Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00293 005236 14100238 na godz. na dobę w sumie
Sztuka inwestowania w sztukę - ebook/pdf
Sztuka inwestowania w sztukę - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 231
Wydawca: Difin Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7930-101-0 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> zarządzanie
Porównaj ceny (książka, ebook (-8%), audiobook).

Obcowanie ze sztuką uszlachetnia!!! Jak więc mamy stać się lepszymi ludźmi? To proste, zacznijmy kolekcjonować sztukę, o ile tego jeszcze nie robimy!

Na rynku można spotkać wiele książek traktujących o malarzach, kierunkach i stylach sztuki. Ta pozycja jest zupełnie inna. Stara się ukazać najważniejsze tendencje na rynku sztuki, ale od strony inwestowania. Jak bowiem wynika z przeprowadzonych analiz, rynek sztuki wbrew pozorom ma wiele cech wspólnych z rynkami finansowymi. Książka przybliża Czytelnikowi czynniki mające wpływ na cenę inwestycji alternatywnych oraz uzmysławia, w którym segmencie rynku sztuki można było dotychczas zarobić najwięcej. Autor stara się odpowiedzieć na pytanie, jakie elementy powinniśmy brać pod uwagę przy zakupie dzieła, aby inwestycja okazała się w przyszłości wyjątkowo zyskowna.

O tym, że rynek sztuki stale się rozwija, niewątpliwie świadczy fakt, że wciąż padają nowe rekordy cenowe. I tak w trakcie składu książki na aukcji w Christie’s tryptyk „Trzy studia do portretu Luciana Freuda” autorstwa Francisa Bacona z 1969 roku sprzedany został anonimowemu nabywcy za 169 mln dol. W tej chwili właśnie do tego dzieła należy rekord cenowy uzyskany kiedykolwiek podczas aukcji.

Opracowanie jest przewodnikiem dla tych, którzy od wielu lat zamierzają kupić pierwsze dzieło sztuki i tym samym rozpocząć swoją przygodę ze sztuką. Przygodę, która z pewnością okaże się fascynującą w przyszłości. Pozycja ta będzie też pomocna dla tych, którzy od jakiegoś czasu już działają na rynku sztuki, ale chcieliby jeszcze zgłębić jego tajniki, zakosztować czystej esencji inwestowania i poczuć zapach pieniędzy zarobionych na tym rynku!

W prowadzonych między sobą rozmowach kolekcjonerzy zachwycają się pięknem posiadanych przez nich dzieł. Tymczasem bankierzy inwestycyjni operujący na rynku sztuki opowiadają o stopach zwrotu zrealizowanych na tym rynku. A stopy te stały się ostatnio rzeczywiście imponujące. Jest więc czym się chwalić. W jaki sposób tak wysokie stopy zwrotu mogą stać się w przyszłości również naszym udziałem? O tym właśnie traktuje ta książka!

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

cena 48 zł Obcowanie ze sztuką uszlachetnia!!! Jak więc mamy stać się lepszymi ludźmi? To proste, zacznijmy kolekcjonować sztukę, o ile tego jeszcze nie robimy! Na rynku można spotkać wiele książek traktujących o malarzach, kierunkach i sty- lach sztuki. Ta pozycja jest zupełnie inna. Stara się ukazać najważniejsze tendencje na rynku sztuki, ale od strony inwestowania. Jak bowiem wynika z przeprowad- zonych analiz, rynek sztuki wbrew pozorom ma wiele cech wspólnych z rynkami fi nansowymi. Książka przybliża Czytelnikowi czynniki mające wpływ na cenę inwestycji al- ternatywnych oraz uzmysławia, w którym segmencie rynku sztuki można było dotychczas zarobić najwięcej. Stara się odpowiedzieć na pytanie, jakie elementy powinniśmy brać pod uwagę przy zakupie dzieła, aby inwestycja ta okazała się w przyszłości wyjątkowo zyskowna. Opracowanie jest przewodnikiem dla tych, który od wielu lat zamierzają kupić pierwsze dzieło sztuki i tym samym rozpocząć swoją przygodę ze sztuką. Przygodę, która z pewnością okaże się fascynującą w przyszłości. Pozycja ta będzie też po- mocna dla tych, którzy od jakiegoś czasu już działają na rynku sztuki, ale chcieliby jeszcze zgłębić jego tajniki, zakosztować czystej esencji inwestowania i poczuć zapach pieniędzy zarobionych na tym rynku! W prowadzonych między sobą rozmowach kolekcjonerzy zachwycają się pięknem posiadanych przez nich dzieł. Tymczasem bankierzy inwestycyjni operujący na rynku sztuki opowiadają o stopach zwrotu zrealizowanych na tym rynku. A stopy te stały się ostatnio rzeczywiście imponujące. Jest więc czym się chwalić. W jaki sposób tak wysokie stopy zwrotu mogą stać się w przyszłości również naszym udziałem? O tym właśnie traktuje ta książka! S Z T U K A I N W E S T O W A N A W S Z T U K Ę I Krzysztof Borowski SZTUKA INWESTOWANIA W SZTUKĘ Difin ul. Kostrzewskiego 1, 00-768 Warszawa tel. 22 851 45 61, 22 851 45 62 fax 22 841 98 91 www.difin.pl Krzysztof Borowski ISBN 978-83-7930-057-0 D i f i n Difin Motto: Pod koniec XIX w. amerykański magnat stalowy i kolekcjoner dzieł sztuki Henry Clay Frick stwier- dził, że: Zdarza się, iż niekt(cid:243)re obrazy rosną w cenie piej zarządzanych sp(cid:243)łek akcyjnych1. czasem sto, tysiąc razy szybciej niż certyfikaty najle- Żonie 1 Źr(cid:243)dło: strona internetowa: http://en.wikipedia.org/wiki/Henry_Clay_Frick (16.08.2013). Copyright Difin SA Warszawa 2013 Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, przedrukowywanie i rozpowszechnianie całości lub fragment(cid:243)w niniejszej pracy bez zgody wydawcy zabronione. Książka ta jest dziełem tw(cid:243)rcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym, ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując jej część, r(cid:243)b to jedynie na użytek osobisty. Szanujmy cudzą własność i prawo. Recenzent dr hab. prof. SGH Paweł Niedzi(cid:243)łka Projekt okładki Mikołaj Miodowski Redaktor prowadząca Maria Adamska ISBN 978-83-7930-101-0 Difin SA Warszawa 2014, dodruk ‒ wydanie poprawione ul. F. Kostrzewskiego 1, 00-768 Warszawa, tel.: 22 851 45 61, 22 851 45 62, faks: 22 841 98 91 Księgarnie internetowe Difin: www.ksiegarnia.difin.pl, www.ksiegarniasgh.pl Skład i łamanie: Poligrafia, tel. 605 105 574 Wydrukowano w Polsce SPIS TREŚCI 7 WSTĘP 1. INWESTYCJE ALTERNATYWNE 14 1.1. Podział inwestycji alternatywnych 23 1.2. Elementy charakterystyczne rynku inwestycji alternatywnych 1.3. Koniunktura gospodarcza a rynek instrument(cid:243)w alternatywnych 31 1.4. Budowa portfela inwestycyjnego z wykorzystaniem inwestycji alternatywnych 33 38 44 46 1.4.1. Przykłady budowy portfela inwestycyjnego z wykorzystaniem aktyw(cid:243)w alternatywnych 13 1.5. Inwestycje alternatywne w portfelach polskich menedżer(cid:243)w 1.6. Podatki w przypadku inwestycji alternatywnych 2. RYNEK DZIEŁ SZTUKI 2.1. Czynniki wpływające na cenę dzieł sztuki 2.2. Tworzenie portfolio dzieł sztuki 2.3. Domy aukcyjne i galerie 2.4. Aukcje i portale internetowe w Polsce 2.5. Rola mecenat(cid:243)w i marszand(cid:243)w na rynku sztuki 2.6. Fałszerstwa, repliki i zniszczenia dzieł sztuki 2.7. Targi sztuki 2.8. Wypożyczalnie dzieł sztuki 2.3.1. Polskie domy aukcyjne 48 52 54 60 75 79 83 87 91 96 6 Spis treści 3. ART BANKING I FUNDUSZE RYNKU SZTUKI 3.1. Fundusze inwestycyjne na rynku dzieł sztuki 4. INDEKSY RYNKU SZTUKI 5. RYNEK DZIEŁ SZTUKI A RYNEK AKCJI 6. EFEKTYWNOŚĆ INWESTYCJI NA RYNKU SZTUKI 7. RYNEK DZIEŁ SZTUKI NA ŚWIECIE 7.1. Rok 2012 na rynku dzieł sztuki na świecie 7.2. Rynek dzieł sztuki tworzonych przez kobiety 7.3. Rynek dzieł sztuki w I p(cid:243)łroczu 2013 r. 8. RYNEK DZIEŁ SZTUKI W POLSCE 8.1. Profil polskiego rynku sztuki 8.2. Przykładowe stopy zwrotu na polskim rynku dzieł sztuki 8.3. Rekordy cenowe na polskim rynku sztuki 8.4. Kompas Sztuki i Kompas Młodej Sztuki 9. RYNEK GRAFIKI ARTYSTYCZNEJ 10. RYNEK PLAKATU 11. RYNEK FOTOGRAFII 12. RYNEK INKOGRAFII 13. NAJNOWSZE TRENDY NA RYNKU SZTUKI ZAKOŃCZENIE BIBLIOGRAFIA ZAŁĄCZNIK 97 109 117 131 140 148 152 162 164 168 171 179 183 190 194 196 200 210 212 218 221 230 WSTĘP Inwestycje alternatywne stały się na przestrzeni ostatnich kilku lat jednym z najszybciej rozwijających się segment(cid:243)w rynku finansowego. Można wskazać wiele czynnik(cid:243)w odpowiedzialnych za tego typu proces. Do podstawowych z pewnością należy dywersyfikacja portfeli inwestycyjnych, jaką przeprowadzili inwestorzy w trakcie kryzysu finansowego zapoczątkowanego latem 2007 r.1. Innym jest chęć poszukiwania nowych możliwości inwestycyjnych wtedy, gdy na rynku kapitałowym dominuje tendencja spadkowa2. Kolejnymi czynnikami są: działalność promocyjna i edukacyjna podmiot(cid:243)w operujących na rynku in- westycji alternatywnych w celu przyciągnięcia nowych klient(cid:243)w, coraz po- wszechniejszy dostęp do narzędzi inwestycyjnych, a w Polsce także zwolnienie z podatku dochodowego przy sprzedaży dzieła, kt(cid:243)re pozostawało w posiadaniu kolekcjonera przez co najmniej sześć miesięcy od daty zakupu3. W ciągu ostatnich kilku dziesięcioleci rynek sztuki okazał się szybko roz- wijającym się i złożonym segmentem wsp(cid:243)łczesnych finans(cid:243)w. Wraz ze wzro- stem gospodarczym pojawia się coraz większa grupa zamożnych os(cid:243)b, kt(cid:243)re 1 Wraz ze wzrostem zamożności społeczeństwa zwiększa się zainteresowanie inwestycjami na rynku sztuki. Choć wartość emocjonalna jest nadal najważniejszym motywem dla inwestor(cid:243)w decydujących się kupować dzieła sztuki, to coraz istotniejszą rolę odgrywa r(cid:243)wnież potrzeba dywersyfikacji portfela majątkowego. Według Delloitte 59 proc. ekspert(cid:243)w rynku sztuki stwierdzi- ło, że ich klienci kierują się dywersyfikacją portfela jako czynnikiem motywującym do inwestycji w sztukę. Źr(cid:243)dło: Deloitte (cid:132)Art Financial Report(cid:148), 2013, s. 13. 2 W 2009 r. Banca Monte dei Paschi di Siena przeprowadził analizę, kt(cid:243)ra potwierdziła opinię o sztuce jako shelter asset, czyli klasie aktyw(cid:243)w odpornej na kryzys finansowy i mogącej służyć jako schronienie (shelter) dla środk(cid:243)w finansowych inwestor(cid:243)w. 3 Przy założeniu, że zakup dzieła nie stanowił działalności gospodarczej kolekcjonera (cid:150) to zagadnienie zostanie poruszone w rozdziale 1.5. 8 Wstęp rozpoczęły inwestycje na rynku sztuki, a dodatkowym bodźcem jest fakt, że przez lata sztuka przynosiła inwestorom znaczące, długoterminowe stopy zwro- tu. W wyniku wzrostu popytu na sztukę jej ceny dynamicznie zwyżkują i nic nie wskazuje na zatrzymanie tej tendencji w najbliższym czasie ‒ inwestycje na tym rynku przynosić mogą dodatkowe dochody pochodzące z wynajmu dzieł sztuki galeriom czy pasjonatom. Inwestycje w sztukę jednakże, jak żadna inna inwe- stycja finansowa, oferują dodatkowe korzyści w formie osobistego zadowolenia. Dlatego inwestycje w sztukę nie powinny być oceniane jedynie przez pryzmat potencjału inwestycyjnego. Inwestor powinien angażować się w zakup dzieł sztuki, posługując się dobrym gustem, aby m(cid:243)c, w oczekiwaniu na przyszłe zyski ze sprzedaży, wzbogacić o wartości estetyczne swoje mieszkanie lub biuro. W przypadku rynku dzieł sztuki trzeba pamiętać, że jest to dziedzina nie- przewidywalna, a na wartość dzieła wpływa wiele czynnik(cid:243)w wewnętrznych i zewnętrznych, często trudnych do zidentyfikowania. Poza tym dzieła sztuki są z zasady unikalne, dlatego trudno jest samodzielnie określić właściwą wartość dzieła. W procesie inwestycji w sztukę niezbędna jest pomoc doradcza profesjo- nalnego eksperta z tej dziedziny. Doświadczony doradca jest w stanie zlokalizo- wać pożądane dzieło sztuki poprzez rynki międzynarodowe, aukcje czy prywat- ne oferty. Do czynnik(cid:243)w decydujących o wzroście popularności inwestowania w sztukę w ostatnim czasie niewątpliwie można zaliczyć następujące fakty4: 1) społeczeństwo jest coraz lepiej wykształcone i w związku z tym zgłasza popyt na coraz bardziej złożone dobra luksusowe, 2) mimo to, że społeczeństwo jest lepiej wykształcone, czyta mniej. Wsp(cid:243)ł- czesna kultura zdominowana jest bowiem przez telewizję i YouTube(cid:146)a. W ten spos(cid:243)b dochodzi do rozpowszechnienia intelektualnej przyjemności dostarczanej za sprawą zmysłu wzroku, 3) globalizacja doprowadziła też do łatwiejszego przekraczania granic przez sztukę. Może stanowić zatem lingua franca i wsp(cid:243)lny przedmiot zaintere- sowań wielu os(cid:243)b, czego nie mogą formy kulturowe przywiązane do sł(cid:243)w, 4) świat sztuki jest odizolowany od wpływu czynnik(cid:243)w politycznych. Przy wycenie sztuki najważniejszy jest aspekt estetyczny5. Inne czynniki, kt(cid:243)re wpływają na cenę dzieła, to: rzadkość, poprzedni właściciele oraz znacze- nie historyczne. Poza tym należy zwracać uwagę na rozmiar dzieła, materiał, z kt(cid:243)rego został wykonany, oraz na temat dzieła. Ważne jest, aby dbać o eduka- cję w dziedzinie standard(cid:243)w obowiązujących w sektorze oraz śledzić najnowsze 4 Thornton S., Siedem dni w świecie sztuki, Propaganda, Warszawa 2011, s. 14. 5 Nie można jednak zapominać o ekonomicznej wartości każdego dzieła (cid:150) 57 proc. świa- towych bank(cid:243)w świadczących usługę private bankingu wskazało znalezienie adekwatnej metody podawania ekonomicznej wartości każdego dzieła jako istotne dla rynku sztuki (w 2011 r. było to 50 proc. badanych bank(cid:243)w). Na podstawie: Deloitte (cid:132)Art Financial Report, 2013, s. 37. Wstęp 9 trendy6. Trzeba też zdawać sobie sprawę, że kolekcjonowanie sztuki dla niekt(cid:243)- rych jest nałogiem, a (cid:132)prawdziwe dzieło sztuki nie męczy cię, gdy na nie pa- trzysz(cid:148)7. Interesująco przedstawia się podejście jednego z największych artyst(cid:243)w A. Warhola, kt(cid:243)ry o połączeniu biznesu i sztuki wypowiedział się w spos(cid:243)b na- stępujący: (cid:132)Dobre prowadzenie biznesu to najbardziej fascynujący rodzaj sztuki. Zarabianie jest sztuką i praca jest sztuką, a dobry biznes jest najwyższą sztuką(cid:148)8. Rynek dzieł sztuki jest bardzo złożony i r(cid:243)żnorodny w por(cid:243)wnaniu z ryn- kami papier(cid:243)w wartościowych. O ile akcje znajdują się w ciągłym obrocie, a informacja dotycząca ceny jest bezpośrednio dostępna, o tyle na rynku sztuki każde dzieło jest unikalne, a właściciel dzieła posiada niejako monopol na nie9. Na rynku sztuki ceny dostępne zainteresowanym inwestorom to te, kt(cid:243)re ogła- szane są publicznie w czasie trwania aukcji. Z kolei ceny pochodzące ze sprze- daży prywatnej są upubliczniane rzadko, co dodatkowo utrudnia ustalenie war- tości danych dzieł. Rynek sztuki nie jest zatem tak transparentny jak rynek akcji, nie występują tu powszechnie dostępne dane o cenach zawartych transakcji, dlatego też dane liczbowe przedstawione w książce zaczerpnięte zostały z wielu źr(cid:243)deł. Fakt ten może prowadzić do tego, że w niekt(cid:243)rych miejscach książki dane te mogą r(cid:243)żnić się od siebie. Na rynku akcji r(cid:243)żne grupy inwestor(cid:243)w ope- rują w r(cid:243)żnych ramach czasowych: kr(cid:243)tko-, średnio- i długoterminowej, nato- miast dla inwestycji na rynku sztuki charakterystyczny jest wyłącznie długo- okresowy horyzont inwestycyjny, a zjawisko spekulacji kr(cid:243)tkoterminowej prak- tycznie nie występuje, rynek dzieł sztuki pozostawał bowiem zawsze sferą zain- teresowań ludzi zamożnych, pasjonat(cid:243)w sztuki. Okazuje się jednak, że rynek ten oferuje wiele korzyści w kategoriach inwestycyjnych. Zatem nie jest i nie może być ignorowany przez inwestor(cid:243)w instytucjonalnych. W XXI w. świat sztuki zaczął rozwijać się coraz szybciej (cid:150) stał się tym samym bardziej atrakcyjny, pociągający i prestiżowy. Przeobraża się on dzisiaj w bardziej policentryczny, niż był w XX w., kiedy to najpierw Paryż, a potem Nowy Jork stanowiły jego centrum (cid:150) Nowy Jork do p(cid:243)źnych lat 70. XX w. miał status jedynie lokalnego, a nie światowego centrum sztuki: dom aukcyjny Chri- stie(cid:146)s rozpoczął działalność w tym mieście dopiero w 1977 r.10. 6 Curry J., Art as an alternative investment, Trusts Estates, October 1998, s. 25. 7 Thornton S., Siedem dni w świecie sztuki, Propaganda, Warszawa 2011, s. 152. 8 Na podstawie: Thornton S., Siedem dni w świecie sztuki, Propaganda, Warszawa 2011, s. 14. 9 Czy da się znaleźć racjonalne uzasadnienie faktu, że obrazy Agaty Kleczkowskiej są wy- żej cenione od dzieł Leona Tarasewicza? Handel sztuką to handel emocjami. Ile kosztowałyby obrazy Leona Tarasewicza lub Marty Kochanek-Zbroja, gdyby handlował nimi znany mecenas sztuki Andrzej Starmach? 10 Thornton S., Siedem dni w świecie sztuki, Propaganda, Warszawa 2011, s. 31‒32. 10 Wstęp Pojęcie (cid:132)świat sztuki(cid:148) jest szersze niż (cid:132)rynek sztuki(cid:148). Słowo (cid:132)rynek(cid:148) od- nosi się do jednostek, kt(cid:243)re kupują i sprzedają prace (marszand(cid:243)w, kolekcjone- r(cid:243)w, dom(cid:243)w aukcyjnych), a wiele os(cid:243)b ze świata sztuki (krytycy, mecenasi i sami artyści) nie są na co dzień bezpośrednio zaangażowani w to komercyjne zajęcie. Świat sztuki to sfera, w kt(cid:243)rej wielu ludzi nie tylko pracuje, ale mieszka na stałe. Światem sztuki kieruje coś w rodzaju (cid:132)symbolicznej ekonomii(cid:148), w ra- mach kt(cid:243)rej ludzie wymieniają się myślami, ideami. Przedmiotem tej debaty jest więc raczej ich kulturotw(cid:243)rcza wartość niż wartość określana przez brutalną wycenę11. Patrząc na rynek sztuki od strony komercyjnej, można w nim wyr(cid:243)ż- nić cały szereg ekonomicznych działalności, jak np. sprzedaż aukcyjną, sprzedaż w galeriach sztuki, sprzedaż za pośrednictwem internetu, usługi analityczne, wypożyczanie dzieł sztuki. W skład zestawienia Art Industry Scorecard stwo- rzonego przez Skate(cid:146)s weszło 100 największych przedsiębiorstw operujących na rynku sztuki na całym świecie lub prowadzących obok działalności podstawowej także sprzedaż na tym rynku12. Udział poszczeg(cid:243)lnych typ(cid:243)w działalności go- spodarczej w całym rynku sztuki w ustalonym przez Skate(cid:146)s Art Industry Score- card został przedstawiony w tabeli 1. Wynika z niej, że na rynku sztuki dominu- jącą rolę (cid:150) duopolu ‒ ma sprzedaż aukcyjna i sprzedaż w galeriach. Tabela 1. Udział poszczególnych rodzajów działalności w przemyśle sztuki wg Skate’s Rodzaj działalności Sprzedaż aukcyjna Sprzedaż w galeriach E-commerce Liczba firm wchodzących w skład Art Industry Scorecard, kt(cid:243)re zadeklarowały taką aktywność 29 26 12 11 Thornton S., Siedem dni w świecie sztuki, Propaganda, Warszawa 2011, s. 10. 12 W przypadku firm, kt(cid:243)rych podstawowa działalność koncentruje się na rynku sztuki, nie bierze się pod uwagę przychod(cid:243)w z innej działalności. Jeśli zaś firma wchodzi w skład holdingu prowadzącego działalność w postaci sprzedaży dzieł sztuki, uwzględnia się całą działalność grupy. W uzasadnionych przypadkach podano dane dotyczące tylko działalności jednej ze sp(cid:243)łek całego holdingu (cid:150) w szczeg(cid:243)lności jeśli działalność sp(cid:243)łki c(cid:243)rki na rynku sztuki jest znacząca, a sp(cid:243)łka matka lub pozostałe sp(cid:243)łki holdingu koncentrują swoją podstawową działalność w innych sektorach. W ran- kingu uwzględnia się r(cid:243)wnież przedsiębiorstwa prowadzące inną działalność na rynku sztuki niż sprzedaż (cid:150) np. edukacyjną, medialną, logistyczną, depozytową i marketingową, służącą wzmocnieniu rynku sztuki ‒ por. Skate(cid:146)s, Annual art investment report. Part I, New York 2012, s. 34. Wstęp 11 Analizy i badania, prowadzenie baz danych13 Zarządzanie portfelem dzieł sztuki Wypożyczanie dzieł sztuki Publikacje14 Online media Fundusze dzieł sztuki Ubezpieczenia Organizowanie wydarzeń poświęconych promocji sztuki Edukacja15 Działalność prawna na rynku sztuki Źródło: Skate’s, Annual art investment report. Part II, New York 2012, s. 7. 9 8 7 7 6 5 4 2 2 1 Można też znaleźć opis świata sztuki jako pozbawioną hierarchii scenę, na kt(cid:243)rej artyści pochodzący z niższej klasy średniej piją szampana z wysoko opła- 13 Najważniejszymi firmami w tym sektorze są: Artfacts.Net (Niemcy), ArtTactic and Inva- luable (Wielka Brytania), Art Economics (Irlandia), Artprice (Francja) i Beautiful Asset Advisors (USA). Na portalach internetowych tych firm zamieszczane są także prognozy dotyczące kształ- towania się cen w poszczeg(cid:243)lnych segmentach rynku sztuki. 14 Największymi firmami działającymi na rynku publikacji poświęconych sztuce są: Taschen, Umberto Allemandi Co. oraz Phaidon. Działalność Taschen i Phaidon koncentruje się na wyda- waniu najwyższej jakości książek poświęconych historii sztuki i biografii artyst(cid:243)w. Z kolei dzia- łalność Umberto Allemandi Co. jest bardziej zdywersyfikowana (cid:150) opr(cid:243)cz publikacji książek poświęconych problematyce sztuki wydaje też czasopisma, takie jak: (cid:132)Antologia di Belle Arti(cid:148), (cid:132)Il Giornale dell(cid:146)Arte(cid:148), (cid:132)Il Giornale dell(cid:146)Architettura(cid:148) oraz uznany w świecie kolekcjoner(cid:243)w: (cid:132)The Art Newspaper(cid:148) uchodzący za jeden z najważniejszych periodyk(cid:243)w na rynku sztuki. Innym liczą- cym się wydawnictwem jest nowojorski Brant Publications edytujący następujące tytuły: (cid:132)Inte- rview(cid:148), (cid:132)Art in America(cid:148), (cid:132)Modern(cid:148) i (cid:132)The Magazine Antiques(cid:148). Z kolei na rynku online niekwestio- nowaną pozycję lidera zajmują: Louise Blouin Media, Art Daily i A F Markets. Louise Blouin Media opr(cid:243)cz serwis(cid:243)w online (będąc właścicielem portalu Artinfo) prowadzi też działalność wydawniczą (Art+Auction i Modern Painters), a także jest właścicielem fundacji Louise Blouin Foundation. Opr(cid:243)cz wyżej wymienionych portali kolekcjonerzy mogą też wymieniać się informa- cjami na takich stronach internetowych, jak: ArtSlant, Pictify, ArtStack, ARThood i Fluxguide. 15 Na rynku edukacji z zakresu sztuki warto wspomnieć o instytucie prowadzonym przez Sotheby(cid:146)s (Sotheby(cid:146)s Institute of Art), a także o Christie(cid:146)s Education i Drouot Formation. Na uniwersytetach w Manchesterze i w Nowym Jorku wykładane są przedmioty z dziedziny sztuki przez specjalist(cid:243)w odpowiednio z londyńskiego i nowojorskiego Sotheby(cid:146)s. Opr(cid:243)cz studi(cid:243)w magi- sterskich oferowane są też kursy semestralne, letnie, dzienne lub wieczorowe oraz online. Z kolei Christie(cid:146)s Education akredytowany przy Uniwersytecie w Glasgow ma trzy oddziały (cid:150) w Londy- nie, Nowym Jorku i Hongkongu oferujące studentom wszechstronne studia pozwalające im uzyskać stopień magistra, a opr(cid:243)cz tego także kursy z dziedziny sztuki. Oferta Drouot Foundation skiero- wana jest gł(cid:243)wnie do profesjonalist(cid:243)w. Na podstawie strony internetowej: http://www.christies- education.com (9.09.2013). 12 Wstęp canymi menedżerami funduszy hedgingowych, mecenasami, projektantami mo- dy i innymi (cid:132)kreatywnymi(cid:148). Nie jest to świat egalitarny czy demokratyczny16. Na koniec warto zauważyć, że przed II wojną światową polska inteligen- cja kolekcjonowała sztukę, a pasja ta często była przekazywana z pokolenia na pokolenie ‒ już dziecko wiedziało, że sztuka jest ważna. Takiego osobistego przy- kładu brakowało w okresie PRL. Aktualnie os(cid:243)b kolekcjonujących sztukę jest proporcjonalnie mniej niż przed II wojną światową, a tak dużej luki nie da się odrobić z dnia na dzień, zwłaszcza że w społeczeństwie polskim nadal nie ma silnego, stabilnego mieszczaństwa. Z kolei młodzi Polacy nie dysponują jeszcze środkami finansowymi pozwalającymi na zakup najdroższych dzieł sztuki. Być może Polacy kupowaliby więcej sztuki, gdyby wzorem innych kraj(cid:243)w zachod- nich istniały zachęty podatkowe. Warto podkreślić, że znaczna część kolekcji trafia do muze(cid:243)w państwowych często jako dary (cid:150) tak więc w ostatecznym rozrachun- ku, przy stosowaniu ulg podatkowych na zakup sztuki, zyskiwałoby państwo17. O tym, że polski rynek sztuki zaczął dynamicznie się rozwijać w ostatnim czasie, mogą jeszcze świadczyć dwa następujące fakty. W 2013 r. widoczny był wzrost zainteresowania ze strony kolekcjoner(cid:243)w rynkiem fotografii, na kt(cid:243)rym ceny nadal pozostają atrakcyjne w por(cid:243)wnaniu ze światowymi (cid:150) do takich wnio- sk(cid:243)w doszli uczestnicy pierwszego spotkania kolekcjoner(cid:243)w fotografii, kt(cid:243)re odbyło się w październiku 2013 r. w Centrum Sztuki Wsp(cid:243)łczesnej w Zamku Ujazdowskim. Z kolei w trakcie Warszawskich Targ(cid:243)w Sztuki zorganizowanych r(cid:243)wnież w październiku 2013 r. zaprezentowany został pierwszy w Polsce in- deks rynku sztuki. Powstał on na bazie zaledwie 2162 transakcji w okresie 1990- 2013 r. (co daje niecałe osiem transakcji miesięcznie), dlatego też indeks ma raczej znaczenie informacyjne niż komercyjne i trudno z jego pomocą mierzyć wysokość st(cid:243)p zwrotu na polskim rynku sztuki oraz konfrontować ją ze stopami zwrotu na rynkach akcji, na kt(cid:243)rych indeksy wyliczane są wielokrotnie w ciągu dnia na bazie dziesiątek czy setek tysięcy transakcji. Na polskim rynku wydawniczym można znaleźć wiele pozycji poświęco- nych om(cid:243)wieniu poszczeg(cid:243)lnych styl(cid:243)w, dorobku malarzy etc. Zadaniem tej książki jest spojrzenie na świat sztuki z zupełnie innej strony (cid:150) strony inwestycji, bezdusznego pieniądza, st(cid:243)p procentowych i innych termin(cid:243)w ekonomicznych, kt(cid:243)rymi posługują się osoby profesjonalnie inwestujące w sztukę. Ale jedyną drogą do odniesienia sukcesu na rynku sztuki jest po prostu potraktowanie jej tak, jak się robi w innych segmentach rynku finansowego (cid:150) bez emocji. Na zakończenie warto dodać, że na rynku wydawniczym dostępna jest książka pani Kamy Zboralskiej pod podobnym tytułem (Przewodnik po gale- riach sztuki. Sztuka inwestowania w Sztukę), ukazująca Czytelnikom świat sztuki od strony duchowej, artystycznej. 16 Thornton S., Siedem dni w świecie sztuki, Propaganda, Warszawa 2011, s. 11. 17 Miliszkiewicz J., Kolekcjoner(cid:243)w czasami ogarnia szaleństwo, (cid:132)Rzeczpospolita(cid:148), Moje pieniądze, 10.01.2013, s. F6. 1 INWESTYCJE ALTERNATYWNE Pojęcie (cid:132)inwestycje alternatywne(cid:148) można utożsamiać z szerokim spek- trum produkt(cid:243)w finansowych, kt(cid:243)re nie są zaliczane do tradycyjnych form inwe- stowania. I tutaj pojawia się pierwsze pytanie: co kryje się pod pojęciem trady- cyjnych form inwestowania? Ot(cid:243)ż dla pewnej grupy inwestor(cid:243)w tradycyjnymi formami inwestowania będą akcje, obligacje oraz jednostki otwartych funduszy inwestycyjnych. Dla innej grupy uczestnik(cid:243)w rynku tradycyjnymi formami in- westowania będą r(cid:243)wnież instrumenty pochodne lub produkty strukturyzowane. Jeszcze inne grono inwestor(cid:243)w zaliczy do tradycyjnych form inwestowania tak- że inwestycje na rynku nieruchomości (a więc inwestycje w nieruchomości, inwestycje w papiery wartościowe rynku nieruchomości i inwestycje w certyfi- katy inwestycyjne funduszy nieruchomości), inwestycje na rynku złota lub sre- bra (og(cid:243)lnie metali szlachetnych) oraz w fundusze typu hedge lub konta zarzą- dzane. Unikatowe przedmioty sztuki mogą być por(cid:243)wnane do nieruchomości ‒ mają bowiem status solidnych majątk(cid:243)w, kt(cid:243)re nie (cid:132)wyparują w powietrze(cid:148)1. Może się też okazać, że dzieło ozdabiające ścianę po zamienieniu go na płynne aktywa prezentuje wyższą wartość niż cały dom, w kt(cid:243)rym ono się znajduje. Niekt(cid:243)re prace A. Warhola są jak kawalerki w małych blokach, podczas gdy inne to penthouse(cid:146)y z widokiem na cztery strony świata2. 1 Thornton S., Siedem dni w świecie sztuki, Propaganda, Warszawa 2011, s. 15. 2 Ibidem, s. 48. Warto odnotować fakt, że po śmierci Andy(cid:146)ego Warhola jego fundacja ku- piła na wyprzedaży obrazy artysty z lat 80. XX w. Wtedy najwięksi marszandzi świata nie nabywali jego prac, twierdząc, że ich ceny nie będą zyskiwać w przyszłości, dlatego że będą rosły ceny dzieł Warhola tylko z lat 60. i 70. XX w. Natomiast dziś prace z lat 80., przed laty tanie i dostępne, regularnie są sprzedawane po kilka milion(cid:243)w dolar(cid:243)w. Wytrawni gracze tego nie przewidzieli, a ubogie galerie, kt(cid:243)rych po śmierci Warhola nie było stać na dzieła z lat 60. XX w., z konieczności kupiły te p(cid:243)źne i tanie prace. Dzięki temu zyskały miliony. 14 Rozdział 1 Czy można zatem ustalić, gdzie przebiega granica między inwestycjami alternatywnymi a tradycyjnymi formami inwestowania? Problem ten wydaje się nierozwiązywalny, aczkolwiek można dokonać takiego rozdziału ze względu na kilka kryteri(cid:243)w (cid:150) będą one stanowiły temat kolejnego podrozdziału. 1.1. Podział inwestycji alternatywnych Pierwszym sposobem podziału inwestycji, chyba najbardziej popularnym, jest po prostu enumeracja inwestycji na klasyczne i alternatywne. Jest to metoda uznaniowa, dlatego że o ile dla jednej grupy inwestor(cid:243)w tradycyjnym formami inwestowania będą akcje, obligacje oraz jednostki otwartych funduszy inwesty- cyjnych, o tyle dla innej grupy uczestnik(cid:243)w rynku tradycyjnymi formami inwe- stowania będą r(cid:243)wnież instrumenty pochodne lub produkty strukturyzowane. Z kolei jeszcze inne grono inwestor(cid:243)w zaliczy do tradycyjnych form inwesto- wania też inwestycje na rynku nieruchomości (a więc inwestycje w nieruchomo- ści, inwestycje w papiery wartościowe rynku nieruchomości i inwestycje w cer- tyfikaty inwestycyjne funduszy nieruchomości), inwestycje na rynku złota lub srebra (og(cid:243)lnie metali szlachetnych) oraz w fundusze typu hedge lub konta za- rządzane. Spos(cid:243)b przeprowadzenia podziału pozostaje w ścisłym związku z wie- dzą i doświadczeniem inwestora w alokowaniu aktyw(cid:243)w na rynkach finanso- wych. Innymi czynnikami mającymi wpływ na przeprowadzany przez inwestora podział są: wiek, poziom wykształcenia oraz wartość portfela inwestora3. Wraz z wiekiem, wzrostem poziomu wykształcenia oraz zamożności inwestora zwięk- sza się jego skłonność do: 1) alokacji większej części swojego portfela inwestycyjnego w aktywa alter- natywne, 2) dokonywania szerszej dywersyfikacji tej części portfela inwestycyjnego, w kt(cid:243)rej skład wchodzą inwestycje alternatywne, na większą liczbę seg- ment(cid:243)w inwestycji alternatywnych. Tak więc skład portfela inwestora skomponowany jest z r(cid:243)żnych klas aktyw(cid:243)w alternatywnych. Wielkość udziału inwestycji alternatywnych w portfelach inwestor(cid:243)w sta- nowi najczęściej ok. 10(cid:150)20 proc. (cid:150) por. rysunek 1. W niekt(cid:243)rych przypadkach może ona ulec zwiększeniu do 30(cid:150)40 proc., a w sporadycznych ‒ nawet do 60 . Inwestorzy posiadający już pewne doświadczenie na rynku inwestycji alterna- tywnych przejawiają coraz większą skłonność do alokowania środk(cid:243)w w nowe segmenty inwestycji alternatywnych. Wielu uczestnik(cid:243)w rynku, po raz pierwszy Finance(cid:148) 1999, Vol. 54, s. 875‒899. 3 Chevalier J., Ellison G., Are some mutual fund managers better than others?, (cid:132)Journal of Inwestycje alternatywne 15 wchodząc na rynek inwestycji alternatywnych, ogranicza swoje zaangażowanie do rynku metali szlachetnych lub rynku walutowego. W następnej kolejności dokonuje ekspozycji na rynek dzieł sztuki, win inwestycyjnych czy też monet4. Dodatkowym elementem mającym niewątpliwy pływ na stopień alokacji akty- w(cid:243)w na część klasyczną i alternatywną jest awersja inwestora do ryzyka. Jest to cecha indywidualna inwestora, kt(cid:243)ra w istotnej mierze może wypływać na spo- s(cid:243)b przeprowadzania alokacji5. Rysunek 1. Przykład konstrukcji portfela inwestycyjnego, w którego skład wcho- dzą inwestycje alternatywne. Inwestycje alternatywne 20 Portfel inwestycyjny Inwestycje klasyczne 80 a k u t z S o n W i Złoto 5 5 10 Akcje 25 Źródło: opracowanie własne. Obligacje 45 TFI* 10 * TFI (cid:150) jednostki uczestnictwa funduszy inwestycyjnych (fundusze otwarte) lub certyfikaty inwestycyjne (fundusze zamknięte) albo tytuły uczestnictwa (ETF) Warto zauważyć, że podział inwestycji na klasyczne i alternatywne może zostać narzucony inwestorom przez r(cid:243)żnego rodzaju instytucje, jak np. fundusze inwestycyjne, zespoły zarządzania portfelem aktyw(cid:243)w (asset management), kt(cid:243)re przyjmują środki inwestora w zarządzanie. Dlatego też należałoby w przy- padku pierwszego sposobu klasyfikacji aktyw(cid:243)w (cid:150) na klasyczne i alternatywne, wprowadzić dodatkowe rozr(cid:243)żnienie, że podział ten został stworzony przez: 4 Bednarz B., Alternatywne ryzyko w niespokojnym otoczeniu, (cid:132)Miesięcznik Kapitałowy(cid:148) 07‒08/2012, s. 42‒43. 5 Więcej na temat awersji do ryzyka można znaleźć m.in. w: Jajuga K., Jajuga T., Inwesty- cje, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006, s. 192‒202. 16 Rozdział 1 a) pewną instytucję finansową (cid:150) ustalenie podziału na aktywa klasyczne i al- ternatywne oraz określenie oczekiwanej stopy zwrotu i ryzyka z inwesty- cji klasycznych i alternatywnych jest dokonywane przez instytucję finan- sową dla pewnego (cid:132)modelowego(cid:148) inwestora, b) samodzielnie przez inwestora (cid:150) inwestor sam dokonuje podziału na inwe- stycje klasyczne i alternatywne oraz osobiście określa oczekiwaną stopę zwrotu i ryzyko dla obu segment(cid:243)w inwestycji: klasycznego i alternatyw- nego. Warto też wspomnieć o podziale będącym nieodłączną cechą zbiorowości inwestor(cid:243)w. Niekt(cid:243)rzy z nich, określmy ich awangardowymi, będą zwiększali udział nowych form inwestowania w swoich portfelach inwestycyjnych czy też poszukiwali takich możliwości. Ta grupa inwestor(cid:243)w charakteryzuje się skłon- nością do ryzyka w nowych obszarach inwestycyjnych. Po przeciwnej stronie znajdą się inwestorzy o bardzo konserwatywnym podejściu do inwestowania, niechętnie dywersyfikujący portfele na nowe obszary inwestycyjne. Cechuje ich awersja do ryzyka w nowych dziedzinach inwestycyjnych. Trzecią grupę stano- wią inwestorzy o neutralnym podejściu do nowych możliwości inwestowania. Są oni gotowi zwiększyć w małym stopniu udział inwestycji alternatywnych w swoich portfelach. Przykład podziału inwestycji wg kryterium preferencji indywidualnych ukazano na rysunku 2. Zbi(cid:243)r inwestycji klasycznych został określony przez pew- nego inwestora. Inwestycje alternatywne stanowią w tym przypadku uzupełnie- nie zbioru inwestycji klasycznych, analogicznie jak ma to miejsce w algebrze zbior(cid:243)w. Z kolei na rysunku 3 zaprezentowany został podział aktyw(cid:243)w na kla- syczne i alternatywne dokonany przez pewnego inwestora za pomocą metody enumeracji aktyw(cid:243)w. Dokładniejsza analiza podziału pozwala zauważyć, że jest to inwestor cechujący się dużą awersją do ryzyka (cid:150) do inwestycji alternatyw- nych zaliczył on m.in. fundusze funduszy (FoF (cid:150) fund of funds) czy też fundusze typu ETF (Exchange Traded Funds)6. Drugim kryterium, kt(cid:243)re może zostać wykorzystane do wyłonienia kate- gorii inwestycji alternatywnych, jest fakt występowania na danym rynku indeksu (benchmarku) opisującego zmiany cen pewnej liczby aktyw(cid:243)w7. Tego typu po- dział został przestawiony na rysunku 4. Pod pojęciem (cid:132)rynek finansowy(cid:148) rozu- mie się inwestycje na rynku papier(cid:243)w dłużnych, udziałowych, na rynku pienięż- nym, walutowym, na rynku instrument(cid:243)w pochodnych oraz na rynku katastrof, pogodowym i nieruchomości. Tak przeprowadzony podział inwestycji dobrze 6 Więcej informacji nt. działania funduszy typu ETF można znaleźć m.in. w: Abner D., The ETF handbook. How to value and trade Exchange Traded Funds, John Wiley Sons, Hoboken, New Jersey 2010. 7 Więcej informacji nt. benchmark(cid:243)w na rynku inwestycji alternatywnych można znaleźć w Borowski K., Teoria i praktyka benchmark(cid:243)w, Difin, Warszawa 2011, s. 345‒434. Inwestycje alternatywne 17 Rysunek 2. Podział możliwości inwestycyjnych (zbioru dostępnych inwestycji) wg preferencji inwestora Inwestycje alternatywne Inwestycje klasyczne Inwestor konserwatywny Inwestycje alternatywne Inwestycje klasyczne Inwestor o neutralnym podejściu do nowych inwestycji Inwestycje alternatywne Inwestycje klasyczne Inwestor awangardowy Źródło: opracowanie własne. Rysunek 3. Podział aktywów inwestycyjnych na tradycyjne i alternatywne dokonany przez inwestora o dużej awersji do ryzyka Aktywa inwestycyjne Tradycyjne: − − − − instrumenty rynku pieniężnego akcje obligacje fundusze inwestycyjne otwarte i zamknięte waluty − Alternatywne: − − − − − − fundusze typu hedge fundusze PE/VC fundusze ETF fundusze funduszy (FoF) produkty strukturyzowane nieruchomości (oraz instrumentypochodne tego rynku) surowce infrastruktura instrumenty pochodne konta zarządzane (CAT) instrumenty pochodne na rynku pogodowym limity emisji na CO2 (Deutsche B(cid:246)rse) Instrumenty na rynku katastrof inwestycje emocjonalne (kolekcjonerstwo) − − − − − − − − Źródło: opracowanie własne na podstawie: Mikita M., Pełka W., Rynki inwestycji alternatyw- nych, Poltext, Warszawa 2009, s. 18. 18 Rozdział 1 definiuje podzbi(cid:243)r aktyw(cid:243)w inwestycyjnych (cid:150) pasje. Pasje są zatem aktywami inwestycyjnymi, dla kt(cid:243)rych nie istnieje żaden powszechnie uznany indeks. In- westowanie dużych sum pieniędzy np. w pluszowe misie8 czy też cygara albo pi(cid:243)ra określane będzie zatem jako inwestycje na rynku pasji. Problem dywersy- fikacji portfela inwestycyjnego na aktywa alternatywne i klasyczne jest ściśle związany z występowaniem benchmarku na rynku inwestycji alternatywnych. Jeśli taki benchmark występuje, wtedy w stosunkowo prosty spos(cid:243)b można do- konać oceny efektywności zarządzania całym portfelem inwestycyjnym. Gdy takiego benchmarku nie ma, ocena efektywności zarządzania portfelem inwesty- cyjnym staje się utrudniona lub też w wielu sytuacjach wręcz niemożliwa. W przypadku indeks(cid:243)w na rynku kolekcjonerskim (lub innych inwestycji alter- natywnych) obowiązuje zasada, że indeks może być skalkulowany w momencie, kiedy dany przedmiot wchodzący w jego skład ponownie trafi do obrotu. W takiej sytuacji wprowadza się pojęcie par cen. Przy pierwszej transakcji przedmiot uzyskuje cenę P1 (w chwili t1). Z taką też ceną będzie on brany pod uwagę w trakcie obliczania wartości indeksu aż do momentu, kiedy zostanie sprzedany za inną cenę ‒ P2 (w chwili t2). Po pojawieniu się nowej ceny P2 instytucja fi- nansowa będąca gestorem benchmarku będzie mogła dokonać kalkulacji benchmarku z uwzględnieniem nowej ceny P2. Należy jednak pamiętać, że od- stęp czasu pomiędzy tymi dwiema transakcjami może być długi, często wielo- letni, dlatego też w przypadku niekt(cid:243)rych indeks(cid:243)w rynku kolekcjonerskiego dopuszcza się estymowanie ceny P2 za pomocą określonego algorytmu. Takie podejście ma tę zaletę, że wartość indeksu może być obliczana stosunkowo czę- sto, nawet w przypadku gdy nie dochodzi do transakcji w danym segmencie rynku inwestycji alternatywnych, jednak uzyskana za pomocą modelu matema- tycznego cena P2 nie jest ceną rynkową, co z kolei podaje w wątpliwość wartość tak skalkulowanego indeksu. Jeśli między zakupem a sprzedażą obiektu mięło n lat, istnieje możliwość wyliczenia średniej geometrycznej stopy zwrotu ukazu- jącej, ile przeciętnie zarabiał inwestor w każdym z n lat9. Trzecim kryterium podziału rynku na inwestycje klasyczne i alternatywne może być występowanie na rynku inwestycji klasycznych instrument(cid:243)w po- 8 Światowym rekordem aukcyjnym była sprzedaż w 1994 roku misia marki Steiff z lat 1905‒1906, kt(cid:243)rego cena wyniosła 110 tys. funt(cid:243)w bryt. Zakupiono go do nowo powstającego Muzeum Zabawek w Japonii. Ceny misi(cid:243)w Steiff w zależności od ich wieku i stanu zachowania wahają się średnio od 20 tys. do 100 tys. funt(cid:243)w. Por. Borowski K., Nowe kierunki bankowości inwestycyjnej, [w:] (red.) Pruchnicka-Grabias I., Inwestycje alternatywne, CeDeWu, Warszawa 2008, s. 217(cid:150)266. 9 Średnia geometryczna stopa zwrotu zwana jest też stopą efektywną. Należy ją odr(cid:243)żnić od średniej stopy zwrotu zwanej także prostą stopa zwrotu. Por. Jajuga K., Jajuga T., Inwestycje, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006, s. 93 oraz dodatek 1 na końcu książki. Inwestycje alternatywne 19 chodnych na cenę (lub inną wartość) określonego instrumentu finansowego. Tak więc jeśli na pewnym rynku dokonuje się transakcji instrumentami pochodnymi na cenę (lub inną wartość) określonego instrumentu finansowego, zalicza się taki instrument do rynku inwestycji tradycyjnych. Jako przykład podajmy złoto. Na rynkach światowych handluje się zar(cid:243)wno samym złotem, jak i kontraktami terminowymi oraz opcjami na cenę złota. Dlatego też przy wyborze kryterium podziału inwestycji w postaci istnienia instrument(cid:243)w pochodnych złoto należeć będzie do inwestycji tradycyjnych. Podobnie zresztą jak i inne metale szlachetne oraz diamenty ‒ na giełdzie w Antwerpii notowane są bowiem kontrakty termi- nowe na wystandaryzowane diamenty o wadze 1 i 0,5 karata oraz o wadze 0,25 karata. Natomiast dzieła sztuki należeć będą do inwestycji alternatywnych (cid:150) na razie brak kwotowań instrument(cid:243)w pochodnych na tym rynku, aczkolwiek po- jawiły się już pierwsze propozycje stworzenia tego typu instrument(cid:243)w, w kt(cid:243)- rych instrumentem bazowym byłby indeks Mei Moses10, co pozwoliłoby inwe- storom indywidualnym11 i instytucjonalnym zabezpieczyć swoją pozycję na rynku w przypadku dekoniunktury, a zwłaszcza bankom udzielającym kredyt(cid:243)w pod zastaw dzieł sztuki. Zauważmy też, że występowanie instrument(cid:243)w pochodnych na rynku in- westycji alternatywnych pozwala zarządzającemu stosować odpowiednie strate- gie zabezpieczające spadek tej części portfela, w kt(cid:243)rej skład wchodzą inwesty- cje alternatywne. Strategię zabezpieczającą menedżer portfela może przedsię- wziąć w sytuacji, kiedy przewiduje dekoniunkturę w określonym segmencie inwestycji alternatywnych. Czwartym kryterium podziału inwestycji na klasyczne i alternatywne jest występowanie funduszy inwestycyjnych nabywających do portfeli określone kategorie aktyw(cid:243)w. Jeśli istnieje fundusz inwestycyjny nabywający aktywa A, wtedy aktywa te należą do aktyw(cid:243)w tradycyjnych. Brak takiego funduszu ozna- cza, że są one aktywami alternatywnymi. Co do istnienia funduszy na rynku papier(cid:243)w wartościowych, walut, surowc(cid:243)w etc. nie trzeba przekonywać nikogo. W tabeli 2. zaprezentowane zostały przykłady r(cid:243)żnych funduszy inwestycyjnych nabywających niekonwencjonalne aktywa12. Przy takim podejściu skrzypce oraz 10 Indeks Mei Moses oraz inne indeksy na rynku dzieł sztuki zostaną om(cid:243)wione w dalszej części książki. Wprowadzenie kontrakt(cid:243)w terminowych na rynku dzieł sztuki zostało zapropono- wane przez Vincenta: Vincent M., The value of art, (cid:132)Financial Times Wealth(cid:148) 2010, Vol. 10, s. 10. 11 Zabezpieczenie wartości portfela inwestycyjnego ma kluczowe znaczenie dla inwesto- r(cid:243)w na rynku dzieł sztuki. Dla kolekcjoner(cid:243)w liczy się bardziej wartość estetyczna dzieł niż ich wartość ekonomiczna. 12 W Polsce istnieje także pewna grupa funduszy inwestujących w alternatywne aktywa. Jako przykład można podać m.in.: PZU Energia Medycyna Ekologia, PKO D(cid:243)br Luksusowych Globalny, SKOK Etyczny 1 i Etyczny 2. 20 Rozdział 1 Rysunek 4. Podział aktywów inwestycyjnych ze względu na występowanie pamiątki po gwiazdach należą do grupy aktyw(cid:243)w klasycznych, co może wzbu- dzić zdziwienie wielu doświadczonych inwestor(cid:243)w. indeksu Inwestycje klasyczne Istnieje indeks na rynku tych inwestycji (w nawiasie najważniejszy indeks) Inwestycje alternatywne (pasje) Nie istnieje indeks na rynku tych inwestycji *Rynek finansowy Rynek monet (cid:150) Generic Gold Coin Index Rynek dzieł sztuki (cid:150) Mei Moses Index Rynek win inwestycyjnych (cid:150) Liv-ex 100 Rynek szampana inwestycyjnego (cid:150) Cham 25 Rynek whisky inwestycyjnej (cid:150) World Whisky Index Rynek autograf(cid:243)w znanych osobistości (cid:150) Frasers 100 Rynek znaczk(cid:243)w (cid:150) SG 100 **Rynek fotografii (cid:150) Eur 19 (Photographic Art Center) Rynek diament(cid:243)w - Antwerp Diamond Index Rynek trufli (cid:150) indeks Tuber Rynek zabytkowych aut (cid:150) indeks StockCar Jedynie wybrane elementy tego rynku: Książki, medale, lalki, płyty gramofonowe, breloczki, długopisy, pi(cid:243)ra, karty pocztowe, reprodukcje i ilustracje książkowe, misie pluszowe, scyzoryki i noże, miecze samurajskie (także biała broń), plakaty, kamienie szlachetne, modele kolejek, zastawy do kawy, mapy i globusy, cygara, lampy, zbroje rycerskie, gitary, japońskie grafiki, świeczniki, skrzypce, kieliszki do jajek, samoloty z II WS, deski windsurfingowe. * Rynek finansowy obejmuje inwestycje na rynku papier(cid:243)w dłużnych, udziałowych, pieniężnym, walutowym oraz na rynku katastrof, pogodowym, nieruchomości, na kt(cid:243)rych występuje cały szereg indeks(cid:243)w. ** Na rynku fotografii podany indeks nie jest obecnie liczony. W kolumnie po lewej stronie podane zostały najważniejsze indeksy na danym rynku. Źródło: opracowanie własne. Ostatnim kryterium podziału może być występowanie giełdy, na kt(cid:243)rej obraca się określonym rodzajem akt(cid:243)w. Jeśli na świecie występuje zorganizowa- ny rynek, gdzie kwotowane są ceny dla pewnej grupy aktyw(cid:243)w, wtedy ten ro- dzaj aktyw(cid:243)w uznawany jest za klasyczny. Brak takiej giełdy dla danej grupy aktyw(cid:243)w oznacza, że należą one do kategorii inwestycji alternatywnych i mogą być określane jako (cid:132)przedmioty kolekcjonerskie(cid:148) lub (cid:132)pasje(cid:148). Do ciekawych przykład(cid:243)w towar(cid:243)w, kt(cid:243)rymi handluje się na giełdzie, można zaliczyć m.in.: (cid:150) jedwab (Yokohama Raw Silk Exchange, Kobe Raw Silk Exchange), (cid:150) oprzęd jedwabnik(cid:243)w (Maebashi Dried Cocoon Exchange), (cid:150) kauczuk (Rubber Exchange of New York, Kobe Rubber Exchange), (cid:150) tytoń (Glasgow). Inwestycje alternatywne 21 Tabela 2. Przykłady funduszy inwestycyjnych na rynku inwestycji alternatywnych Rodzaj Nazwa funduszu Specjalizacja Sztuka Znaczki Monety Autografy Fine Art Group (2001) Sztuka Zachodu, Bliskiego Wschodu i Chin (trzy fundusze) Stanley Gibbons Stanley Gibbons Stanley Gibbons b.d. b.d. b.d. Skrzypce + instrumenty muzyczne sław Fine Violin (2008) Stradivarius i Guarneri del Gesø Zabytkowe auta StockCar Stocks Aston Martin, Bentley, Jaguar, Pamiątki po gwiazdach13 Marquee Capital Marylin Monroe, Madonna Bugatti i Rolls-Royce Źródło: opracowanie własne. Minimalna kwota przystąpienia 250 tys. USD 10 tys. USD 10 tys. USD 10 tys. USD 1 mln USD 250 tys. USD 100 tys. USD Zauważmy, że przy wyborze kryterium giełdowego z podziałem inwesty- cji na alternatywne i klasyczne okazuje się, że kauczuk należy do inwestycji klasycznych (istnieje giełda kauczuku), podobnie jak diamenty (wiele giełd na świecie, w tym największa antwerpska). Inwestycje w sztukę należą zaś przy tego typu podziale aktyw(cid:243)w do inwestycji alternatywnych (cid:150) na świecie nie ist- nieje giełda, kt(cid:243)ra specjalizowałaby się w obrocie dziełami sztuki. Z kolei zasto- sowanie kryterium indeksowego pozwala zakwalifikować sztukę do rynku inwe- stycji klasycznych (cid:150) istnieje wiele r(cid:243)żnych indeks(cid:243)w na rynku dzieł sztuki (za- gadnienie to zostanie szerzej om(cid:243)wione w rozdziale czwartym). Na koniec warto podkreślić fakt, że część produkt(cid:243)w uważanych do niedawna za inwestycje al- ternatywne znalazła już stałe miejsce w ofercie wielu giełd. I tak np. niemiecka giełda we Frankfurcie na swoim parkiecie obraca m.in. pogodowymi instrumen- tami pochodnymi oraz instrumentami pochodnymi na wielkość emisji CO2 (cid:150) por. rysunek 5. 13 Warto zauważyć, że pamiątki po gwiazdach stanowią szerszą kategorię inwestycyjną niż autografy czy też fotografie celebryt(cid:243)w opatrzone autografem. Wg Paul Fraser Collectibles, po- średnika w obrocie d(cid:243)br kolekcjonerskich, autografy Paula McCartneya tylko w latach 2000‒2012 zdrożały średnio o 1043 proc., a cena zdjęcia z podpisem George(cid:146)a Harrisona, Johna Lennona i Michaela Jacksona wzrosła w okresie 2002‒2012 odpowiednio: o 1310 proc., o 835 proc., o 757 proc. Na podstawie: 25 tysięcy pamiątek po Abbie poszło pod młotek, (cid:132)Puls Biznesu(cid:148) 13.08.2013, s. 20. 22 Rozdział 1 Rysunek 5. Oferta produktowa Grupy Deutsche Börse Źródło: na podstawie strony internetowej: http://www.eurexchange.com/trading/trading- Calendaer/Tradinghours (30.03.2013). Reasumując, przeprowadzony wyżej podział aktyw(cid:243)w inwestycyjnych na tradycyjne i alternatywne jednoznacznie uzmysławia, że nie ma wyraźnej grani- cy pomiędzy tymi dwiema klasami aktyw(cid:243)w. Jako część inwestycji alternatyw- nych rozumie się także rynek przedmiot(cid:243)w, kt(cid:243)rych zbieranie można uznać za pasję. Innym segmentem rynku inwestycji alternatywnych jest też rynek przed- miot(cid:243)w kolekcjonerskich. Dlatego używając pojęcia (cid:132)inwestycje alternatywne(cid:148), należy wskazać zbi(cid:243)r aktyw(cid:243)w, kt(cid:243)re się ma na myśli, ewentualnie kryterium, według kt(cid:243)rego taki podział został przeprowadzony. W przeciwnym razie może dojść do nieporozumienia. W dalszej części tego opracowania inwestycje na rynku sztuki będą traktowane jako inwestycje alternatywne. Na potrzeby tej książki przez sztukę rozumiane będą: obrazy olejne, akwarele, rzeźby, plakaty, fotogra- fie i inkografie. Inwestycje alternatywne 23 1.2. Elementy charakterystyczne rynku inwestycji alternatywnych Rynek inwestycji alternatywnych charakteryzuje się wieloma cechami wyraźnie oddzielającymi go od rynku akcji czy obligacji. Najważniejsze z nich zostały om(cid:243)wione poniżej, a kwestia wsp(cid:243)łczynnika korelacji st(cid:243)p zwrotu cen aktyw(cid:243)w alternatywnych z cenami (lub indeksami) rynku akcji ‒ w dalszej czę- ści książki (rozdziały 4 i 6). Do podstawowych wyr(cid:243)żnik(cid:243)w inwestycji alternatywnych na tle trady- cyjnych składnik(cid:243)w portfela aktyw(cid:243)w należą14: a) niska płynność (cid:150) wiele spośr(cid:243)d aktyw(cid:243)w alternatywnych charakteryzuje ograniczona płynność15. Niekt(cid:243)rymi z aktyw(cid:243)w alternatywnych nie han- dluje się na giełdzie (cid:150) tak jak ma to miejsce w przypadku akcji lub obliga- cji. Miejscem obrotu dużą grupą aktyw(cid:243)w alternatywnych, zwłaszcza na rynku kolekcjonerskim lub pasji, są aukcje i licytacje organizowane przez takie domy aukcyjne jak Christie(cid:146)s16, Sotheby(cid:146)s17, a w Polsce przez Rempex czy Polswiss Art18. W wielu przypadkach nie dochodzi do zawarcia trans- akcji (cid:150) cena wywoławcza jest zbyt wysoka19. W innych zawierane są trans- akcje pomiędzy dwoma stronami w drodze um(cid:243)w cywilnoprawnych20. 14 Gupta B., Cerrahoglu B., Daglioglu A., Evaluating hedge fund performance: traditional versus conditional approaches, (cid:132)Journal of Alternative Investments(cid:148) Winter 2003, s. 8‒12. 15 Najczęściej stosowanym przez inwestor(cid:243)w miernikiem płynności jest stosunek wartości dziennych obrot(cid:243)w danym instrumentem finansowym do kapitalizacji całego rynku tego instru- mentu. Jednak wykorzystanie tego wskaźnika w stosunku do aktyw(cid:243)w alternatywnych nie ma sensu, ponieważ transakcje nie odbywają się w spos(cid:243)b ciągły. 16 Dom aukcyjny Christie(cid:146)s został założony w 1766 r. w Londynie przez Jamesa Christie (gł(cid:243)wna siedziba znajduje się przy King Street). Aktualnie ma wiele oddział(cid:243)w na całym świecie. Christie(cid:146)s był sp(cid:243)łką publiczną notowaną na giełdzie londyńskiej od 1973 do 1999 r., kiedy to został przejęty przez francuskiego inwestora F. Pinaulta. Na podstawie strony internetowej: http://www.christies.com/about-us/ (09.09.2013). 17 Początki tego domu aukcyjnego sięgają 1744 r. (cid:150) powstał on w Londynie (przy Bond Street) ‒ pierwszą aukcję, obejmującą sprzedaż kilkuset książek, przeprowadził w nim. S. Baker 11.03.1744. Plac(cid:243)wki domu aukcyjnego znajdują się m.in. w takich miastach, jak: Paryż, Nowy Jork czy Hongkong. 18 Do tego należy wspomnieć jeszcze o transakcjach zawieranych w internecie. W przy- padku rynku kolekcjonerskiego są to m.in. takie serwisy aukcyjne jak Allegro czy eBay. 19 Domy aukcyjne przewidują możliwość złożenia oferty warunkowej sprzedaży, tj. poniżej ceny wywoławczej (cid:150) jest to tzw. system holenderski. Zagadnienie to zostanie poruszone też w roz- dziale 2.4. 20 Jednym z podstawowych problem(cid:243)w polskiego rynku finansowego, ale też światowego, jest brak regulacji prawnych w zakresie obrotu przedmiotami kolekcjonerskimi (cid:150) zdaniem 32 proc. polskich bank(cid:243)w biorących udział w badaniu ankietowym brak regulacji jest gł(cid:243)wną przeszkodą w roz-
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Sztuka inwestowania w sztukę
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: