Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00446 007618 12239319 na godz. na dobę w sumie
Sztuka Afryki. Afrykańska tradycja - afrykańska nowoczesność - ebook/pdf
Sztuka Afryki. Afrykańska tradycja - afrykańska nowoczesność - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 184
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3808-8322-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> kultura, sztuka, media >> sztuki plastyczne
Porównaj ceny (książka, ebook (-17%), audiobook).
Publikacja porusza ważne kwestie dotyczące historii sztuki Afryki prezentowanej z perspektywy tradycji i nowoczesności. Autorzy podjęli próbę diagnozy najważniejszych zagadnień powstających na styku tych dwóch perspektyw. a także poruszyli problematykę sztuki i polityki oraz spraw społecznych i tożsamościowych Afryki. Teksty odnoszą się zarówno do przeszłych. jak i współczesnych osiągnięć sztuki Afrykanów - tworzonej na terenie Afryki i poza jej granicami. Czytelnik w toku rozważań ma szansę wkroczyć w szerokie spektrum zagadnień współczesnej afrykanistyki. w tym np. skonfrontować się z tezą. że kierunek przemian kulturowych w Afryce wyznacza proces zatracania sakralnego charakteru współcześnie tworzonych obiektów sztuki na rzecz ich funkcji estetycznych i przejmowania przez sztukę roli narzędzia manifestowania postaw i sygnalizacji współczesnych problemów (sztuka jako sprzeciw społeczny. jako manifestacja tożsamości). 
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Aneta Pawłowska, Julia Sowińska-Heim – Uniwersytet Łódzki Wydział Filozoficzno-Historyczny, Katedra Historii Sztuki 90-219 Łódź, ul. A. Kamińskiego 27a RECENZENT Małgorzata Szupejko REDAKTOR INICJUJĄCY Urszula Dzieciątkowska REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Bogusław Pielat SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Na okładce wykorzystano zdjęcie maski kapeluszowej Nigeria I połowa XX wieku (z prywatnej kolekcji rodziny Bojarskich) Publikacja dofinansowana przez Fundację Uniwersytetu Łódzkiego oraz Katedrę Historii Sztuki Uniwersytetu Łódzkiego © Copyright by Authors, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07210.15.0.K Ark. wyd. 7,1; ark. druk. 11,5 ISBN 978-83-8088-321-5 e-ISBN 978-83-8088-322-2 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 SPIS TREŚCI Aneta Pawłowska, Julia Sowińska-Heim, Afryka – tradycja czy nowoczesność? Wprowadzenie 7 SZTUKA W KONTEKŚCIE TRADYCJI KULTUROWEJ Olatunji Alabi Oyeshile – Re-teoretyzowanie rodzimej sztuki i estetyki w rozwoju Afryki – na przykładzie ludu Joruba Andrzej Rozwadowski – Powrót do „afrykańskości” w interpretacji południowoafrykańskiej sztuki naskalnej i jego implikacje teoretyczne 39 Magdalena Podsiadły – Maski ludu Nuna w rytuale inicjacji – symbolika i sztuka 71 19 21 WSPÓŁCZESNA SZTUKA AFRYKI Aneta Pawłowska – Inspiracje, imitacje i zapożyczenia ze sztuki prymitywnej przez artystów południowoafrykańskich w I połowie XX wieku Renata Díaz-Szmidt, Jakub Jankowski – Pędzel zamiast karabinu – sztuka jako sprzeciw polityczny. Niepokorna twórczość Ramona Esono Ebalé z Gwinei Równikowej Małgorzata Baka-Theis – Postkolonialne hybrydy. Współcześni artyści nigeryjscy wobec problemu tożsamości i historii WYKAZ ILUSTRACJI 93 95 121 157 181 5 Aneta Pawłowska Julia Sowińska-Heim Katedra Historii Sztuki Uniwersytet Łódzki Afryka – tradycja czy nowoczesność? Wprowadzenie Sztuka Afryki. Wprowadzenie Tom, który oddajemy do rąk czytelnika jest monografią powstałą z inicjatywy Katedry Historii Sztuki Uniwersytetu Łódzkiego oraz Polskiego Instytutu Studiów nad Sztuką Świata. Sztuka Afryki. Afrykańska tradycja – afrykańska nowoczesność zawiera rozprawy poświęcone różnym aspektom tradycyjnych i współczesnych kultur Afryki. Polska literatura dotycząca kontynentu afrykańskiego wciąż budzi niedosyt. Zbyt mało jest również dyskusji toczonych na arenie międzynarodowej. Mając to na uwadze, redaktorki niniejszej publikacji zaprosiły do zaprezentowania swoich przemyśleń i pokazania ujęcia problematyki z odmiennej perspektywy za- równo badawczej, jak i geograficznej również wybitnego naukowca spoza Europy – prof. Olatunji Alabi Oyeshile z University of Ibadan w Nigerii1. Bogate i różnorodne kultury Afryki pociągają od wieków Europejczyków swoją odmiennością i niepowtarzalnym charakterem. Jednakże zarówno tra- dycyjna – historyczna, jak i współczesna Afryka wciąż stanowią nie lada wy- zwanie dla badaczy kultur tego kontynentu tak ze względu na ich swoistość, jak i bogactwo (wystarczy wspomnieć, że samych języków jest w Afryce około dwóch tysięcy). Wiek XXI przynosi odmienne spojrzenie na kontynent afry- kański. To czas, w którym świat zachodni podejmuje próbę wykorzystania zgromadzonej wiedzy antropologicznej o Afryce, równocześnie odcinając się od perspektywy kolonialnej. To także moment, gdy następuje znaczne przewar- tościowanie jednostronnego widzenia tzw. plemiennych kultur afrykańskich, które długo w zachodnim rozumieniu jakoby nie posiadały sztuki. Założenie owo opierało się na bezkrytycznie powielanym kantowskim koncepcie sztuki i estetyki rozumianych jako formy symboliczne i autonomiczne2. Takie uję- cie sztuki, charakterystyczne dla historycznej perspektywy wieków XIX i XX, 1 2 Inne teksty anglojęzyczne dotyczące międzynarodowych spotkań badaczy kul- tur Afryki ukażą się w roczniku „The Artistic Traditions of Non-European Cul- tures” wydawanym przez Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata. B.  Dziemidok, Główne kontrowersje estetyki współczesnej, Warszawa 2002, s. 64–64. 9 Aneta Pawłowska, Julia Sowińska-Heim stanowiło przez lata krzywdzący wzorzec interpretacyjny dla odmiennych ar- tystycznie kultur3. W powstanie publikacji Sztuka Afryki. Afrykańska tradycja – afrykańska nowoczesność zaangażowane były instytucje naukowe prowadzące szeroko zakrojone badania nad sztuką i historią sztuki, ujęte z globalnej perspekty- wy, łączące studia historyczne z antropologiczną refleksją, a także akcentujące międzykulturowe, jak również międzydyscyplinarne aspekty4. Właśnie tym zagadnieniom poświęcono najwięcej uwagi. O zmianach kulturowych w Afryce, związanych z procesem odchodzenia od tradycyjnych wartości m.in. pod wpływem globalizacji oraz kreolizacji kul- turowej5, napisano już wiele tomów. Wydaje się, że zmiany te często prowadzą do faktycznej „dekulturacji”, tj. dekompozycji i upadku rodzimego systemu kulturowego wskutek zaniku istotnych treści rodzimej tradycji. Odchodzenie od tradycyjnych wartości wpływa przede wszystkim na przemiany w struktu- rze społecznej i podtrzymującym ją systemie gospodarczym oraz religijnym, jak również redefinicji zmysłu wspólnoty i solidarności. Prowadzi to do zmian w wielu aspektach życia w Afryce, w tym w życiu codziennym, relacjach społecz- nych, a także znajduje odzwierciedlenie w sztuce. Pomimo to kultury afrykań- skie pozostają wciąż żywotne i nie tracąc swojej specyfiki potrafią się twórczo dostosować do nowych warunków, a nawet adaptować je i zmieniać zgodnie ze swymi tradycjami. Interesujący głos w tej dyskusji zabierają także sami Afry- kanie, np. zdaniem filozofa ghaneńskiego, Kwame Anthony Appiaha, „specyfika afrykańskiej tożsamości jest produktem zapatrzenia się w Europejczyków”6. 3 4 5 6 Zagadnienie to  analizuje książka A.  Kisielewskiego, Prymitywizm w  sztuce awangardy pierwszej połowy XX wieku. Mitologie i obrazy pierwotności, Biały- stok 2011, zwłaszcza rozdział II Co to jest prymitywizm, s. 47–81. K. Zijlmans, W. van Damme, World Art Studies: Art History and Visual Studies in Europe, ed. M. Rampley, Leiden 2010. Ciekawie o tym zjawisku pisze Jacek Jan Pawlik, Kreolizacja kulturowa we współ- czesnym Togo, „Forum Politologiczne. Z Problemów Społeczno-Politycznych Współczesnej Afryki Subsaharyjskiej” 2004, nr 1, s. 15–37. K. A. Appiah, In My Father’s House. Africa in the Philosophy of Culture, Oxford 1993, s. 6. 10 Sztuka Afryki. Wprowadzenie Jednakowoż z poglądem tym polemizowali liczni goście konferencyjni, którzy przybyli z krajów afrykańskich na łódzką konferencję. Szwedzki antropolog społeczny Ulf Hannerz wprowadza pojęcie „global- nej ekumeny”, definiując je jako obszar ciągłych interakcji kulturowych, wza- jemnej penetracji i wymiany kulturowych treści7. Kultury tradycyjne, za jakie często uważa się kultury afrykańskie, to „ekumeny zamknięte”, zlokalizowa- ne w wyraźnych ramach przestrzennych i czasowych. Są wytwarzane, mani- festowane i reprodukowane w bezpośrednich interakcjach społecznych, przy współobecności swoich uczestników. Kultura nowoczesna natomiast to „eku- mena otwarta”, przekraczająca ramy przestrzenne i czasowe, zwłaszcza dzięki technikom komunikacji i transportu. Współczesna ekspansja kultury spra- wia, że ekumena nabiera charakteru prawdziwie globalnego: interakcje i prze- pływy kulturowe występują w skali całej społeczności ludzkiej. Zdaniem redaktorek niniejszego tomu zjawiska przepływów kulturowych w obrębie ekumeny globalnej są doskonale widoczne na przykładzie postrzegania kul- tur afrykańskich w Europie i nie są to jedynie przepływy jednokierunkowe. Przykłady fascynacji afrykańską kulturą wizualną przez modernistów są tego najlepszym dowodem. Istotną kwestią, nurtującą wielu autorów tomu, jest powracające w trakcie polskich kongresów afrykanistycznych pytanie o to, czy sami Afrykanie sta- ją się (czy już są?) „uczestnikami naszego świata”8. Globalizacja kulturowa, jako zjawisko, stała się bowiem faktem silnie wpływającym na kontakty między- ludzkie. Rozwój współczesnej polskiej afrykanistyki świadczy o rosnącym za- interesowaniu kontynentem afrykańskim samych badaczy, jak również o spo- łecznym zapotrzebowaniu na ich prace. Zainteresowanie to nie jest ograniczone jedynie do kręgów akademickich. Dowodzą tego coraz liczniejsze inicjatywy podejmowane przez tzw. animatorów życia kulturalnego, organizujących wy- stawy, koncerty, festiwale filmowe. 7 8 Zob. U. Hannerz, Powiązania transnarodowe. Kultura, ludzie, miejsca, Kraków 2007. J. J. Pawlik, M. Szupejko, Wstęp, [w:] J. J. Pawlik, M. Szupejko (red.), Afryka na progu XXI wieku. Kultura i społeczeństwo, t. 1, Warszawa 2009, s. 13. 11 Aneta Pawłowska, Julia Sowińska-Heim W książce Sztuka Afryki. Afrykańska tradycja – afrykańska nowoczesność prezentowane są teksty autorów z różnorodnych polskich ośrodków badaw- czych i akademickich oraz instytucji kultury: Uniwersytetu Łódzkiego, Uni- wersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Uniwersytetu Warszawskiego, Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Muzeum Etnograficznego w Warszawie. Do zbioru analiz i propozycji interpretacyjnych przedstawionych przez bada- czy z polskich uczelni i instytucji kulturalnych, włączony został również tekst uznanego badacza nigeryjskiego, ukazujący niezwykle ciekawe pozaeuropej- skie ujęcie problematyki. Monografia Sztuka Afryki. Afrykańska tradycja – afrykańska nowoczesność podzielona została na dwa główne działy tematyczne – z myślą o czytelniku, któ- ry w ten sposób z większą swobodą będzie mógł korzystać z zawartości książki. Pierwszy z działów, zatytułowany Sztuka w kontekście tradycji kulturowej, doty- czy problematyki z zakresu estetyki afrykańskiej. Otwiera go artykuł wybitnego naukowca prof. Olatunji Alabi Oyeshile z University of Ibadan w Nigerii, pt. Re-teoretyzowanie rodzimej sztuki i estetyki w rozwoju Afryki – na przykładzie ludu Joruba. Tekst ten wprowadza czytelnika w tematykę estetycznej aprecjacji bogatej i różnorodnej kultury afrykańskiej, a ponadto jest spojrzeniem na Afry- kę wyzbytym kolonialnego uprzedzenia. Oyeshile w swoich rozważaniach podkreśla rolę i znaczenie współgrania afrykańskiej tradycji i afrykańskiej no- woczesności. Synergia ta odgrywa znaczącą rolę w procesie kształtowania kul- tury i sztuki kontynentu. Jednocześnie Olatunji Alabi Oyeshile podkreśla wagę badań dotyczących sztuki i estetyki afrykańskiej prowadzonych w powiązaniu z procesem rozwoju Afryki. Zdaniem profesora ujęcie to, choć niezwykle istot- ne, jest marginalizowane na rzecz silnie uwypuklonych aspektów i problemów ekonomicznych oraz politycznych. Olatunji Alabi Oyeshile dotyka również tak fundamentalnych problemów, jak sposoby definiowania pojęcia „sztuka afry- kańska”. Artykuł stanowi ważny głos w dyskusji, odnosząc się jednocześnie do dwóch zjawisk – neokolonializmu i transkulturowości w estetyce9. 9 Szerzej o zjawisku transkulturowości w estetyce: K. Wilkoszewska (red.), Este- tyka transkulturowa, Kraków 2004. 12 Sztuka Afryki. Wprowadzenie Il. 1. Skrzyżowanie ulic Loveday Street i Commissioner Street w centrum Johannesburga 1968 r., fot. anonimowa Problem „afrykańskości” w kontekście południowoafrykańskiej sztuki naskalnej porusza Andrzej Rozwadowski. Poddając analizie obecne od lat sie- demdziesiątych wieku XX modele badawcze i interpretacyjne malowideł na- skalnych ukazuje on zmienność pola widzenia, a także znaczenie spojrzenia przez pryzmat lokalnej tradycji i ujęcia symbolicznego. Ważnym aspektem jest konstatacja, iż redefinicja i nowe rozumienie południowoafrykańskiej sztuki naskalnej wywarły istotny wpływ na badania nad sztuką naskalną w znacznie szerszej, globalnej perspektywie. Problemu zrozumienia fenomenu sztuki afry- kańskiej przez badaczy spoza kontynentu, wynikającego ze znaczących różnic kulturowych, dotyka Magdalena Podsiadły, która w odniesieniu do własnych badań terenowych szczegółowo przeanalizowała maski ludu Nuna z miejsco- wości Zawara oraz ich rolę w rytuale inicjacji. Omawia ona maski, które niczym „wielka księga życia” są ucieleśnieniem najważniejszych dla Afrykanina warto- ści i mają istotne znaczenie dla konstytuowania jego tożsamości. 13 Aneta Pawłowska, Julia Sowińska-Heim Druga część monografii poświęcona została w całości zagadnieniom zwią- zanym z fenomenem Współczesnej sztuki Afryki. Aneta Pawłowska przedstawi- ła złożone zagadnienie Inspiracji i zapożyczeń ze sztuki prymitywnej przez arty- stów południowoafrykańskich w I połowie XX wieku. Problematyka ta ukazana została na szerszym tle rozumienia i sposobów definiowania pojęcia prymity- wizmu w sztuce na kontynencie europejskim. Przykłady dzieł twórców funk- cjonujących na terenie Afryki Południowej ukazują ciekawy aliaż tradycyjnej ikonografii, stylistyki, jak również sposobów budowania artystycznej narracji z modernistyczną koncepcją sztuki. Ważny aspekt stanowi też znacząca rola, jaką mocarstwa kolonialne przypisywały sztuce w budowaniu tożsamości na- rodowej osadników. Renata Díaz-Szmidt oraz Jakub Jankowski w artykule Pędzel zamiast ka- rabinu ‒ sztuka jako sprzeciw polityczny. Niepokorna twórczość Ramona Eso- no Ebalé z Gwinei Równikowej, przybliżają dokonania współczesnego artysty, dla którego źródłem inspiracji jest przede wszystkim trudna postkolonialna historia jego rodzimego kraju. W swoich sugestywnych i niejednokrotnie bez- kompromisowych grafikach, rysunkach i komiksach podejmuje on krytyczny dyskurs dotyczący czasów niepodległości, paradoksalnie naznaczonych pięt- nem terroru i dyktatorskich rządów. Rysunki satyryczne i komiksy Ramona Esono Ebalé mają stanowić pozytywny impuls dla działań podejmowanych na rzecz demokratyzacji. Monografię zamyka artykuł Małgorzaty Baka-Theis, która również podjęła temat współczesnej twórczości artystycznej. Jej tekst, pt. Postkolonialne hybrydy. Współcześni artyści nigeryjscy wobec problemu tożsa- mości i historii porusza ważną kwestię korelacji kultury afrykańskiej i euro- pejskiej, jakiej podlega wielu artystów młodego pokolenia. Przede wszystkim są to twórcy, którzy urodzili się i wychowali w Afryce, natomiast swoje dorosłe życie związali z Zachodem. Historia odciska silne piętno na podejmowanych przez nich tematach odnoszących się do zagadnień takich, jak kolonializm, problem tożsamości czy też kulturowa autentyczność. Sztuka afrykańska w ujęciu autorów, których teksty publikujemy w mo- nografii, zaprezentowana została w sposób wielopłaszczyznowy, ukazujący różnorakie ujęcia i konteksty. Naukowcy z różnych ośrodków badawczych, re- 14 Sztuka Afryki. Wprowadzenie prezentujący rozmaite szkoły i perspektywy, również kulturowe, podjęli próbę diagnozy najważniejszych zagadnień powstających na styku tradycji i nowo- czesności, a także sztuki i polityki bądź problemów społecznych i tożsamościo- wych dotyczących Afryki. Teksty odnoszą się do minionych oraz współczes- nych osiągnięć sztuki Afrykanów, tworzonej tak na terenie Afryki, jak i poza jej granicami. Dotyczą one między innymi hybrydowości tych realizacji oraz no- wych form i politycznych przesłań. W tomie poruszono szeroki krąg zagadnień ukazujących specyfikę sztuki afrykańskiej, a także wskazane zostały narzędzia metodologiczne potrzebne do jej lepszej i głębszej analizy. Pracę nad publikacją poprzedzono szeregiem ważnych spotkań naukowych i dyskusji prowadzonych zarówno podczas seminariów naukowych Polskie- go Instytutu Studiów nad Sztuką Świata w latach 2012–2015, jak i cyklicznymi konferencjami organizowanymi na Uniwersytecie Toruńskim. Pierwsze takie spotkanie odbyło się w roku 2007 w czasie Festiwalu Kultur Afryki, w ramach którego zorganizowana została, między innymi, konferencja naukowa po- święcona szeroko pojętym kulturom kontynentu10. Do kolejnego spotkania doszło w roku 2010 w Szczecinie. Muzeum Narodowe zorganizowało wówczas konferencję zatytułowaną Sztuka Afryki w kolekcjach i badaniach polskich11. W listopadzie roku 2015 spotkanie przygotowano na Uniwersytecie Łódzkim w Katedrze Historii Sztuki pod hasłem Afrykańska tradycja – Afrykańska no- woczesność12. Ponadto na ostateczny kształt monografii duży wpływ miały kontakty nawiązane pomiędzy badaczami kultur Afryki podczas międzyna- rodowej konferencji 1st Central European African Studies Conference (CEASC) w czeskim Pilznie w maju roku 2014. 10 11 12 Organizatorami tej konferencji były Pracownia Sztuki Orientu i Katedra Etno- logii i Antropologii Kulturowej UMK, a jej efektem czwarty tom „Toruńskich Studiów o Sztuce Orientu”. Zob. A. Nadolska-Styczyńska (red.), Kultury Afryki. W świecie tradycji, przemian i znaczeń, Toruń 2009. S.  Szafrański et  al.  (red.), Sztuka Afryki w  kolekcjach i  badaniach polskich, Szczecin 2014. Szerzej o konferencji: A. Pawłowska, A. Nadolska-Styczyńska, Międzynarodo- wa konferencja „Afrykańska tradycja –  Afrykańska nowoczesność”, „Afryka” 2015, nr 42, s. 177–179. 15 Aneta Pawłowska, Julia Sowińska-Heim Istotnym elementem współpracy europejskich i pozaeuropejskich ośrod- ków naukowych jest list intencyjny dotyczący wspólnych przedsięwzięć, pod- pisany między Uniwersytetem Łódzkim, reprezentowanym przez prorektor prof. dr hab. Zofię Wysokińską, a Wasit University w Iraku, reprezentowanym przez profesora Abedalrazaka Al-Nasira. Planowana kooperacja akademicka zakłada wymianę pracowników naukowych oraz studentów, a także wspólne organizowanie konferencji. Wyrazem zainteresowania tematem zawierającym się w tytule książki są tak- że inicjatywy związane z przygotowywaniem w polskich przestrzeniach muzeal- nych wystaw, takich jak np. ekspozycja W służbie władców i czarowników. Sztuka Nigerii, którą zaprezentowano w Muzeum Archeologicznym i Etnograficznym w Łodzi13. Wystawa ukazywała przykłady tradycyjnej afrykańskiej plastyki ob- rzędowej (maski, figury i fetysze) oraz dzieła współczesnych twórców z tego kon- tynentu (m.in. 35 grafik, wyobrażających scenki rodzajowe i mitologiczne). Il. 2. Ekspozycja pt. W służbie władców i czarowników. Sztuka Nigerii, z Muzeum Enograficznego w Łodzi, fot. A. Barczyk 13 Wystawa była prezentowana w dniach 09.10.2015 – 29.02.2016, jej zaś kuratorem był Dariusz Skonieczko. Szczegółowa relacja z wystawy w biuletynie „Afryka” z czerwca 2016 r. 16
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Sztuka Afryki. Afrykańska tradycja - afrykańska nowoczesność
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: