Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00056 008637 11203894 na godz. na dobę w sumie
Szkoła rzemieślniczo-niedzielna w Sandomierzu w latach 1839-1906 - ebook/pdf
Szkoła rzemieślniczo-niedzielna w Sandomierzu w latach 1839-1906 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 85
Wydawca: Armoryka Język publikacji: polski
ISBN: 9788379500918 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> historia, militaria, wojskowość
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Fascynująca opowieść o dziejach szkolnictwa rzemieślniczego w Sandomierzu.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Piotr Sławiński Szkoła Szkoła rzemieślniczo-niedzielna rzemieślniczo-niedzielna w Sandomierzu w Sandomierzu w latach 1839-1906 w latach 1839-1906 Armoryka Piotr Sławiński Szkoła rzemieślniczo-niedzielna w Sandomierzu w latach 1839-1906 Piotr Sławiński Szkoła rzemieślniczo-niedzielna w Sandomierzu w latach 1839-1906 Armoryka Sandomierz 2012 Seria: BIBLIOTEKA TRADYCJI SANDOMIERSKIEJ NR 13 Seria objęta patronatem przez Fundację Kultury i Tradycji Europejskiej „Paradosi” w Sandomierzu. Redaktor tomu: Dorota Karkut Korekta: Renata Anna Dajnowska Projekt okładki: Juliusz Susak Ilustracje na okładce: pierwsza strona – widok budynku byłej męskiej szkoły elementarnej w Sandomierzu, stan z początku lat 80-tych XX wieku. Fot. Andrzej Sarwa Copyright © 2012 by Piotr Sławiński Wydanie drugie. Wydawnictwo ARMORYKA ul. Krucza 16 27-600 Sandomierz tel +48 15 833 21 41 e-mail: wydawnictwo.armoryka@interia.pl http://www.armoryka.pl/ ISBN 978-83-7950-091-8 Spis treści Wstęp................................................................................. ....7 Rzemiosło w XIX-wiecznym Sandomierzu.................. ..........9 Polityka władz względem szkół rzemieślniczo-niedzielnych..15 Uruchomienie szkoły rzemieślniczo-niedzielnej................... .21 Funkcjonowanie szkoły rzemieślniczo-niedzielnej................25 Nauczyciele szkoły rzemieślniczo-niedzielnej....................... .33 Uczniowie.......................................................... ....................39 Zakończenie.................................................................. .........51 Bibliografia........................................................... .................55 Aneksy............................................................... ....................59 Biogramy nauczycieli szkoły rzemieślniczo-niedzielnej w Sandomierzu ............................................................... .....61 Tabele.................................................................................. .73 5 Wstęp W dotychczasowej historiografii szkoła rzemieślniczo- niedzielna w Sandomierzu nie doczekała się monograficzne- go opracowania. Informacje ogólne o szkołach rzemieślniczo- niedzielnych w Królestwie Polskim w dobie niewoli narodo- wej można odnaleźć m. in. w pracach Józefa Miąso i Karola Poznańskiego, jak również w opracowaniach dotyczących określonego regionu np. Kielecczyzny autorstwa Mariana Banaszka, terenu guberni radomskiej - Wiesława Cabana, czy też Lublszczyzny – Karola Poznańskiego. Informacje o szkole rzemieślniczo-niedzielnej w Sandomierzu znajdują się w wydanej w 1993 r. monografii Dzieje Sandomierza, pod red. autorstwa Stanisława Marcinkowskiego i Zygmunta Małeckiego.1 Ciekawym opracowaniem jest praca magisterska Renaty Pawelskiej dotycząca rzemiosła i handlu w Sandomierzu. Zagadnienia związane z szkołą rzemieślniczo-niedzielną nie zostały jednak omówione w sposób wyczerpujący. Henryka Samsonowicza, Szkoła rzemieślniczo-niedzielna w Sandomierzu istniała 68 lat od 1839 do 1906 r. Następnie została przekształcona w wieczorowe kusy dla dorosłych, które funkcjonowały do wybuchu I wojny światowej. Akta dotyczące szkoły rzemieślniczo-niedzielnej zachowa- ły się w Archiwum Państwowym w Radomiu w zespole Ra- 1 S. Marcinkowski, Sandomierz w okresie Królestwa Polskiego (1815- 1864), [w:] Dzieje Sandomierza, pod red. H. Samsonowicza, T. III., pod red. Jana M. Małeckiego, Warszawa 1993, s. 37-104; Z. Małecki, Sando- mierz w latach 1864-1914, [w:] Dzieje Sandomierza, pod red. H. Samsonowicza, T. III., pod red. Jana M. Małeckiego, Warszawa 1993, s.105-152. 7 domskiej Dyrekcji Szkolnej. Przy czym tylko akta z lat 1839- 1846 są wyodrębnione w osobnym poszycie (specjalia sygn. 387), pozostałe akta są rozproszone i można je odnaleźć między innymi w aktach męskiej szkoły elementarnej (specjalia sygn. 373/III-IV, 374/I-VII, 380/I, 754). Infor- macje dotyczące szkoły rzemieślniczo-niedzielnej znajdują się również w zespole Akta Miasta Sandomierza przechowywanym w Archiwum Państwowym w Sandomierzu (sygn. 54, 101, 102, 490). Źródła dotyczące tej szkoły są znacznie bogatsze do 1865 r., po tej dacie informacje są już uboższe. Celem przybliżenia zagadnień związanych z funkcjo- nowaniem szkoły rzemieślniczo-niedzielnej w Sandomierzu omówiono stan rzemiosła w mieście i politykę władz względem tego typu placówek oświatowych. Przedstawiono inicjatywy uruchomienia szkoły a także jej funkcjonowanie przez cały okres działalności. Zaprezentowano kwestie związane z pracą nauczycieli, jak również problemy kształcenia młodzieży w tej instytucji. Placówka ta miała za zadanie uzupełnianie wiedzy z zakresu szkoły elementarnej przez uczniów terminujących u majstrów zrzeszonych w cechach rzemieślniczych. W publikacji są zamieszczone w Aneksie biogramy nauczycieli uczących w tej szkole oraz zestawienia statystyczne odnoszące się do uczniów. 8 Rzemiosło w XIX-wiecznym Sandomierzu Zmiany społeczno-gospodarcze zachodzące na ziemiach Królestwa Polskiego spowodowały wydanie w dn. 31 grudnia 1816 r. przez namiestnika postanowienia O urządzeniu rzemiosł kunsztów i profesji zwane popularnie „ustawą rzemieślniczą”. Ustawa ta miała na celu – jak wyjaśniono we wstępie – przez uporządkowanie rzemiosł, kunsztów, professyi w Królestwie Polskim, przyłożyć się do ich wzrostu.... Składała się z 147 artykułów, które były zawarte w pięciu częściach (zwanych tytułami): „O urzędzie star- szych”, „O uczniach”, „O czeladnikach”, „O majstrach”, „Prze- pisy ogólne”2. Postanowienie ograniczyło w znacznym stopniu dotych- czasowe przywileje cechowe, jednak nie zmniejszyło roli zgromadzeń rzemieślniczych powstałych na miejsce dawnych cechów. Oscylowało ono między dawną organizacją cechową, a rozwijającą się zasadą wolnej konkurencji. których majstrowie byli Zachowano dotychczasowy system awansu zawodowego: uczeń, czeladnik, majster i pozostawiono warsztatom rzemieślniczym, zrzeszeni w zgromadzeniach rzemieślniczych, wyłączność kształcenia zawodowego. Aby zostać majstrem należało być najpierw uczniem, później czeladnikiem i odbyć lata wprawy i wędrówki. Następnie z listem wyzwolenia i książeczką rzemieślniczą zgłosić się do urzędu starszych celem wy- konania pracy, która miała być pozytywnie oceniona przez dwóch mistrzów. Po dokonaniu określonej wpłaty kandydat 2 S. Wiech, Ustawa „O urządzeniu rzemiosł, kunsztów i profesji” z 31 grudnia 1816 r., „Kieleckie Studia Historyczne”, t. 12/1994, s. 30. 9 otrzymywał tytuł majstra potwierdzony przez wpis do księgi zgromadzenia i dyplom wyzwolenia.3 Rzemiosło było ważnym źródłem utrzymania miesz- kańców Królestwa Polskiego. Zajmowała się nim nie tylko ludność zamieszkała w miastach, ale i na wsi. Wśród trud- niących się rzemiosłem w Sandomierzu można wyróżnić na- stępujące branże i liczbę rzemieślników. Wśród rzemieśl- ników w branży spożywczej występowali: rzeźnicy, piekarze, młynarze; w branży metalowej: kowale, ślusarze, tokarze, blacharze; w branży „budowlano-drzewnej”: murarze, stola- rze, szklarze, cieśle, bednarze, stelmachowie i kołodzieje; branżę odzieżowo-usługową reprezentowali: szewcy, krawcy, czapnicy, tkacze; skórzaną: rymarze, kuśnierze; precyzyjną: zegarmistrze i złotnicy; poligraficzną: introligatorzy. W Sandomierzu w 1817 r. ogółem było 93 rzemieślników. Z tej liczby najwięcej było szewców (23), krawców (14 w tym 12 Żydów), murarzy (11), piekarzy (8 w tym 1 Żyd), rzeźników (7 w tym 3 Żydów), czapników (7 Żydów), tkaczy (5), kowali, stolarzy, bednarzy (po 3), cieśli, rymarzy ślusarzy, introli- gatorów (po 2) i kołodziej (1). W 1853 r. liczba rzemieślników wynosiła 96. Rzemieślnicy reprezentowali następujące profe- sje: szewcy (21), krawcy (16), stolarze (11), murarze, młynarze (po 6), kowale, cieśle, rzeźnicy (po 5), piekarze (4), rymarze (3), ślusarze, introligatorzy, szklarze, kuśnierze (po 2), złotnik, blacharz, szmuklerz, zegarmistrz (po 1) i inne (2). W porównaniu do 1817 r. znacznie wzrosła liczba rzemieślników żydowskich z 23 do 36, a zmalała chrześcijańskich z 70 do 60. W 1860 r. łącznie rzemieślników było 113. Do poszczególnych rodzajów rzemiosła należeli: szewcy (26), krawcy (28), piekarze, rzeźnicy (po 9), młynarze (7), murarze (6), kowale (5), cieśle (4), bednarze, czapnicy, szklarze (po 3), rymarze, ślusarze, introligatorzy, złotnicy, kuśnierze (po 2), stelmach, brukarz (po 1).4 3 Tamże, s. 32. 4 APS, AMS, Wykaz majstrów w Sandomierzu ułożony 29 maja 1817 r., 10 W 1887 r. w Sandomierzu „Przemysł rzemieślniczy w 25 gałęziach przedstawia 218 pracowników samoistnych (maj- strów). Najliczniejsi są szewcy (40), rzeźnicy (33), krawcy (31), cieśle (25), piekarze (21), kowale (11), stolarze (7), in- troligatorzy (4). Inne rzemiosła mają od 2-6 przedstawicieli. W ich liczbie spotykamy aż 4 introligatorów”.5 Jak wynika z szacunkowych obliczeń przeprowadzonych przez Renatę Pawelską rzemiosło sandomierskie w latach 1817-1864 było źródłem utrzymania dla kilkunastu procent mieszkańców miasta i malało z ok. 17 do 13 . Natomiast w 1887 r. według szacunkowych obliczeń rzemiosło było źródłem utrzymania dla około 18 mieszkańców miasta.6 Zmiany w gospodarce Królestwa Polskiego pod koniec XIX i na początku XX w. doprowadziły do zmniejszenia roli rzemiosła nie tylko w Sandomierzu. W dniu 29 października 1817 r w Sandomierzu „urządzo- no cechy” według nowych przepisów. Zgromadzenia rzemieślnicze mogły powstać w miastach, w których liczba rzemieślników jednego rodzaju rzemiosła wynosiła 10, jeśli była mniejsza to mogli się dołączyć do zgromadzeń rzemieślniczych w innych miastach. Utworzono siedem piekarskie, zgromadzeń rzemieślniczych: szewskie, sygn. 54., s. nlb., Liczba majstrów w Sandomierzu z dnia 5/17 grudnia 1853 r., sygn. 102, s. nlb; Opis miasta Sandomierza z 1860 roku, wydał Stanisław J. Adamczyk, Kielce 2004, s. 23-24. 5 Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. X, Warszawa 1889, s. 268. 6 Przyjmując te same kryteria co R. Pawelska, Rzemiosło i handel w Sandomierzu w latach 1815-1864, (maszynopis pracy magisterskiej) WSP Kielce 1995, s. 40 za W. Cabanem, Społeczeństwo Kielecczyzny 1832- 1864. Studia nad strukturą i aktywnością gospodarczą ziemiaństwa, mieszczaństwa i Żydów, Kielce 1993, s. 52-53, tzn. że jeden pracujący rzemieślnik miał na utrzymaniu 5 osób można szacunkowo obliczyć liczbę ludności miasta utrzymującej się z rzemiosła. W 1887 r. ogółem rzemieślników było. Liczba mieszkańców miasta stale rosła i w 1876 r. osiągnęła 5010, a w 1897 r. – 6031. Liczba osób utrzymujących się z rzemiosła w stosunku do liczby mieszkańców z 1897 r. wynosiła 18 . 11 rzeźnickie, murarskie, kowalskie, tkackie i bednarskie. Ósme – zgromadzenie stolarskie – utworzono 14 listopada 1817 r., gdyż pierwotnie stolarze z Sandomierza i innych miast mieli należeć do zgromadzenia w Staszowie. Majstrowie wybrali starszych i podstarszych zgromadzeń, którzy kierowali zgromadzeniami przez okres trzech lat. W obwodzie sandomierskim najwięcej zgromadzeń utwo- rzono w Staszowie – 16 i w Sandomierzu – 8. W tych miastach zostały później otwarte szkoły rzemieślniczo- niedzielne, w Staszowie (w 1836 r.) i Sandomierzu (w 1839 r.). Dalsze miejsca zajmowały: Koprzywnica – 4, Raków, Osiek, Iwaniska, Zawichost – po 3, Połaniec, Tarłów – po 2, Ożarów, Klimontów, Bogoria – po 1. Niektórzy sandomierscy rzemieślnicy przyłączyli się do zgromadzeń utworzonych w innych miastach. W Staszowie – stelmachowie, garbarze, krawcy, sukiennicy, a później rymarze i siodlarze; w Koprzywnicy – kuśnierze; w Zawichoście – cieśle.7 Rzemieślnicy mieszkający na wsi nie mogli wstępować do zgromadzeń rzemieślniczych, ani zapisywać i wyzwalać uczniów oraz przyjmować do pracy czeladników. Postano- wienie namiestnika z 1816 r. – jak wyjaśniła reskryptem Komisja Rządowa Spraw Wewnętrznych i Policji dn. 1 sierp- nia 1818 r. – rozciągało się tylko do profesjonalistów za- mieszkałych w mieście.8 W 1835 r. utworzono w Sandomierzu zgromadzenie kra- wieckie. Wstąpiło do niego 5 majstrów – chrześcijan i 15 – Żydów. Postanowienie namiestnika z 1816 r. znosiło ograniczenia religijne w przyjmowaniu do zgromadzeń rzemieślniczych. Mimo tego przy wystarczającej liczbie 12 krawców żydowskich w 1816 r. nie utworzono takiego zgromadzenia. Pod koniec lat czterdziestych rozwiązaniu uległo zgromadzenie tkaczy, gdyż od powstania nie było ono powiększane, a starzy majstrowie poumierali. W 1851 r. istniało 7 R. Pawelska, Rzemiosło…, s. 40-43. 8 Tamże, s. 44. 12 w Sandomierzu zgromadzenie młynarskie, a w 1860 r. przestały funkcjonować zgromadzenia: młynarskie i piekarskie, nato- miast do zgromadzenia kowali dołączyli ślusarze.9 9 Tamże, s. 46-47. 13 Polityka władz względem szkół rzemieślniczo- niedzielnych Zgodnie z dekretem namiestnika z 1816 r. „ojcowska” władza majstra została ograniczona. Jako nauczyciel i wycho- wawca nie mógł przeciążać ucznia nadmierną pracą. Do „za- trudnień domowych” mógł go o tyle tylko używać, o ile nie wpływało to na zaniedbywanie nauki rzemiosła. Majster był zobowiązany podać uczniowi (§ 24) sposobność nabycia wszelkich znajomości, które do porządnego prowadzenia rzemiosła są potrzebne. Jak ustanawiały przepisy gdy bierze ucznia (§ 26) który w czytaniu, pisaniu i religii swego wy- znania potrzebnej nauki nie ma, obowiązany w celu udzielenia mu takowej najmniej godzin sześć na tydzień po- syłać go do szkoły.10 Obowiązku uczenia się czytania i pisania przez ter- minatorów przestrzegać miała komisja egzaminacyjna, która przy wyzwalaniu terminatora na czeladnika obok (§ 49) roz- poznania postępku ucznia w rzemiośle przez zadanie mu do wykonania jakiejś sztuki czeladniczej również uczyni mu zapytania z nauki religii i czyli umie czytać i pisać.11 Pierwszą tego typu placówkę uruchomił w 1815 r., w war- szawskiej gminie ewangelickiej na Nowym Świecie, Antoni Bader – nauczyciel języka francuskiego w Szkole Wydziało- wej. Inicjatorem tego przedsięwzięcia był Samuel Bogumił Linde, kurator zboru ewangelickiego. Szkoły tego typu funk- cjonowały w oparciu o szczegółowe przepisy z 20 paździer- 10 „Dziennik Praw Królestwa Polskiego”, t IV, s. 121-122. 11 Tamże, s. 127-128. 15 nika 1818 roku12. Władze chcąc wzmocnić rangę tych szkół w 1821 r. uzależniły wyzwalanie terminatorów na czeladników od ukończenia nauki w tych szkołach, jednak przepis ten był łamany13. Po wejściu w życie ustawy szkolnej z 1833 r. Komisja Rządowa Spraw Wewnętrznych Duchownych i Oświecenia Publicznego (dalej KRSWDiOP) wydała 5 kwietnia 1834 r. Zasady urządzania szkoły niedzielnej na prowincji, które zostały przeredagowane i obowiązywały od 15 grudnia 1834 r. jako Przepisy dla szkół rzemieślniczo-niedzielnych14. Rozwój szkół rzemieślniczo- niedzielnych został zahamowany po usunięciu ze stanowiska S. Potockiego. Jednak, gdy w 1823 r. powstała myśl uruchomienia wyższego szkolnictwa zawodowego wzrosło zainteresowanie społeczeństwa szkołami rzemieślniczo- niedzielnymi. W latach 1833-1836 KRSWDiOP zaleciła komisjom wojewódzkim zapoznanie się z możliwościami ich rozwoju. Dzięki administracyjnemu naciskowi w latach trzydziestych nastąpił szybki liczebny wzrostu tych szkół15. Szkoły rzemieślniczo-niedzielne w Królestwie Polskim or- ganizowano na podstawie postanowienia namiestnika z 1816 r. oraz w oparciu o szczegółowe przepisy, z 1818 r. i z 1834 r. Pierwsze szkoły rzemieślniczo-niedzielne powstały w 1817 r. w Warszawie i było ich 3. W następnych latach zaczęto je 12 K. Poznański, Oświata i szkolnictwo w Królestwie Polskim 1831- 1862. Lata zmagań i nadziei. Szkoły rzemieślniczo-niedzielne, t. 2, Warszawa 2001, s. 13-17. 13 M. Banaszek, Z dziejów szkół niedzielnych i wieczorowych na Kielecczyźnie w latach 1815-1915, „Przegląd Historyczno-Oświatowy”, R. XXIX, 1986, nr 3 (113), s. 282-283. 14 Zbiór przepisów administracyjnych Królestwa Polskiego. Wydział Oświecenia, t. 1, Warszawa 1866, s. 533-553; W. Caban, Szkoły rzemieślniczo-niedzielne guberni radomskiej w latach 1833-1862, „Przegląd Historyczno-Oświatowy”, R. XXIII, Nr 3 (83), kwiecień- czerwiec, Warszawa 1980, s. 305-306. 15 M. Banaszek, Z dziejów szkół…, s. 284-285; J. Miąso, Szkolnictwo zawodowe w Królestwie Polskim w latach 1815-1915, Wrocław – Warszawa – Kraków 1966, s. 46-52. 16 zakładać w większych miastach, w których były liczne skupiska rzemieślników. W 1819 powstały 2 kolejne w Lublinie i Międzyrzeczu Podlaskim. W latach dwudziestych XIX w. powstało 5 kolejnych takich placówek w Siedlcach (1823) oraz Kaliszu, Kielcach, Hrubieszowie, Radomiu (1825). W roku 1833 liczba szkół tego typu w Królestwie Polskim wynosiła 5, w szkolnym 1839/40 – 68, a w 1844/45 – 86. W 1850 r. w sumie funkcjonowało ich 82, a w 1860 r. – 88.16 W województwie sandomierskim pierwsze szkoły rzemieślniczo-niedzielne powstały w Staszowie i Opocznie (1836), później w Sandomierzu i Szydłowcu (1839). W roku szkolnym 1839/40 w województwie sandomierskim i krakowskim funkcjonowało 16 tego typu szkół.17 Powstawały one w miastach i miasteczkach, gdzie były sprzyjające ku temu warunki. Zaliczyć do nich należy przede wszystkim działające w nich cechy rzemieślnicze oraz od- powiednie warunki materialne (lokal i pieniądze na zatrud- nienie nauczyciela). Dlatego też omawiane szkoły były zakła- dane przy szkołach elementarnych. Nie kolidowało to z zajęciami w nich prowadzonymi przez nauczycieli w dni po- wszednie, a przysparzało im dodatkowe dochody. Pieniądze na funkcjonowanie poszczególnych szkół pochodziły z kas ekonomicznych poszczególnych miast, rzadko ze skrzynek rzemieślniczych18. 16 W. Caban, Szkoły rzemieślniczo-niedzielne…, s. 305; R. Gerber, Szkolnictwo Królestwa Polskiego w okresie międzypowstaniowym, „Rozprawy z Dziejów Oświaty”, t. III, 1960, s. 130-131; K. Poznański, Oświata i szkolnictwo…, t. 2, s. 45-47; Walka caratu ze szkołą polską w Królestwie Polskim w latach 1831-1870. Materiały źródłowe. Wybór, wstęp i opracowanie Karol Poznański, Warszawa 1993, s. 332-361, 407- 441. 17 W. Caban, Szkolnictwo elementarne na ziemi kielecko-radomskiej 1809-1862, Kielce 1983, s. 305; tenże, Szkoły rzemieślniczo-niedzielne…, s. 307. 18 W. Caban, Szkoły rzemieślniczo-niedzielne…, s. 307-308. 17 Szkoły rzemieślniczo-niedzielne po powstaniu stycz- niowym funkcjonowały realizując program jednoklasowej szkoły elementarnej. W większości przypadków była to jed- nak wegetacja. Cechy omijały zakaz wyzwalania na czelad- ników bez wymaganego wykształcenia na poziomie szkoły elementarnej. W drugiej połowie XIX w. powstawanie no- wych szkół należało już do rzadkości. Dla przykładu można podać, że w 1874 r. powstały takie szkoły w Przedborzu i Za- wichoście, a w 1893 r. w Opatowie. Jednak tylko szkoły w Przedborzu i Opatowie utrzymały się dłużej. Upadek miast i rzemiosła spowodował zmniejszenie się liczby terminatorów pod koniec XIX w. Obniżeniu uległy również wymogi sta- wiane terminatorom przez majstrów. Konsekwencją tego był upadek tego typu szkół19. szkół Postanowienia dotyczące rzemieślniczo- niedzielnych zostały podtrzymane przez Radę Administracyj- ną Królestwa Polskiego w 1863 r. i w takim stanie przetrwały do rewolucji 1905-1907 r. Każdy terminator winien legi- tymować się ukończeniem przynajmniej trzech oddziałów takiej szkoły, w których zajęcia odbywały się po kilka godzin w niedziele i święta. Terminatorzy mogli ewentualnie przed- stawić świadectwo z dwóch klas szkoły elementarnej, lub też realnego zakładu naukowego. Po spełnieniu tego warunku terminatorzy mieli mieć formalne podstawy do wyzwolenia na czeladników. Majster, u którego praktykował terminator bez wymaganego świadectwa, był zobowiązany zapisać go do szkoły rzemieślniczo-niedzielnej i czuwać nad jego frekwen- cją i postępami w nauce. Szkoły rzemieślniczo-niedzielne uzupełniały wykształcenie terminatorów z zakresu szkoły elementarnej, a nie uczyły zawodu20. Jednak z upływem czasu władze dostrzegały zobojętnienie majstrów sprawami wykształcenia elementarnego wśród terminatorów – w 1895 19 M. Banaszek, Z dziejów szkół…, s. 290-291. 20 B. Szabat, Szkolnictwo początkowe Kielc i powiatu kieleckiego w latach 1864-1915, Kielce 1983, s. 18. 18 r. S. Stefanowicz, naczelnik Radomskiej Dyrekcji Szkolnej informował o tym gubernatora radomskiego21. Szkoła rzemieślniczo-niedzielna została zamknięta i na jej miejsce od 1 kwietnia 1907 r. uruchomiono wieczorowe codzienne kursy dla dorosłych przy Sandomierskiej Dwuklasowej Męskiej Szkole Elementarnej. 21 M. Banaszek, Z dziejów szkół…, s. 291. 19 Uruchomienie szkoły rzemieślniczo-niedzielnej W 1834 r. na mocy decyzji Rady Wychowania Publiczne- go i w duchu ustawy szkolnej polecono dyrektorom gim- nazjów wojewódzkich, w porozumieniu z Komisjami Woje- wódzkimi i inspektorami szkół obwodowych zbadać możliwości utworzenia nowych szkół rzemieślniczo- niedzielnych. Inspektor szkoły obwodowej w Sandomierzu został poinformowany przez zgromadzenia rzemieślnicze o małej liczbie uczniów i złym stanie rzemiosła (20 majstrów i 30 terminatorów). Prezydent miasta Sandomierza stwierdził wówczas, że nie widzi palącej potrzeby utworzenia szkoły, gdyż byłaby ona jedynie dla terminatorów z jednego zgromadzenia (10 uczniów profesji szewskiej). Jednakże, gdyby rząd uznał potrzebę zaprowadzenia szkoły Rzemieślniczo-Niedzielnej – ta może być dawana w niedziele i święta w szkole elementarnej, przez tejże szkoły elementarnej nauczyciela p. [Tomasza – przypis autora] Bieniewskiego, który płacę od mieszkańców, za okres szkolny składających przeznaczyli złp. 200 rocznie22. Kolejną wzmiankę w aktach Radomskiej Dyrekcji Szkol- nej w sprawie zorganizowania szkoły rzemieślniczo- niedzielnej mamy z 26 czerwca/8 lipca 1837 r. Zwrócono się wówczas do Rządu Guberni Sandomierskiej w sprawie zor- ganizowania szkoły rzemieślniczej w Sandomierzu23. Dyrek- tor Gimnazjum w Radomiu skierował pismo 20 grudnia 1837 r. do Inspektora Szkoły Obwodowej w Sandomierzu 22 APS, AMS, sygn. 101, s. nlb; M. Banaszek, Z dziejów szkół…, s. 286. 23 APR, RDS, spec., sygn. 387, s. 338. 21 w Sandomierzu zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami w lokalu i pod przewodnictwem Nauczyciela miejscowej Szkoły Elementarnej i zarazem wyznaczyła na utrzymanie Szkoły Rzemieślniczo-Niedzielnej 150 złp z funduszu kasy miasta Sandomierza do dyspozycji Komisji Rządowej zostawionego. Miał to być stały wydatek od stycznia. Nadto poleciła Rządowi Gubernialnemu, aby na mocy wydanego rozporządzenia, co do Szkół Rzemieślniczo-Niedzielnych na- kazał za pośrednictwem władzy policyjnej wydać skuteczne polecenie majstrom do posyłania [terminatorów] do szkoły26. Otwarcie szkoły rzemieślniczo-niedzielnej miało miejsce w dniu 21 stycznia/2 lutego 1839 r. o godzinie 150027. Głów- nym celem szkoły rzemieślniczo-niedzielnej było podanie młodzieży uczącej się rzemiosła elementarnych wiadomości w zakresie czytania, pisania i liczenia. Dodatkowo uzupe- łniano jej wiedzę z zakresu rzemiosła przez naukę np. rysun- ku. Nauczając w szkole religii i moralności wpływano na obli- cze moralne przyszłych rzemieślników. Zwracano uwagę by wyrobić w nich posłuszeństwo, poddańczość i uległość – cechy szczególnie ważne dla przyszłości rzemiosła i dla władz państwowych. 26 Tamże, s. 3. 27 Tamże, s. 4. 23 Nakładem Wydawnictwa Armoryka w serii Biblioteka Tradycji Sandomierskiej dotychczas ukazały ukazały się następujące tytuły: 1. Krzysztof Latawiec, Sandomierska Brygada Straży Granicznej 1889-1914, Sandomierz 2010, ss. 231. 2. Franciszek Salezy Jezierski, Goworek herbu Rawicz, wojewoda sando- mierski. Powieść z widoku we śnie, wstępem opatrzyła Dorota Karkut, Sandomierz 2011, ss. 146. 3. Ferdynand Kuraś, Tatarzy w Sandomierzu. Dwie legendy wierszem opo- wiedziane, wstępem opatrzyła Anetta Małgorzata Stachoń, Sandomierz 2011, ss. 146. 4. Andrzej Cebula, Andruszkowice, Sandomierz 2011, ss. 134. 5. Ignacy Maciejowski (Sewer), Maciek w powstaniu. Opowieść na tle po- wstania w r. 1863, przedmową opatrzyła: Danuta Paszkowska, Sando- mierz 2011, ss. 54 6. Franciszek Siarczyński, List Sandomierzanki do Podolanki, wstępem opa- trzył Andrzej Sarwa, Sandomierz 2011, ss. 12 7. Kazimierz Sobolewski, Moja droga do Polski, wstęp Janusz Kłapeć, przedmo- wa Janusz i Piotr Sobolewscy, Sandomierz 2011, ss. 388. 8. Cmentarze żydowskie w Sandomierzu, pod. red. Piotra Sławińskiego, Sando- mierz 2011, ss. 384. 9. Izabela Krasińska, Eliza Kurpińska, Działalność Wydawnictwa „Armoryka” w Sandomierzu w latach 2006-2011, Sandomierz 2011, ss. 126. 10. Andrzej Sarwa, Cień Władcy Sabatu. Powieść grozy, wstępem opatrzyła Anna Głąb, Sandomierz 2011, ss. 160. 11. Piotr Sobolewski, Irena Zdyb, Janusz Jerzy Sobolewski ps. „Jurek”- sandomie- rzanin w Powstaniu Warszawskim, Sandomierz 2011, ss. 124. 12. Dariusz Fugiel, Posągi nie płaczą. Cmentarz Katedralny w Sandomierzu i jego rewaloryzacja, (wyd. 2) Sandomierz 2011, ss. 100. Zapraszamy na naszą stronę: http://armoryka.pl/
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Szkoła rzemieślniczo-niedzielna w Sandomierzu w latach 1839-1906
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: