Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00076 006354 11244955 na godz. na dobę w sumie
Szpiedzy tacy jak wy. Wywiadowcza (nie)codzienność kontaktów między PRL a NRD 1970-1990 - ebook/pdf
Szpiedzy tacy jak wy. Wywiadowcza (nie)codzienność kontaktów między PRL a NRD 1970-1990 - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-235-2129-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> historia
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka powstała przy okazji pracy nad rozprawą habilitacyjną autora poświęconą analizie relacji służb specjalnych NRD i PRL. Autor prezentuje subiektywny wybór 180 przypadków z historii relacji tych służb − absurdów, jakie pojawiały się w wywiadowczej codzienności − opatrując je humorystycznym/ironicznym komentarzem.

Książka ukazuje obraz społeczeństwa PRL i NRD odbity w krzywym zwierciadle biurokracji tajnej służby. Można się z niej między innymi dowiedzieć, kto w 1980 roku poprosił polskiego ministra spraw wewnętrznych o autograf, dlaczego polskie MSW było zainteresowane niemieckim filmem Blond Gejsza, a także komu były potrzebne ''do pilnych celów operacyjnych'' spinacze, zszywacze i nożyczki…

Zapraszamy zatem w podróż do tajnego świata. Być może lektura tej książki wywoła uśmiech na twarzy Czytelnika, który jednak powinien pamiętać, że rywalizacja wywiadów to nie zabawa.

Przykłady ilustrujące podstawowe pojęcia i metody działania wywiadu / kontrwywiadu ułożono w porządku alfabetycznym. Każde hasło stanowi jednak zamkniętą opowieść, lekturę można więc zacząć (lub skończyć) w dowolnym miejscu.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Wstęp Czy z tajnych służb można się śmiać? A jeżeli tak, czy da się wy- tyczyć granicę, za którą „w teatrze absurdu i okrucieństwa”, bo tak swoją profesję określił swego czasu były oficer amerykańskie- go kontrwywiadu wojskowego, rozpoczyna się żart, groteska albo absurd? Pytanie jest bardzo na miejscu. W 2010 r. niemieccy ba- dacze próbowali oszacować liczbę ofiar działań wywiadu wschod- nioniemieckiej Stasi w RFN. Efekty? Uznano, że zebrała ona, kosztem ludzkich cierpień, dossier o ponad dwóch milionach obywateli Republiki Federalnej. Od 10 do 30 tys. z nich zareje- strowano jako tajnych współpracowników. To oczywiście nie wszystko. Tylko w latach 1984–1989, dzięki kontroli korespon- dencji, skradziono w majestacie prawa ponad 32 mln marek RFN. Jak podają niektóre źródła, dziennie przeglądano ponad 90 tys. listów 1. Były w nich pieniądze wysyłane do NRD przez krewnych z Zachodu. Czy to wszystko? Nie. Należy jeszcze wspomnieć wsparcie dla międzynarodowego terroryzmu, podsłuchiwanie rozmów tele- fonicznych, upokarzające kontrole graniczne oraz strzelanie do uciekinierów. Czy ofiary „miłującej pokój NRD”, czułyby się lepiej, gdyby wiedziały, że ich prześladowcy niekiedy bywali nie- zbyt rozgarnięci? Z drugiej jednak strony, czy historia służb 11 specjalnych to tylko pozbawione człowieczeństwa dzieje moral- nych upadków, zdrad, dramatów albo bohaterstwa? Media i memuarystyka lubują się w przytaczaniu pikantnych historii opowiadanych przez byłych funkcjonariuszy wywiadu. Wiele z nich niewątpliwie godnych jest twórczości Sławomira Mrożka. Kilka utrwalił Stanisław Bareja w swoich kultowych fil- mach o prezesie pewnego klubu sportowego i jego cynicznym koledze z SB. Kto wie, może ów pułkownik Molibden „miał na kontakcie” tajnego współpracownika (TW) o pseudonimie „Miś”, który oczywiście nic o tym nie wiedział... Tylko czy te historie zawsze bywały zabawne? Wszak Molibden, bezwzględnie walczący z przełożonymi o wpływy w MSW, nie cofa się przed próbą zabójstwa „Misia”, nie da się ukryć, karyka- turalnie spartaczoną... Warto pamiętać, że te groteskowe historie szpiegowskie łączy jedno. Brak możliwości sprawdzenia i, co naj- ważniejsze, zestawianie z faktami, których nie można uznać za komediowe bez względu na ustrój. Z czego śmiano się zatem w kontekście „służb” w ostatnich la- tach? I czy przedmiot żartów był rzeczywiście zabawny? Oto wybrane przykłady: 42-letni oficer Stasi, który 18 lat spędził w resorcie, założył – o czym doniesiono w 2013 r. – teczki perso- nalne także swojej rodzinie i dzieciom. Wieczorne rozmowy z żoną zamienił w przesłuchania, weryfikując raporty o codziennym „pro- wadzeniu się” małżonki2. Co do rodziny, to w tejże Stasi córka jednego z oficerów doniosła na własnego ojca. Powód? Zamiar ucieczki do RFN tego pierwszego. Efekty? Egzekucja taty oraz ślub córki z oficerem prowadzącym sprawę domniemanej ucieczki. A jak brzmiał jej kryptonim? „Lump” 3. Groteska nie była obca niemieckim tajnym służbom także po zjednoczeniu. W 2012 r. doniesiono, że na 50 pracowników jednego z federalnych Urzędów Ochrony Konstytucji żaden nie 12 legitymował się kierunkowym wykształceniem niezbędnym do wykonywania obowiązków. O agentach plotkowano w kafejkach. Konspiracja spotkań nie istniała. Narzekano, że „werbunek ski- na to była katastrofa”. Ten bowiem podczas rozmowy z oficerem prowadzącym od razu starał się upić, by potem twierdzić, że nic nie pamięta. Wypowiadający przytaczane słowa szef wspomnianego urzędu opisał moment otrzymania nominacji. Była godzina 23.00. Był pijany. Ktoś przed domem podał mu kopertę, która przeleżała w płaszczu nominata do rana4. Śmieszne? W takim razie trzeba przypomnieć, że powyższe zwroty pochodzą z dokumentacji śledczej prowadzonej po tym, jak ów urząd nie zdołał zapobiec najgłośniejszej serii motywowanych politycznie zabójstw w historii zjednoczonych Niemiec. Czy inne, bardziej historyczne przykłady przybliżają się do es- tetyki powyższych akapitów? Proszę ocenić samemu. Norman Lewis, w 1944 r. oficer amerykańskiego kontrwywiadu wojsko- wego w Neapolu, zapisał w swoim, opublikowanym po polsku siedemdziesiąt lat później, pamiętniku: Bardzo często zamiast nazwiska podejrzanych otrzymywaliśmy ta- kie wskazówki, jak: średniego wzrostu, uderzająco brzydki, a w jednym przypadku: znany z obsesyjnego lęku przed kotami. Musieliśmy umieścić w [spisie podejrzanych – T.J.] delikwenta, o którym wia- domo tyle, że ma na lewej piersi trzy sutki. Inny rysopis ograniczał się do informacji, że podejrzany ma twarz hipokryty. [...] Jak dotąd nic nie przebiło meldunku o nielegalnym użyciu telesko- pu. Dotyczył fragmentu przechwyconej rozmowy między kochan- kami, w której kobieta powiedziała: Dzisiaj się nie spotkamy, bo wraca mąż, ale będę Cię podziwiała przez teleskop miłości 5. Niestety nie wiadomo, kto zapłacił za teleskop. Wiadomo jed- nak, że angielscy sojusznicy Lewisa, funkcjonariusze brytyjskiej 13 MI-5, której wyjściowy potencjał kadr w 1910 r. ledwo dorówny- wał rezydenturze Stasi w Warszawie w 1980 r., musieli sami opła- cać wszystkie swoje wydatki, z rachunkami za telefony biurowe włącznie 6. Jak na tle służb państw anglosaskich prezentowało się w „historii mówionej” rodzime SB? Zacznijmy od opisu elity, czyli wywiadu: Naczelnik Wydziału IV (wywiad amerykański) – sam nieuk – nie- nawidził ludzi inteligentnych i wykształconych. Gdy otrzymywał korespondencję z rezydentury w USA, wołał sekretarza partii komitetu wydziałowego, któremu ufał bezgranicznie, i mówił: Prze- tłumacz mi, do kurwy nędzy (to był jego ulubiony zwrot), te ła- cińskie słowa, co ten debil wypisuje. A tam były takie zwroty i słowa jak par excellence, sui generis, kurtuazja 7. Nie wszyscy funkcjonariusze przepadali za słowem pisanym. Je- den z szefów wywiadu PRL zatwierdzał na przykład programy szkoleń językowych dla podchorążych 8. Tyle tylko, że sam żad- nym językiem obcym nie władał. Część kadry, miast słów, wolała obraz: Bartłomiej Sienkiewicz, były szef MSW i pracownik UOP, wspominał własne aresztowanie przez SB: Otóż jedziemy z tymi esbekami do Mostowskich [ówczesna siedzi- ba SB w Warszawie – T.J.], a oni ucinają sobie pogaduchę. Jeden mówi do drugiego. „Ty słuchaj, kupże se wideo”. Ja wtedy ledwo wiedziałem, co to jest wideo, czyli magnetowid. A ten drugi: „Na chuj mi wideo?!” „No, nagrasz se jak żonę tego... i będziesz miał na starość na co popatrzeć” 9. Rzeczywiście, było na co popatrzeć, ale jedynie w aktach. W pi- śmie do szefa Stasi Ericha Mielkego z prośbą o pomoc w wyja- śnieniu zabójstwa księdza Jerzego Popiełuszki gen. Czesław Kiszczak wspominał o jednej z hipotez mordu. Według niego 14 winni [za bójstwa – T.J.] działali na bezpośrednie lub pośrednie zlecenie tajnych służb krajów kapitalistycznych... 10 Stasi, oceniając przy okazji moralną postawę żony nadawcy pisma, konstatowała z oburzeniem, że miała się ona charakteryzować „drobnomiesz- czańskim trybem życia” i chodzić do kościoła, czemu mąż miał nie przeciwdziałać 11. Niezależnie od zabójstw i szpiegowania się na- wzajem oba resorty prowadziły, gdzieś w tle, ożywiony handel. MSW kupowało od Stasi tekstylia i wino, oferując w zamian kon- serwy owocowo-warzywne, marynowane grzybki oraz mięso 12. Na temat funkcjonariuszy tego samego resortu Pomarańczowa Alternatywa wymyślała, już pod koniec lat 80. XX w., prze- śmiewcze hasła: Armaty zamiast mięsa. Milicjant w każdym domu, Wspieramy was MO-ralnie, czy też Pomścimy Wujka i Ciocię 13. Rodzinom ofiar masakry w kopalni „Wujek” chyba jednak nie było do śmiechu. Prześladowani przez SB nie doceniliby też przysług wyświadczanych przez służby, potrafiące przegrać na użytek organizatorów zaginione fragmenty nagrań z festiwalu w Jarocinie albo podpowiadać w trakcie występów tekst arty- stom Piwnicy pod Baranami, jeżeli któryś z nich zapomniał na scenie swojej kwestii 14. Zignorowaliby też karykaturalne raporty rezerwy MO dotyczące m.in. nowopowstałej organizacji mło- dzieżowej PUNK, która namawiała, by młodzież nie chodziła na filmy radzieckie 15. Co zatem warto przypomnieć, prezentując Czytelnikowi subiek- tywny wybór 180 przypadków z wywiadowczej codzienności absurdów, jakie pojawiały się w relacjach służb specjalnych PRL i NRD. Po pierwsze, nie stanowią one autorytatywnej ani tym bardziej alternatywnej historii obu resortów. Są jej ułamkiem. Istniejącym, ale nie reprezentatywnym. Po wtóre, mimo niezaprze- czalnego komizmu części z nich, odtwarzane zdarzenia nie sta- nowią usprawiedliwienia dla innych, mniej zabawnych zachowań 15 funkcjonariuszy Stasi/MSW. Po trzecie, opis „szpiegowskiej gro- teski” ma na celu przede wszystkim uzupełnienie socjologicz- nego obrazu społeczeństwa PRL i NRD, odbitego w krzywym (?) zwierciadle biurokracji tajnej służby. A ten obraz nie zawsze musiał być poważny. Z tego względu znalazły się tu przykłady ilustrujące podstawowe pojęcia i metody działania wywiadu i kontr- wywiadu. Bez nich bowiem zrozumienie kontekstu czy groteski niektórych dokumentów byłoby znacznie utrudnione. Co zaś najważniejsze, złośliwe komentarze Autora zamieszczone w tek- ście nie oznaczają kpiny z cierpienia ofiar. Dlatego też w publi- kowanych archiwaliach usunięto wszystkie szczegóły dotyczące pokrzywdzonych. Zachowano w nich oryginalną pisownię, co oznacza nie tylko błędy interpunkcyjne lub ortograficzne, ale przede wszystkim specyficzną nowomowę, typową dla tajnych służb. Tłumaczenia niemieckich dokumentów zostały dokonane w całości przez Autora. Ingerencje zaznaczono nawiasem kwa- dratowym. Choć poszczególne hasła wymieniono w porządku alfabetycznym, każde z nich stanowi zamkniętą opowieść. Lek- turę można zatem zacząć – lub skończyć – w dowolnym miejscu. Idea niniejszego zbioru powstała przy okazji prac nad rozprawą habilitacyjną Autora, poświęconą bynajmniej niegroteskowej analizie relacji służb specjalnych NRD i PRL16. Cały czas powra- cało wtedy postawione na początku pytanie, czy można śmiać się ze służb. Tak. Trzeba tylko zachować właściwe proporcje. I pa- miętać, że materią, która wywołuje ów śmiech, jest ludzkie życie. Zapraszam zatem do podróży do tajnego świata. Świata, gdzie walki agentów mieszają się z chińskimi spinaczami, „tuszą szczu- płą”, czterema tonami mąki i znerwicowanym dyplomatą. Wzru- szony minister też się znajdzie. Być może wywołają oni uśmiech na twarzy Czytelnika, który jednak nie powinien zapomnieć, że nie trzyma w ręku wesołej książki. 16 Dziękuję Dyrekcji i Pracownikom obu archiwów, z których po- chodzą zaprezentowane dokumenty: Instytutowi Pamięci Naro- dowej oraz Archiwum Pełnomocnika Rządu RFN d/s Akt byłej Służby Bezpieczeństwa NRD. Dziękuję memu Pracodawcy – In- stytutowi Badań nad Totalitaryzmem im. H. Arendt na Uniwer- sytecie Technicznym w Dreźnie – za możliwość przygotowania niniejszej książki, bardziej popularnej niż naukowej. Dziękuję też Wydawnictwom Uniwersytetu Warszawskiego za ponadprze- ciętną tolerancję dla poczucia humoru Autora, jak i Andrzejowi Mleczce – za ilustrację wykorzystaną na okładce. Ponieważ nie rezygnowałem z ironii, komentując mniej lub bardziej poważne dokumenty, wypada, abym zaczął od drobnej prezentacji same- go siebie. Oczywiście w resortowym kontekście. Autor Urodziłem się w Gdańsku. Data mego przyjścia na świat, pomi- jając oczywiście rok, odpowiada tej, której używał jeden z ofice- rów wywiadu PRL, o najdłuższym stażu służby. Pracował przed i po 1989 r. Odpowiadał m.in. za wydział „nielegałów” – agen- tów pracujących za granicą i używających fikcyjnej tożsamości. Dodajmy, że akta Stasi podają cztery warianty daty jego urodzin. Pomijam już ten, który przechowuje archiwum IPN. W literatu- rze, jeśli nie występuje pod własnym (?) nazwiskiem, nieoficjalny kronikarz wywiadu MSW nadaje mu pseudonim „Rybitwa”. Wychowałem się na ulicy imienia ubeka. Był jednym z czterech. Wszyscy zostali zlinczowani w dzielnicy, w której mieszkałem. Mniejsza nawet, za co. Na specjalnym skwerku mieli pamiątko- wy obelisk. Stoi nadal, tylko postumencik nieco się zmienił. Miast funkcjonariuszy upamiętnia teraz księdza. Po 1989 r. 17 nazwiska owych ubeków zniknęły też z tabliczek opisujących przyległe ulice. Pojawił się na nich nazwiska duchownych albo strajkujących dokerów. Jeżeli ktoś chciałby wyobrazić sobie atmosferę tego miejsca, niech znajdzie książkę byłego oficera brytyjskiego wywiadu. Moją uli- cę opisał genialnie. Zgadzał się każdy szczegół. Brakowało tylko czterdziestu melin. Co robił ów Brytyjczyk w Gdańsku? Twier- dził, pewnie nieco konfabulując, że najpierw miejscowy kon- trwywiad pogruchotał mu kości, a potem przesłuchujący go jegomość zaproponował swe usługi. Brytyjski oficer rozpoznał oferenta po 1989 r. Był zaangażowany w pierwszą kampanię pre- zydencką III RP. Moja ulica jest wciąż taka sama. Okna tylko nieco bardziej pla- stikowe, tynki bardziej szare. Czasem trafi się lepszy samochód albo antena satelitarna. Przepite twarze rozglądają się po niezmie- nionych od lat podwórkach. Amatorzy taniego wina nie wiedzą jednak, co to melina. Rocznik już nie ten. Oni mają swoją Żabkę. I nucą pod nosem Jesteś Bogiem Paktofoniki. Gdy wędrowałem do szkoły, niegdyś imienia Gagarina 17, mija- łem jednostkę wojskową. Kiedyś rozmawiałem o niej z pewnym pułkownikiem MSW. Przypominaliśmy sobie szczegóły. On ze służby, ja z dzieciństwa. Facet w sekundę odmłodniał o jakieś 20 lat. Służący tam oficerowie ścigali uciekinierów z Polski i NRD. Sami musieli jednak uważać, aby nie dostać w głowę czymś twar- dym, zrzuconym na nich z wielkiego bloku obok. W mojej podstawówce na głowę spadał tylko Lenin. Spadał regularnie z dekoracji przygotowanej na akademię z okazji re- wolucji październikowej. Gdy ktoś miał pecha i musiał dukać – czytaj: deklamować – stenogram z rewolucji, tłumek znudzonych uczniów zawsze oferował podpowiedzi. Jeśli delikwent zapo- mniał np. godziny siódmej, tłumek wołał: tydzień na działce. Wtedy o tej porze była to jedyna audycja w jedynym kanale TV. 18 A blok obok? Był wielki i falisty. Wszyscy musieliśmy obok nie- go przechodzić. Moi rodzice mieli w nim znajomych. Nawet raz czy dwa poszedłem tam z nimi w odwiedziny. Znajomi nie mieli jednak zwykłego małego mieszkania, ze zwykłymi, krzywymi ścianami. Prowadzili jeden z kluczowych punktów przerzutu niele- galnej literatury z Zachodu. Kontrolował go wywiad MSW. Ofi- cer zlecający inwigilację – dziś znany pisarz – kilka dekad później uprzejmie się ze mną przywitał. Podpisał mi nawet książkę. Tro- chę urosłem, więc pewnie mnie nie poznał. Żeby urosnąć biegaliśmy na 1000 m w ogródku jordanowskim koło podstawówki. Biegaliśmy też do pobliskiej Baltony – to taki sklep dla marynarzy. Sprzedawano tam za dolary albo specjalne bony. Jeśli nas nie przegoniono, oglądaliśmy zabawki i komputery. Mijaliśmy też cinkciarzy, którzy handlowali walutą pod sklepem albo w legendarnej knajpie obok szkoły – Wikingu. Kilku z nich miało jeszcze jeden etat. W MSW. Później, już po upadku komu- ny, niektórzy z nich grali w kościelnych orkiestrach. Baltony już nie ma. Wikinga z jego grubymi, stale zaciągniętymi kotarami, też nie. Jest ośrodek pomocy społecznej. I Biedronka. A ogródek jordanowski? Zanim się do niego doszło, mijało się wiecznie śmierdzący rybny, w którym nie było ryb. I zajezdnię tramwajową. To tam, w jednej z rozpadających się kamienic, mozolnie drukował opozycyjne pisemka przyszły szef Urzędu Ochrony Państwa i Agencji Wywiadu. Po drugiej stronie ogród- ka, bliżej kanałów portowych, wynajął sobie wtedy lokum pe- wien przybysz z NRD. Pokoik u milicjanta. Przybysz był agentem Stasi. Szkoda tylko, że w NRD nikt nie powiedział mu, że w Polsce milicjant był zawsze na służbie. Nam za to nikt nie wspomniał, że ogródek to były ewangelicki cmentarz. Zawsze wszystko tam pięknie kwitło, niemniej trochę mogiłek żeśmy niechcący przy- deptali. Agenta Stasi od przyszłego szefa szpiegów dzieliło zaś około 500 metrów. Może nawet mniej. 19 Jegomościa od milicjanta obsługiwał konsulat NRD – czyli Stasi. Tak samo jak kolejnego agenta – pracującego naprzeciwko kon- sulatu, czyli na gdańskiej Politechnice. Konsulat mijałem, jeż- dżąc do ogólniaka. Politechnikę też udało mi się kiedyś zaocznie skończyć. Naukowiec z NRD donosił co nieco o opozycji, niemniej Stasi myślała o przerzuceniu go na Zachód. Tym bardziej, że komen- dant gdańskiej bezpieki „towarzyszy z NRD” niespecjalnie lubił. Był jeszcze inny naukowiec z NRD. Tego nawet SB zgodziła się aresztować „na niby”. To krewny mego pierwszego szefa w Niem- czech – nomen omen znanego dysydenta. Warto jeszcze wspomnieć o samych studiach: magisterskich, jak by nie było. Wykłady i ćwiczenia odbywały się sopockiej willi – naj- większym przedwojennym burdelu w mieście. Jeden z profesorów nazwał wprawdzie mój kierunek nie burdelem, ale dramatem, niemniej ja złego słowa o nim nie powiem. Sto metrów do plaży, wszystkie służby mundurowe na zaocznych. Wojskowi i cywile. No i profesorowie z Warszawy. Jeden z nich zasugerował mi kie- dyś „Zamczysko”. Tego, który podpowiedział enerdowcom, że jeden z prezesów TV za czasów PRL miał willę w Afryce, nieste- ty nie dane mi było poznać osobiście. A potem? Potem zdążyłem pracować w jednej z najważniejszych byłych PRL-owskich instytucji, będącej przykrywką dla służb specjalnych MSW. Poznać kuchnię polskiej polityki, jeszcze za- nim pewien kelner wpadł (?) na pomysł, aby ją podsłuchiwać. Spędziłem ponadto kilka lat za granicą, czytając później w IPN opowieści o losach dyplomatów, których spotykałem na swojej drodze. Udało mi się przy okazji obronić doktorat, zakochać się i przekląć Warszawę. Zostawić w niej wspomnienia. No i pewne- go dnia wyjechać. Świadomie, z biletem w jedną stronę. I chyba w nieco inny sposób niż mój poprzednik. Nigdy go nie poznałem. 20 Pewnego dnia wyszedł z pracy i już nie wrócił. Wyjeżdżając ze stolicy, doskonale rozumiałem, dlaczego. O werbunkach, pisaniu donosów na kolegów, pokazywaniu ich pracownikom przez prze- łożonych i jeszcze kilku innych rzeczach dowiedziałem się już na emigracji, wiele lat później. Pewnego dnia spotkałem Ich: Brytyjczyków, Amerykanów, Izraelczyków, Holendrów, Chorwatów, Niemców. Polaków też, oczywiście. Pamiętam jednego z nich. Nieprawdopodobną an- gielszczyzną tłumaczył mi meandry obrony doktoratu i to, z kim i ile trzeba było wypić, aby go obronić. Nie był Anglikiem. A o jego doświadczeniach ze służby w oddziałach antyterrorystycznych uczono i uczy się do dziś. Był też Włoch, który kiedyś próbował dosłownie wyrywać mi z rąk mój referat. Załóżmy, że mu się spodobał... To o nich jest ta książka. Ale przede wszystkim o tym, że granica między groteską a tragedią w tajnym świecie nie istnieje. Same tragedie nie są przez to mniejsze, a groteska bardziej zabawna. Kiedyś były oficer kontrwywiadu MSW prosił mnie, abym nie wierzył wszystkiemu, co znajdę w dokumentach IPN. A zatem kto chce, niech wierzy. Zapraszam do środka. 300 mil do Nieba Tym razem nie będzie o uhonorowanym wieloma nagrodami tytule Macieja Dejczera o brawurowej ucieczce na Zachód dwóch nastolatków. Będzie jednak, tak jak w filmie, o wolności i o przedsionku do niej. Tym przedsionkiem były obozy dla uchodźców. W Niemczech i w Austrii. Opisane przez Julię Frank były ziemią niczyją pomiędzy Wschodem i Zachodem, przymuso- wym kolektywem u progu nowego świata, który (na razie jeszcze) zamyka przed nimi drzwi 18. 21
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Szpiedzy tacy jak wy. Wywiadowcza (nie)codzienność kontaktów między PRL a NRD 1970-1990
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: