Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00052 009135 10485386 na godz. na dobę w sumie
Sześć myślowych kapeluszy - książka R
Sześć myślowych kapeluszy - książka
Autor: Liczba stron: 272
Wydawca: Sensus Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-246-1383-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia >> psychologia duszy i umysłu
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Myśl samodzielnie!

Gotowi do biegu? Czas start! Tak wygląda myślenie, jakie znamy na co dzień. Ktoś daje Ci zadanie, a Ty je wykonujesz. Nie rozglądasz się na boki, tylko biegniesz naprzód: wprost do celu. Tak było w szkole i tak jest w pracy. Tymczasem jednostki naprawdę myślące to te, które układają zadania dla innych. Musisz myśleć, żeby rozwiązać test na IQ, ale jak myśli ten, kto go układa? Pomyśl o tym.

To książka o tym, jak uwolnić umysł od sztampowego myślenia. O tym, jak świadomie przestawiać się na różne tryby rozumowania: krytyczne ocenianie, tworzenie pomysłów, analizowanie, dedukowanie, szukanie alternatyw. Edward de Bono, autor znanej dziś koncepcji myślenia lateralnego, otworzy Twój umysł na sześć torów-kapeluszy myślowych:

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Recenzje na blogach:

clevera.blox.pl Sześć myślowych kapeluszy – Edward de Bono

Darmowy fragment publikacji:

Sze(cid:156)(cid:230) kapeluszy my(cid:156)lowych Autor: Edward De Bono T‡umaczenie: Joanna Krzemieæ-Rusche ISBN: 978-83-246-1383-0 Tytu‡ orygina‡u: Six Thinking Hats Format: 122x194, stron: 272 My(cid:156)l samodzielnie! (cid:149) Jak wyrzuci(cid:230) z g‡owy przeszkody w my(cid:156)leniu? (cid:149) Jak by(cid:230) systematycznie kreatywnym? (cid:149) Jak korzysta(cid:230) z przewagi koncepcyjnej w ka¿dym aspekcie ¿ycia? Gotowi do biegu? Czas start! Tak wygl„da my(cid:156)lenie, jakie znamy na co dzieæ. Kto(cid:156) daje Ci zadanie, a Ty je wykonujesz. Nie rozgl„dasz siŒ na boki, tylko biegniesz naprz(cid:243)d: wprost do celu. Tak by‡o w szkole i tak jest w pracy. Tymczasem jednostki naprawdŒ my(cid:156)l„ce to te, kt(cid:243)re uk‡adaj„ zadania dla innych. Musisz my(cid:156)le(cid:230), ¿eby rozwi„za(cid:230) test na IQ, ale jak my(cid:156)li ten, kto go uk‡ada? Pomy(cid:156)l o tym. To ksi„¿ka o tym, jak uwolni(cid:230) umys‡ od sztampowego my(cid:156)lenia. O tym, jak (cid:156)wiadomie przestawia(cid:230) siŒ na r(cid:243)¿ne tryby rozumowania: krytyczne ocenianie, tworzenie pomys‡(cid:243)w, analizowanie, dedukowanie, szukanie alternatyw. Edward de Bono, autor znanej dzi(cid:156) koncepcji my(cid:156)lenia lateralnego, otworzy Tw(cid:243)j umys‡ na sze(cid:156)(cid:230) tor(cid:243)w-kapeluszy my(cid:156)lowych: (cid:149) bia‡y kapelusz (cid:150) wi„zanie fakt(cid:243)w i liczb, (cid:149) czerwony kapelusz (cid:150) korzystanie z intuicji, (cid:149) czarny kapelusz (cid:150) obiektywna krytyka, (cid:149) ¿(cid:243)‡ty kapelusz (cid:150) logiczne konstruowanie, (cid:149) zielony kapelusz (cid:150) my(cid:156)lenie kreatywne i lateralne, (cid:149) niebieski kapelusz (cid:150) szerokie spojrzenie na problem. Spis treści O autorze 7 Przedmowa 11 1 Odgrywanie ról: Jeśli będziesz odgrywać rolę myśliciela, to się nim staniesz 15 2 Wkładanie kapelusza: Proces bardzo świadomy 18 3 Intencja a wykonanie 28 4 Odgrywanie ról: Wyślij swoje ego na wakacje 34 5 Melancholia i inne fluidy 39 6 Po co nam sześć kapeluszy? 46 7 Sześć kapeluszy, sześć kolorów 48 8 Biały kapelusz myślowy: Fakty i liczby 52 9 Biały kapelusz myślowy: Czyje to są fakty? 59 10 Biały kapelusz myślowy: Dostarczanie informacji w japońskim stylu 64 11 Biały kapelusz myślowy: Fakty, prawda i filozofowie 68 12 Biały kapelusz myślowy: Kto wkłada kapelusz? 75 13 Biały kapelusz myślowy: Podsumowanie 78 4 S Z E Ś Ć M Y Ś L O W Y C H K A P E L U S Z Y 14 Czerwony kapelusz myślowy: Emocje i odczucia 80 15 Czerwony kapelusz myślowy: Gdzie w myśleniu jest miejsce dla emocji 83 16 Czerwony kapelusz myślowy: Intuicja i przeczucia 88 17 Czerwony kapelusz myślowy: Od chwili do chwili 94 18 Czerwony kapelusz myślowy: Wykorzystanie emocji 98 19 Czerwony kapelusz myślowy: Język emocji 103 20 Czerwony kapelusz myślowy: Podsumowanie 107 21 Czarny kapelusz myślowy: Co z nim jest nie tak 109 22 Czarny kapelusz myślowy: Treść i metoda 116 23 Czarny kapelusz myślowy: Treść przeszła i przyszła 123 24 Czarny kapelusz myślowy: Przyjemność bycia na „nie” 133 25 Czarny kapelusz myślowy: Co najpierw: aspekt pozytywny czy negatywny? 139 26 Czarny kapelusz myślowy: Podsumowanie 144 27 Żółty kapelusz myślowy: Myślenie spekulatywno-pozytywne 146 28 Żółty kapelusz myślowy: Spektrum pozytywne 151 29 Żółty kapelusz myślowy: Przyczyny i logiczne podstawy 155 30 Żółty kapelusz myślowy: Myślenie konstruktywne 157 31 Żółty kapelusz myślowy: Spekulacje i przypuszczenia 163 32 Żółty kapelusz myślowy: Powiązanie z kreatywnością 169 33 Żółty kapelusz myślowy: Podsumowanie 173 S P I S T R E Ś C I 5 34 Zielony kapelusz myślowy: Myślenie kreatywne i lateralne 175 35 Zielony kapelusz myślowy: Myślenie lateralne 181 36 Zielony kapelusz myślowy: Przemieszczanie zamiast oceniania 185 37 Zielony kapelusz myślowy: Potrzeba prowokacji 191 38 Zielony kapelusz myślowy: Alternatywy 198 39 Zielony kapelusz myślowy: Osobowość i umiejętności 207 40 Zielony kapelusz myślowy: Co się dzieje z pomysłami? 211 41 Zielony kapelusz myślowy: Podsumowanie 216 42 Niebieski kapelusz myślowy: Kontrola myślenia 218 43 Niebieski kapelusz myślowy: Koncentracja uwagi 225 44 Niebieski kapelusz myślowy: Projektowanie programu 231 45 Niebieski kapelusz myślowy: Podsumowania i wnioski 239 46 Niebieski kapelusz myślowy: Kontrola i monitorowanie 243 47 Niebieski kapelusz myślowy: Podsumowanie 250 Konkluzja 252 Podsumowanie 255 Literatura 267 18 S Z E Ś Ć M Y Ś L O W Y C H K A P E L U S Z Y ROZDZIAŁ 2 Wkładanie kapelusza PROCES BARDZO ŚWIADOMY Jeśli spojrzeć na jakąkolwiek fotografię sprzed czterdzie- stu lat przedstawiającą bezimienny tłum na ulicy, naj- bardziej uderzy nas fakt, że wszyscy noszą na głowach kapelusze. Fotografie w gazetach oraz filmy z tego okresu nie pozostawiają wątpliwości co do popularności tego nakrycia głowy. Dzisiaj kapelusz to rzadkość, zwłaszcza wśród mężczyzn. Obecnie kapelusz lub czapka zazwyczaj oznaczają odgry- waną przez kogoś rolę lub pełnioną przez kogoś funk- cję. Dlatego często można je spotkać jako dopełnienie munduru lub uniformu, które same w sobie oznaczają rolę lub funkcję. Apodyktyczny mąż, trzymający krótko swoją rodzinę, może powiedzieć, że ma na sobie swój „dyrektorski ka- pelusz”. Pani dyrektor może odgrywać dwie różne role, wkładając „kapelusz dyrektorski” lub „kapelusz gospodyni domowej”. Margaret Thatcher, była premier Wielkiej Brytanii, mawiała, że czasami rządząc krajem, zacho- wuje się jak roztropna i oszczędna gospodyni domowa. W K Ł A D A N I E K A P E L U S Z A 19 Można więc powiedzieć, że czasem człowiek przyjmuje punkt widzenia określonej osoby, co będziemy nazywać umownie nałożeniem kapelusza myślowego albo czapki myślowej. … Muszę włożyć kapelusz myślowy i rozważyć państwa nową ofertę. Nie jestem pewien, czy naprawdę chciałbym sprzedać ten dom. … Włóż czapkę myślową i zadzwoń do mnie jutro. … To niebezpieczna sytuacja. Musimy włożyć kapelusze myślowe i zastanowić się, jak wyjść z niej obronną ręką. Kapelusz myślowy zawsze wyobrażałem sobie jako oklap- niętą szlafmycę z chwostami. Coś w rodzaju czapki bła- zna, ale bez tej całej sztywnej arogancji będącej jedynie rozpoznawalnym symbolem głupoty. Ludzie wkładają kapelusze myślowe z własnej inicjaty- wy albo proszą innych, żeby to zrobili. Świadome wkładanie kapelusza jest czymś bardzo zobo- wiązującym. W minionych czasach, kiedy niania włożyła swój kapelusz, stanowiło to wyraźny i zdecydowany sygnał, że ona — oraz dzieci będące pod jej opieką — wychodzi z domu. Nie było w związku z tym żadnych dyskusji. Sygnał był osta- teczny. Kiedy policjant wkłada swoją czapkę, rozpoczyna 20 S Z E Ś Ć M Y Ś L O W Y C H K A P E L U S Z Y służbę. Żołnierze z gołymi głowami nigdy nie wyglądają tak poważnie i przerażająco, jak w hełmach. Naprawdę szkoda, że nie można pójść do sklepu i kupić sobie takiego kapelusza myślowego. W Niemczech i Danii nosiło się czapki studenckie będące czymś w rodzaju czapki uczonego. Ale uczoność i myślenie rzadko ozna- czają to samo. Uczeni zbytnio zajęci są studiowaniem myślenia innych osób, przez co sami nie mają już czasu na własne myślenie. Wyobraź sobie pożytki z istnienia prawdziwego kapelusza myślowego. … Nie przeszkadzaj mi. Nie widzisz, że myślę? … Proponuję przerwać tę bezowocną dyskusję, niech teraz każdy włoży swój kapelusz myślowy i ukierunkuje swoje myślenie na tę kwestię. … Chcę, żebyście przemyśleli to teraz. Proszę natych- miast włożyć swoje kapelusze myślowe. … Uważam, że powinieneś się jeszcze nad tym zastano- wić. Włóż z powrotem na głowę swój kapelusz myślowy. … Płaci mi pan za myślenie. Siedzę więc i myślę. Im le- piej pan płaci, tym lepiej myślę. W K Ł A D A N I E K A P E L U S Z A 21 … Zamiast dawać mi ogólnikowe odpowiedzi, lepiej do- brze się nad tym zastanów. No dalej, wkładaj kapelusz myślowy! … Myślenie to droga do skuteczniejszego działania, a nie wymówka dla bezczynności. Bierzmy się więc do roboty. Obraz mentalny przedstawiający kogoś noszącego na głowie prawdziwy kapelusz myślowy może posłużyć nam jako sygnał pozwalający na przejście do stanu obiektyw- nego spokoju, niezbędnego dla procesu myślenia będą- cego czymś więcej niż tylko reakcją na zaistniałą sytu- ację. Być może sumienni myśliciele mogliby poświęcać pięć minut każdego dnia na celowe nakładanie kapelu- sza myślowego. Zależy to od tego, czy Twoim zdaniem płacą Ci za myślenie, czy za dostosowywanie się do my- ślenia innych osób. Chcę skoncentrować się na kwestii świadomego myślenia. Taki jest sens kapelusza myślowego. Wkładasz go sobie na głowę w sposób świadomy. Myślimy cały czas — jest to swego rodzaju myślenie au- tomatyczne. Odbieramy dzwoniący telefon. Przechodzimy przez jezdnię. Wykonujemy rutynowe działania. Idąc do sklepu, nie musimy za każdym razem uświadamiać sobie, którą nogę wysuwamy teraz do przodu, ani zastanawiać się, co należy robić podczas oddychania. Takie automa- tyczne i nieuświadamiane myślenie towarzyszy nam bez przerwy, stanowiąc coś w rodzaju myślowego tła. Jednakże 22 S Z E Ś Ć M Y Ś L O W Y C H K A P E L U S Z Y istnieje też inny rodzaj myślenia, które odbywa się w spo- sób bardziej skupiony i świadomy. Myślenie automatycz- ne pozwala nam sprostać rutynowym sytuacjom. Myślenie świadome ma na celu osiągnięcie lepszych rezultatów. Każdy umie jako tako biegać, ale sportowiec potrafi bie- gać o niebo lepiej, bo robi to w sposób świadomy i trenuje technikę biegania. Trudno jest znaleźć sposób na zasygnalizowanie zmiany myślenia z automatycznego na świadomy. Dlatego przyj- mijmy koncepcję kapelusza myślowego będącego zde- cydowanym sygnałem zmiany sposobu myślenia zarów- no dla nas, jak i dla innych. Przyjrzyjmy się różnicom pomiędzy obydwoma typami myślenia: rutynowym i świadomym. Kiedy prowadzisz samochód, musisz wybierać ulice, któ- rymi pojedziesz, jechać zgodnie ze wskazaniami znaków drogowych i nie wchodzić w kolizje z innymi pojazdami. Wiele wykonywanych przez Ciebie czynności zależy od danej chwili, od tego, co zrobiłeś przed chwilą i co bę- dziesz musiał za chwilę zrobić. Wypatrujesz sygnałów i odpowiednio na nie reagujesz. Jest to myślenie reaktywne. Tak więc myślenie automatyczne przypomina proces jazdy samochodem po ulicy. Patrzysz na znaki drogowe i podejmujesz decyzje. Ale przy tym nie tworzysz mapy. Innym rodzajem myślenia jest tworzenie mapy. Dokonu- jesz rozeznania terenu i tworzysz jego mapę w sposób W K Ł A D A N I E K A P E L U S Z A 23 obiektywny i neutralny. W tym celu musisz ogarnąć ca- łość terenu, a ta czynność jest znacznie bardziej wyma- gająca niż odczytywanie pojawiających się na drodze znaków drogowych. Różnica pomiędzy obydwoma sposobami myślenia wi- doczna jest w następującym przykładzie. Wyobraź sobie, że bierzesz udział w debacie. Przedstawiasz swoje racje i przywołujesz wszystkie argumenty na poparcie swej tezy. Argumentów swojego oponenta wysłuchujesz tylko po to, aby je zbić i obnażyć ich słabe punkty. Przechodzisz od defensywy do ataku i od ataku do defensywy. Jedna strona reaguje na działania drugiej strony. Dla kontrastu, oto jak przedstawia się procedura two- rzenia mapy. Prowadzę program nauki myślenia w szkołach. Program ten nosi nazwę CoRT (Cognitive Research Trust — Ze- spół Badań Kognitywnych) i uczestniczy w nim kilka mi- lionów dzieci w wieku szkolnym z różnych krajów. Pierw- sza lekcja przebiega pod hasłem PMI (Plusy — Minusy — Interesujące). Jej celem jest odejście od postawy pole- gającej na reagowaniu na daną sytuację i zyskanie szer- szego spojrzenia poprzez nakreślenie prostej mapy sy- tuacji. Uczeń najpierw zastanawia się nad „Plusami” i zapisuje swoje obserwacje. Potem koncentruje się na „Minusach” sytuacji, a na koniec odnotowuje czynniki, których nie uznał ani za plusy, ani za minusy, ale są one 24 S Z E Ś Ć M Y Ś L O W Y C H K A P E L U S Z Y jego zdaniem istotne dla sprawy. Mapa gotowa. Teraz młody myśliciel wybiera swoją trasę. Jak to ujęła jedna z uczennic: „Myślałam, że ta analiza PMI jest głupia i wymuszona, bo ja od początku wiedzia- łam, co myślę na ten temat. Ale po zrobieniu mapy PMI stwierdziłam, że zmieniłam zdanie w oparciu o dane, któ- re sama na tę mapę naniosłam”. Jest to kwestia ukierunkowania swojej uwagi oraz okre- ślonego sposobu postępowania. W trakcie realizacji programu CoRT w Sydney w Austra- lii klasa złożona z trzydziestu chłopców w całości głoso- wała za pomysłem przyznania każdemu uczniowi pięciu dolarów za to, że chodzi do szkoły. Po dokonaniu analizy PMI, bez żadnej interwencji ze strony nauczyciela, dwu- dziestu dziewięciu spośród tych chłopców zmieniło zda- nie i zadecydowało, że wcale nie jest to taki dobry pomysł, jak początkowo sądzili. Pewien biznesmen, który od miesięcy nie mógł dojść do porozumienia z dużą firmą z branży naftowej, na kolej- nym spotkaniu poprosił wszystkich o nakreślenie mapy PMI. Jak mi potem powiedział, problem został rozwią- zany w ciągu dwudziestu minut. W momencie powstania „mapy” wystarczyło już tylko nakreślić drogę wyjścia z sytuacji. W K Ł A D A N I E K A P E L U S Z A 25 Pewna kobieta od dwóch lat planowała przeprowadzić się z Kalifornii do Arizony, aż w końcu wraz ze swoimi synami sporządziła mapę PMI. Po chwili akcja przepro- wadzki została ostatecznie odwołana. Jeden z największych współczesnych wynalazców, Paul MacCready (wynalazł maszynę latającą napędzaną siłą ludzkich mięśni), znalazł się w kłopotach natury urzędo- wej. Jego syn poradził mu narysować mapę PMI, dzięki czemu zorientował się, co może zrobić, żeby wykonać następny ruch. W odróżnieniu od myślenia automatycznego, myślenie niezbędne do sporządzenia mapy PMI wymaga pewne- go oderwania się. Reaktywny typ myślenia może mieć miejsce jedynie pod warunkiem istnienia czegoś, na co można zareagować. To dlatego bardzo niebezpieczne może być pojęcie myślenia krytycznego stanowiącego kompletną postać myślenia. Jest to naiwne przekonanie wynikające z błędnej interpretacji greckich klasyków filo- zofii, jakoby myślenie oparte było na dialogu i dyskursie dialektycznym. To przekonanie niekorzystnie odbiło się na zachodniej filozofii. Zachodni zwyczaj uprawiania dyskursu i dialektyki jest błędny, ponieważ nie uwzględnia czynników twórczych i rozwojowych. Myślenie krytyczne sprawdza się przy re- agowaniu na sytuację, która ma miejsce, ale nie wnosi niczego w kwestii znajdowania nowych rozwiązań. 26 S Z E Ś Ć M Y Ś L O W Y C H K A P E L U S Z Y Uczniów w wieku szkolnym bardziej interesuje myślenie reaktywne w związku z tym, z czym się bezpośrednio stykają: program nauczania w szkole, pytania nauczy- cieli, seriale telewizyjne itp. Ale kiedy tylko młodzi ludzie wyjdą ze szkoły, życie będzie od nich wymagało czegoś więcej niż tylko reagowania. Będą musieli umieć wyjść z inicjatywą i planować swoje działania, a tego nie da się zrobić za pomocą reaktywnego myślenia. Chcąc określić owo „myślenie w kategoriach działania”, posługuję się terminem umiejętności działania (ang. operacy). Jest to umiejętność zarówno samego działania, jak i zwią- zanego z nim myślenia. Jestem przekonany, że umiejęt- ność działania powinna stanowić podstawowy element edukacji na równi z umiejętnością czytania i pisania oraz liczenia∗. Lekcje myślenia w ramach programu CoRT są nastawione właśnie na ćwiczenie umiejętności dzia- łania: ustanawianie celów, wyznaczanie priorytetów, two- rzenie alternatyw itd. Jeśli nie chcemy tylko biernie reagować na to, co dzieje się wokół nas, musimy znać sposób ukierunkowania uwagi. W ramach programu CoRT rolę tę pełni między innymi analiza PMI. W niniejszej książce przedstawiony zosta- nie inny sposób. ∗ Edward de Bono celowo nadał omawianemu terminowi operacy brzmienie podobne do funkcjonujących od dawna w języku angiel- skim terminów literacy (umiejętność czytania i pisania) oraz numeracy (umiejętność liczenia) — przyp. tłum. W K Ł A D A N I E K A P E L U S Z A 27 Podczas drukowania kolorowej mapy kolory nakładane są osobno, po kolei. Najpierw na papier nanosi się jeden kolor, potem kolejne kolory i tak dalej, aż w końcu po- wstaje wydrukowana mapa w pełnym kolorze. Omawiane w niniejszej książce sześć kapeluszy myślowych odpowiada różnym kolorom wykorzystywanym podczas drukowania mapy. To jest właśnie ta metoda ukierun- kowania uwagi, którą zamierzam wykorzystać. W związku z powyższym sprawa nie ogranicza się po prostu do wło- żenia kapelusza. Najpierw trzeba wybrać, jakiego koloru kapelusz zamierza się wykorzystać.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Sześć myślowych kapeluszy
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: