Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00087 006860 11257640 na godz. na dobę w sumie
Systemy ostrzegania przedsiębiorstw przed ryzykiem upadłości - ebook/pdf
Systemy ostrzegania przedsiębiorstw przed ryzykiem upadłości - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-4636-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> biznes >> ekonomia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Zagadnienie upadłości przedsiębiorstw jest bardzo ważne z punktu widzenia zarówno teorii ekonomii, jak i praktyki gospodarczej. Obecny ogólnoświatowy kryzys finansowy dowiódł, że nawet najlepsze międzynarodowe koncerny powinny nieustannie monitorować sytuację finansową swoją, jak i firm, z którymi współpracują. Proces globalizacji doprowadził do powstania skomplikowanej sieci zależności w otoczeniu przedsiębiorstw. W warunkach gospodarki rynkowej oznacza to wzrost złożoności i niepewności zjawisk wpływających na kondycję finansowo-ekonomiczną jednostek gospodarczych. Żadne przedsiębiorstwo, nawet w okresie prosperity, nie może być pewne swojej przyszłości. Niniejsza książka, będąca wynikiem dziesięcioletnich badań własnych autora nad tym zagadnieniem, powinna się więc spotkać z zainteresowaniem nie tylko studentów i naukowców z dziedziny nauk ekonomicznych, ale także praktyków biznesu. Zawarte w niej informacje mogą być wykorzystane w praktyce w kilku aspektach: wczesnego ostrzegania przed pogarszaniem się sytuacji finansowej badanej firmy, oceny wypłacalności kontrahentów, oceny ryzyka kredytowego przez instytucje finansowe, oceny realizacji planów finansowo-ekonomicznych w firmie, oceny ryzyka zakupu akcji spółki przez inwestorów indywidualnych i instytucjonalnych na warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych. Dzięki całościowemu przedstawieniu problemu upadłości firm i zaprezentowaniu zupełnie nowego systemu wczesnego ostrzegania, opartego na podstawach makro- i mikroekonomicznych, publikacja ta będzie stanowić ważny wkład w lepsze zrozumienie tego zjawiska, występującego właściwie od zawsze w dziedzinie ekonomii.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

M. Moszoro W. Więcław PARTNERSTWO PUBLICZNO-PRYWATNE W SFERZE UŻYTECZNOŚCI PUBLICZNEJ KONSOLIDACJA SPRAWOZDAŃ FINANSOWYCH I ROZLICZANIE POŁĄCZEŃ W ŚWIETLE MSSF/MSR S. Koc, T. Waślicki ZAKŁADOWY PLAN KONT DLA SPÓŁEK PRAWA HANDLOWEGO G.K. Świderska (red.) WZORCOWY PLAN KONT z komentarzem do ustawy o rachunkowości i Międzynarodowych Standardów Rachunkowości M. Osikowicz B. Niedbała B. Nita RACHUNKOWOŚĆ MAŁYCH FIRM WEDŁUG WYMOGÓW FUNDUSZY UNIJNYCH CONTROLLING W PRZEDSIĘBIORSTWIE ZARZĄDZANYM PRZEZ PROJEKTY RACHUNKOWOŚĆ W ZARZĄDZANIU STRATEGICZNYM PRZEDSIĘBIORSTWEM E. Nowak i B. Nita (red.) BUDŻETOWANIE W PRZEDSIĘBIORSTWIE Organizacja, procedury, zastosowanie E. Nowak (red.) STRATEGICZNE ZARZĄDZANIE KOSZTAMI D. Wędzki D. Wędzki A. M. Kliber L. Borowiec E.R. Yescombe E.R. Yescombe ANALIZA WSKAŹNIKOWA SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO STRATEGIE PŁYNNOŚCI FINANSOWEJ PRZEDSIĘBIORSTWA Przepływy pieniężne a wartość dla właścicieli STOPY PROCENTOWE I KURSY WALUTOWE Zależności i powiązania w gospodarkach środkowoeuropejskich CONTROLLING W REALIZACJI USŁUG PUBLICZNYCH GMINY PARTNERSTWO PUBLICZNO-PRYWATNE Zasady zarządzania i finansowania PROJECT FINANCE Wybrane elementy finansowania strukturalnego Pełna oferta wydawnicza jest dostępna na stronie www.profinfo.pl (cid:50)(cid:69)(cid:67)(cid:69)(cid:78)(cid:90)(cid:69)(cid:78)(cid:67)(cid:73) (cid:36)(cid:82)(cid:0)(cid:72)(cid:65)(cid:66)(cid:14)(cid:0)(cid:36)(cid:65)(cid:82)(cid:73)(cid:85)(cid:83)(cid:90)(cid:0)(cid:58)(cid:65)(cid:82)(cid:90)(cid:69)(cid:67)(cid:75)(cid:73)(cid:12)(cid:0)(cid:80)(cid:82)(cid:79)(cid:70)(cid:69)(cid:83)(cid:79)(cid:82)(cid:0)(cid:53)(cid:78)(cid:73)(cid:87)(cid:69)(cid:82)(cid:83)(cid:89)(cid:84)(cid:69)(cid:84)(cid:85)(cid:0)(cid:51)(cid:90)(cid:67)(cid:90)(cid:69)(cid:67)(cid:73)(cid:206)(cid:83)(cid:75)(cid:73)(cid:69)(cid:71)(cid:79)(cid:0) (cid:48)(cid:82)(cid:79)(cid:70)(cid:14)(cid:0)(cid:68)(cid:82)(cid:0)(cid:72)(cid:65)(cid:66)(cid:14)(cid:0)(cid:38)(cid:82)(cid:65)(cid:78)(cid:67)(cid:73)(cid:83)(cid:90)(cid:69)(cid:75)(cid:0)(cid:34)(cid:144)(cid:65)(cid:87)(cid:65)(cid:84)(cid:12)(cid:0)(cid:48)(cid:79)(cid:76)(cid:73)(cid:84)(cid:69)(cid:67)(cid:72)(cid:78)(cid:73)(cid:75)(cid:65)(cid:0)(cid:39)(cid:68)(cid:65)(cid:206)(cid:83)(cid:75)(cid:65) (cid:48)(cid:82)(cid:79)(cid:74)(cid:69)(cid:75)(cid:84)(cid:0)(cid:71)(cid:82)(cid:65)(cid:70)(cid:73)(cid:67)(cid:90)(cid:78)(cid:89)(cid:0)(cid:79)(cid:75)(cid:144)(cid:65)(cid:68)(cid:75)(cid:73)(cid:0)(cid:73)(cid:0)(cid:90)(cid:68)(cid:74)(cid:199)(cid:67)(cid:73)(cid:69) (cid:34)(cid:65)(cid:82)(cid:66)(cid:65)(cid:82)(cid:65)(cid:0)(cid:55)(cid:73)(cid:68)(cid:144)(cid:65)(cid:75) (cid:55)(cid:89)(cid:68)(cid:65)(cid:87)(cid:67)(cid:65) (cid:45)(cid:73)(cid:67)(cid:72)(cid:65)(cid:144)(cid:0)(cid:43)(cid:82)(cid:65)(cid:87)(cid:67)(cid:90)(cid:89)(cid:75) (cid:50)(cid:69)(cid:68)(cid:65)(cid:75)(cid:84)(cid:79)(cid:82) (cid:45)(cid:65)(cid:82)(cid:67)(cid:73)(cid:78)(cid:0)(cid:39)(cid:82)(cid:65)(cid:66)(cid:83)(cid:75)(cid:73) (cid:50)(cid:69)(cid:68)(cid:65)(cid:75)(cid:67)(cid:74)(cid:65)(cid:12)(cid:0)(cid:75)(cid:79)(cid:82)(cid:69)(cid:75)(cid:84)(cid:65)(cid:0)(cid:73)(cid:0)(cid:144)(cid:65)(cid:77)(cid:65)(cid:78)(cid:73)(cid:69) (cid:87)(cid:87)(cid:87)(cid:14)(cid:87)(cid:89)(cid:68)(cid:65)(cid:87)(cid:78)(cid:73)(cid:67)(cid:84)(cid:87)(cid:79)(cid:74)(cid:65)(cid:75)(cid:14)(cid:80)(cid:76) (cid:134)(cid:0)(cid:35)(cid:79)(cid:80)(cid:89)(cid:82)(cid:73)(cid:71)(cid:72)(cid:84)(cid:0)(cid:66)(cid:89)(cid:0)(cid:55)(cid:79)(cid:76)(cid:84)(cid:69)(cid:82)(cid:83)(cid:0)(cid:43)(cid:76)(cid:85)(cid:87)(cid:69)(cid:82)(cid:0)(cid:48)(cid:79)(cid:76)(cid:83)(cid:75)(cid:65)(cid:0)(cid:51)(cid:80)(cid:14)(cid:0)(cid:90)(cid:0)(cid:79)(cid:14)(cid:79)(cid:14)(cid:0)(cid:18)(cid:16)(cid:17)(cid:16) (cid:33)(cid:76)(cid:76)(cid:0)(cid:82)(cid:73)(cid:71)(cid:72)(cid:84)(cid:83)(cid:0)(cid:82)(cid:69)(cid:83)(cid:69)(cid:82)(cid:86)(cid:69)(cid:68)(cid:14) (cid:41)(cid:51)(cid:34)(cid:46)(cid:0)(cid:25)(cid:23)(cid:24)(cid:13)(cid:24)(cid:19)(cid:13)(cid:23)(cid:21)(cid:18)(cid:22)(cid:13)(cid:23)(cid:19)(cid:21)(cid:13)(cid:24) (cid:55)(cid:89)(cid:68)(cid:65)(cid:78)(cid:69)(cid:0)(cid:80)(cid:82)(cid:90)(cid:69)(cid:90)(cid:26) (cid:55)(cid:79)(cid:76)(cid:84)(cid:69)(cid:82)(cid:83)(cid:0)(cid:43)(cid:76)(cid:85)(cid:87)(cid:69)(cid:82)(cid:0)(cid:48)(cid:79)(cid:76)(cid:83)(cid:75)(cid:65)(cid:0)(cid:51)(cid:80)(cid:14)(cid:0)(cid:90)(cid:0)(cid:79)(cid:14)(cid:79)(cid:14) (cid:50)(cid:69)(cid:68)(cid:65)(cid:75)(cid:67)(cid:74)(cid:65)(cid:0)(cid:43)(cid:83)(cid:73)(cid:150)(cid:156)(cid:69)(cid:75) (cid:16)(cid:17)(cid:13)(cid:18)(cid:19)(cid:17)(cid:0)(cid:55)(cid:65)(cid:82)(cid:83)(cid:90)(cid:65)(cid:87)(cid:65)(cid:12)(cid:0)(cid:85)(cid:76)(cid:14)(cid:0)(cid:48)(cid:144)(cid:79)(cid:67)(cid:75)(cid:65)(cid:0)(cid:21)(cid:65) (cid:84)(cid:69)(cid:76)(cid:14)(cid:0)(cid:18)(cid:18)(cid:0)(cid:21)(cid:19)(cid:21)(cid:0)(cid:24)(cid:16)(cid:0)(cid:16)(cid:16)(cid:0) (cid:19)(cid:17)(cid:13)(cid:17)(cid:21)(cid:22)(cid:0)(cid:43)(cid:82)(cid:65)(cid:75)(cid:208)(cid:87)(cid:12)(cid:0)(cid:85)(cid:76)(cid:14)(cid:0)(cid:58)(cid:65)(cid:67)(cid:73)(cid:83)(cid:90)(cid:69)(cid:0)(cid:23) (cid:84)(cid:69)(cid:76)(cid:14)(cid:0)(cid:17)(cid:18)(cid:0)(cid:22)(cid:19)(cid:16)(cid:0)(cid:20)(cid:22)(cid:0)(cid:16)(cid:16) (cid:69)(cid:13)(cid:77)(cid:65)(cid:73)(cid:76)(cid:26)(cid:0)(cid:75)(cid:83)(cid:73)(cid:65)(cid:90)(cid:75)(cid:73)(cid:32)(cid:87)(cid:79)(cid:76)(cid:84)(cid:69)(cid:82)(cid:83)(cid:75)(cid:76)(cid:85)(cid:87)(cid:69)(cid:82)(cid:14)(cid:80)(cid:76)(cid:0) (cid:87)(cid:87)(cid:87)(cid:14)(cid:87)(cid:79)(cid:76)(cid:84)(cid:69)(cid:82)(cid:83)(cid:75)(cid:76)(cid:85)(cid:87)(cid:69)(cid:82)(cid:14)(cid:80)(cid:76) (cid:43)(cid:83)(cid:73)(cid:199)(cid:71)(cid:65)(cid:82)(cid:78)(cid:73)(cid:65)(cid:0)(cid:73)(cid:78)(cid:84)(cid:69)(cid:82)(cid:78)(cid:69)(cid:84)(cid:79)(cid:87)(cid:65)(cid:26)(cid:0)(cid:87)(cid:87)(cid:87)(cid:14)(cid:80)(cid:82)(cid:79)(cid:70)(cid:73)(cid:78)(cid:70)(cid:79)(cid:14)(cid:80)(cid:76) Spis treści O autorze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 9 CZĘŚĆ 1. EKONOMICZNE ASPEKTY UPADŁOŚCI PRZEDSIĘBIORSTW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 Rozdział 1.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19 Rozdział 1.2. Charakterystyka zależności między fazami kryzysu, rodzajami upadłości a endogenicznymi i egzogenicznymi przyczynami upadłości przedsiębiorstw . . . . . . . . . . . . . . . 23 1.2.1. Zdefiniowanie pojęcia upadłości przedsiębiorstw . . . . . . 23 1.2.2. Charakterystyka podstawowych faz kryzysu w przedsiębiorstwie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25 1.2.3. Charakterystyka podstawowych typów upadłości firm . . . 29 1.2.4. Endogeniczne i egzogeniczne przyczyny upadłości przedsiębiorstw w zależności od fazy kryzysu i rodzaju upadłości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 35 Rozdział 1.3. Cechy „demograficzne” przedsiębiorstw a przyczyny upadłości firm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 Rozdział 1.4. Ryzyko upadłości przedsiębiorstw w gospodarce rynkowej . . . . 62 1.4.1. Zdefiniowanie ryzyka upadłości firm . . . . . . . . . . . . . 62 1.4.2. Klasy ryzyka upadłości firm – rating . . . . . . . . . . . . . 77 Rozdział 1.5. Koncepcyjny model upadłości przedsiębiorstw . . . . . . . . . . . 80 CZĘŚĆ 2. METODOLOGIA PROGNOZOWANIA SYTUACJI EKONOMICZNO-FINANSOWEJ FIRM . . . . . . . . . . . . . 85 Rozdział 2.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87 Rozdział 2.2. Klasyfikacja metod prognozowania upadłości przedsiębiorstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 91 6 Spis treści Rozdział 2.3. Rozdział 2.4. Krótka charakterystyka metodologii wybranych modeli Systematyzacja modeli prognozowania upadłości . . . . . . . . . 98 prognozowania upadłości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 Rozdział 2.5. Wady i ograniczenia wybranych metod prognozowania upadłości firm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 Rozdział 2.6. Propozycja systemu wczesnego ostrzegania przedsiębiorstw przed ryzykiem upadłości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 132 CZĘŚĆ 3. WIELOCZYNNIKOWY SYSTEM WCZESNEGO OSTRZEGANIA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 Rozdział 3.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 137 Rozdział 3.2. Założenia do badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 3.2.1. Dobór przedsiębiorstw do próby uczącej i testowej . . . . 139 3.2.2. Dobór zmiennych wejściowych do systemu oraz poszczególnych modeli . . . . . . . . . . . . . . . . . 141 3.2.3. Etapy badania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143 Rozdział 3.3. Modele prognozowania upadłości . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 3.3.1. Modele metod statystycznych . . . . . . . . . . . . . . . . 148 3.3.2. Modele miękkich technik obliczeniowych . . . . . . . . . 159 3.3.3. Analiza porównawcza wyników modeli prognozowania upadłości metod statystycznych oraz metod miękkich technik obliczeniowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179 Rozdział 3.4. System wczesnego ostrzegania przedsiębiorstw przed zagrożeniem upadłością . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182 3.4.1. Funkcje ryzyka upadłości firm w ujęciu makroekonomicznym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 182 3.4.2. Prognozowanie kursu walutowego PLN/USD . . . . . . . 184 3.4.3. Wieloczynnikowy system wczesnego ostrzegania . . . . . 187 Wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199 Załącznik 1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 203 Załącznik 2 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 204 Załącznik 3 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 209 Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 215 Indeks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 229 O autorze Tomasz Korol – doktor nauk ekonomicznych (absolwent Wydziału Zarzą- dzania i Ekonomii Politechniki Gdańskiej i University of Applied Sciences Stralsund w Niemczech), autor ponad 30 artykułów oraz współautor kilku monografii z zakresu prognozowania upadłości firm. Specjalizuje się w pro- gnozowaniu sytuacji finansowej firm przy wykorzystaniu innowacyjnych me- tod analizy ekonomicznej (logika rozmyta, sztuczne sieci neuronowe, drzewa decyzyjne etc.). Od 2001 roku wykładowca ekonomii i finansów na Wydziale Zarządzania i Ekonomii Politechniki Gdańskiej. W latach 2002–2007 wykładał również finan- se międzynarodowe w University of Applied Sciences Stralsund w Niemczech. W latach 2008–2009 był zatrudniony na stanowisku profesora nadzwyczajnego w Tecnologico de Monterrey w Meksyku, gdzie wykładał przedmioty związane z szeroko pojętymi finansami przedsiębiorstw. Strona internetowa: www.zie.pg.gda.pl/tkorol Wstęp Zagadnienie upadłości przedsiębiorstw jest bardzo ważne z punktu widzenia zarówno teorii ekonomii, jak i praktyki gospodarczej. Obecny ogólnoświatowy kryzys finansowy dowiódł, że nawet najlepsze międzynarodowe koncerny po- winny nieustannie monitorować sytuację finansową swoją oraz firm, z którymi współpracują. Proces globalizacji doprowadził do powstania skomplikowanej sieci zależności w otoczeniu przedsiębiorstw. W warunkach gospodarki rynkowej oznacza to wzrost złożoności i niepewności zjawisk wpływających na kondycję finansowo-ekonomiczną jednostek gospodarczych. Żadne przedsiębiorstwo, nawet w okresie prosperity, nie może być pewne swojej przyszłości. Autor ma więc nadzieję, że tematyka niniejszej książki spotka się z zainteresowaniem nie tylko studentów i naukowców z dziedziny nauk ekonomicznych, ale także praktyków biznesu. Zawarte w niej informacje mogą być wykorzystane w prak- tyce w kilku aspektach: • wczesnego ostrzegania przed pogarszaniem się sytuacji finansowej badanej firmy, • oceny wypłacalności kontrahentów, • oceny ryzyka kredytowego przez instytucje finansowe, • oceny realizacji planów finansowo-ekonomicznych w firmie, • oceny ryzyka zakupu akcji spółki przez inwestorów indywidualnych i insty- tucjonalnych na warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych. Książka została podzielona na trzy części. Autor starał się nie poruszać zagadnień dotyczących upadłości przedsiębiorstw, które zostały już omówione w literaturze przedmiotu, skupiając się na elementach dotychczas pomijanych lub nierozwiązanych. I tak, w części pierwszej przedstawiono ocenę przyczyn upadłości firm ze względu nie tylko na źródło (zewnętrzne lub wewnętrzne) przyczyn kłopotów finansowych przedsiębiorstwa, ale także na etap kryzysu, w jakim się ono znajduje, cechy „demograficzne” organizacji i rodzaj upadłości. 10 Wstęp Zdefiniowano również czynniki wpływające na ryzyko upadłości firm. Autor uznał, że tylko dokładna znajomość przyczyn pojawiania się kryzysu w przed- siębiorstwach oraz wcześniejszych symptomów zwiastujących zagrożenie orga- nizacji upadkiem może być miarodajną podstawą skonstruowania całościowego systemu prognozowania upadłości firmy. Systemu, którego zadaniem nie byłoby przewidywanie samego tylko skutku1, czyli kryzysu finansowego w jednostkach gospodarczych, lecz również jego przyczyn. Część pierwszą niniejszej książki kończy prezentacja teoretycznego, koncep- cyjnego modelu upadłości firm, przedstawiającego schemat, który jest próbą wyjaśnienia, dlaczego przedsiębiorstwa zakładające cel osiągnięcia wzrostu lub rozwoju upadają. Dotychczas problematyka upadłości podmiotów gospodar- czych nie doczekała się zwartej, całościowej teorii. Upadłości przedsiębiorstw nie stanowią głównego elementu żadnego ze znanych nurtów teorii ekonomii. W literaturze ekonomicznej wyróżnia się wiele modeli wzrostu lub rozwoju firm, wciąż jednak brakuje teoretycznych modeli opisujących czynniki wpływające na upadłość organizacji. Przedstawiony model pozwoli umiejscowić zjawisko upadłości przedsiębiorstw w dziedzinie ekonomii. Część druga niniejszej książki została poświęcona metodologii prognozo- wania sytuacji ekonomiczno-finansowej firm. W tym miejscu należy podkreślić, że zarówno w Polsce, jak i na świecie wydano niewiele zwartych opracowań poświęconych zagadnieniu upadłości przedsiębiorstw. Na polskim rynku wy- dawniczym dopiero pod koniec lat dziewięćdziesiątych XX wieku pojawiła się pierwsza książka dotycząca prognozowania upadłości firm2. W latach 2000–2008 ukazało się drukiem zaledwie kilka prac omawiających ekonomiczne aspekty bankructwa przedsiębiorstw w Polsce3. Z drugiej strony, mimo ubogiej literatury 1 Założenia spotykanych w literaturze przedmiotu modeli prognozowania upadłości firm są oparte na przewidywaniu wyłącznie upadłości na podstawie różnych wskaźników finansowych, bez prognozowania przyczyn pogarszających się wskaźników ekonomicznych. 2 Była to książka D. Hadasik, Upadłość przedsiębiorstw w Polsce i metody jej prognozowania, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, Poznań 1998. 3 Między innymi: Upadłość przedsiębiorstw w Polsce w latach 1990–2003 – teoria i prakty- ka, red. D. Appenzeller, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, Poznań 2004; T. Korol, B. Prusak, Upadłość przedsiębiorstw a wykorzystanie sztucznej inteligencji, CeDeWu, Warszawa 2005; Bankructwa przedsiębiorstw – wybrane aspekty instytucjonalne, red. nauk. E. Mączyńska, Wydawnictwo Szkoły Głównej Handlowej, Warszawa 2008; Ekonomiczne aspekty upadłości przedsiębiorstw w Polsce, red. nauk. E. Mączyńska, „Materiały i Prace Instytutu Funk- cjonowania Gospodarki Narodowej”, t. XCII, Warszawa 2005; B. Prusak, Nowoczesne metody prognozowania zagrożenia finansowego przedsiębiorstw, Difin, Warszawa 2005; S. Sudoł, M. Ma- tuszak, Przyczyny rozwoju i upadku polskich przedsiębiorstw przemysłowych w okresie transforma- cji ustrojowej 1990–1998, Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Toruń 2002; M. Zaleska, Identyfikacja ryzyka upadłości przedsiębiorstwa i banku – systemy wczesnego ostrzegania, Difin, Warszawa 2002. Z kolei w literaturze światowej do pionierskich prac należy zaliczyć książki: E. Altman, Corporate Financial Distress, John Wiley Sons, New York 1993 Wstęp 11 przedmiotu jesteśmy jednocześnie świadkami bardzo intensywnego rozwoju ba- dań nad modelami prognozowania upadku firm. W ciągu ostatnich dwudziestu lat opublikowano na ten temat na świecie liczne artykuły. Można nawet wysunąć tezę, że rozwój modeli prognozowania upadłości firm w literaturze przedmiotu był wręcz zbyt intensywny. Bardzo często jednak kolejni badacze nie wnosili wiele nowego w rozwój poszczególnych technik prognozowania tego zjawiska, doko- nując jedynie nieznacznych przekształceń istniejących modeli. Doprowadziło to do namnożenia się koncepcji, które są w istocie jedynie pochodną wcześniejszych modeli. Nie rozwiązano przez to zagadnień bardzo ważnych dla procesu prze- widywania bankructwa firm z odpowiednim wyprzedzeniem w czasie. Dlatego też w drugiej części niniejszej książki autor przeprowadził próbę systematyzacji modeli prognozowania upadłości opracowanych na świecie w latach 1960–2008, co powinno pozwolić uporządkować dotychczasowe osiągnięcia w zakresie róż- nych technik prognozowania bankructwa przedsiębiorstw. Dodatkowo autor przedstawił w tej części kierunki rozwoju technik badaw- czych, rozpoczynając od metod statystycznych, czyli modeli wielowymiarowej analizy dyskryminacyjnej, modeli logitowych i probitowych, modeli drzew decy- zyjnych, kończąc zaś na metodach miękkich technik obliczeniowych, a więc mo- delach sztucznych sieci neuronowych (sieci rekurencyjnej, sieci wielowarstwowej jednokierunkowej, sieci samoorganizujących się map – SOM), modelach logiki rozmytej, modelach z algorytmami genetycznymi, modelach wektorów nośnych. Dostępna literatura przedmiotu traktuje wybiórczo sposoby prognozowania, przedstawiając opracowane dotychczas modele tylko z jednej grupy metod prognozowania lub najwyżej z kilku takich grup, pomijając modele pozostałych metod przewidywania bankructwa firm. W dalszych rozważaniach podjętych w tej części książki podkreślono również różnicę między terminami „model” a „system” z punktu widzenia prognozowania upadłości przedsiębiorstw. Drugą część niniejszej książki kończy przedstawienie opracowanej przez autora koncepcji systemu wczesnego ostrzegania przedsiębiorstw przed za- grożeniem upadłością. Należy zaznaczyć, że jest to ważny krok naprzód, dotąd bowiem modele prognozowania charakteryzowały się w większości wypadków wykorzystaniem samych tylko wskaźników ekonomicznych firm. W nielicznych modelach zostały wykorzystane w wąskim zakresie inne zmienne nieekono- miczne. Zaproponowany przez autora system wczesnego ostrzegania jest całościowym ujęciem przedsiębiorstwa w jego otoczeniu. Nie można przecież zapominać, że każda firma działa w makro- i mikrootoczeniu. Dostępne w li- teraturze modele zazwyczaj pomijają ten prosty, choć bardzo istotny element. [wydanie pierwsze], poświęconą prognozowaniu upadłości firm, oraz J. Argenti, Corporate Col- lapse – The Causes and Symptoms, McGraw-Hill, London 1976, opisującą przyczyny i symptomy bankructwa przedsiębiorstw. 12 Wstęp Wykorzystanie samych tylko wskaźników finansowych firm zmusza do skon- centrowania się na wnętrzu badanego przedsiębiorstwa i rezygnacji z ujęcia wpływu poszczególnych elementów otoczenia, w jakim ona działa w procesie prognozowania sytuacji ekonomicznej firmy. Tym samym modele te są mo- delami prognozowania skutku, nie zaś modelami przyczynowo-skutkowymi. Obecnie takie podejście wydaje się mocno przestarzałe. Nawet firmy lokalne, niezajmujące się eksportem lub importem surowców do produkcji czy też go- towych wyrobów, działają w sieci wzajemnych zależności. Autor ma nadzieję, że opracowany przez niego system przyczynowo-skutkowy wytyczy nowe kie- runki prognozowania upadłości przedsiębiorstw. W trzeciej (empirycznej) części niniejszej książki na podstawie opracowanej populacji 185 spółek akcyjnych notowanych na warszawskiej Giełdzie Papierów Wartościowych opracowano i przetestowano 72 różne modele prognozowania upadłości spółek. W tym miejscu należy podkreślić, że w literaturze przedmiotu jest to pionierskie zastosowanie weryfikacji skuteczności modeli opracowa- nych na takiej samej próbie uczącej przy wykorzystaniu szerokiego wachlarza technik prognozowania i ich przetestowania na takiej samej próbie testowej4. Do tej pory – mimo istnienia opracowanych przez naukowców licznych mo- deli prognozowania upadłości przedsiębiorstw – nie próbowano zweryfikować skuteczności tych modeli na tle innych modeli z grupy metod statystycznych czy też miękkich technik obliczeniowych, ani tym bardziej obu jednocześnie, na podstawie tej samej populacji spółek. Porównywano jedynie ich skuteczność ze skutecznością modeli opracowanych przez innych naukowców na odmiennej populacji firm lub ograniczano się do porównań w ramach jednej z metod, na przykład modeli analizy dyskryminacyjnej (najbardziej popularnej w Polsce). Weryfikacja skuteczności modeli opracowanych przy wykorzystaniu czternastu różnych metod prognozowania na takiej samej próbie badawczej pozwoli po raz pierwszy uzyskać pełny obraz i wskazać najskuteczniejsze techniki przewidy- wania upadłości firm. Wnioski z trzech części niniejszej książki umożliwiły autorowi opracowanie wieloczynnikowego systemu wczesnego ostrzegania przedsiębiorstw przed zagrożeniem upadłością. Rdzeniem tego systemu był model oparty na wyko- rzystaniu innowacyjnej metody – logiki rozmytej. W Polsce była to pierwsza próba zastosowania logiki rozmytej w prognozowaniu upadłości firm, a sama idea użycia tak rozbudowanego systemu wczesnego ostrzegania firm jest nowa w literaturze światowej. Warto również zwrócić uwagę, że system ten ma cha- rakter „otwartej aplikacji”, co oznacza, że można swobodnie modyfikować jego strukturę (na przykład kryteria, funkcje przynależności, używane zmienne), w przeciwieństwie do standardowych modeli prognozowania, które są aplika- 4 Co jest istotne dla wiarygodności otrzymanych wyników. Wstęp 13 cjami „zamkniętymi” – chęć zmiany nawet tylko jednego parametru wiąże się z koniecznością ponownego oszacowania całego modelu. Podsumowanie celów badań podjętych w niniejszej książce, wraz z zależno- ściami występującymi między nimi, przedstawiono na ilustracji 1. Cel główny: Opracowanie wieloczynnikowego systemu wczesnego ostrzegania przedsiębiorstw przed ryzykiem upadłości Usystematyzowanie dotychczasowych osiągnięć i dotychczasowej wiedzy na temat metod prognozowania upadłości Opracowanie dwóch modeli „rdzeni” systemu Opracowanie modeli „satelitów” systemu Opracowanie modeli prognozowania przy wykorzystaniu szerokiego wachlarza metod Wyszczególnienie różnic między systemem a modelem prognozowania upadłości firm Weryfikacja skuteczności modeli poszczególnych metod prognozowania na podstawie takiej samej populacji firm Scharakteryzowanie przyczyn upadłości firm Opracowanie koncepcyjnego modelu upadłości Weryfikacja wpływu minimalizacji i maksymalizacji danych diagnostycznych na skuteczność modelu Opracowanie własne. Ilustracja 1. Cele badań wraz z zależnościami występującymi między nimi Niniejsza książka jest wynikiem dziesięcioletnich badań autora nad tym zagadnieniem. Ma on nadzieję, że dzięki całościowemu przedstawieniu pro- blemu upadłości firm i zaprogramowaniu zupełnie nowego systemu wczesnego 14 Wstęp ostrzegania, opartego na podstawach makro- i mikroekonomicznych, publikacja ta będzie stanowić ważny wkład w lepsze zrozumienie tego zjawiska, występują- cego właściwie od zawsze w dziedzinie ekonomii. O tym, jak ważna jest to kwestia, przekonuje opinia profesora E. Altmana5, według którego na świecie w 2004 ro- ku ponad 40 tysięcy osób pracowało w „sektorze upadłości”6. Upadłość firm traktuje on już nie jako zjawisko, ale jako odrębny, nowy rodzaj przemysłu – „przemysł upadłościowy”. Rząd wielkości aktywów (o łącznej sumie przeszło 100 miliardów dolarów amerykańskich) stu największych bankrutów7 w samych tylko Stanach Zjednoczonych w ciągu zaledwie trzech lat (2001–2003) wyda- je się potwierdzać słuszność takiego podejścia. Dodatkowo globalny kryzys finansowy, który rozpoczął się w drugiej połowie 2008 roku, spowodował, że znacznie wzrosło zagrożenie podmiotów gospodarczych na świecie. Według danych statystycznych międzynarodowej firmy Euler Hermes, liczba zagro- żonych upadłością przedsiębiorstw w Stanach Zjednoczonych zwiększyła się o 54 , w Hiszpanii aż o 118 , a w Wielkiej Brytanii o 56 8. Ogólny wzrost zagrożenia upadłością podmiotów gospodarczych na świecie sprawił, że coraz więcej menedżerów dostrzega konieczność zastosowania metod wczesnego ostrzegania firmy przed ryzykiem bankructwa. Statystyki dotyczące rozwoju zjawiska upadłości przedsiębiorstw w Polsce również potwierdzają jego znaczenie zarówno z punktu widzenia teorii ekonomii, jak i praktyki gospodarczej. Na ilustracji 2 przedstawiono liczbę wniosków upa- dłościowych złożonych w polskich sądach w latach 1991–2008 oraz wskaźnik natę- żenia upadłości9. Z przeprowadzonej analizy zjawiska upadłości w Polsce wynika, że wskaźnik natężenia upadłości przedsiębiorstw, podobnie jak bezwzględna liczba wniosków, wykazywał gwałtowną tendencję wzrostową w latach 1991–1993. Można stwierdzić, że był to najdotkliwszy okres w zakresie upadłości podmio- tów gospodarczych. Natężenie upadłości firm w gospodarce w tym czasie było najsilniejsze w całym procesie transformacji gospodarczej Polski. W 1995 roku wartość wskaźnika natężenia upadłości obniżyła się do poziomu niższego niż w roku wyjściowym. Tendencja spadkowa wskaźnika natężenia utrzymała się 5 Profesor Edward I. Altman – pionier w wykorzystaniu wielowymiarowej analizy dyskry- minacyjnej w prognozowaniu upadłości firm. Jego model, opracowany w 1968 roku w Stanach Zjednoczonych, jest najbardziej znanym modelem na świecie. 6 E. Altman, Corporate Financial Distress and Bankruptcy, John Wiley Sons, New York 2006, s. 7 [wydanie trzecie]. 7 Lista przykładowych przedsiębiorstw znajduje się w Załączniku 1. 8 Por. http://www.eulerhermes.pl/pl/pl/media/0907_eh_upadlosci_swiat.pdf/0907_eh_upadlo- sci_swiat.pdf [dostęp: 24 października 2009 roku]. 9 Wskaźnik ten to liczba wniosków upadłościowych przypadających na 10 tysięcy zarejestro- wanych podmiotów gospodarczych (z wyłączeniem osób fizycznych i indywidualnych gospo- darstw rolnych). Natężenie upadłości lepiej niż liczby bezwzględne pozwala ocenić skalę tego zjawiska z punktu widzenia zagrożenia przedsiębiorstw upadłościami. Wstęp 15 do 1998 roku. Zjawisko to było wynikiem, z jednej strony, zahamowania wzrostu liczby wniosków, z drugiej zaś strony – trwającego nadal szybkiego zwiększania się liczby podmiotów gospodarczych. Od 1999 roku ponownie byliśmy świadkami wzrostu zagrożenia upadłością firm. W 2005 roku złożono 10 990 wniosków, co stanowiło rekord w całym okresie transformacji gospodarczej Polski. Natężenie bankructw nie wzrosło tak silnie jak liczba wniosków, pozostając na poziomie 149–201 przedsiębiorstw na 10 tysięcy podmiotów gospodarczych. Oznacza to, że mimo wzrostu bezwzględnej liczby wniosków dotkliwość zjawiska upadłości była mniejsza niż w początkowym okresie transformacji, można było jednak dostrzec wyraźny trend wzrostowy. Od 2005 roku spadała liczba złożonych wniosków upadłościowych, zmniejszało się również natężenie upadłości. Na tę sytuację mogły oddziaływać dwa czynniki: przystąpienie Polski do Unii Euro- pejskiej, co pozytywnie wpłynęło na sytuację ekonomiczno-finansową polskich firm, oraz nowelizacja prawa upadłościowego10. 12000 10000 8000 6000 4000 2000 i ł h c y w o c ś o d a p u w ó k s o n w a b z c L i i 0 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 liczba wniosków 1250 3661 5249 4193 2992 2710 2368 2667 3149 4442 6448 6814 9841 1079410990 9749 7133 6854 natężenie 108 149 214 165 144 117 113 156 362 465 142 194 201 199 116 91 90 95 i ł c ś o d a p u e n e ż ę t a N i 500 450 400 350 300 250 200 150 100 50 0 Opracowanie własne na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego i Ministerstwa Sprawiedliwości. Ilustracja 2. Liczba wniosków upadłościowych w Polsce w latach 1991–2008 oraz natężenie upadłości przedsiębiorstw (liczba wniosków upadłościowych na 10 tysięcy przedsiębiorstw) 10 Nie przeprowadzono, co prawda, badań nad wpływem wprowadzenia tego prawa na liczbę upadłości, ale dokonano oceny efektywności uchwalonego postępowania naprawczego. Według P. Figury, postępowanie to jest wysoce nieefektywne ze względu na wygórowane wymagania formalne i finansowe (P. Figura, Postępowanie naprawcze – zamierzenia ustawodawcy a polska rzeczywistość, „Prace Naukowe Katedry Ekonomii i Zarządzania Przedsiębiorstwem”, t. III, Gdańsk 2004, s. 31–41). Tematykę problemów prawnych związanych ze zdolnością upadłościo- wą firm w nowym prawie upadłościowym poruszyła również J. Kruczalak-Jankowska, Wybrane problemy prawne związane ze zdolnością upadłościową w nowym prawie upadłościowym i napraw- czym, [w:] Upadłość przedsiębiorstw w Polsce w latach 1990–2003…, s. 187–195. 16 Wstęp Obecny światowy kryzys finansowy spowodował, że również w Polsce licz- ba upadłości znacznie wzrosła. Zgodnie z szacunkami firmy Euler Hermes, w 2009 roku w Polsce o 55 zwiększyła się liczba upadłych przedsiębiorstw11. Z kolei według czasopisma „Puls Biznesu”, ze względu na to, że postępowanie upadłościowe w polskim sądzie trwa nawet trzy lata, prawdziwa fala bankructw dotknie kraj dopiero w 2010 roku. Autor artykułu przewiduje nawet trzykrotny wzrost liczby upadłości w 2010 roku w porównaniu z 2009 rokiem12. Upadłość firm jest więc zagadnieniem istotnym, które występuje w gospo- darce nie tylko w okresie recesji – kryzys gospodarczy tylko je potęguje. Autor ma nadzieję, że niniejsza książka przyczyni się do zwiększenia świadomości menedżerów o konieczności wykorzystania systemów wczesnego ostrzegania jako jednego z elementów zarządzania przedsiębiorstwem. 11 Bankructwa firm – problem polskiej gospodarki – http://www.eulerhermes.pl/pl/pl/doku- menty/091021_eh_upadl_iiikw09.pdf/091021_eh_upadl_iiikw09.pdf [dostęp: 24 października 2009 roku]. 12 E. Twaróg, Plajt będzie trzy razy więcej, „Puls Biznesu”, 31 grudnia 2009 roku – http://www. pb.pl/2/a/2009/12/31/Plajt_bedzie_trzy_razy_wiecej [dostęp: 4 marca 2010 roku]. Część 1 Ekonomiczne aspekty upadłości przedsiębiorstw Przedstawiany zwykle problem sprowadza się do tego, jak kapitalizm zarzą- dza istniejącymi strukturami, podczas gdy tak naprawdę jest istotne, w jaki sposób kapitalizm tworzy te struktury, żeby je następnie zburzyć. Joseph Schumpeter Rozdział 1.1 Wprowadzenie W literaturze dotyczącej zjawiska upadłości przedsiębiorstw można dostrzec pewnego rodzaju paradoks: z jednej strony, jesteśmy świadkami intensywne- go rozwoju badań nad modelami prognozowania upadłości fim, z drugiej zaś strony – niewiele przeprowadzonych badań poświęcono zagadnieniu przyczyn utraty możliwości kontynuowania działalności gospodarczej przez przedsiębior- stwa. Dostępne wyniki badań z poszczególnych krajów są często szczątkowe lub ograniczają się do określonej grupy podmiotów gospodarczych (rozróż- nianych na przykład ze względu na ich wielkość lub region funkcjonowania). Aby otrzymać pełny obraz przyczyn tego zjawiska, należy przeanalizować literaturę z całego świata, tylko bowiem połączenie wyników poszczególnych zespołów z różnych krajów zagwarantuje uzyskanie całościowych wniosków na ten temat. Zrozumienie czynników bezpośrednio wywołujących kryzysy fi- nansowe w firmach – czy też mających pośrednio wpływ na upadłość jednostek gospodarczych – jest konieczne, żeby móc opracować wieloczynnikowy system wczesnego ostrzegania przed upadłością. Jest to system składający się z wielu modeli prognozowania zarówno poszczególnych obszarów badanej firmy, jak i otoczenia wpływającego na jej sytuację finansową. Autor niniejszej książki przestudiował literaturę poświęconą temu za- gadnieniu z krajów europejskich, z Ameryki Północnej i Południowej, Azji, Australii, a nawet Afryki, aby dokonać przeglądu typowych rodzajów i przy- czyn bankructwa firm oraz przedstawić propozycję koncepcyjnego modelu upadłości przedsiębiorstw, który uwzględnia wpływ poszczególnych czynników na upadek podmiotu gospodarczego. Warto w tym miejscu dodać, że na świe- cie prowadzi się badania głównie w obszarze opracowywania modeli wzrostu przedsiębiorstwa13. Autor nie znalazł w literaturze opisowego modelu upa- 13 Jedną z ostatnich propozycji modeli wzrostu dla sektora małych i średnich firm jest dyna- miczny model opisowy opracowany przez J. Wasilczuk, Wzrost małych i średnich przedsiębiorstw – aspekty teoretyczne i badania empiryczne, Wydawnictwo Politechniki Gdańskiej, Gdańsk 2005. 20 Część 1. Ekonomiczne aspekty upadłości przedsiębiorstw dłości firmy, który uwzględniałby całe spektrum czynników powodujących przejście organizacji ze ścieżki rozwoju na ścieżkę bankructwa14. Z przeprowadzonych przez autora badań literaturowych wynika, że charak- ter przyczyn upadłości firm nie zależy od regionu świata, w którym funkcjonuje przedsiębiorstwo. Można wysunąć ogólne wnioski dotyczące przyczyn upadłości podmiotów gospodarczych, łącząc wyniki poszczególnych badań w całość. Opisanie przyczyn upadłości przedsiębiorstw nie jest łatwe, ponieważ na upadek firm wpływa wiele nakładających się na siebie czynników. Ogólnie przyczyny upadłości można podzielić na dwie grupy. Pierwszą z nich stanowią przyczyny endogeniczne, tkwiące w samym przedsiębiorstwie. Ta grupa przyczyn jest szczególnie ważna, ponieważ przeciwdziałanie im leży w zasięgu możliwości poszczególnych podmiotów gospodarczych. Drugą grupę przyczyn upadłości stanowią przyczyny egzogeniczne. Są to czynniki kształtujące warunki funkcjo- nowania przedsiębiorstw w danej gospodarce. Firmy nie mają na nie żadnego wpływu i muszą się przystosowywać do reguł funkcjonowania gospodarki wyzna- czanych bez ich udziału. Nie ulega wątpliwości, że sytuacja makroekonomiczna wpływa na szanse przeżycia poszczególnych przedsiębiorstw. Zaprezentowany podział przyczyn upadłości jest najczęstszym kryterium stosowanym w literaturze przedmiotu do scharakteryzowania czynników, któ- re mogą doprowadzić do tego, że dotychczas „zdrowe” przedsiębiorstwo jest zmuszone zakończyć swoją działalność. Choć wszyscy autorzy badań są zgodni, że w praktyce nie można wskazać tylko jednego czynnika, który byłby w pełni odpowiedzialny za upadek firmy, to zdecydowana większość z nich w swoich opracowaniach rozpatruje osobno każdą z przyczyn. Tymczasem przyczyny te bardzo często nachodzą na siebie nie tylko w ramach jednej grupy przyczyn – endogenicznych czy egzogenicznych, ale także jednocześnie między tymi grupami. Autor niniejszej pracy zaproponował inne spojrzenie na przyczyny ban- kructwa firm. Przedstawił ich bardziej dogłębną analizę, opartą na charak- terze problemu badawczego rozpatrywanego ze względu nie tylko na źródło (zewnętrzne lub wewnętrzne) przyczyn problemów finansowych podmiotów gospodarczych, ale także na etap kryzysu, w jakim przedsiębiorstwo się znajdu- je, oraz charakterystykę „demograficzną” firmy, czyli jej wiek, rozmiar, rodzaj sektora, w którym działa, lokalizację. Czynniki te również mogą być źródłem siły albo słabości firmy, wpływającym na przetrwanie danego podmiotu gospo- darczego na rynku, który charakteryzuje się z dekady na dekadę coraz silniejszą 14 Opinię tę potwierdza wniosek wysunięty przez profesor E. Mączyńską o braku teorii ban- kructwa w literaturze – por. http://www.sgh.waw.pl/kolegia/knop/badaniastatutowe/upadlosci/ etap_II/ [dostęp: 25 października 2007 roku]. Wprowadzenie 21 globalizacją. W przeprowadzonej ocenie przyczyn upadku firm uwzględniono również typy upadłości15. Cechą wyróżniającą zaproponowanego podejścia jest to, że zakłada ono nachodzenie wymienionych czynników na siebie, nie rozpatrując każdego ele- mentu osobno. Parametry tej analizy zostały przedstawione na ilustracji 1.1. Opracowanie własne. Ilustracja 1.1. Źródła przyczyn upadłości i ich współzależności Kryzys finansowy w przedsiębiorstwie nie pojawia się nagle, z dnia na dzień, ale jest wynikiem kumulacji zignorowanych przez menedżerów wielu czynników oraz symptomów pogarszającej się przez dłuższy okres sytuacji ekonomicznej 15 W ekonomii wyróżnia się kilka podstawowych typów upadłości. Zostały one również przed- stawione w pierwszej części niniejszej książki. 22 Część 1. Ekonomiczne aspekty upadłości przedsiębiorstw w danej firmie i jej otoczeniu. W literaturze wyróżnia się od trzech do pięciu etapów kryzysu kończącego się upadłością firmy. W tej części książki autor przestudiuje zatem wpływ negatywnych czynników pochodzących z trzech źródeł – z makrootoczenia firmy, z mezootoczenia firmy i z samej firmy16 – na sytuację finansową przedsiębiorstwa w różnych fazach kryzysu. W każdej fazie kryzysu czynniki te mogą bowiem inaczej wpływać na organizację lub też wywoływać reakcje łańcuchowe. Oceniając przyczyny bankructwa, autor uwzględnił również rodzaj upadło- ści, gdyż każdy z przedstawionych czynników z różną intensywnością będzie oddziaływać na firmę w zależności od rodzaju upadłości. Dlatego też podczas omawiania przyczyn zostaną także przedstawione spotykane w praktyce cztery główne typy upadłości. Przy omawianiu zewnętrznych i wewnętrznych przyczyn upadłości nie może zabraknąć oceny ich wpływu na strukturę „demograficzną” przedsiębiorstwa. Makrootoczenie i mezootoczenie podmiotu gospodarczego w dużym stopniu definiują tę strukturę. Dodatkowo przy rozpatrywaniu przyczyn wewnętrznych (obszar wnętrza firmy) należy uwzględnić sprzężenie zwrotne (ilustracja 1.1)17. Na przykład wiek i rozmiar spółki mogą być źródłem niedostatecznej wiedzy lub doświadczenia jej kierownictwa. Podobnie rodzaj sektora, w jakim przedsiębior- stwo funkcjonuje, może być źródłem problemów wewnętrznych. Przykładem jest sektor e-commerce. Kadra pracująca w firmach działających w młodym, dy- namicznym, ale wciąż nierozpoznanym sektorze nie ma takiego doświadczenia czy też takich wzorców zarządzania jak pracownicy przedsiębiorstw działających w sektorach funkcjonujących od kilkudziesięciu lub kilkuset lat. Opisane w niniejszej książce podejście badawcze do oceny przyczyn upa- dłości firm – uwzględniające zależności oraz sprzężenia zwrotne między rodza- jami upadłości, fazą kryzysu, czynnikami „demograficznymi” przedsiębiorstwa a przyczynami wewnętrznymi i zewnętrznymi – jest pierwszym takim ujęciem analizy przyczyn upadłości firm w literaturze, całkowicie różniącym się od tra- dycyjnie spotykanych analiz tego zjawiska. 16 Na ilustracji 1.1. obszary te zostały oznaczone cyframi: I, II, III. 17 Na ilustracji 1.1. występujące sprzężenie zwrotne zaznaczono dwustronną strzałką. Rozdział 1.2 Charakterystyka zależności między fazami kryzysu, rodzajami upadłości a endogenicznymi i egzogenicznymi przyczynami upadłości przedsiębiorstw 1.2.1. Zdefiniowanie pojęcia upadłości przedsiębiorstw Z punktu widzenia metodologicznego zarówno analizy rodzajów, przyczyn i faz upadłości, jak i samego procesu prognozowania upadłości przedsiębiorstw ważne jest zdefiniowanie terminu „upadłość”. W literaturze są stosowane różne definicje. Najczęściej spotykaną interpretacją „upadłości” jest kryterium niewy- płacalności przedsiębiorstwa. Z. Dowgiełło przez niewypłacalność rozumie nie- możność wywiązywania się ze zobowiązań finansowych18. Jeśli przedsiębiorstwo nie jest w stanie honorować swoich wierzytelności krótkoterminowych, uważa się je za technicznie niewypłacalne19. Techniczna niewypłacalność wskazuje na brak płynności finansowej, ale nie decyduje jeszcze o bankructwie firmy. Brak zdolności płatniczej może mieć charakter czasowy, któremu można zaradzić przez odpowiednie działania kierownictwa podmiotu gospodarczego. Dopiero niewypłacalność przedsiębiorstwa stanowi podstawę rozpoczęcia procesu upa- dłości i likwidacji przedsiębiorstwa. E. Altman, światowy autorytet w zakresie problematyki bankructwa, stwierdza, że zgodnie z ustawodawstwem Stanów Zjednoczonych, niewypłacalność, rozumiana jako przyczyna bankructwa, jest stanem długotrwałym, w którym znajduje się firma, jeśli jej całkowite zadłużenie przekracza wartość wszystkich posiadanych aktywów20. 18 Z. Dowgiełło, Słownik ekonomiczny przedsiębiorcy, Znicz, Szczecin 1996, s. 143. 19 J. Rutkowska, Zdolność płatnicza w prognozowaniu upadku przedsiębiorstwa, „Zeszyty Na- ukowe Akademii Ekonomicznej w Krakowie” 2001, nr 550, s. 167. 20 E. Altman, Corporate Financial Distress…, s. 6.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Systemy ostrzegania przedsiębiorstw przed ryzykiem upadłości
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: