10.3. Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania ........... 778 24.10.4. Uzasadnienie i doręczania orzeczeń sądu drugiej instancji .......... 780 24.11. Wykonalność orzeczenia sądu drugiej instancji ............................................ 782 24.12. Podsumowanie .................................................................................................... 785 ROZDZIAŁ 25 Skarga kasacyjna w sprawach z zakresu prawa pracy ....................................... 786 25.1. Uwagi wstępne .................................................................................................... 786 25.2. Dopuszczalność skargi kasacyjnej .................................................................... 789 25.2.1. Orzeczenia zaskarżalne skargą kasacyjną ........................................ 789 25.2.2. Legitymacja do wniesienia skargi kasacyjnej .................................. 792 25.2.3. Przymus adwokacko-radcowski ........................................................ 793 25.2.4. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej ............................................ 795 25.2.5. Wymogi formalno-konstrukcyjne skargi kasacyjnej ...................... 797 25.3. Postępowanie sprawdzające .............................................................................. 800 25.4. Przebieg postępowania kasacyjnego ................................................................ 803 25.4.1. Przedsąd ................................................................................................. 803 25.4.2. Rozpoznanie skargi kasacyjnej .......................................................... 805 25.4.3. Orzeczenia kończące postępowanie kasacyjne ................................ 807 25.5. Przedstawienie zagadnień prawnych powiększonemu składowi Sądu Najwyższego .............................................................................................. 811 25.6. Podsumowanie .................................................................................................... 812 ROZDZIAŁ 26 Zażalenie w sprawach z zakresu prawa pracy .................................................... 813 26.1. Uwagi wstępne .................................................................................................... 813 26.2. Przesłanki dopuszczalności zażalenia .............................................................. 815 15 SPIS TREŚCI 26.3. Forma i termin zażalenia .................................................................................... 829 26.4. Postępowanie zażaleniowe w sądzie pierwszej i drugiej instancji (przed sądem a quo oraz sądem ad quem) ...................................................................... 831 ROZDZIAŁ 27 Wykonanie orzeczeń w sprawach z zakresu prawa pracy ............................... 837 27.1. Uwagi wstępne .................................................................................................... 837 27.2. Pojęcie wykonania, wykonalności oraz skuteczności orzeczenia w sprawach z zakresu prawa pracy ................................................................. 839 27.3. Rodzaje orzeczeń wydawanych w postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy podlegających wykonaniu ......................................................... 852 27.3.1. Uwagi wstępne ..................................................................................... 852 27.3.2. Charakter wykonalnych orzeczeń w sprawach z zakresu prawa pracy ....................................................................................................... 854 27.3.3. Rodzaje postępowań cywilnych, w których mogą być wydane wykonalne orzeczenia w sprawach z zakresu prawa pracy ......... 860 27.3.4. Rodzaje spraw z zakresu prawa pracy załatwianych w poszczególnych rodzajach postępowań cywilnych i wydawanych w nich orzeczeń ......................................................... 861 27.3.5. Kwestia wykonalności orzeczeń przywracających do pracy ........ 863 27.4. Granice czasowe wykonalności orzeczeń w sprawach z zakresu prawa pracy ...................................................................................................................... 876 27.4.1. Uwagi wstępne ..................................................................................... 876 27.4.2. Granica początkowa wykonalności orzeczeń .................................. 877 27.4.3. Granica końcowa wykonalności orzeczeń ....................................... 886 27.5. Odrębności co do sposobu wykonania orzeczeń w sprawach z zakresu prawa pracy w stosunku do wykonania innych orzeczeń ........................... 888 27.5.1. Uwagi wstępne ..................................................................................... 888 27.5.2. Odrębności w zakresie egzekucji sądowej orzeczeń w sprawach z zakresu prawa pracy ......................................................................... 890 27.5.2.1. Zwolnienie pracownika od kosztów egzekucji .............. 890 27.5.2.2. Ułatwienie dochodzenia należności pracowniczych przy zastosowaniu niektórych sposobów egzekucji świadczeń pieniężnych ....................................................... 893 27.5.2.3. Uprzywilejowanie należności za pracę w zakresie kolejności zaspokojenia w podziale sumy uzyskanej z egzekucji ............................................................................. 897 27.5.2.4. Specyfika dochodzenia roszczeń w sprawach z zakresu prawa pracy w kontekście wchodzących w grę sposobów egzekucji świadczeń pieniężnych i niepieniężnych ................................................................... 899 27.5.3. Odrębności w zakresie przymusowego wykonania orzeczeń w sprawach z zakresu prawa pracy w ramach postępowania upadłościowego, jeżeli ogłoszono upadłość pracodawcy oraz postępowania restrukturyzacyjnego ................................................. 904 27.5.3.1. Uwagi wstępne ..................................................................... 904 16 SPIS TREŚCI 27.5.3.2. Wykonanie orzeczenia obejmującego roszczenie pracownika w sprawach z zakresu prawa pracy w postępowaniu upadłościowym ..................................... 905 27.5.3.3. Wykonanie orzeczenia obejmującego roszczenie pracownika w sprawach z zakresu prawa pracy w postępowaniu upadłościowym prowadzonym z możliwością zawarcia układu w sprawach, w których wniosek o ogłoszenie upadłości wpłynął przed dniem 1 stycznia 2016 r. ................................................................... 909 27.5.3.4. Wykonanie orzeczenia obejmującego roszczenie pracownika w sprawach z zakresu prawa pracy w postępowaniu naprawczym w sprawach, w których przedsiębiorca złożył oświadczenie o otwarciu postępowania naprawczego przed dniem 1 stycznia 2016 r. ................................................................ 911 27.6. Podsumowanie .................................................................................................... 913 ROZDZIAŁ 28 Ustalenie jurysdykcji krajowej w sprawach z zakresu prawa pracy ............... 916 28.1. Pojęcie jurysdykcji krajowej .............................................................................. 916 28.2. Źródła norm jurysdykcyjnych w sprawach z zakresu prawa pracy .......... 918 28.3. Zasady określania jurysdykcji krajowej według rozporządzenia nr 1215/2012 w sprawie jurysdykcji i uznawania orzeczeń sądowych oraz ich wykonywania w sprawach cywilnych i handlowych ............................. 922 28.3.1. Pojęcie indywidualnej umowy o pracę (roszczenia z indywidualnej umowy o pracę) ...................................................... 922 28.3.2. Zasady określania jurysdykcji krajowej w sprawach z powództwa pracownika przeciwko pracodawcy ........................ 926 28.3.2.1. Miejsce zamieszkania jako łącznik jurysdykcji krajowej ... 926 28.3.2.2. Miejsce zazwyczaj świadczonej pracy jako łącznik jurysdykcji krajowej ............................................................ 927 28.3.2.3. Miejsce ostatnio zazwyczaj świadczonej pracy jako łącznik jurysdykcyjny ......................................................... 933 28.3.2.4. Oddział, który zatrudnia pracownika jako łącznik jurysdykcyjny ....................................................................... 933 28.3.2.5. Filia, agencja lub inny oddział jako łącznik jurysdykcji krajowej ................................................................................. 935 28.3.2.6. Miejsce pozwania współpozwanego pracodawcy jako łącznik jurysdykcji krajowej .............................................. 937 28.3.2.7. Miejsce zawiśnięcia powództwa głównego jako łącznik jurysdykcji krajowej dla powództwa wzajemnego ....... 937 28.3.2.8. Łączniki jurysdykcji krajowej w sprawach z powództwa pracownika przeciwko pracodawcy niemającego miejsca zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej ................... 939 28.3.3. Zasady określania jurysdykcji krajowej w sprawach z powództwa pracodawcy przeciwko pracownikowi ................... 939 28.3.3.1. Miejsce zamieszkania pracownika jako łącznik jurysdykcji krajowej ............................................................ 940 17 SPIS TREŚCI 28.3.3.2. Filia, agencja lub inny oddział jako łącznik jurysdykcji krajowej ................................................................................. 941 28.3.3.3. Miejsce pozwania pracownika jako łącznik jurysdykcji krajowej dla powództwa wzajemnego ............................ 942 28.3.4. Możliwość zawarcia umowy jurysdykcyjnej w sprawach dotyczących indywidualnej umowy o pracę ................................... 943 28.4. Zasady określania jurysdykcji krajowej według konwencji z dnia 30 października 2007 r. o jurysdykcji i uznawaniu oraz wykonywaniu orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i handlowych ......................... 947 28.5. Zasady określania jurysdykcji krajowej według przepisów kodeksu postępowania cywilnego .................................................................................... 949 28.6. Podsumowanie .................................................................................................... 951 ROZDZIAŁ 29 Przedawnienie roszczeń, terminy zawite oraz terminy postępowania .......... 953 29.1. Ogólna charakterystyka dawności w prawie pracy ...................................... 953 29.1.1. Uwagi wstępne ..................................................................................... 953 29.1.2. Cele przepisów odwołujących się do konstrukcji dawności ......... 955 29.1.3. Rozwój historyczny i podstawy prawne przedawnienia oraz terminów zawitych .............................................................................. 960 29.1.4. Konstrukcja prawna przedawnienia i terminów zawitych ........... 968 29.1.5. Obliczanie terminów ............................................................................ 977 29.2. Przedawnienie roszczeń ..................................................................................... 979 29.2.1. Uwagi wstępne ..................................................................................... 979 29.2.2. Zakres stosowania przepisów o przedawnieniu roszczeń ze stosunku pracy ................................................................................. 980 29.2.3. Zarzut przedawnienia roszczenia ...................................................... 992 29.2.4. Terminy przedawnienia ...................................................................... 998 29.2.5. Zakłócenia biegu przedawnienia ....................................................... 1009 29.3. Terminy zawite prawa materialnego ............................................................... 1017 29.3.1. Uwagi wstępne ..................................................................................... 1017 29.3.2. Typologia terminów zawitych w prawie pracy ............................... 1019 29.3.3. Terminy zawite do dochodzenia roszczeń (prekluzja sądowa) ... 1023 29.3.4. Prekluzja pozasądowa ......................................................................... 1046 29.3.5. Terminy na dokonywanie czynności niebędących czynnościami prawnymi ............................................................................................... 1055 29.4. Terminy w przepisach proceduralnych ........................................................... 1062 29.4.1. Uwagi wstępne ..................................................................................... 1062 29.4.2. Terminy w postępowaniu sądowym ................................................ 1062 29.4.3. Terminy w innych procedurach i postępowaniach ........................ 1072 29.5. Podsumowanie .................................................................................................... 1074 WYKAZ SKRÓTÓW .............................................................................................................. 1077 BIBLIOGRAFIA .................................................................................................................... 1085 ORZECZNICTWO ................................................................................................................. 1147 INDEKS RZECZOWY .............................................................................................................1197 18 Szczelina (pisana bialymi literami) na wypadek, gdyby naglowek sie SŁOWO WSTĘPNE zanadto rozpychal W 2015 r. minęło 30 lat od wprowadzenia do polskiego systemu prawa pracy sądowego modelu likwidowania indywidualnych sporów pracy. Tak długi okres jego funkcjonowania uzasadnia podjęcie przez środowisko nauki prawa pracy i postępowania cywilnego pogłębionej re- fleksji w tej materii. Opracowanie to jest w swych założeniach pomyślane jako prezen- tacja regulacji normatywnych w ujęciu systemowym. Koncepcja ta zakła- da kompleksowe przedstawienie zasadniczych mechanizmów organiza- cyjno-proceduralnych funkcjonujących w likwidowaniu indywidual- nych sporów pracy. Subsydiarnym celem tego dzieła jest uniformizacja pojęciowo-instytucjonalna między nauką prawa pracy a nauką postępo- wania cywilnego. U podstaw tych działań legło aprioryczne założenie, oparte na idealistycznej teorii nauki, że między normami prawnymi sys- temu prawnego nie powinno być sprzeczności, choćby przynależały one do różnych dyscyplin naukowych. Zadaniem doktryny prawa jest usu- wanie powstających antynomii i korelacja wykładni, zwłaszcza w płasz- czyźnie proceduralnej. Wewnętrzna systematyka tomu VI Systemu prawa pracy została opar- ta na dominującej w doktrynie prawa pracy konwencji podmioto- wo-przedmiotowej. Mam przy tym świadomość, że systematyka ta od- biega od wypracowanej w nauce postępowania cywilnego. Przyjmując klasyczny podział materii badawczej, kierowałem się przede wszystkim dyrektywami uniwersalizmu, kompleksowości, sekwencyjności, funkcjo- nalizmu oraz kompatybilności wywodów dogmatycznych. Prezentowane dzieło ma charakter syntetyzujący. Zaprezentowane w nim rozważania w swych założeniach zostały oparte na mechanizmach generalizacji. Podstawowe instytucje procesowego prawa pracy przed- stawiono wieloaspektowo, co niekiedy skutkuje dyfuzją wywodów. Go- dzi się przy tym zaakcentować, że prowadzone w tomie VI Systemu prawa pracy analizy nie są oderwane od obowiązujących de lege lata regulacji nor- matywnych, są też zakorzenione w judykaturze sądowej. 19 Tom VI Systemu prawa pracy jest pracą zbiorową, ale nie wspólną. Zgodnie z dyrektywą autonomiczności wyrażone w nim zapatrywania autorów są wyrazem ich indywidualnych poglądów. W sposób samo- dzielny decydowali oni o przedstawieniu problemów merytorycznych. Autorom, którzy podjęli ten trud, składam tą drogą serdeczne podzięko- wania. W założeniu dzieło to nie jest opracowane wyłącznie na potrzeby doktryny prawa, lecz kierowane jest do przedstawicieli szeroko pojmo- wanej praktyki. Żywię przekonanie, że będzie ono użyteczne w prowa- dzeniu racjonalnego dyskursu prawniczego w wielu środowiskach zwią- zanych z szeroko pojmowanymi stosunkami pracy, w tym także w ramach wymiaru sprawiedliwości. Kraków, 8 lutego 2016 r. SŁOWO WSTĘPNE W nauce prawa, co dobitnie dowiodła jej wielowiekowa historia, niczego nie rozpoczyna się od początku i nigdy nie wypowiada się osta- tecznej konstatacji. W prezentowanym dziele wyraźne są ślady intelek- tualnego dziedzictwa minionych pokoleń przedstawicieli prawa pracy i postępowania cywilnego. Zgodnie z dyrektywą erudycyjności powołano w nim elementarne i oryginalne opracowania stanowiące fundamenty doktryny prawa pracy i postępowania cywilnego, pomijając te, które mają przymiot odtwórczych bądź opisowych. Krzysztof W. Baran 20 POJĘCIE, MIEJSCE I PRZEDMIOT PROCESOWEGO ROZDZIAŁ 1 PRAWA PRACY Krzysztof W. Baran Szczelina (pisana bialymi literami) na wypadek, gdyby naglowek sie zanadto rozpychal 1.1. POJĘCIE I MIEJSCE PROCESOWEGO PRAWA PRACY W SYSTEMIE PRAWA Znaczenie pojęcia procesowego prawa pracy nie zostało dotychczas ostatecznie zdefiniowane przez doktrynę prawa. W moim przekonaniu możliwe jest dwojakie jego pojmowanie, tj. sensu stricto oraz sensu largo. W tym pierwszym znaczeniu są to normy regulujące rozstrzyganie indy- widualnych sporów pracy na drodze sądowej. W szerszym wymiarze przez pojęcie to należy rozumieć wszelkie mechanizmy normatywne słu- żące likwidowaniu indywidualnych sporów pracy, zarówno o charakte- rze sądowym, jak i pozasądowym. To właśnie tego rodzaju ujęcie będzie dominowało w tym opracowaniu. Koreluje ono bowiem z ideą akcesoryj- ności1 stosunków procesowych w prawie pracy. Procesowe prawo pracy stanowi bowiem podstawowy mechanizm realizacji materialnego prawa pracy. W tym miejscu godzi się zaakcentować, że miejsce norm, które re- gulują konkretną procedurę, ma znaczenie indyferentne. Do procesowe- go prawa pracy zaliczam bowiem nie tylko mechanizmy proceduralne ustanowione przepisami kodeksu pracy, ale również innymi aktami praw- nymi rangi ustawowej, zwłaszcza kodeksu postępowania cywilnego. Ge- neruje to problem przynależności dyscyplinarnej norm proceduralnych regulujących likwidowanie indywidualnych sporów pracy. Od lat za- prząta ono uwagę zarówno doktryny prawa pracy, jak i postępowania cywilnego. Jednak dotychczasowe wysiłki delimitacyjne nie dały zado- walających rezultatów i jednocześnie nie doprowadziły do wytyczenia granicy, która w sposób dostatecznie precyzyjny określałaby miejsce norm prawnych regulujących likwidowanie indywidualnych sporów pra- cy w systemie prawa. 1 Por. T. Zieliński, Prawo pracy. Zarys systemu. Część I. Ogólna, Warszawa–Kraków 1986, s. 16–17. 21 KRZYSZTOF W. BARAN Podejmując analizę problemu, należy pamiętać, że zjawiska wystę- pujące na pograniczu różnych gałęzi prawa, ze względu na złożoność za- gadnień normatywnych, jaka je cechuje, mogą być w rozmaity sposób klasyfikowane. Stan taki jest następstwem faktu, że logicznie usprawie- dliwione mogą okazać się rozmaite podziały, jeżeli tylko zostały one skon- struowane przy uwzględnieniu różnych kryteriów. Z tego też względu ostateczny rezultat jest uzależniony od przyjętej przez badacza konwen- cji. Podziały systemu prawa na gałęzie czy nauki prawa na dyscypliny z samej swej natury nie mają charakteru w pełni obiektywnego. Wyod- rębnienie pewnego zbioru norm prawnych – w jakiś uzasadniony mery- torycznie sposób obranego kryterium klasyfikacyjnego – jest zawsze przy- najmniej w części aktem subiektywnym, czynnością umysłu porządkują- cą przedmiot poznania, czyli normy prawne. „Obiektywnie” natomiast istnieją tylko te normy2. Przedstawiając relację między prawem pracy a postępowaniem cy- wilnym w odniesieniu do norm regulujących procedury likwidowania indywidualnych sporów pracy, należy skoncentrować się na dwóch za- sadniczych płaszczyznach: doktrynalnej i normatywnej. Pierwsza z nich ma za punkt odniesienia zakres przedmiotowy postępowania cywilnego i prawa pracy jako dyscyplin naukowych, druga zaś odnosi się do zakresu przedmiotowego postępowania cywilnego i prawa pracy jako gałęzi pra- wa. Dla jasności wywodów rozważania rozpocznę od pierwszej ze wskazanych płaszczyzn. Tradycyjnie już nauka3 postępowania cywilnego szeroko pojmowaną problematykę postępowania przed organami powo- łanymi w celu likwidowania indywidualnych sporów pracy zalicza do zakresu przedmiotowego swej dyscypliny. Nie ma przy tym znaczenia, czy chodzi o organy sądowe czy pozasądowe4. Uzasadnienie tego stano- wiska opiera się na argumencie, że postępowanie cywilne jest dyscypliną naukową, której przedmiot stanowią normy regulujące właściwości są- dów i innych organów oraz formy działania tych organów, występujących przed nimi stron i zainteresowanych osób, przy rozpoznawaniu i roz- strzyganiu spraw cywilnych oraz przy przymusowym wykonywaniu 2 Por. S. Włodyka, Problem prawa gospodarczego – współcześnie, RPEiS 1993, z. 1, s. 32. 3 Por. zwłaszcza E. Waśkowski, System procesu cywilnego. Wstęp teoretyczny, Wilno 1932, s. 8; J. Jodłowski, W kwestii zakresu i przedmiotu nauki postępowania cywilnego, PiP 1969, z. 4–5, s. 713–714; S. Dalka, Sądowe postępowanie cywilne. Założenia ogólne i proces cywilny, Gdańsk 1984, s. 13; S. Włodyka, Pojęcie postępowania cywilnego i jego rodzaje (w:) Wstęp do systemu prawa procesowego cywilnego. Zbiór studiów, pod red. J. Jodłowskiego, Wrocław 1974, s. 277. 4 Por. W. Siedlecki, Prawo procesowe cywilne a inne działy prawa, KSP 1970, t. 3, s. 75; K. Korzan, Wykonanie orzeczeń w sprawach o roszczenia pracowników ze stosunków pracy, Ka- towice 1985, s. 44–45. 22 ROZDZIAŁ 1. POJĘCIE, MIEJSCE I PRZEDMIOT PROCESOWEGO... orzeczeń5. Tego rodzaju ujęcie zagadnienia jest przejawem występującej od dawien dawna w doktrynie prawa procesowego tendencji do łącznego traktowania norm prawa procesowego bez względu na materialnopraw- ny przedmiot ochrony prawnej. Logiczną konsekwencją takiego właśnie podejścia do zagadnienia jest utrwalony pogląd, zgodnie z którym „w za- kres nauki postępowania cywilnego wchodzić powinny wszelkie postę- powania w sprawach cywilnych oraz normy prawne te postępowania re- gulujące niezależnie od tego, przed jakimi organami sprawa się toczy”6. Innymi słowy, wszelkie normy regulujące rozpoznawanie i rozstrzygnię- cie spraw cywilnych, bez względu na to, z jakiego materialnoprawnego stosunku wynikają, należą do zakresu przedmiotowego nauki postępo- wania cywilnego. Przy tak szeroko wyznaczonym przedmiocie tej dyscy- pliny nie budzi wątpliwości stwierdzenie, że normy regulujące organiza- cję i funkcjonowanie komisji pojednawczych i sądów pracy wchodzą w jej zakres przedmiotowy. Pod pewnymi względami analogiczna sytuacja ukształtowała się również w nauce prawa pracy7. Chodzi o to, że także przeważająca więk- szość jej przedstawicieli zalicza problematykę indywidualnych sporów pracy do zakresu przedmiotowego swej dyscypliny. Sedno zagadnienia tkwi w tym, że w doktrynie prawa pracy zakres przedmiotowy całej dys- cypliny jest wyznaczany za pomocą nader ogólnych kryteriów8. Wedle dominującego poglądu9 w ów zakres wchodzą wszelkie stosunki prawne związane bezpośrednio bądź pośrednio z pracą podporządkowaną oby- wateli. Wśród nich znajdują się również „procesowe stosunki prawa pra- cy, do których zaliczane są wszelkie relacje zachodzące między organami powołanymi do rozpoznawania spraw z zakresu prawa pracy. Podkreśla się też ich subsydiarny charakter, akcentując że są one niezbędne „do ob- sługi podstawowego stosunku, w jakim człowiek podejmuje się pracy na rzecz pracodawcy”10. Przytoczone wyżej wyraźnie rozbieżne wypowiedzi przedstawicie- li doktryny obu dyscyplin wskazują, że wytyczenie linii „demarkacyjnej” między tymi dyscyplinami, opartej na zakresach przedmiotowych – w gruncie rzeczy ustalonych w płaszczyźnie teoretycznej na podstawie 5 J. Jodłowski, Z. Resich, Postępowanie cywilne, Warszawa 1987, s. 12. 6 K. Korzan, Wykonanie orzeczeń w sprawach..., s. 43. 7 Podział na materialne i formalne prawo pracy wprowadził Z. Fenichel. Zob. Z. Fe- nichel, Sądy pracy a ochrona pracownika, Przegląd Prawa Pracy 1938, nr 2, s. 75. 8 Por. B.M. Ćwiertniak, Sposoby definiowania prawa pracy w polskiej literaturze prawni- czej (próba systematyzacji), St.Pr.PiPSp. 1999/2000, t. 5, s. 11 i n. 9 Por. T. Zieliński, Prawo pracy. Zarys..., s. 252–254; W. Szubert, Zarys prawa pracy, Warszawa 1972, s. 11. 10 J. Jończyk, Prawo pracy, Warszawa 1992, s. 12. 23 KRZYSZTOF W. BARAN arbitralnie przyjętej konwencji – wydaje się niewystarczające. Bezpośred- nim skutkiem istnienia takiej sytuacji jest „nakładanie” się kompetencji badawczych obu dyscyplin właśnie na obszarze norm regulujących funk- cjonowanie ochrony prawnej w sprawach z zakresu prawa pracy. Dlatego też dla wyjaśnienia całego zagadnienia pożytecznym zabiegiem jest ana- liza tej kwestii na płaszczyźnie normatywnej. Problem przeanalizuję, porównując zakresy przedmiotowe prawa pracy i postępowania cywilnego określone w konkretnych normach prawnych. Jest to o tyle niełatwe zadanie, że w kodeksie postępowania cywilnego brak ustawowej definicji precyzującej explicite zakres przed- miotowy postępowania cywilnego jako gałęzi prawa. Przedstawiciele11 tej dyscypliny starają się wypełnić istniejącą w tej materii lukę, opierając się na postanowieniach art. 1 k.p.c. Przyjmują oni, że przepis ten – przynaj- mniej w sposób pośredni – ów zakres precyzuje. W swych konsekwen- cjach zapatrywanie to prowadzi do stwierdzenia, że sprawy z zakresu prawa pracy, jako sprawy cywilne sensu largo, wchodzą do zakresu po- stępowania cywilnego jako gałęzi prawa. Cały ten przejrzysty schemat ulega zaburzeniu, gdy rozważania przeniesiemy na grunt kodeksu pracy. Zgodnie bowiem z art. 9 § 1 k.p., zawierającym – wedle zgodnej opinii doktryny12 prawa pracy – legalną definicję tej gałęzi prawa, przez pojęcie „prawo pracy” rozumie się przepisy kodeksu pracy oraz przepisy innych ustaw i aktów wykonawczych określające prawa i obowiązki pracowni- ków i pracodawców. Ponieważ przytoczona tutaj norma nie precyzuje, o jakie prawa i obowiązki chodzi, z argumentu lege non distinguente można wywodzić, że w rachubę wchodzą również prawa i obowiązki pracownika o charakterze procesowym13. Tekstualna wykładnia art. 9 § 1 k.p. w razie zajęcia przez doktrynę prawa pracy „ekspansywnego” stanowiska mogłaby stać się pretekstem do aneksji całej problematyki postępowania w sprawach z zakresu prawa pracy do zakresu przedmiotowego tej właśnie gałęzi prawa. Ze swej stro- ny pragnę jednak zaznaczyć, że dystansuję się od tak radykalnego zapa- trywania, gdyż szanuję samodzielność14 postępowania cywilnego tak jako gałęzi prawa, jak i jako dyscypliny naukowej. Stanowisko to wynika 11 Por. m.in. S. Włodyka, Pojęcie postępowania cywilnego..., s. 315; W. Siedlecki, Postę- powanie cywilne. Zarys wykładu, Warszawa 1977, s. 9–10. 12 Por. E. Chmielek, Źródła prawa pracy – zagadnienia hierarchii norm prawnych, ZNUJ 1980, z. 90, s. 18–19; W. Sanetra, Prawo pracy. Zarys wykładu, t. I, Białystok 1994, s. 20. 13 Implicite potwierdzenia dla takiej wykładni można doszukać się w art. 242 k.p., który stanowi, że pracownik może dochodzić swych roszczeń ze stosunku pracy na drodze sądowej. Ów przepis expressis verbis statuuje bowiem uprawnienia pracownicze w sferze procesowej. 14 Por. zwłaszcza M. Waligórski, Proces cywilny. Funkcja i struktura, Warszawa 1947, s. 11. 24 ROZDZIAŁ 1. POJĘCIE, MIEJSCE I PRZEDMIOT PROCESOWEGO... z uznania dla poglądu, że obejmowanie procedur przedmiotem prawa materialnego prowadzi do likwidacji postępowania cywilnego jako od- rębnej i w pełni autonomicznej gałęzi prawa15. Porównując na płaszczyźnie logicznej relację zachodzącą między art. 1 k.p.c. a art. 9 § 1 k.p., można stwierdzić, że zachodzi między nimi stosunek krzyżowania. Jak się wydaje, wspólną część stanowią tu normy regulujące mechanizmy ochrony prawnej w indywidualnych sporach pracy. W tym kontekście całego problemu nie rozjaśniają również posta- nowienia art. 262 § 2 k.p. Ów przepis nie może stać się narzędziem deli- mitacyjnym rozdzielającym normy między postępowanie cywilne i pra- wo pracy, ponieważ ma on wyraźnie charakter odsyłający. Mamy tu bo- wiem do czynienia z typowym odesłaniem systemowym pierwszego stopnia. Z tego też względu interpretacja tego przepisu poprzez wnios- kowanie a contrario w sposób zadowalający nie rozwiązuje zagadnienia, gdyż pozostawia postępowanie polubowne przed komisjami pojedna- wczymi w zakresie przedmiotowym prawa pracy, podczas gdy według konwencji przyjętej w doktrynie postępowania cywilnego odpowiada ono wszelkim cechom tzw. pozasądowego postępowania cywilnego. Z przedstawionych wyżej ustaleń nader jednoznacznie wynika, że zarówno na płaszczyźnie doktrynalnej, jak i normatywnej rozstrzygnięcie zagadnienia, do której dyscypliny prawa – czy do postępowania cywil- nego, czy też prawa pracy – należy problematyka ochrony prawnej w sto- sunkach pracy, w sposób bezdyskusyjny i definitywny nie jest możliwe. Konstatacja ta wynika z faktu, że świat norm jest w swej istocie nierozer- walną całością, sztucznie tylko podzieloną na mniejsze części16. Stąd też w tym wypadku jego precyzyjny i logicznie spójny podział jest poważnie utrudniony17. Mając na uwadze powyższe ustalenia, stoję na stanowisku18, że efektywna naukowo droga badań zagadnień normatywnych odnoszą- cych się do mechanizmów sprawowania ochrony prawnej w sprawach z zakresu prawa pracy wiedzie nie poprzez spory o przynależność, tj. do której z dwóch konkurujących ze sobą dyscyplin naukowych tematyka ta należy, lecz poprzez jej kompleksową analizę tak od strony proceduralnej, jak i materialnoprawnej. Nie ulega bowiem wątpliwości, że swoistego ro- 15 Por. K. Korzan, Znaczenie jedności postępowania cywilnego dla gwarancji praworząd- ności, PiP 1981, z. 6, s. 68. 16 Według K. Ajdukiewicza (Logika pragmatyczna, Warszawa 1975, s. 50) żaden po- dział nie jest bezwzględne naturalny. Przymiot „naturalność” może przysługiwać podzia- łowi tylko w odniesieniu do pewnego punktu widzenia. 17 Tego rodzaju pogląd zdaje się reprezentować Z. Ziembiński. Zob. Z. Ziembiński, Problemy podstawowe prawoznawstwa, Warszawa 1980, s. 13. 18 Por. S. Włodyka, Pojęcie postępowania cywi
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

System prawa pracy. TOM VI. Procesowe prawo pracy
Autor:
, ,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: