Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00812 012774 16999388 na godz. na dobę w sumie
Szkolne standardy jakości procesu kształcenia - ebook/pdf
Szkolne standardy jakości procesu kształcenia - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 118
Wydawca: Impuls Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7587-014-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> słowniki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Przedstawiony w książce zestaw standardów i wskaźników stanowi pełną, przemyślaną propozycję, dającą nauczycielom znakomite spojrzenie na jakość ich pracy i jakość uczenia się uczniów. Otrzymują oni racjonalną propozycję do samokontroli i samooceny oraz do obserwowania działań uczniów oraz osiąganych efektów edukacyjnych.
[...] do zalet książki zaliczam:
- bardzo rzetelny, oparty na bogatej literaturze przegląd problematyki związanej z tworzeniem standardów,
- interesujące propozycje procedur jakościowej standaryzacji,
- spójną i pożyteczną dla praktyki szkoły koncepcję standardów jakości procesu kształcenia.

recenzja nr 2

Recenzja: http://prowincjonalnenauczycielstwo.blogspot.com

Kiedyś szkoła miała dwa zadania: uczyć i wychowywać. Teraz, wraz ze zmianami społecznymi, kulturowymi, politycznymi, szkoła oprócz swoich podstawowych zadań: edukacji, wychowania i opieki zaczyna rozwijać swoją (o ile mogę tak spersonifikować) samoświadomość. W oświacie nastąpił zwrot ku uczniowi i jego rodzicom, którzy nazywani są klientami, ku temu, by nie tylko edukować, ale by czynić to konkurencyjnie wobec innych szkół w zakresie jakości. Szkoły zatem mierzą jakość swojej pracy, kuratoria mierzą jakość pracy szkół, a zrozumienie tego jak się mierzy jakość i po co, tak naprawdę, ją się mierzy, zdecydowanie ułatwi czytelnikowi książka Marii Koszmider.


Publikacja „Szkolne standardy…” pozwala ukierunkować badania prowadzone w szkołach, odpowiednio je zaplanować. Autorka prowadzi nas przez zasady określania standardów, podpowiada jak je tworzyć i w jaki sposób sprawdzać ich osiągnięcie w placówce.

Gdyby komuś dociekliwemu było mało wiadomości przekazanych przez autorkę, objaśnia ona również jak zbadać jakość procesu kształcenia i jak zanalizować wyniki badań. Na koniec (ale jeszcze przed bibliografią) Maria Koszmider formułuje postulaty dotyczące szkolnych standardów jakości procesu kształcenia, co stanowi doskonale podsumowanie naukowego wywodu.

Ta książka powinna trafić do bibliotek szkolnych, na półkę „Polecane nauczycielom”.

 

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Szkolne standardy jakości procesu kształcenia Maria Koszmider Szkolne standardy jakości procesu kształcenia Kraków 2008 © Copyright by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2008 Recenzent: dr Stefan Wlazło Redakcja wydawnicza: Zuzanna Bochenek Korekta: Diana Gajc Projekt okładki: Anna M. Damasiewicz ISBN 978-83-7587-014-5 Oficyna Wydawnicza „Impuls” 30-619 Kraków, ul. Turniejowa 59/5 tel. (0-12) 422-41-80, fax (0-12) 422-59-47 www.impulsoficyna.com.pl, e-mail: impuls@impulsoficyna.com.pl Wydanie I, Kraków 2008 Spis treści Wprowadzenie ........................................................................................... 7 Rozdział 1 Jako i standardy w edukacji szkolnej .................................................. 11 1.1. Pojęcie jakości .................................................................................... 11 1.2. Postulaty jakości dla placówek szkolnych ............................................ 16 1.3. Standardy i wskaźniki jakości edukacji szkolnej .................................. 19 1.4. Rodzaje standardów jakości edukacji szkolnej ..................................... 23 1.5. Rola standardów w rozwoju jakości edukacji szkolnej ......................... 29 Rozdział 2 Standardy jakoci procesu kształcenia ................................................... 37 2.1. Jakość procesu kształcenia ................................................................... 37 2.2. Tworzenie standardów jakości procesu kształcenia .............................. 45 2.2.1. Tworzenie standardów jakości dotyczących celów kształcenia ...... 45 2.2.2. Tworzenie standardów jakości dotyczących treści kształcenia ...... 50 2.2.3. Tworzenie standardów jakości dotyczących metod kształcenia ..... 57 2.2.4. Tworzenie standardów jakości dotyczących środków kształcenia .... 63 2.2.5. Tworzenie standardów jakości dotyczących form organizacyjnych kształcenia .......................... 68 2.2.6. Tworzenie standardów jakości dotyczących zasad kształcenia .... 73 2.3. Zestaw standardów jakości procesu kształcenia ................................... 80 6 Spis treści Rozdział 3 Wykorzystanie standardów jakoci procesu kształcenia w badaniach edukacyjnych ...................................................................... 87 3.1. Badanie jakości procesu uczenia się uczniów ...................................... 87 3.2. Analiza uzyskanych wyników badań .................................................. 88 3.3. Ocena jakości procesu uczenia się uczniów ........................................ 97 3.4. Wnioski – 14 postulatów dotyczących szkolnych standardów jakości procesu kształcenia ............................................................................ 99 Bibliografia ............................................................................................... 101 Aneks 1 Ankieta dla uczniów .................................................................................... 109 Aneks 2 Powiązanie standardów i wskaźników jakości kształcenia z kwestionariuszem ankiety dla uczniów ...................................................... 111 Wprowadzenie W coraz bardziej skomplikowanej współczesnej rzeczywistości wzrasta dążność do wprowadzania jednolitych norm, modeli i wzorców, czyli do standaryzacji. Proces ten nie omija także edukacji. Stefan Michał Kwiatkowski wskazuje, że standaryzacja związana jest z postępującą globalizacją edukacji1. Obecnie w polskich szkołach obowiązują dwa dokumenty standaryzacyjne: − podstawa programowa zawierająca standardy treści kształcenia dla danego po- podstawa programowa zawierająca standardy treści kształcenia dla danego po- ziomu edukacji szkolnej, które powinny się znajdować w każdym programie kształcenia i podręczniku szkolnym; − standardy wymagań określające wiadomości i umiejętności obowiązujące ucz- niów na sprawdzianach i egzaminach zewnętrznych. Podejmuje się także różne działania mające na celu standaryzację wyposażenia i obudowy medialnej szkół, bo jak wykazują doświadczenia innych krajów, jest to najlepsza metoda zapewnienia placówkom oświatowym tego, co postulowane i pożądane2. Chociaż standaryzacja może dotyczyć różnego rodzaju obiektów edukacyjnych, takich jak: program kształcenia, kadra pedagogiczna, wyniki kształcenia i sam proces kształcenia, to właśnie ujednolicenie jego przebiegu nie budzi powszechnej akceptacji. Wynika to z przeświadczenia nauczycieli, że standaryzacja przebie- gu procesu kształcenia ograniczy ich swobodę dydaktyczną oraz pozbawi moż- liwości kreatywnego podejścia do niego. Tymczasem ogólnokrajowe standardy treści kształcenia – Podstawa programowa – nie pozbawiły prawa do twórczej inwencji żadnego autora programu czy podręcznika szkolnego. W ten sam sposób – jako kanon – można traktować zestaw standardów jakości przebiegu procesu kształcenia. 1 S. M. Kwiatkowski, Kształcenie zawodowe – wyzwania, priorytety, standardy, IBE, Warszawa 2006, s. 63. 2 W. Strykowski, Rola mediów w procesie kształcenia we współczesnej szkole [w:] Problemy standary- zacji w edukacji, red. M. Bogaj, IBE, Warszawa 2006, s. 26. 8 Wprowadzenie Wprowadzenie do praktyki szkolnej standardów jakości procesu kształcenia, do czego stara się przekonać ta książka, pozwala spojrzeć na pracę dydaktyczną na- uczycieli szerzej niż tylko w aspekcie wyników osiąganych przez ich uczniów. Klemens Stróżyński uważa, że [...] pomiar stanu osiągnięć szkolnych uczniów kończących szkołę nie daje informacji ani o startowych osiągnięciach i możliwościach uczniów roz- poczynających naukę w danej szkole, ani o warunkach, w jakich zachodził proces kształcenia, czy innych składnikach kontekstu kształcenia. Nie daje więc informacji o jakości pracy szkoły, ponieważ uwzględnia tylko niektó- re uwarunkowania osiągnięć uczniów3. Podobny pogląd wyraża David Cain – wykwalifikowany inspektor oświaty w Wielkiej Brytanii (Office for Standards in Education): Wszystko, co było łatwe do zmierzenia – na przykład za pomocą testów czy egzaminów – nie dawało prawdziwego wglądu w postępy i rozwój uczniów, a także nie pozwalało stwierdzić, czy i w jaki sposób było powią- zane z tym, co działo się w klasie4. Aby umożliwić prawdziwy wgląd w to, co dzieje się w klasie szkolnej, i aby mieć podstawę do oceny jakości procesu kształcenia, warto wyznaczyć wzorce – standar- dy jakości jego przebiegu. Ich wprowadzenie pozwoli także uzyskać satysfakcjonu- jącą ocenę pracy dydaktycznej tym nauczycielom, którzy nie mogą się poszczycić spektakularnymi wynikami swoich uczniów. Mając zatem świadomość potrzeby odnoszenia wzorców do przygotowania (kwalifikacji) nauczycieli (kto uczy), programów kształcenia (czego uczy) oraz warunków, w jakich odbywa się proces nauczania (gdzie uczy), autorka tej książki skupia się na standardach dotyczących jego przebiegu (jak uczy nauczyciel) (sche- mat 0.1.). 3 K. Stróżyński, Jakość pracy szkoły praktycznie, Wyd. Szkolne PWN, Warszawa – Łódź 2003, s. 36. 4 D. Cain, Jakość szkoły w oczach inspektora z Anglii, rozm. J. Cyperling, „Gazeta Edukacyjna” 2001, nr 1, s. 2. Schemat 0.1. Standardy dotyczące procesu kształcenia Standardy dotyczące przygotowania nauczycieli Standardy dotyczące przebiegu kształcenia Wprowadzenie 9 Cele kształcenia Proces kształcenia Wyniki kształcenia Standardy dotyczące programów kształcenia Standardy dotyczące warunków kształcenia Źródło: M. Koszmider, Jakość kształcenia w liceum profilowanym [w:] Z prac nad projektowaniem kształ- cenia w liceum profilowanym, red. J. Moos, ŁCDNiKP, Łódź 2002, s. 24. Niniejsza publikacja składa się z trzech rozdziałów: − w pierwszym przedstawione są różne rodzaje standardów jakości edukacji szkolnej; − drugi rozdział prezentuje standardy jakości procesu kształcenia związane z jego przebiegiem, a dotyczące następujących konstytutywnych elementów tego pro- cesu: celów, treści, metod, środków, form i zasad kształcenia; − trzeci rozdział dotyczy badań przeprowadzonych w szkołach z zastosowaniem ustalonych standardów. Rozdział 1 Jakość i standardy w edukacji szkolnej 1.1. Pojęcie jakości Termin „jakość” pochodzi z języka łacińskiego, w którym qualitas oznacza właści- wość jakiegoś obiektu (procesu, wyrobu, organizacji, systemu). W wielu językach słowo to występuje w postaci zbliżonej do łacińskiego pierwowzoru: w angielskim – quality, we francuskim – qualité, a w niemieckim – qualität1. Polski wyraz „jakość” pochodzi od zaimków „jak”, „jaki” i umożliwia odpowiedź na pytanie: jaki jest dany obiekt? Określa ona zwykle zespół jego właściwości, które wyróżniają go spośród innych obiektów. Te charakterystyczne dla niego cechy stanowią o jego jakości2. Chociaż jako jest terminem znanym i powszechnie stosowanym, to jednak różnie się ją definiuje, w zależności od punktu widzenia i kontekstu. Jest przecież obiektem zainteresowania przedstawicieli różnych dziedzin wiedzy: ekonomistów, filozofów, inżynierów, prawników, pedagogów i innych. Każda z tych grup po- strzega ją inaczej – przez pryzmat własnych specjalności i potrzeb. Jakość jakiegoś produktu bywa także oceniana przez producenta i przez klienta w odmiennych aspektach. Uwzględnianie tych różnych kontekstów doprowadziło do powstania rozmaitych definicji jakoci, między innymi: produktowej (jakość jest sumą ocenionych atrybutów – cech produktu), uytkowej (jakość jest zdolnością do spełniania preferencji klienta), wartociowej (jakość to stopień doskonałości produktu wyrażony przez cenę akceptowaną przez klienta), produkcyjnej (jakość to dosto- sowanie do wymagań związanych z wytwarzaniem produktu)3. 1 W. Borucki, M. Urbaniak, Zdefiniować jakość, „Problemy Jakości” 1996, nr 12, s. 20. 2 G. Ożarek, Korzenie jakości, „Problemy Jakości” 2004, nr 5, s. 8. 3 K. Szczepańska, Kompleksowe zarządzanie jakością TQM, Alfa-Wero, Warszawa 1998, s. 17–19. 12 Rozdział 1. Jakość i standardy w edukacji szkolnej Twórcy współczesnej filozofii jakości definiują to pojęcie następująco: − William E. Deming: „Jakość to to, co zadowala, a nawet zachwyca klienta”, ale także: „Jakość to sposób myślenia, który powoduje, że stosuje się i bez przerwy poszukuje najlepszych rozwiązań”4; − Joseph Juran: „Jakość to przede wszystkim przydatność użytkowa”5; − Philip B. Crosby: „Jakość to zgodność z wyspecyfikowanymi wymaganiami”6. Aktualna polska norma PN-EN ISO 9000 Systemy zarządzania jakością. Podstawy i terminologia podaje definicję jakości, która po nieznacznej modyfikacji brzmi następująco: jakość to stopień, w jakim zbiór właściwości, [nieodłącznych od danego obiektu – M. K.] spełnia wymagania [rozumiane jako potrzeby i oczekiwania, które zostały ustalone, przyjęte zwyczajowo lub są obowiązkowe – M. K.]7. Ujęcie łączące różne definicje jakości widoczne jest w określeniu: jakość jest pojęciem holistycznym i obejmuje dwie różne idee, a miano- wicie: jakość jako „konsystencja” i jakość jako „dostosowanie do przezna- czenia”8. Wszystkie problemy związane z definiowaniem jakości występują także przy jej określaniu na potrzeby edukacji. Dowodem na to niech będą efekty pracy uczest- ników forum „Jakość w edukacji” zorganizowanego przez Departament Do- skonalenia Nauczycieli Ministerstwa Edukacji Narodowej i Centralny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli w 1999 roku9: 1. Jakość w edukacji to filozofia i praktyka świadomego doskonalenia kształcenia dla dobra jednostki i społeczeństwa. 2. Jakość to nigdy niekończący się proces dążenia do doskonałości zadowa- lającej klientów. 3. Jakość to wynik optymalizowanych działań systemowych spełniających rosnące oczekiwania odbiorców usług edukacyjnych. 4 E. Kędracka-Feldman, Jakość w edukacji – teoria i praktyka, KOWEZ, Warszawa 2002, s. 17. 5 Tamże. 6 Tamże. 7 PN-EN ISO 9000 Systemy Zarządzania jakością. Podstawy i terminologia, Polski Komitet Norma- lizacyjny 2001, s. 25. 8 J. J. Dahlgaard, K. Kristensen, K. K. Gopal, Podstawy zarządzania jakością, przeł. L. Wasilewski, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2004, s. 26. 9 Forum „Jakość w edukacji”, red. A. Pfeiffer, E. Kędracka, MEN CODN, Warszawa 1999, s. 1–6. 1.1. Pojęcie jakości 13 4. Jakość – to dążenie do zadowolenia i zachwytu klienta edukacji. 5. Jakość – jest to proces dążenia do doskonałości uwarunkowany etycz- nym postępowaniem, zapewniającym satysfakcję klienta i spełniającym negocjowalne standardy. 6. Jakość to proces ciągłego doskonalenia prowadzący do pełnego wyko- rzystania możliwości tkwiących w człowieku. Trudności w jednoznacznym wyjaśnieniu terminu „jakość” na potrzeby edukacji związane są głównie z różnym rozumieniem pojęć wchodzących w skład członu definiującego. Chodzi tu przede wszystkim o ważną kategorię „klient”. Identyfikacja klienta nie jest sprawą łatwą ze względu na to, że chociaż bezpo- średnio szkoła pracuje dla ucznia, to pośrednio jej działalność przynosi korzyści także jego rodzicom, zakładowi pracy, do którego trafia jej absolwent, a w dalszej perspektywie czasowej – całemu społeczeństwu. Niezależnie od tego zarówno działalność edukacyjna szkół i różnego rodzaju placówek, jak i jej rezultaty są obiektem zainteresowania takich instytucji, jak: kuratoria pełniące nad nimi nadzór pedagogiczny, jednostki samorządu lokalnego inwestujące w ich bazę czy wreszcie Ministerstwo Edukacji Narodowej ustanawiające prawo, którego muszą przestrzegać. W tej sytuacji trudno jest postępować zgodnie z główną ideą współczesnej kon- cepcji jakości, jaką jest „skierowanie na klienta”. Wymaga ono, aby: − rozpoznawać oczekiwania klientów, − zaspokajać aktualne i przyszłe ich potrzeby, − tworzyć system komunikacji z klientami, − badać ich satysfakcję. Tymczasem wszyscy uprzednio wymienieni mogą deklarować odmienne oczeki- wania wobec szkoły, wskazując na swoje preferencje. Tabela 1.1. Przykładowe oczekiwania klientów w edukacji Uczniowie − atrakcje, wycieczki, − dużo pochwał, mało kar, − brak prac domowych, − dostęp do komputerów, Rodzice − kompetentni nauczyciele, − dobre wyposażenie, − nauka języków obcych, − zapewnione bezpieczeństwo dzieci, 14 Rozdział 1. Jakość i standardy w edukacji szkolnej Nauczyciele Samorząd lokalny − możliwość rozwoju zawodowego, − dobra baza szkolna, − mądry dyrektor, − wsparcie ze strony rodziców. − dobra oferta edukacyjna, − pozytywna ocena organu nadzorującego, − otwartość na lokalne środowisko, − uzasadnione wydatki. Źródło: opracowanie własne. Zadaniem szkoły jest wskazywanie często pozornych sprzeczności między nimi i formułowanie wspólnie wypracowanych oczekiwań satysfakcjonujących wszyst- kich klientów. Biorąc pod uwagę zróżnicowane oczekiwania zainteresowanych, jakość można opisywać w aspekcie: − efektywnoci finansowej, związanej z nakładami na kształcenie i uzyskiwa- nymi rezultatami, co jest przedmiotem zainteresowania rządu i organów prowa- dzących szkołę; − standardów edukacyjnych, określających wiadomości, umiejętności i posta- wy absolwentów szkoły, co stanowi przedmiot zainteresowania samej szkoły oraz organów nadzoru pedagogicznego; − uytecznoci społecznej, wskazującej na możliwości wykorzystania uzyska- nego wykształcenia w pracy na rzecz społeczeństwa, co interesuje rodziców, pracodawców oraz samych uczniów10. Uwzględniając zasygnalizowane problemy, placówki szkolne coraz częściej odnoszą się do tzw. interesariuszy, czyli zainteresowanych działalnością edukacyjną, a także do tzw. klienta zbiorowego, czyli tych wszystkich, dla których szkoła prowadzi swoją działalność kształcącą, wychowawczą i opiekuńczą. Jednak bezpośrednim odbiorcą „usługi edukacyjnej” świadczonej przez szkołę pozostaje uczeń i wycho- wanek. „Szkoła jest dla uczniów, ich rodziców, środowiska lokalnego, a także dla narodu i państwa i tej kolejności nie można odwracać”11. Kierując się wskazaniami autorytetów w tej dziedzinie, przy formułowaniu defini- cji jakości edukacji warto wziąć pod uwagę zarówno jako jako zbiór cech, jak i jako jako spełnienie oczekiwa potrzeb i oczekiwa klientów: 1. Jakość edukacji to zgodność tej edukacji (kształcenia i wychowania) z wyzna- czonymi wzorcami, określającymi, jaka ma być działalność edukacyjna. 10 Jakość kształcenia w szkolnictwie wyższym. Słownik tematyczny, red. M. Wójcicka, CBPNiSW UW, Warszawa 2001, s. 43. 11 Wypowiedź Z. Radwana, za: S. Wlazło, Mierzenie jakości pracy szkoły, cz. III, MarMar, Wrocław 1999, s. 25. 1.1. Pojęcie jakości 15 2. Jakość edukacji to zgodność edukacji (kształcenia i wychowania) z oczekiwa- niami i potrzebami (aktualnymi oraz przyszłymi) tych, dla których jest ona przeznaczona. W tym miejscu nasuwa się pytanie o różnicę między potrzebami a oczekiwaniami klienta. Według Sławomira Wawaka, Potrzeby to wymagania, które klient ma, zdaje sobie z nich sprawę i umie je przekazać. Oczekiwania natomiast są wymaganiami, których klient nie przekazuje, ponieważ może nie uświadamiać sobie ich istnienia12. Bezpośredni odbiorca usługi edukacyjnej świadczonej przez szkołę, jakim jest uczeń, nie jest w stanie sformułować oczekiwań wobec niej. To szkoła określa wiadomości, umiejętności i docelowe postawy, które powinien osiągnąć w wyni- ku procesu edukacyjnego. Są one zgodne z oczekiwaniami uczniów wtedy, gdy zapewniają im rozwój, umożliwiają kontynuowanie nauki oraz podjęcie pracy. Do obowiązków szkoły należy więc rozpoznawanie potrzeb jej wychowanków, które są związane z ich predyspozycjami i zainteresowaniami, a następnie organizowa- nie edukacji uwzględniającej ich zróżnicowane potrzeby, i wreszcie – badanie ich zadowolenia. Można zatem dokonać pewnego przeformułowania podanej wyżej definicji nr 2, odnoszącej się do spełniania potrzeb i oczekiwań, na następującą jej postać, która jest związana z wynikami edukacji: jako edukacji to zgodno z wyzna- czonymi docelowymi osigniciami uczniów w zakresie ich wiadomoci, umiejtnoci i postaw. Definicję nr 1 można z kolei powiązać z przebiegiem edukacji i nadać jej formę następującą: jako edukacji to zgodno z wyznaczonymi wzorcami doty- czcymi jej przebiegu. Definicja jakości edukacji może być więc odnoszona zarówno do wyniku proce- su edukacyjnego (osiągnięcia jego celów), jak i przebiegu tego procesu13. Oto ujęcie, które uwzględnia oba te aspekty: Jakość pracy szkoły to stopie wykorzystania w działaniach organizacyj- nych, dydaktycznych i wychowawczych moliwoci uczniów, nauczycieli oraz warunków materialnych, społecznych i organizacyjnych dla wspiera- nia wszechstronnego rozwoju [wyróż. M.K.] ucznia14. 12 S. Wawak, Zarządzanie jakością. Teoria i praktyka, Helion, Gliwice 2002, s. 9. 13 L. Harvey, D. Green, Defining Quality, „Assessment and Evaluation in Higher Education” 1993, nr 1. 14 K. Stróżyński, Jakość pracy szkoły praktycznie, Wyd. Szkolne PWN, Warszawa 2003, s. 36. 16 Rozdział 1. Jakość i standardy edukacji szkolnej Proces i wynik to nie jedyne punkty wyjścia do definiowania jakości edukacji. Można ją bowiem rozpatrywać między innymi jako: − doskonało: Jakość jest wtedy, gdy przestrzegane są określone wartości, szczególnie po- ważane przez dane środowisko − kultur: Jakość jest wtedy, gdy, tworzona jest taka atmosfera pracy i relacje między pracownikami, które służą ich rozwojowi i przekładają się na korzyści dla klientów − misj: Jakość jest wtedy, gdy realizowane są cele przyjęte przez organizację i zwią- zane z nimi zadania15. 1.2. Postulaty jakości dla placówek szkolnych Za twórcę współczesnego podejścia do jakoci uważany jest, żyjący w latach 1900–1993, Amerykanin William E. Deming. Sformułował on 14 postulatów16 odnoszących się do zarzdzania organizacją (przedsiębiorstwem, instytucją), które stały się punktem wyjścia do powstania znanego obecnie zarzdzania ja- koci. Postulaty Deminga, wdrażane pierwotnie tylko na polu przemysłu i gospodarki, zaczęły z czasem przenikać na inne obszary działalności ludzkiej, w tym także na teren edukacji. Początkowe obawy o to, czy mogą one funkcjonować w szkołach, dawno już są nieaktualne. Edukacja okazała się niezwykle podatnym gruntem dla współczesnej filozofii jakości. Postulaty te mogą być przetransformowane na następujące wskazania do pracy placówki szkolnej: 1. Szkoła powinna posiadać perspektywiczny program rozwoju obejmujący priorytetowe zamierzenia i wynikające z nich cele oraz zadania do wykonania. Powinien być on akceptowany przez całą społeczność szkolną. 15 Jakość kształcenia w szkolnictwie wyższym..., dz. cyt., s. 43–45. 16 W. E. Deming, Condensation of 14 Points of Management [w:] A. Blikle, Kompleksowe zarzą- dzanie jakością. Kurs menedżerski, Warszawski Klub Rotariański, A. Blikle Sp. z o.o., Warszawa, luty–marzec 2002. 1.2. Postulaty jakości dla placówek szkolnych 17 2. W szkole powinny być podejmowane działania mające na celu zapobieganie nieprawidłowościom w pracy i niepowodzeniom uczniowskim. 3. W placówce szkolnej należy prowadzić nie tylko końcowe sprawdziany i eg- zaminy, ale także bieżący nadzór nad przebiegiem procesu edukacyjnego, postępami uczniów w nauce i ich rozwojem. 4. Szkoła powinna zabiegać w jednostkach nadzoru finansowego o racjonalne podejście do ponoszenia kosztów na bazę dydaktyczną i wykazywać szkodli- wo oszczdzania na edukacji. 5. Doskonalenie jakości pracy szkoły powinno być oparte na stałej poprawie i usprawnianiu każdego procesu, a szczególnie tych, które wchodzą w zakres jej działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej. 6. Nauczyciele i wychowawcy powinni uczestniczyć w różnych formach dosko- nalenia zawodowego, co ma się przekładać na wprowadzanie innowacji pedagogicznych. 7. Dyrekcja szkoły powinna rozliczać kadrę pedagogiczną nie tylko z wykona- nia zadań, ale także doradza i pomaga w ich podejmowaniu oraz zachęcać do poszukiwania nowych metod i technik edukacyjnych. 8. Relacje międzyludzkie w szkole mają eliminowa strach i opierać się na wzajemnej życzliwości, poszanowaniu praw wszystkich członków jej społecz- ności oraz znajomości ich przywilejów i obowiązków. 9. Kadra pedagogiczna i uczniowie powinni być partnerami współpracujcy- mi nad poszukiwaniem coraz lepszych metod pracy, uzyskiwaniem postępów w rozwoju i osiąganiem sukcesów. 10. Zamiast haseł i sloganów nawołujących uczniów do nauki i pociągających za sobą kary za niepowodzenia, z którymi sami nie mogą sobie poradzić, wy- chowawcy i nauczyciele powinni dociekać przyczyn tych porażek i pomagać się z nimi uporać. 11. Szkoła ma obowiązek nie tylko dążyć do spektakularnych efektów, zwy- cięstw w konkursach i olimpiadach, ale także cenić wysiłek każdego dziecka i jego postępy na miarę posiadanych możliwości. 12. Placówka szkolna powinna być postrzegana przez jej kadrę pedagogiczną jako miejsce, w którym panują warunki do osigania zadowolenia i satysfakcji z pracy. 13. Szkoła powinna stwarzać nauczycielom i wychowawcom warunki do ich roz- woju zawodowego i osobistego, do kształcenia ustawicznego. 14. We wprowadzaniu zmian w szkole powinna uczestniczyć cała jej społecz- no, przy osobistym zaangażowaniu i przyjęciu odpowiedzialnoci przez dyrekcj. Aby wskazane w piątym postulacie „doskonalenie jakości pracy” nabrało charakte- ru działalności nieustannej, szkoła powinna się kierować modelem wprowadzania ciągłych, usprawniających zmian, znanym jako cykl Deminga. 18 Rozdział 1. Jakość i standardy edukacji szkolnej Schemat 1.1. Cykl Deminga Planowanie Należy opracować plan działania Doskonalenie Należy wprowadzić ulepszenia wynikające z wyników badań Działanie Należy wdrożyć plan do praktyki Badanie Należy badać zgodność wykonania z planem Źródło: J. Bonstingl, Szkoły jakości. Wprowadzenie do Total Quality Management w edukacji, CODN, Warszawa 1995, s. 21. Cykl ten wymaga: − starannego zaplanowania wszystkich działań; − wykonania działań zgodnie z planem; − prowadzenia badań o charakterze monitorującym przebieg działań i sprawdza- jącym ich wyniki; − wykorzystania wyników badań do poprawy działań oraz wprowadzenia mody- fikacji planu. W ten sposób uzyskuje się efekt „doskonalącej spirali” – każde kolejne działanie jest lepsze od poprzedniego17. 17 W. Kołodziejczyk, Szkoły jakości, www.gimnazjum.pl. 1.3. Standardy i wskaźniki jakości edukacji szkolnej 19 Schemat 1.2. Spirala jakości Badanie Plan i c  o k a j e i n e l a n o k s o D Zmiana Wykonanie Źródło: M. Koszmider, O jakości w zarządzaniu pracą szkoły. Próba odpowiedzi na wybrane pytania dotyczące doskonalenia jakości pracy szkoły, Annał, Łódź 2000, s. 87. Trzeba podkreślić, że prowadzone zgodnie z ideami Deminga, dla którego „Jakość to to, co zadowala, a nawet zachwyca klienta”, zarządzanie szkołą powinno być nastawione na osiąganie jakości utożsamianej z zadowoleniem uczniów i wycho- wanków, wynikającym z uzyskania wykształcenia, które: − uwzględnia ich możliwości, predyspozycje, zainteresowania; − zapewnia ich wszechstronny rozwój; − umożliwia im dalszą edukację bądź podjęcie pracy. 1.3. Standardy i wskaźniki jakości edukacji szkolnej Pojęcie „standard” pojawiło się w języku polskim po pierwszej wojnie światowej, pisane jako „standart”. W znaczeniu obiegowym, potocznym jest tłumaczeniem angielskiego słowa, które oznacza normę, wzorzec18. Słowniki wyrazów obcych odnotowują następujące znaczenia tego leksemu: 18 S. Wlazło, Standard [w:] Encyklopedia Pedagogiczna XXI wieku, red. T. Pilch, t. V, Żak, Warsza- wa 2007. 20 Rozdział 1. Jakość i standardy edukacji szkolnej − 1. przeciętna norma, przeciętny typ; norma, wzorzec, model, 2. wyrób odpowiadający ustalonym cechom dotyczącym jego jakości19; − typ, model, norma, wzorzec, typowy wyrób o określonych właściwo- ściach20. W dziedzinie produkcji i usług od dawna używano terminu „standard” w znacze- niu pożądanego poziomu wyrobu lub usługi (standardy bezpieczeństwa, standar- dy techniczne). Dlatego normy ISO definiują standardy jako: [...] udokumentowane uzgodnienia zawierające techniczne specyfikacje lub inne precyzyjne kryteria, które powinny być używane konsekwentnie jako reguły, wskazówki lub definicje charakterystyk (cech charakterystycznych) dla zapewnienia, że materiały, produkty, procesy i usługi są dopasowane do celów21. W edukacji natomiast pojęcie to upowszechniło się w związku z przenikaniem na jej teren współczesnej filozofii jakości. Jedna z pierwszych definicji standardów na użytek polskiej edukacji szkolnej brzmiała następująco: Standardy to kryteria oceny efektywności szkoły, określające postulowa- ny stan rzeczy, według których będziemy określać stopień realizacji przez szkołę zadań edukacyjnych bądź jej wartość z punktu widzenia jej społecz- nej misji22. Późniejsze publikacje adresowane do szkół zawierały takie określenia standar- dów, jak: – [...] jasno sformułowane poziomy osiągnięć uczniów lub rozwiązań organizacyjnych, które można ustalać dla dowolnego aspektu funkcjo- nowania oświaty, dla dowolnych, stosowanych rozwiązań na poziomie ucznia, szkoły lub ogólnopaństwowego systemu edukacji23; 19 Słownik wyrazów obcych PWN, red. J. Tokarski, PWN, Warszawa 1980. 20 W. Kopaliński, Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych z almanachem, Świat Książki, Warszawa 2000. 21 E. Kędracka-Fieldman, Jakość w edukacji..., dz. cyt., s. 39. 22 A. Bogaj, Efektywność kształcenia [w:] Encyklopedia pedagogiczna, red. W. Pomykało, Fundacja „Innowacja”, Warszawa 1993. 23 A. M. Clark, I. Dzierzgowska, M. hompson, Standardy edukacyjne i uprawnienia ucznia. Prze- wodnik dla edukatora, Ośrodek Kształcenia i Doskonalenia Kadr Instytutu Technologii Eksplo- atacji, Radom 1996, s. 6.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Szkolne standardy jakości procesu kształcenia
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: