Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00386 006223 10198674 na godz. na dobę w sumie
Sztuka obrony - ebook/pdf
Sztuka obrony - ebook/pdf
Autor: , , , , , , , , Liczba stron: 304
Wydawca: RM Język publikacji: polski
ISBN: 9788377737941 Rok wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> gry, zabawy, sport
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Większość szachistów woli atakować niż się bronić. Skutkiem tego technika gry w defensywie często jest ich najsłabszą stroną. Książka wyjaśnia podstawy gry obronnej. Zawiera również wiele testów pozwalających Czytelnikom na przećwiczenie swoich umiejętności. Obejmuje m.in. następujące tematy:

Budowanie blokady

Uproszczenia

Aktywna obrona i kontratak

 Lew Poługajewski przez ponad trzydzieści lat był jednym z czołowych arcymistrzów szachowych i kilka razy pretendentem do tytułu mistrza świata. Jego książki Grandmaster Achievement oraz Grandmaster Performance zostały powszechnie uznane za współczesną klasykę. Jakow Damski jest rosyjskim komentatorem telewizyjnym i radiowym oraz dziennikarzem.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Sztuka obrony Lyev Polugayevsky i Iakov Damsky T³umaczenie: Bartosz Dzia³oszyñski Copyright © 2005 by Wydawnictwo RM Original English title: The Art of Defence in Chess, first published 1988 by Pergamon Press, corrected edition 1996 by Cadogan Books plc. All rights reserved This edition is published by arrangement with Gloucester Publishers plc, Northburgh House, 10 Northburgh Street, London, EC1V 0AT Wydawnictwo RM, 03-808 Warszawa, ul. Miñska 25 00-987 Warszawa 4, skr. poczt. 144 rm@rm.com.pl www.rm.com.pl ¯adna czêœæ tej pracy nie mo¿e byæ powielana i rozpowszechniana, w jakiejkolwiek formie i w jaki- kolwiek sposób (elektroniczny, mechaniczny) w³¹cznie z fotokopiowaniem, nagrywaniem na ta- œmy lub przy u¿yciu innych systemów, bez pisemnej zgody wydawcy. Wszystkie nazwy handlowe i towarów wystêpuj¹ce w niniejszej publikacji s¹ znakami towarowymi zastrze¿onymi lub nazwami zastrze¿onymi odpowiednich firm odnoœnych w³aœcicieli. Nazwy i adresy firm, nazwiska i adresy osób, nazwy towarów i inne dane wykorzystane w przyk³ad- ach s¹ fikcyjne i jakakolwiek zbie¿noœæ z rzeczywistoœci¹ jest wy³¹cznie przypadkowa. Wydawnictwo RM do³o¿y³o wszelkich starañ, aby zapewniæ najwy¿sz¹ jakoœæ tej ksi¹¿ce, jednak¿e nikomu nie udziela ¿adnej rêkojmi ani gwarancji. Wydawnictwo RM nie jest w ¿adnym przypadku odpowiedzialne za jak¹kolwiek szkodê bêd¹c¹ nastêpstwem korzystania z informacji zawartych w niniejszej publikacji, nawet jeœli Wydawnictwo RM zosta³o zawiadomione o mo¿liwoœci wyst¹pienia szkód. ISBN 978-83-7243-454-8 ISBN 978-83-7773-605-0 (e-Pub) ISBN 978-83-7773-606-7 (mobi) ISBN 978-83-7773-794-1 (pdf) Edytor: Tomasz Zajbt Redaktor prowadz¹cy: Justyna Wasilewska Redakcja: Jan Piñski Korekta: Krystyna Knap Projekt graficzny ok³adki: Gra¿yna Jêdrzejec Koordynator produkcji wersji elektonicznej: Tomasz Zajbt Sk³ad: Marcin Fabijañski Druk i oprawa: Oficyna Wydawnicza READ ME – Drukarnia w £odzi, Olechowska 83, (42) 649-33-91, druk@readme.pl, http://druk.readme.pl W razie trudnoœci z zakupem tej ksi¹¿ki prosimy o kontakt z wydawnictwem: rm@rm.com.pl Spis treœci Wstêp. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Rozdzia³ 1. Lepiej zapobiegaæ ni¿ leczyæ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 Rozdzia³ 2. Rozbrojenie – drog¹ do pokoju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26 Rozdzia³ 3. Sztuka okopywania siê . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37 Rozdzia³ 4. Odwrócenie biegu wydarzeñ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44 Rozdzia³ 5. Blokada . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69 Rozdzia³ 6. Wszechstronny król . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 Rozdzia³ 7. Miny na drodze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89 Rozdzia³ 8. Ucieczka z aresztu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 Rozdzia³ 9. Powrót do œredniowiecza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 Rozdzia³ 10. Uwaga: pu³apka! . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 Rozdzia³ 11. W poszukiwaniu pata . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 Rozdzia³ 12. Nigdy nie jest za póŸno, by siê poddaæ . . . . . . . . . . . 133 Rozdzia³ 13. Kontratak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 140 Rozdzia³ 14. Kontratak w centrum. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144 Rozdzia³ 15. Kto pierwszy, ten lepszy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 154 Rozdzia³ 16. Naprzód – bez wzglêdu na straty! . . . . . . . . . . . . . . . 159 Rozdzia³ 17. Gdy myœliwy staje siê ofiar¹ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180 Rozdzia³ 18. Zwrot o 180 stopni. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 187 Rozdzia³ 19. Najlepsz¹ obron¹ jest atak . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 199 Dodatek – Odpowiedzi na pytania: „Jak Ty byœ zagra³?” . . . . . . . 204 Indeks szachistów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 228 Symbole + : ! !! ? ?? !? ?! szach bicie bardzo dobry ruch znakomity ruch b³¹d powa¿ny b³¹d ruch zas³uguj¹cy na uwagê ruch w¹tpliwy lub ryzykowny Wstêp P rzypomnijcie sobie, w jaki spo- sób aran¿owane s¹ sceny szer- mierki w filmach. Szlachetny bo- hater – d Artagnan, Cyrano de Berge- rac lub ktoœ im podobny – podczas ka¿dego starcia potyka siê, przewraca i... unikn¹wszy fatalnego pchniêcia, szybko staje na równe nogi, aby za- prezentowaæ swe umiejêtnoœci w dal- szej wymianie ciosów. Dok³adnie tak samo jest w szachach. Tak, przegra³eœ walkê w debiucie, poniewa¿ przeciw- nik mia³ przygotowany wariant lub po prostu nie uda³o Ci siê osi¹gn¹æ rów- nowagi, jeœli gra³eœ czarnymi. Tak, zo- sta³eœ wymanewrowany przez bar- dziej doœwiadczonego rywala w grze pozycyjnej lub dokona³eœ niekorzyst- nej zamiany kolejnoœci ruchów, lub nie odgad³eœ na czas, jaki jest plan przeciwnika, albo po prostu by³eœ nie- uwa¿ny – i teraz Twoja pozycja, jak delikatnie mówi¹ komentatorzy, sta³a siê alarmuj¹ca. Krótko mówi¹c, konty- nuuj¹c analogiê ze scen¹ filmow¹, le- ¿ysz na plecach i za chwilê mo¿esz zo- staæ przebity stalowym ostrzem... Nie za³amuj siê: masz jeszcze ostat- ni¹ szansê. I to wcale nie tak ma³¹, jak mog³oby Ci siê wydawaæ. Twoj¹ szan- s¹ jest obrona. Bierna, czynna, kombi- nacyjna... Jest ona niezbêdnym, bar- dzo wa¿nym sk³adnikiem gry ka¿dego szachisty. Nieprzypadkowo nawet wy- soce utalentowanym graczom, którzy ubóstwiali atak z uszczerbkiem dla swych umiejêtnoœci defensywnych, nie udawa³o siê osi¹gn¹æ tego, czego mogliby siê spodziewaæ, gdyby wynie- œli prawdziw¹ mi³oœæ do szachów po- nad poziom swego talentu i rangê. Dlatego mistrzowie i arcymistrzowie, w m³odoœci wyró¿niaj¹cy siê ostrym stylem w ataku, s¹ zdolni, jak to okre- œli³ Botwinnik, do przeprogramowa- nia siê i w wieku dojrza³ym dostar- czaj¹ przyk³adów wytrwa³ej i solidnej obrony (nawet jeœli nie by³a ona ich wyborem). Dowiod¹ tego przytacza- ne poni¿ej fragmenty partii takich mi³oœników ataku jak Tal, Ljubojeviæ, Waganian i inni. To zrozumia³e, ¿e za pomoc¹ samej obrony nie da siê obecnie zdobyæ tro- nu szachowego. Dawno minê³y czasy, gdy Steinitz na rzecz swojej teorii gry pozycyjnej rozmyœlnie rezygnowa³ z akcji zaczepnych i dobrowolnie bro- ni¹c siê wykazywa³ strategiczn¹ nie- kompetencjê atakuj¹cych przeciwni- ków. W naszych czasach kluczem do sukcesu jest niew¹tpliwie gra ofen- sywna. Lecz realizowanie jej wbrew wymogom pozycji, zaniedbywanie obrony na rzecz iluzorycznej aktyw- noœci jest karane tak samo, jak ka¿dy inny b³¹d, nawet najpowa¿niejszy. Ja- ko przyk³ad pos³u¿y 11. partia pó³fi- na³owego meczu pretendentów Kar- pow–Spasski, Leningrad, 1974. 8 Sztuka obrony ! # $t+ + Tl+ $+v+ +oOo $oMoW V + $+o+o+ + $pP P + + $+ NnP + $ + +bPpP $+ Rq+rK /(((((((() Bia³e stoj¹ nieco lepiej. Kontroluj¹ wiêkszy obszar, a po a4-a5 i po wejœciu skoczka na c5 s³aby pionek a6 mo¿e przysporzyæ czarnym k³opotów. Nie- mniej, zdaniem Botwinnika, „po 17. ...[Sc]4! 18. nc5 rab8 czarne mog³yby broniæ siê z powodzeniem”. By³y mistrz œwiata wola³ jednak rozpocz¹æ kontratak na bia³ego króla. W tym celu przeniós³ swego goñca na c7. Nast¹pi³o 17. ...bd8? Znów odda- my g³os Botwinnikowi, który komen- towa³ tê partiê: „Oto pierwsza przyczyna klêski czarnych. Okaza³o siê, ¿e Spasskiemu nie s¹ znane podstawowe niuanse ta- kich pozycji. G³ówny problem czar- nych to zapobiec e3-e4. Jak d³ugo ich goniec atakuje pionka d4, mog¹ czuæ siê bezpieczne. Jednak teraz Karpow dokonuje prze³omu w centrum i roz- poczyna decyduj¹c¹ ofensywê.” 18. nc5 bc8 19. a5 bc7 20. g3 nc4 21. e4 bh3 22. re1, po czym inicjatywa bia³ych, zw³aszcza po nie- rozwa¿nym 22. ...d:e4, szybko sta³a siê rozstrzygaj¹ca. Tak oto zaniedbanie obrony i nieu- zasadniony zamiar przekszta³cenia „biernego” goñca w „aktywnego” do- prowadzi³ do przegranej bardzo do- œwiadczonego i wszechstronnego szachisty. przewagê Takich przyk³adów jest nieskoñ- czenie wiele. S¹ jednak¿e i takie, w których jednej ze stron uda³o siê zneutralizowaæ drugiej dziêki zorganizowanej na czas obro- nie. Nieprzypadkowo Alechin stwier- dzi³ kiedyœ, ¿e aby go pokonaæ, mu- sisz wygraæ z nim trzy razy: najpierw w debiucie, nastêpnie w grze œrodko- wej, wreszcie w koñcówce. Pomijaj¹c nieco kontrowersyjn¹ naturê tego twierdzenia, musimy zgo- dziæ siê z opini¹ geniusza kombinacji, ¿e obrona czêsto jest mo¿liwa nawet w pozycjach, które wydaj¹ siê bezna- dziejne. Nawet gdy partie koñczy³y siê zdecydowanym zwyciêstwem jedne- go z graczy, w po³owie takich przy- padków analitycy znajdowali póŸniej odpowiednie œrodki do obrony. ! # $t+ W Tl+ $Ov+oVo+ $mO + M O $+n+ + + $ +o+ + + $P + + N $ PbQ PpP $R + +rK /(((((((() Ta pozycja powsta³a w s³ynnej partii Bronstein–Keres, nagrodzonej pierwsz¹ nagrod¹ za b³yskotliwoœæ na turnieju miêdzystrefowym w Götebo- rgu, 1955. Bia³e œmia³o poœwiêci³y dwa pionki, a nastêpnie goñca na h6 i po 15. ...nh7? 16. q:h6 f5 17. n:f5 r:f5 18. b:f5 praktycznie odzyska³y Wstêp 9 równowagê materia³u, uzyskuj¹c te¿ bardzo silny atak. Po rych³ym zdoby- ciu dwóch kolejnych pionków wygra³y tê partiê w 39. posuniêciu. Czarne mog³y jednak przeprowa- dziæ skuteczn¹ obronê. W tym celu na- le¿a³o przenieœæ figury ze skrzyd³a het- mañskiego w decyduj¹c¹ czêœæ pola bi- twy – do centrum. Po 15. ...nc5! 16. rae1 (w przypadku 16. q:h6 be4 17. nf5 ne8 atak mo¿na uwa¿aæ za od- party) 16. ...nd3 17. b:d3 (wymuszo- ne, poniewa¿ 17. q:h6 ne8 18. re5 f5 jest gorsze) 17. ...c:d3 18. nf5 be4 19. nbd4 re8 20. n:h6+ (po 20. q:h6 bf8 21. qg5+ kh8 22. re3 nh7 atak ustaje) 20. ...kf8 21. qg5 bg6! (pozornie naturalne 21. ...d5? przegrywa po 22. r:e4! d:e4 23. ne6+! f:e6 24. qg6) 22. r:e7! r:e7 (22. ...q:e7 jest z³e z powodu 23. nhf5) 23. q:f6 r:e4 24. qh8+ ke7 25. nhf5+ b:f5 26. n:f5+ ke6 27. qh3 qh8! 28. q:d3 qe5 ich szanse by³yby wiêksze. Mo¿na znaleŸæ przyk³ady obrony przeciwko wspania³ym kombinacjom Alechina, przeciw wielu intuicyjnym poœwiêceniom Tala, w s³ynnych „nie- œmiertelnych” partiach Anderssena. I chocia¿ w niczym nie umniejsza to niedoœcignionego piêkna wszystkich tych szachowych dzie³ sztuki, to musi dodawaæ wiary wyznawcom obrony. Ratunkowego manewru, ruchu lub planu nie mo¿na znaleŸæ dzieñ, ty- dzieñ lub rok póŸniej, tylko nad sza- chownic¹, w trakcie gry. Niew¹tpliwie nie jest to ³atwe. Po- za tym b³¹d strony ofensywnej nie mu- si prowadziæ koniecznie do przegra- nej – byæ mo¿e spowolni on tylko tem- po ataku albo spowoduje utratê ini- cjatywy, natomiast b³¹d w defensywie jest zazwyczaj ostateczny. „Doœwiad- czenie uczy, ¿e b³êdy zdarzaj¹ siê czê- œciej w obronie ni¿ w ataku, zw³aszcza gdy obrona wymaga szczególnej uwa- gi”, s³usznie zauwa¿y³ prawie pó³ wie- ku temu Rudolf Spielmann w swej kla- sycznej ksi¹¿ce The Art of Sacrifice in Chess. Po pierwsze jednak, dziêki temu odczuwamy wiêksz¹ satysfakcjê z do- brze zorganizowanej i przeprowadzo- nej obrony, a po drugie: dla kogo sza- chy s¹ ³atw¹ gr¹?!... W przedstawionej powy¿ej partii Bronstein-Keres widzie- liœmy, ¿e wielkiej pomys³owoœci wyma- ga³oby kontynuowanie ataku przy w³aœciwej obronie przeciwnika. Bia³e kilkakrotnie mia³y mo¿liwoœæ bicia pionka na h6, które by³o niew³aœciwe; jak wielkiej pomys³owoœci wyma- ga³oby wtedy kontynuowanie ataku przy w³aœciwej obronie przeciwnika? W dalszym ci¹gu naszego wstêpu, który staje siê mo¿e nieco przyd³ugi, ale jest absolutnie niezbêdny, przedsta- wimy kolejny przyk³ad umiejêtnej obro- ny, która uratowa³a partiê i naszym zda- niem da³a zwyciêstwo w ca³ym meczu. ! # $t+ + Tl+ $O Wm+oO $ + +o+ + $+o+ + Op $ + P +p+ $+ + N + $pP +qP + $+k+r+ R /(((((((() 10 Przyk³ad pochodzi z tego samego meczu Spasski–Karpow, o którym by- ³a mowa wczeœniej. By³a to ósma par- tia, przy wyniku 2:1 na korzyœæ m³ode- go pretendenta (mistrzem mia³ zostaæ ten, kto pierwszy odniesie cztery zwyciêstwa), lecz w tej pozycji sta³ on tak Ÿle, ¿e w centrum prasowym „kon- sultacje” dwóch by³ych mistrzów œwia- ta, Euwego i Tala, „aktywnie wspiera- nych” przez arcymistrzów Bondarew- skiego, Tajmanowa, Timmana i Koto- wa, przepowiada³y czarnym „rych³y koniec”. Faktycznie, gdyby bia³e prozaicz- nie zbi³y pionka – 23. q:b5 rab8 24. qe2 rb4 25. rd2 rfb8 26. rc1 qf4 27. d5! nb6 28. d6, mia³yby wszelkie szanse na wygran¹. Jednak¿e atak zawsze wydaje siê atrakcyjniej- szy, dlatego nast¹pi³o: a6! 23. d5 Zadziwiaj¹ce opanowanie: pionek jest teraz obroniony i jedyne, co zo- sta³o bia³ym, to atak. 24. h6 W³aœnie to posuniêcie da³o podsta- wê do wspomnianej wczeœniej „dia- gnozy” w centrum prasowym. 24. ... g:h6 Praktycznie wymuszone, poniewa¿ czarny król nie mo¿e siedzieæ pod os³on¹ bia³ego pionka: 24. ...g6 25. d:e6 f:e6 26. nf5!, kiedy to przegry- wa zarówno po 26. ...e:f5 27. qe6+ rf7 28. q:g6+ kf8 29. h7, jak i po ...rae8 27. h7+! k:h7 28. 26. r:d7+ q:d7 29. rh1+ kg8 30. qe5. 25. rh1 Sztuka obrony ! # $t+ + Tl+ $+ Wm+o+ $o+ +o+ O $+o+p+ O $ + + +p+ $+ + N + $pP +qP + $+k+r+ +r /(((((((() Co maj¹ zrobiæ czarne? Wydaj¹ siê skazane na obronê pionka h6, ponie- wa¿ otwarcie linii h wygl¹da fatalnie. Lecz na 25. ...kg7 bia³e przygotowa³y uderzenie o przera¿aj¹cej mocy – 26. f4!!, po którym nie widaæ zadowa- laj¹cej obrony. Po 26. ...g:f4 27. qh2 rh8 28. ng2 e5 29. nh4 skoczek w³¹cza siê do ataku w sposób roz- strzygaj¹cy, podczas gdy w przypadku 26. ...q:f4 27. d:e6 s³aboœæ niebronio- nego czarnego skoczka znów pozwala bia³ym przebiæ siê na f5 (27. ...qe4+ 28. ka1 q:e6 29. nf5+). Wreszcie ...nf6 27. d:e6 f:e6 28. f5 po 26. bia³ym udaje siê opanowaæ najwa- ¿niejsze pola w pobli¿u czarnego kró- la – szczególnie znów f5. nf6!! 25. ... usuwaj¹ Efekt eksploduj¹cej bomby! Czarne profilaktycznie skoczka z miejsca potencjalnego ataku, a jed- noczeœnie wysuwaj¹ go na czo³o linii obronnej. A co z pionkiem h6? Czarne obliczy³y, ¿e w zamian za niego uzy- skaj¹ niezwykle wa¿ne tempo w bi- twie o liniê h – miejsce ataku. 26. r:h6 Bia³e nie zyskiwa³y nic forsownego równie¿ po alternatywnym 26. d6 qc6! (nie pozwala bia³emu hetmanowi Wstêp 11 wejœæ na f3) 27. f3 kg7 28. qh2 rh8 29. qe5 q:f3!, z groŸb¹ 30. ...qe4+. 26. ... kg7 To tempo pozwala czarnym po 27. rdh1 odpowiedzieæ 27. ...rh8 ze zbawiennymi wymianami. 27. rhh1 rad8 28. d:e6 29. nc2 f:e6 Grozi zarówno bicie na e6, jak i za- bójcze 30. nd4. Wydaje siê, ¿e czar- ne ci¹gle stoj¹ Ÿle, ale... qf4! 29. ... Kolejna doskona³a riposta obron- na! Zapobiega wejœciu bia³ego skocz- ka i przez moment mo¿na nie obawiaæ siê utraty pionka: 30. r:d8 r:d8 31. q:e6 qe4! prowadzi do szybkiego odzyskania równowagi. Zdaniem Bo- twinnika: „W tej chwili najgorsze dla czarnych ju¿ minê³o”. 30. f3 31. a3 kf7 e5! Zaczyna siê usuwanie s³aboœci pionków. 32. nb4 33. f:e4 34. r:d1 re8! e4 r:d1+ To jest to! Obrona zakoñczy³a siê sukcesem, podczas gdy poœpieszne ...q:g4?! 35. q:g4 n:g4 36. 34. rf1+ kg7 37. rg1 ci¹gle mog³o stwarzaæ nieprzyjemne dla czarnych momenty w koñcówce. Partia zakoñ- czy³a siê nastêpuj¹co: 35. n:a6 q:e4+ 36. q:e4 r:e4 37. nc7 38. a:b4 b4 Albo 38. a4 b3 39. a5 r:g4 40. a6 ra4 41. rd3 ne4!. 38. ...r:b4 39. rf1 rf4 I zgodzono siê na remis. Obrona czarnych wywar³a tak silne wra¿enie psychologiczne na przeciw- niku, ¿e mecz trwa³ potem ju¿ tylko trzy partie. Istnieje wiele przekonuj¹cych przyk³adów tego, jak czo³owi szachiœ- ci osi¹gali swoje cele za pomoc¹ wy- trwa³ej obrony, nawet gdy ich prze- ciwnicy byli równie silni. Przyk³ady te zostan¹ przedstawione w rozdzia³ach odpowiadaj¹cych danemu typowi procedury obronnej. Tutaj chcielibyœ- my przytoczyæ kolejny praktyczny przyk³ad, w którym gra strony s³ab- szej by³a zgodna z szachow¹ sztuk¹ wojenn¹: wziêto pod uwagê wszyst- kie mo¿liwe niuanse, utrzymano do- s³ownie wszystkie „okopy” pozycji defensywnej. Tak, historia od³o¿onej partii Reshevsky–Geller z turnieju pretendentów w Zurychu, 1953, jest bardzo pouczaj¹ca. ! # $ + + +l+ $+ + +oO $ + + + + $+ + P + $ + + + R $+ + + +p $ + + PpK $+t+ + + /(((((((() Warto przeczytaæ wyjaœnienie Gel- lera, który broni³ siê wytrwale na wszystkich mo¿liwych odcinkach. „By³o zrozumia³e, ¿e wynik partii jest ju¿ przes¹dzony. Dlatego Reshev- 12 Sztuka obrony sky wygl¹da³ na szczególnie zadowo- lonego, kiedy koperta z prze³o¿on¹ pozycj¹ zosta³a wrêczona kontrolero- wi. Krótko przed wznowieniem gry dopytywa³ siê nawet, czy nie mia³bym zamiaru poddaæ siê bez dalszej walki. Po przybyciu do sali turniejowej de- monstracyjnie zamówi³ kawê, popro- si³ o ³y¿eczkê i zacz¹³ sypaæ cukier. W miêdzyczasie, analizuj¹c prze³o- ¿on¹ pozycjê, Jurij Awerbach i ja zna- leŸliœmy a¿ trzy pomys³y, które dawa- ³y czarnym nadziejê na uratowanie partii. Pierwszy to doprowadzenie do koñcówki z bia³ymi pionkami f i h, w której, jak wiadomo, istnieje wiele pozycji remisowych. Drugi to szuka- nie pozycji, w której dwa dodatkowe pionki bia³ych zosta³yby zablokowa- ne. Trzecia – fantastyczna – graæ na pata! Dalszy ci¹g partii pokaza³, ¿e o ile Reshevsky liczy³ siê z dwiema pierwszymi mo¿liwoœciami, to nie spodziewa³ siê trzeciej. re1 re3 kh7 re2 41. ... 42. f4 43. rg4 44. rg3 45. h4? Niezauwa¿alny, lecz powa¿ny b³¹d. Reshevsky myœla³, ¿e mo¿e wygraæ tak, jak sobie tego ¿yczy³. Nie wyobra- ¿a³ sobie nawet, jak trudne bêdzie to zadanie po tak beztroskim os³abieniu pola g4. Powinien by³ uwolniæ swego króla, usuwaj¹c wie¿ê z g3. 45. ... 46. rf3 re4 f6 Ta wymiana jest mo¿liwa tylko dziêki b³êdowi bia³ych w poprzednim posuniêciu. Czarne maj¹ zamiar prze- j¹æ kontrolê nad g4, nie pozwalaj¹c bia- ³ym na stworzenie falangi pionków. 47. e:f6 48. kg3 g:f6 Na 48. g4 czarne przygotowa³y od- powiedŸ 48. ...f5, daj¹c¹ bia³ym wy- bór: albo koñcówka z pionkami f i h, albo – po 49. g5 kg6 – wolne pionki g i h zostan¹ zablokowane, a wygrana stanie siê jeszcze bardziej problema- tyczna. 48. ... 49. ra3 kg6 f5 Czarne du¿o osi¹gnê³y: ich bierki s¹ aktywne, a bia³e pionki s¹ unieru- chomione. Teraz jedyn¹ drog¹ do zwyciêstwa dla Reshevsky ego jest 50. ra8!, zmierzaj¹ce do nastêpuj¹cego rozmieszczenia si³: bia³a wie¿a wcho- dzi na g5, pionek idzie naprzód na h5, a król na h4. W tym czasie czarne s¹ zmuszone do trzymania króla na h6, a wie¿y na pi¹tej linii. Nastêpuje g2(g3)-g4, a czarne nie mog¹ wtr¹ciæ ratuj¹cego je szacha, aby przejœæ do koñcówki z pionkami f i h. Reshevsky najwyraŸniej doszed³ do wniosku, ¿e mo¿e osi¹gn¹æ tê sam¹ pozycjê w inny, bardziej forsowny sposób. Tu jednak czeka³a go niespo- dzianka. 50. ra6+ kh5 51. rf6 Czarne wydaj¹ siê skazane na pora- ¿kê, ale ich król ma zbyt ograniczone mo¿liwoœci. 51. ... 52. kf2 53. g3 re3+ ra3 Bia³e wiedz¹, ¿e po 53. r:f5+ k:h4 powstaje jedna z remisowych Wstêp 13 pozycji z zablokowanymi pionkami, cieszy je jednak bliskoœæ zaplanowanej konfiguracji po 53. ...ra5 54. kg2 rb5 55. kh3 ra5 56. rf8 rb5 57. rg8 kh6 58. rg5 ra5 59. h5, na- stêpnie 60. kh4 i 61. g4. 53. ... rf3+! Bomba wybuch³a. Jeœli bia³e zbij¹ wie¿ê natychmiast lub po 54. kg2 r:g3+, czarne og³osz¹... pata! Mu- szê przyznaæ, ¿e w tym miejscu po- zwoli³em sobie na ma³¹ zemstê, która zosta³a tak malowniczo opisana w ówczesnych gazetach i magazy- nach. Gdy Reshevsky os³upia³y gapi³ siê na szachownicê, ja zamówi³em herbatê i tak samo skrupulatnie jak przedtem on zacz¹³em wsypywaæ do niej cukier. 54. ke2 r:g3 55. r:f5+ k:h4 Teraz wszystko jest jasne. Obaj kró- lowie s¹ odciêci od pionka, którego marsz bez wsparcia doprowadzi do pe³nej równowagi materialnej.” 56. kf2 ra3 57. rg5 rb3 58. rg1 kh5 59. ke2 ra3 60. f5 ra5. Remis. Wytrwa³oœæ w obronie jest wy- ³¹cznie kwesti¹ ambicji, a jej treœæ sza- chowa mo¿e byæ ró¿norodna. Uzna- wane obecnie procedury obrony bêd¹ analizowane w odpowiednich roz- dzia³ach ksi¹¿ki. Oczywiœcie, prawie zawsze istniej¹ miêdzy nimi zwi¹zki: na przyk³ad bierna obrona prowadzi do likwidacji potencja³u strony ata- kuj¹cej, dziêki uproszczeniom mo¿na zbudowaæ fortecê albo doprowadziæ do pata. Dlatego znajomoœæ „tema- tów” obrony pomo¿e graczowi pod- czas partii oszacowaæ warunki do za- stosowania danej taktyki lub proce- dury. Jest po prostu niemo¿liwe, aby wszystkie one wyst¹pi³y podczas jed- nej partii. Niemniej mamy tu partiê, w której, jak na zamówienie, czarne demonstruj¹ du¿¹ iloœæ czysto defen- sywnych pomys³ów. Tutaj tylko wska- ¿emy na nie, aby póŸniej zbadaæ je dok³adniej. ! # $t+vWtVl+ $Oo+m+oOo $ + O M + $+ +p+ + $ + + + + $P N B Np $ P +bPp+ $R +qK +r /(((((((() Pozycja ta, bynajmniej nienowa dla teorii, powsta³a z obrony Nimzowit- scha, w partii Kasparow–Andersson, na „turnieju gwiazd” w Moskwie, 1981. Plan czarnych by³ po prostu nie- zwyk³y: dobrowolnie przetrwaæ ca³¹ partiê w obronie. 13. ... r:e3!? Wymieniaj¹c z poœwiêceniem jako- œci (pierwszy chwyt obronny) bia³ego (przysz³ego) centralnego napastnika, czarne zapewniaj¹ sobie jednoczeœ- nie trwa³¹ kontrolê nad e5, co umo¿li- wi im zablokowanie (drugi chwyt obronny) centrum i bia³ych pionków na skrzydle królewskim. 14. f:e3 15. 0-0 16. qd4 g6 qe7 bg7 14 Sztuka obrony 17. qf4 ne8 Bierna obrona, która pozwoli czar- nym rozpocz¹æ akcjê blokuj¹c¹. Po pozornie aktywniejszym 17. ...ne5 pionek d6 by³ niewystarczaj¹co bro- niony, a skoczek na f6 nie doœæ bez- pieczny. Ponadto teraz zapobiega siê inwazji na c7. 18. rac1 be5 19. qf2 ndf6 h5 20. bd3 Oczywiœcie, nie jest to atak, tylko... profilaktyka. Potencjalny marsz bia- ³ego pionka g na g5 z przejêciem kon- troli nad f6 zosta³ udaremniony w za- myœle. Czarne, skoro maj¹ ku temu sposobnoœæ, zamierzaj¹ wzmocniæ blokadê na czarnych polach poprzez umieszczenie pionka na h4, aby stam- t¹d kontrolowaæ g3. 21. nge2 nh7 Przygotowania do profilaktycznej obrony nieco os³abionego pionka g6. 22. nf4 23. nb5 24. nd4 nf8 a6 bd7 Zdublowanie Wymiana na d4 by³aby powa¿nym b³êdem. pionków by³oby dla bia³ych niewysok¹ cen¹ za zniesienie blokady i zwiêkszenie ak- tywnoœci figur. 25. rc2 bg7 Czarne utrzymuj¹ status quo. 26. qg3 rb8 Czarne zapobiegawczo broni¹ pion- ka b7 przewiduj¹c atak, który nast¹pi prêdzej czy póŸniej. 27. re2 28. nf3 nf6 be8! Nadmiernie broni¹c pionka g6 czarne stwarzaj¹ mo¿liwoœæ poten- cjalnego poœwiêcenia w tym miejscu z silnym atakiem. 29. e4 Uznawszy, ¿e atak na g6 nie ma per- spektyw, bia³e przestawiaj¹ siê na ideê prze³omu e4-e5. 29. ... n6d7 On jednak te¿ zosta³ udaremniony! 30. rc2 ne5 Czarne wykorzystuj¹ okazjê, by w jakikolwiek sposób uproœciæ pozy- cjê. Po wymianie wszystkich skocz- ków blokada na czarnych polach sta- nie siê jak gdyby absolutna. 31. n:e5 b:e5 nd7 32. qf2 33. b4 qd8 OpóŸnia to wejœcie wie¿y na c7 i za- pobiega inwazji hetmana na b6, która, z uwagi na s³abego pionka d6, prze- szkodzi³aby w przegrupowaniu czar- nych figur. bg7 34. be2 35. nd3 ne5 36. n:e5 b:e5 Po raz trzeci, lecz nie ostatni go- niec pojawia siê na e5. Si³a jego blo- kady wzros³a do maksimum, mimo ¿e bia³e penetruj¹ teraz nawet siódm¹ li- niê. 37. rfc1 kg7 38. rc7 qg5 39. r1c2 GroŸba kontrataku na czarnych po- lach wi¹¿e teraz bia³ego hetmana i nie pozwala mu przejœæ na skrzyd³o het- mañskie. Na przyk³ad 39. qa7 qg3 i bia³e nie mog¹ zbiæ ani wie¿y, ani pionka b7, poniewa¿ 40. ...bd4+ 41. kh1 be5 42. kg1 bd4+. Nie- mniej sam Kasparow nazwa³ 39. r1c2 Wstêp 15 posuniêciem „w niedoczasie”, zaœ je- go alternatywna propozycja zostanie przedstawiona na koniec tej partii. 39. ... 40. bg4 h4 kh6 W tej pozycji partia zosta³a prze- ³o¿ona. Po wznowieniu gry nast¹pi³o: 41. kh1 42. ra7 43. qd2 44. qd4 45. qg1 b6 bg3 bf4 be5 a5 Nadszed³ czas, by przejœæ do ak- tywniejszej obrony. Jeœli bia³e przyjm¹ poœwiêcenie pionka (46. b:a5 b:a5 47. r:a5), otworz¹ czarnej wie¿y drogê do swoich pozycji. Dlatego: 46. qc1 47. qa1 48. qg1 49. a:b4 50. qa1 51. qa3 bf4 be5 a:b4 bf4 be5 kg7 Czarne powracaj¹ do taktyki wy- czekiwania. 52. rf2 bf6 Przerywa to zbiorowe „spogl¹da- nie” bia³ych figur na f7 (bia³e ci¹gle maj¹ w rezerwie be6 w po³¹czeniu z rc7 i qa7). 53. qd3 54. be6 55. qf3 56. qf4 57. rf1 58. bg4 qe5 kg8 kg7 qd4 b5 rd8 Oczywiœcie nie 58. ...q:a7 59. q:f6+ z prze³amaniem wszystkich barier obronnych i ³atw¹ wygran¹. 59. rc7 60. rc2 qb2 qd4 61. rd2 62. q:e5 qe5 Zasadniczo jest to du¿e osi¹gniêcie bia³ych. Wymusi³y one wymianê het- manów i pozby³y siê widma kontrata- ku, ale... Pozycja ci¹gle jest zabloko- wana. Czy przewaga jakoœci wystarczy do wygranej? 62. ... 63. rc2 64. be2 b:e5 bd7! W tym momencie bia³e najwyraŸ- niej dosz³y do wniosku, ¿e po wymia- nie goñców czarne zwi¹za³yby si³y przeciwnika za pomoc¹ kontrataku na pionka b4. 64. ... f5 65. rc7 kh6 66. bd3 f:e4 67. b:e4 kg5 68. bd3 bd4 69. rb7 bc3 70. b:b5 Ze zdobyciem pionka, ale w za- mian za to oba czarne goñce stwa- rzaj¹ groŸby. 70. ...bf5 71. be2 ra8 72. b5 ra2 73. bf3 rb2 74. rb8 bd4 75. rd1 bc5 76. kh2 be3 77. re1 bf2 78. rf1 bc5 79. re8 bd4 80. rd1 bf2 81. be2 bd7 82. re4 bf5 83. re8 bd7 Remis. Chocia¿ póŸniejsza analiza wyka- za³a, ¿e bia³e nie wykorzysta³y wszyst- kich mo¿liwoœci (silniejsze by³o 39. h4! qh6 – je¿eli 39. ...qd2 40. r1c2, to 40. g3, podczas gdy zdaniem Ka- sparowa równie¿ 64. b:d7 dawa³o wygran¹ – 64. ...r:d7 65. rc8 rb7 66. rfc1 kf6 67. r1c7 rb6 68. ra8, albo 65. ...ra7 66. rb8 ra2 67. rb1 kf6 68. r:b5 i nie mo¿na za- trzymaæ pionka b), niemniej czarne otrzyma³y specjaln¹ nagrodê za sw¹ 16 Sztuka obrony bieg³oœæ w obronie – tak du¿a by³a ró¿norodnoœæ idei defensywnych wy- korzystanych w tej partii. Koñcz¹c tê „mowê obrony”, chcie- libyœmy przypomnieæ Czytelnikowi, ¿e strona broni¹ca siê dysponuje jesz- cze jedn¹ potê¿n¹ broni¹ – kontrata- kiem. Tego bêdzie dotyczyæ druga czêœæ ksi¹¿ki.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:


Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: