Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00795 010723 7472994 na godz. na dobę w sumie
Sztuka samoobrony - ebook/pdf
Sztuka samoobrony - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Gola Język publikacji: polski
ISBN: 9788364252228 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka Sztuka samoobrony powstała z myślą o odbiorcy cywilnym i jest przeznaczona dla mężczyzn i kobiet w każdym wieku.

Uczy ona, jak radzić sobie z niespodziewanym atakiem w domu, w klubie czy na ulicy. Znajomość technik sztuki samoobrony przydaje się zarówno w kontekście wojskowym, jak i w życiu codziennym. Niezwykle obrazowe ilustracje i precyzyjny opis pozwalają zapoznać się ze sposobami neutralizacji zagrożenia w sytuacji niespodziewanego ataku w konfrontacji z niebezpiecznym i zdeterminowanym przeciwnikiem – zarówno uzbrojonym, jak i nieuzbrojonym.

Książka tłumaczy, jak załagodzić sytuację, wygrać bez walki oraz jak ćwiczyć i przygotowywać się na ewentualność zagrożenia. Przedstawia też techniki zadawania ciosów, techniki unieruchamiające, duszenia, rzuty czy kopnięcia. Objaśnia, jak zbijać ciosy, radzić sobie z kopnięciami, atakami bronią białą i palną, a także atakami grupowymi. Porusza temat walki w parterze oraz walki bronią improwizowaną.

Autorem książki jest instruktorem samoobrony, ekspertem w dziedzinie walki wręcz. Dzięki Sztuce samoobrony Czytelnicy będą mogli przygotować się na odparcie niechcianego i niesprowokowanego ataku ze strony potencjalnego napastnika „z ulicy”.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 6 ników z rąk uzbrojonych porywaczy, ale zwykli ludzie również czasem znajdują się w niebezpiecznych sytuacjach. Oko- liczności mogą być wprawdzie mniej ekstremalne, jednak zagrożenie jest re- alne. Skuteczna reakcja może dosłow- nie uratować twoje życie. Grupa uderzeniowa WSTĘP J ednostki specjalne słyną z tego, że działają szybko i sprawnie. Często wymaga to użycia nagłej i przy- gniatającej siły, tak aby przeciwnik nie miał szansy na reakcję. Ta sama taktyka jest również realizowana w systemach walki wręcz stosowanych przez koman- dosów, w których kładzie się nacisk na szybkie, proste i śmiertelne odpowiedzi na wszelakie zagrożenia. Żołnierze jed- nostek specjalnych są w czasie wyko- nywania swych zadań standardowo uzbrojeni, co umożliwia im szybkie i skuteczne zwalczanie przeciwnika. Jednakże niektóre okoliczności wyma- gają bardziej osobistego podejścia do walki. Broń może się zaciąć lub zostać upuszczona, wartownicy przeciwnika powinni być eliminowani bezgłośnie, a rozbrojony żołnierz może usiłować uciec swoim porywaczom. Jeśli żołnierz jednostek specjalnych jest zmuszony do zastosowania technik walki wręcz, oznacza to na ogół, że coś poszło nie tak. Jego broń osobista, nóż, granaty czy saperka, która mogłaby posłużyć za improwizowany oręż, są z jakiegoś powo- du dla niego niedostępne. Mógł także zo- stać zaskoczony w nieoczekiwanej chwili. W takiej sytuacji najbardziej przydatnymi narzędziami, jakimi dysponuje żołnierz, są: jego agresja, pewność siebie i wola zwycięstwa. Jest to „uzbrojenie”, które żołnierz zawsze nosi przy sobie. Większość z nas nie będzie musiała nigdy przetrząsać budynku w poszuki- waniu terrorystów albo odbijać zakład- 6 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 7 TECHNIKI WALKI JEDNOSTEK SPECJALNYCH Większość ludzi nie ma czasu na podję- cie długotrwałego trenowania różnych sztuk walki po to, aby samemu przeko- nać się, które ich elementy można stoso- wać z powodzeniem, a których nie. Na szczęście skuteczność technik stosowa- nych przez żołnierzy jednostek specjal- nych została potwierdzona w najtrudniej- szych warunkach. Jeśli jakaś technika sprawdza się w przypadku rannego żoł- nierza stawiającego czoło czterem uzbro- jonym napastnikom w ciemności i pośród Ta ciężko uzbrojona grupa żołnierzy jednostki specjalnej wyposażona jest w szeroką gamę broni, ale żadna z nich nie jest przydatna bez umiejętności, odwagi i determinacji. 7 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 8 WSTĘP strzałów, to będzie ona skuteczna wszę- dzie. Nie istnieją żadne „tajne sztuki walki”, które miałyby być znane tylko jednostkom specjalnym. Istnieją natomiast sprawdzo- ne i uznane techniki, które są zarówno proste, jak i śmiercionośne, jeśli łączy się je z determinacją do przetrwania i zwycię- stwa. Większość z nas nie będzie nigdy musiała szturmować samolotu pasażer- skiego, aby odbić zakładników, ale pija- ny osobnik z nożem może zmusić nas do walki o życie. Następne rozdziały pokazują, jak techniki walki stosowane przez jednostki specjalne mogą pomóc zwykłym ludziom przetrwać w nadzwy- czajnych okolicznościach. Jednostki specjalne w akcji Nagłe ataki z niespodziewanego kierunku są znakiem rozpoznawczym działań jednostek specjalnych. Kiedy atak już nastąpi, nieubłagane, agresywne działania przełamują wszelki opór. 8 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 9 WSTĘP Cios podbródkowy Skierowane od dołu uderzenie dłonią w żuchwę, zwane „ciosem podbródkowym”, było elementem szkolenia komandosów podczas II wojny światowej. Jest to niezwykle efektywny cios, który zapewnia szybki nokaut. 9 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 10 10 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 11 K luczowym elementem w planowa- niu operacji wojskowych jest oce- na zagrożenia, z jakim trzeba bę- dzie się zmierzyć. Pozwala to na przygo- towanie odpowiedniego wyposażenia i ułożenie stosownego planu, który bę- dzie można zastosować w akcji. Na przykład grupa szturmująca platformę wiertniczą przejętą przez uzbrojonych napastników raczej nie spodziewa się spotkania z pojazdami opancerzonymi, więc prawdopodobnie obędzie się bez broni przeciwpancernej. W takim przy- padku dojdzie najprawdopodobniej do walki z bliskiej odległości, a pistolety ma- szynowe i karabinki okażą się bardziej przydatne niż karabiny snajperskie. Żad- na grupa jednostek specjalnych nie zo- stanie wysłana do akcji bez przynajmniej podstawowego rozeznania w zagrożeniu, z jakim przyjdzie się jej zmierzyć. Ta sama filozofia dotyczy samoobro- ny. Aby skutecznie się bronić, należy zrozumieć istotę zagrożenia, a nie pole- gać na wrażeniu wyniesionem z filmów czy doniesień prasowych. Jakie zagro- żenie może mnie spotkać? Co właści- wie napastnik będzie usiłował zrobić? Jakie jest prawdopodobieństwo, że sta- nę przed uzbrojonym napastnikiem lub gangiem? Po lewej: Ćwicz z myślą o najbar- dziej prawdopodobnych scenariu- szach rozwoju sytuacji. Opanuj wie- le technik pozwalających na reakcję w sytuacjach względnie małego za- grożenia. i e n a w o t o g y z r P 1 „Poznaj swojego prze- ciwnika” – to znana wojskowa maksyma. Znajduje ona zastoso- wanie również w samoobronie. e i n e ż o r g a Z 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 12 ZAGROŻENIE Sytuacja zagrożenia życia Na ogół lepiej oddać wartościowe rzeczy, jakie masz przy sobie, niż próbować konfrontacji z uzbrojonym napastnikiem. Kiedy jednak jesteś przekonany, że zostaniesz zaatakowany niezależnie od wszystkiego, podjęcie walki staje się koniecznością. 12 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 13 ZAGROŻENIE 13 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 14 ZAGROŻENIE Bądź ostrożny! Do wielu napadów i rozbojów dochodzi w wyniku sprzyjających okoliczności. Czynniki rozpraszające twoją uwagę, takie jak telefon komórkowy czy słuchanie muzyki, mogą uczynić cię bardziej podatnym na atak. 14 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 15 ZAGROŻENIE NIEWŁAŚCIWE WRAŻENIA Śledząc codzienne wiadomości, może nam się wydawać, że ulice są polem walki, groźną areną, na której walczy się na pięści, noże i broń palną. W rzeczy- wistości ataki z użyciem broni nie są wcale tak powszechne, choć są o tyle ważnymi wydarzeniami, że przyciągają uwagę mediów, kiedy już się zdarzają. Częściej dochodzi do lżejszych napa- dów, ale bynajmniej nie na taką skalę, jak zwykło się sądzić. Wrażenie ciągłej walki na ulicach powo- dowane jest przez to, że każdy jej przejaw znajduje odbicie w mediach, podczas gdy na jej brak nikt nie zwraca uwagi. Nagłów- ki typu: „Nikt nie został dziś pchnięty no- żem”, nie przyciągnęłyby do gazet wielu czytelników, więc informuje się nas ciągle o zdarzających się wypadkach, a nigdy nie słyszymy o milionach ludzi żyjących bezpiecznie. Aby zrozumieć to zjawisko, przyjrzyjmy się stronie, którą właśnie czy- tasz. W oczy rzucają się drukowane sło- wa, ale białej przestrzeni, która je otacza jest przecież więcej. Nie zwracasz na to uwagi, ponieważ nie przyciąga ona twoje- go wzroku. Tak samo jest z przemocą: o wiele mniej jest ludzi, którzy się z nią bezpośrednio stykają, niż tych, którzy nie są na nią narażeni. Należy jednak pamię- tać, że kiedy dotyka ona nas samych, wówczas nie ma dla nas znaczenia, czy jest to zjawisko częste, czy też nie. PRAWDOPODOBNE ZAGROŻENIA Na ogół cywile są najbardziej narażeni na ataki bez użycia broni. Nie oznacza to, że należy bagatelizować poziom za- grożenia – każdy może zabić gołymi rę- kami, jeśli będzie mu na tym odpowied- nio mocno zależeć, a kopnięcia wymie- rzane osobie leżącej bezradnie na ziemi mogą być przyczyną śmierci lub po- ważnych obrażeń. Ataki z bronią w ręku są rzadsze. Kiedy już się zdarzają, doty- czą przeważnie użycia małych, łatwych do ukrycia i przenoszenia rodzajów bro- ni, jak noże, albo czegoś, co łatwo zna- leźć koło siebie i użyć do ataku, jak np. butelki i inne szklane przedmioty. Ataki z użyciem tępego narzędzia są w założeniu częściej zaplanowane, po- nieważ taka broń jest zawsze widoczna, bo jeśli ma być skuteczna, musi być od- powiednio duża. Inne rodzaje broni, jak łańcuchy czy miecze samurajskie, są zu- pełną rzadkością. Jeśli chodzi o broń pal- ną, przynajmniej w Wielkiej Brytanii, ataki z jej użyciem są stosunkowo rzadkie. Ataki mogą przybrać jedną z dwóch częstych form. Pierwsza to nagła na- paść bez ostrzeżenia. Jest to prawie zawsze atak zamierzony, a napastnik może zmylić ofiarę lub wykorzystać swoją niewidoczność po to, aby zbliżyć się na odległość umożliwiającą atak. Drugi rodzaj napaści daje się lepiej przewidzieć, ale towarzyszą mu inne problemy. Mowa o eskalującej konfron- tacji, która może skończyć się zastoso- waniem przemocy. Atak z zaskoczenia Z takimi atakami bardzo ciężko jest so- bie poradzić. Nie dlatego że już pierw- szy cios może nas powalić, ale dlatego 15 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 16 ZAGROŻENIE Napastnik z nożem Każda groźba użycia broni jest skrajnym zagrożeniem. Często lepiej oddać swą własność, niż mierzyć się z uzbrojonymi napastnikami. Pamiętaj jednak, że niektórzy z nich zaatakują cię także wtedy, gdy otrzymają to, czego żądali. 16 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 17 ZAGROŻENIE że z psychologicznego punktu widzenia trudno przestawić się na postawę obronną, kiedy jest się zaskoczonym i np. zranionym. Trening wojskowy uczy żołnierzy natychmiastowego urucha- miania pokładów agresji, podobnie jak dobre szkolenie w zakresie samoobro- ny. W obydwu przypadkach agresja jest kontrolowana i ukierunkowana, nie ma powodów do oddawania przy- padkowych strzałów czy bezwładnych ciosów. Jednakże jeśli to możliwe, lepiej w ogóle nie dać się zaskoczyć. Ataków z ukrycia można uniknąć: • przebywając w miejscach oświetlo- nych, • niezapuszczając się w ślepe zaułki, • nierozpraszając się słuchaniem muzy- ki czy rozmową przez telefon. Potencjalni napastnicy, chcąc zmylić swą ofiarę, stosują wybiegi polegające na prośbie o papierosa bądź pytaniu o godzinę. Pozwalają im one na podej- ście dostatecznie blisko, aby przypu- ścić atak bez ostrzeżenia. Jeśli to tylko możliwe, nie należy dopuszczać do sie- bie niezaufanych osób na odległość wy- ciągniętego ramienia. Konfrontacja Do konfrontacji dochodzi z rozmaitych powodów, zwłaszcza kiedy w grę wcho- dzi alkohol. Większość z nich nie prowa- dzi do przemocy, a jeśli już, to wiele z ta- kich sytuacji można uniknąć. Najważniej- sze jest zachowanie spokoju, tak by nie dać się wciągnąć w eskalującą konfron- tację, a także nigdy nie pozwalać oso- bom agresywnym zbliżać się do siebie. Zazwyczaj konfrontacja zaczyna się od wymiany słów, które stają się coraz bardziej obraźliwe, agresywne i pełne gróźb. Często towarzyszą jej agresywne gesty i postawy, a także przemoc kiero- wana na otaczające obiekty i przedmio- ty. Osobnik, który zachęca cię, żebyś „spróbował, jeśli sądzisz, że dasz radę”, ale pozostaje poza zasięgiem kontaktu fizycznego lub cofa się, na ogół nie chce walczyć. Dopóki nie powiesz czegoś, co dotknie jego ego tak mocno, że skłoni go do ataku, to poprzestanie na steku wyzwisk, po czym ogłosi swoim kompa- nom zwycięstwo. Nie jest to wprawdzie nigdy przyjemne, ale takie rozwiązanie sytuacji jest zawsze korzystniejsze od bójki. Eskalacja Czasem, choć nie zawsze, konfrontacja eskaluje. Ktoś, kto zaczyna zbliżać się do ciebie i popychać cię lub przytrzymy- wać, jest bardzo poważnym zagroże- niem. Prawdopodobnie będzie „podkrę- cał” sytuację tak długo, aż coś go nie powstrzyma – coś, co ty zrobisz – albo aż osiągnie to, czego chciał. Możesz mieć szczęście, jeśli okaże się, że zamie- rzał się tylko popisać, jaki z niego „twar- dziel”. Nie jesteś jednak w stanie przewi- dzieć, czy rzeczywiście tylko o to mu chodzi, dlatego oczekiwanie w nadziei na pozytywny rozwój sytuacji nie jest najlepszą strategią. Oczywiście, niektóre konfrontacje prowadzą od razu do wymiany ciosów. 17 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 18 ZAGROŻENIE Nie da się tu zaobserwować typowego wzoru rozwoju wydarzeń. Napastnik może albo poprzestać na zadaniu ci pa- ru ciosów, albo skakać po twojej głowie, kiedy będziesz bezradnie leżeć na ziemi. Czasem zdarza się też, że do sytuacji włączają się przypadkowe osoby. Sęk w tym, że kiedy konfrontacja staje się fi- Chwyt za nadgarstek Tego typu chwyty towarzyszą na ogół domowym kłótniom i przepychankom, a nie prawdziwej walce. Niemniej jednak musisz uwolnić się natychmiast, ponieważ napastnik może przejść do zadania ciosu. 18 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 19 ZAGROŻENIE zyczna, nie sposób przewidzieć, jaki bę- dzie jej rezultat. W każdym razie nawet atak bez użycia broni może zmienić twoje życie, a nawet mu zagrozić. Prawdziwe bójki Choć podczas bójki może się zdarzyć prawie wszystko, analiza szeregu róż- nych sytuacji wykazuje, że pewne ele- Rozłożone ręce Pozycja z rozłożonymi rękami jest klasycznym znakiem agresji. Kobieta nie jest w stanie osądzić, czy mężczyzna będzie stosował przemoc. Przyjęła postawę „odgradzającą”, aby trzymać go na dystans. 19 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 20 ZAGROŻENIE menty pojawiają się częściej niż inne. W większości przypadków zaczyna się od przechwałek i gróźb, co nazywamy zagrożeniem bezpośrednim. Kiedy sprawy pójdą o krok dalej, mamy do czynienia z przemocą fizyczną. Zdecydowane najczęstszym ciosem w walkach ulicznych jest cios wyprowa- dzony dużym zamachem silniejszej ręki. Ponad 80 urazów odniesionych w wy- niku przemocy ulicznej to urazy powstałe przez uderzenie w głowę. Zwarcia i zapa- sy również pojawiają się często. Prawdzi- we bójki nigdy nie przypominają filmów kung-fu, są mieszaniną desperacji, agresji i brutalności. Jeżeli chcesz przetrwać, musisz być gotowy na taką rzeczywi- stość. Stawić czoło agresji Na szczęście większość ludzi wywołują- cych bójki nie posiadła szczególnych umiejętności w walce wręcz. Jako ofiary napaści wybierają osoby, z którymi mogą wygrać (albo ograniczają się do póz i gróźb, jeśli nie są pewni swej przewagi) i za pomocą czystej agresji osiągają zwy- cięstwo. Taka strategia może być nader WSKAZÓWKA: FAKTY DOTYCZĄCE WALK ULICZNYCH • Większość napastników naciera do przodu, wymierzając zamaszyste ciosy, i chwyta przeciwnika, kiedy tylko znajdzie się on w ich zasię- gu. Do takich zachowań w sytuacji stresowej związanej z konfronta- cją skłonne są nawet osoby, które przeszły podstawowy trening. • Skomplikowane strategie należą do rzadkości, a ich skuteczność jest niewielka. Walka uliczna nie przypomina rozgrywki szachowej, w której na każdy ruch odpowiada się przemyślanym posunięciem. Najskuteczniejsze są proste ruchy wykonane z pewnością siebie i agresją. • Skrócenie dystansu zwykle następuje bardzo szybko. Uczestnicy starcia instynktownie dążą do zwarcia, dlatego – jeśli dystans nie jest zachowywany celowo, np. aby umożliwić wykorzystanie za- awansowanych umiejętności bokserskich – podczas większości bó- jek szybko dochodzi do zwarcia, i to w zwarciu następuje siłowanie się z przeciwnikiem lub stosowanie chwytów. • Zwykle starcia, które toczą się przez dłuższy czas, kończą się walką w parterze. Walczący często wywracają się o przedmioty lub o siebie nawzajem, jednak w większości starć jeden z walczących wypraco- wuje przewagę, zanim jeszcze dojdzie do walki w parterze. Zazwy- czaj jest to więc raczej „bicie w parterze” niż „walka w parterze”. Przejście do walki w parterze w sytuacji, kiedy szanse na wygraną nie są jeszcze przesądzone, należy do rzadkości. 20 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 21 ZAGROŻENIE skuteczna, ponieważ przeciętni ludzie nie są przyzwyczajeni do agresji. W rezultacie większość „walk” nie ma wcale charakteru typowej walki. Polegają one na właściwym wyborze ofiary, uzy- skaniu dominacji przez pozy i groźby, a w końcu – gdy napastnik ma już pew- ność zwycięstwa – na przejściu do zada- wania ciosów. Dobry trening samoobro- ny ma pomóc trenującemu w zdobyciu Agresywna mowa ciała Instynktownie wyczuwamy agresję w mowie ciała. Wrzaski, warknięcia i przechylanie głowy do przodu i tym podobne są częścią „pozowania”, które ma wywołać lęk i zastraszenie. 21 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 22 ZAGROŻENIE umiejętności pokonywania własnego strachu oraz nauczyć go inteligentnych i efektywnych reakcji. Bez tego prze- grasz, zanim w ogóle bójka się zacznie. SZTUKI WALKI A WALKA WRĘCZ I SAMOOBRONA Pomiędzy walką wręcz i samoobroną ist- nieje różnica. Walka wręcz polega na za- biciu bądź obezwładnieniu przeciwnika tak szybko, jak to tylko możliwe. Jest to niewątpliwie potrzebne żołnierzowi wyko- nującemu zadanie bojowe. Cywile muszą jednak pamiętać, że nie są na wojnie i powinni przestrzegać przepisów prawa, które regulują zasady użycia przemocy wobec ludzi. W pewnych okolicznościach cywil ma prawo do zadania ran lub nawet zabicia drugiej osoby, lecz żeby uniknąć konfliktu z prawem, użyta siła musi być odpowiednia do okoliczności. Dlatego nie każdy system walki wręcz może być zastosowany do samoobrony. Odpowiedzialny instruktor powinien mieć pewność, że jego uczniowie rozu- WSKAZÓWKA: POPULARNE TECHNIKI ATAKU • Zamaszyste ciosy należą do zdecydowanie najpopularniejszych form ataku. Zwykle pierwszy cios zadawany jest silniejszą ręką, czyli u większości ludzi prawą. • Ciosy dźgające i pozostałe ciosy ręką prowadzącą są stosowane bar- dzo rzadko. Napastnik może wykonywać kombinacje uników w pra- wo i w lewo, ale otwarcie walki ciosem prostym zadanym ręką pro- wadzącą jest mało prawdopodobne. • Kopnięcia stosuje się zwykle wobec przeciwnika sprowadzonego do parteru, zdarza się jednak, że namierzane są nogi i dolne partie cia- ła. W prawdziwych potyczkach kopnięcia wysokie i inne wyuczone kopnięcia rodem ze świata sztuk walki są stosowane bardzo rzadko. • Czasami po pochwyceniu przeciwnika następuje uderzenie kolanem. Atak kolanem przychodzi wówczas instynktownie, dlatego często na- stępuje w sytuacji, gdy walka przeradza się w pojedynek zapaśniczy. • Często przeciwnik jest chwytany tylko jedną ręką. Zwykle słabszą ręką chwyta się ubranie, a silniejszą wymierza cios. Chwytanie ręką silniejszą pojawia się zwykle w kontekście przemocy domowej i sto- sowane jest przez napastników do podkreślenia dominującej pozycji. W walkach ulicznych zdarzają się jednak rzadko. • Chwyt oburącz może zostać wykorzystany do podkreślenia dominującej pozycji lub jako posunięcie przygotowujące do zadania ciosu głową. 22 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 23 ZAGROŻENIE Bezsensownie wysokie kopnięcia Taki typ kopnięcia jest niespotykanie rzadki w realnych sytuacjach, ponieważ jest on po prostu nieskuteczny. Jeśli w ogóle kopiesz, kop nisko. mieją zasady obowiązujące w zakresie samoobrony, podobnie jak instruktorzy wojskowi dbają o to, by szkoleni przez nich żołnierze wiedzieli, kiedy mogą użyć broni bądź technik walki wręcz, a kiedy nie. Sztuki walki Dla wszystkich zainteresowanych do- stępny jest szeroki wybór sztuk walki i treningów samoobrony. Decydując się na naukę określonego systemu walki, należy jednak postępować ostrożnie. Niemal każdy instruktor sztuk walki po- wie, że jego system jest doskonały do samoobrony, co w pewnych sytuacjach jest prawdą. Większość technik walki za- wiera jednak wiele elementów nieprzy- datnych komuś, kto pragnie opanować typową sztukę samoobrony. W niektó- 23 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 24 ZAGROŻENIE rych miejscach naucza się technik „sa- moobrony”, które w sytuacjach realnego zagrożenia okażą się nieprzydatne, co stosujący je może przypłacić życiem lub zdrowiem. Najczęstszą przyczyną tych niedo- ciągnięć jest brak wiedzy. Większość praktyków sztuk walki trenuje z innymi adeptami tych sztuk, na ogół w ramach jednego systemu. W walce z przedsta- wicielami tej samej sztuki osiągają oni na ogół bardzo dobre wyniki. Na przy- kład bloki karate są skuteczne przeciw- ko ciosom karate, ale nie chronią do- brze przed sierpowymi ciosami prze- ciętnego ulicznego rzezimieszka. Sztuki walki i sport w samoobronie • Boks – daje jedną z najlepszych moż- liwości nauki wyprowadzania ciosów, ale także postawy, pracy stóp i tech- nik obronnych. Sparing służy budo- waniu umiejętności i ducha walki. • Brazylijskie jujitsu – uczy głównie tech- nik walki w parterze. Doskonałe do nauki umiejętności walki w określo- nych pozycjach, np. zrzucenia z sie- bie napastnika, a także bloków, du- szenia i dławienia. • Kick boxing – dyscyplina podobna do boksu, ale wzbogacona o kopnięcia. Należy zwrócić uwagę, że wiele kop- nięć kickbokserskich nie nadaje się do samoobrony. • Mieszane sztuki walki (MMA, Mixed Martial Arts) – technika łączona, która uczy wszechstronnych umiejętności przy- 24 datnych w walce. Doskonała także do pracy nad kondycją i budową ciała. • Dżudo – prawdopodobnie dostarcza najlepszego treningu w zakresie zma- gań na stojąco. Uczy przerzutów i sposobów powalania przeciwnika, a także tego, jak samemu uniknąć przewrócenia na ziemię. Zapewnia też naukę umiejętności walki w parterze oraz trening kondycyjny. • Jujitsu – uczy ogólnych umiejętności: kopnięć, ciosów i umiejętności za- paśniczych, także w parterze. • Muay Thai lub boks tajski – prawdopo- dobnie najlepsza ze wszystkich sztuk walki pod względem możliwości ata- ku, z elementami chwytów i walki w zwarciu. To, że jakiejś sztuki walki nie wymie- niono powyżej, nie znaczy wcale, że jest ona bezużyteczna do samoobrony. Te, które wymieniono wyżej, zostały wy- brane ze względu na swą powszechną dostępność, a także fakt, że na ogół są nauczane tak samo niezależnie od miej- sca nauki. Oczywiście jakość nauczania może się różnić pomiędzy różnymi szkołami tej samej sztuki walki. Trening samoobrony Dostępnych jest wiele kursów samo- obrony, ale mogą się one znacznie róż- nić między sobą. Niektóre z nich to po prostu „stosowane sztuki walki”, które sprowadzają się do pobieżnego prze- glądu sztuk walki, a w niektórych przy- padkach mogą być całkiem oderwane od rzeczywistości. Inne z kolei są na 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 25 ZAGROŻENIE Przepychanka w zwarciu W wielu bójkach przechodzi się do pojedynku zapaśniczego w zwarciu. Sztuka walki, która nie przygotowuje cię na taką ewentualność, nie jest dobrym wyborem do samoobrony. przyzwoitym poziomie w pewnych sfe- rach, ale nie dostarczają przygotowania do dostatecznie szerokiego spektrum zagrożeń. Przykład stanowią kursy technik uwalniania się, które tworzy się z myślą o tym, aby adept mógł uwolnić się z chwytu napastnika. To o tyle do- brze, ale paleta niebezpieczeństw jest przecież o wiele szersza. Dobry trening samoobrony pozwala uczniom opanować umiejętność radze- nia sobie ze wszystkimi możliwymi za- 25 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 26 ZAGROŻENIE WSKAZÓWKA: SPECYFIKA SZTUK WALKI Podejmując decyzję o rozpoczęciu nauki sztuki walki, weź pod uwagę, w jakim celu dana sztuka walki powstała. Na przykład w taekwondo wykorzystuje się wyłącznie zadawanie ciosów. Ist- nieją natomiast ciosy, których w tej sztuce walki zadawać nie wolno. Zawodnicy taekwondo często uczą się świetnie radzić so- bie z innymi zawodnikami taekwondo w sytuacji oficjalnego sparingu, jednak pozostają bezbronni wobec ataków, które dla nich samych są niedozwolone. Nie podważa to bynajmniej zna- czenia taekwondo. Wręcz przeciwnie: sport ten pozwala skutecz- nie pielęgnować ducha walki, rozwijać zmysł równowagi, budo- wać sprawność fizyczną, a także nauczyć się potężnych kopnięć. Nie stanowi natomiast pełnego systemu samoobrony. Na tej samej zasadzie dżudo pozwala opanować sztukę stoso- wania chwytów i rozwijać sprawność fizyczną oraz uczy zawod- ników, jak zachować stabilność postawy podczas wysyłania przeciwnika na matę. Nie uczy jednak, jak radzić sobie z ciosa- mi, ponieważ są one niedozwolone w walce dżudo. grożeniami. Koncentruje się on na nie- wielkiej liczbie umiejętności możliwych do zastosowania w wielu sytuacjach, a nie na rozlicznych wyspecjalizowa- nych i skomplikowanych technikach. Cechuje go też daleko posunięty re- alizm sytuacyjny, umożliwiający symula- cję stresu i strachu wyzwalanych pod- czas ataku. Umiejętności potrzebne na polu walki ćwiczy się w wojsku w wa- runkach możliwie jak najbardziej zbliżo- nych do prawdziwych, tak aby żołnierze nie wpadali pod wpływem stresu w pa- nikę i nie zapominali o tym, czego na- uczyli się na szkoleniu. Najlepsi instruk- torzy samoobrony zdają sobie z tego sprawę i starają się podobnie przygoto- 26 wywać swych uczniów, choć nieko- niecznie tymi samymi metodami. Samodzielne zdobywanie umiejętności Jeśli nie możesz dotrzeć do instruktora samoobrony, który zapewni ci odpo- wiedni trening ogólnorozwojowy, możesz wyszukać niezbędne elementy w do- stępnej ofercie i samemu wypracować sobie zestaw umiejętności. Na przykład na zajęciach boksu i kick boxingu na- uczysz się, jak uderzać, przeprowadzać sparing, a także zdobędziesz kondycję, podczas gdy dżudo czy jujitsu zapewnią znakomite umiejętności zapaśnicze. Nie jest to rozwiązanie idealne, ponieważ 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 27 ZAGROŻENIE oznacza branie udziału w zajęciach, któ- re nie są wcale przydatne do samoobro- ny, ale niektóre z nich dostarczają dobrej zabawy i/lub są przydatne do rozwoju sprawności, więc poświęcony im czas niekoniecznie będzie stracony. Można również zakupić wyposażenie treningowe i pracować z przyjaciółmi. W takim wypadku należy jednak zacho- wać ostrożność, tym bardziej że oficjal- ne kursy oferują ubezpieczenie oraz wy- kwalifikowanych instruktorów, co mini- malizuje potencjalne ryzyko. Lepiej więc znaleźć profesjonalny kurs, o ile to tylko możliwe, a także poprzeć go treningiem kondycyjnym, takim jak praca z wor- kiem treningowym czy uderzenia w tar- cze treningowe. Odepchnięcie chwytu Usiłowanie napastnika, który chciał chwycić ofiarę, zostało zniweczone, ale sytuacja nie uległa rozwiązaniu. Co powstrzyma go przed dalszymi próbami? 27 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 28 ZAGROŻENIE WSKAZÓWKA: PODEJDŹ KRYTYCZNIE DO POZNAWANYCH TECHNIK Na ofertę nauki sztuk wal- ki warto spojrzeć przez pryzmat informacji zawar- tych w tej książce. Różne odpowiedzi na to samo za- grożenie mogą być zarów- no uzasadnione, jak i nie... Techniki przedstawione w tej książce zostały sprawdzone w prawdziwych sytuacjach bojowych, w których występowało za- grożenie życia lub zdrowia. Inne techniki mogły nie podlegać takiej weryfikacji. Bez właściwego nadzoru nie powinno się ćwiczyć przede wszystkim technik podduszania i duszenia. Znajdź dobry kurs Trudno dokładnie określić, co decyduje o tym, czy dany kurs samoobrony lub sztuk walki jest dobry. Istnieją jednakże pewne znaki ostrzegawcze, które mogą pomóc Ci uniknąć straty czasu na kiep- skie zajęcia. Wprawdzie z zajęć takich też można wynieść coś pożytecznego, ale należy wiedzieć, że jakość naucza- nia samoobrony spada, jeżeli podczas kursu zauważa się takie cechy szkole- nia, jak: 28 • Wyprowadzanie ciosów w powietrze – nie możesz nauczyć się przekazywać siły w swoich ciosach, jeśli nie będziesz w coś rzeczywiście uderzać. Dobry trening obejmuje sparingi z użyciem tarcz treningowych, worka bokser- skiego oraz innych sprężystych przedmiotów. • Nadmierna komplikacja – skomplikowa- ne techniki po prostu nie sprawdzają się w warunkach stresu. Dobry tre- ning kładzie nacisk na proste, nieza- wodne chwyty sprawdzające się w różnych sytuacjach. • Zbyt rozbudowany ceremoniał sztuki walki – długie wykłady o „duchu samuraja” i filozofii, poświęcanie zbyt wiele cza- su na pokłony i niezrozumiałe rytuały. Dobry trening powinien być prosty i treściwy. • Butne zapewnienia i tajne techniki – „dotyk śmierci” wojowników ninja w rzeczywistości nie istnieje. Kurs, który obiecuje ujawnienie niemożli- wych do poznania gdzie indziej se- kretów mistrzów po latach treningu to prawdopodobnie tylko zabieg re- klamowy, mający na celu zatrzymanie klientów ze względów finansowych. Efektywne techniki są proste i zupeł- nie przyziemne. • Przesadnie formalne, uporządkowane i sta- ranne techniki – dobry trening sprawia wrażenie szorstkiego, ponieważ uczący przekraczają własne granice i uczą się reakcji na różne zagrożenia, a nie wy- uczają się gładkich układów. • Zbyt wiele stopni – niektóre sztuki walki mają ogromną liczbę pasów i stopni, 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 29 ZAGROŻENIE co często wiąże się z wyższą odpłat- nością. Jest to nie tylko kosztowne, ale zazwyczaj owocuje nauką ogrom- nej liczby technik, z których wiele jest w najlepszym wypadku wątpliwie użytecznych. Worek treningowy Gwałtownie rozhuśtany worek treningowy może robić wrażenie na niewtajemniczonych, ale dobre uderzenie lub kopnięcie sprawia, że raczej ugina się on, niż buja. 29 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 30 ZAGROŻENIE Trening ze słupem Słupy do uderzeń (Makiwara) stosowane w sztukach walki mogą być stosowane do trenowania różnych ciosów, w tym uderzeń pięścią oraz tych, w których używa się grzbietu dłoni, a nie kostek. 30 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 37 Ż ołnierze jednostek specjalnych są bardzo dobrze wyszkolenie w za- kresie walki wręcz. Walka nie jest jednak ich podstawowym celem. Są po- wołani do tego, by wypełniać swe zada- nia w najbardziej efektywny sposób. Je- żeli udaje się im je realizować bez kon- taktu z wrogiem, tym lepiej. Dlatego też mottem brytyjskiej Special Boat Service (w skrócie: SBS – jednostka specjalna Brytyjskiej Marynarki Wojennej – przyp. tłumacza) jest maksyma: „Nie siłą, lecz przebiegłością”, która oddaje ich zdol- ność przeprowadzania akcji w taki spo- sób, aby wróg przez większość czasu nie zdołał się nawet zorientować, że coś się dzieje. Żołnierze jednostek specjal- nych podejmują walkę, kiedy jest to ko- nieczne, oraz wykorzystują wszelkie in- ne środki umożliwiające im osiągnięcie wyznaczonych celów. Koncepcja zwyciężania bez walki nie jest wcale niczym nowym. Starożytny chiński generał Sun Tzu pisał, że szczy- tem geniuszu jest pokonanie wroga bez otwartej walki. W kontekście wojsko- wym zalecał dezinformację, zwodzenie, atuty ukrycia oraz gamę innych sztu- czek, które można zastosować, aby przypieczętować swoje zwycięstwo al- bo przynajmniej uczynić je łatwiejszym. Po lewej: Jeśli ktoś zachowuje się agresywnie, ale nie użył jeszcze przemocy, podjęcie środków nie- związanych z walką może być dla ciebie najlepszym wyborem. 2 Jeśli wiesz, jak to zrobić, możesz pokonać przeciwnika, nawet go nie dotykając. i k l a w z e b j a r g y W i e n a w o t o g y z r P 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 38 WYGRAJ BEZ WALKI Trzymaj fason Większość ludzi zaczynających sytuacje konfrontacyjne nie ma ochoty walczyć. Jeśli zachowasz spokój i nie dasz po sobie poznać, że chcesz ustąpić, często uda ci się odstraszyć potencjalnego napastnika. 38 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 39 WYGRAJ BEZ WALKI SAMOOBRONA BEZ WALKI Podstawowym celem samoobrony nie jest właściwie pokonanie lub zniszcze- nie przeciwnika, tak jak zlikwidowanie wartowników nie jest głównym zada- niem zespołu jednostek specjalnych, których wysyła się na ratunek zakładni- kom. Celem jest zachowanie własnego bezpieczeństwa oraz wydostanie się z niebezpiecznej sytuacji i poniesienie przy tym możliwie jak najmniejszych strat. Jeśli oznacza to konieczność wal- ki, walcz – musisz walczyć i musisz zwyciężyć. Ale są również inne sposo- by, które też mogą zadziałać. Oczywiście czasem przemoc dotrze do ciebie bez względu na to, co robisz, aby jej uniknąć, a czasem lepiej wkro- czyć w sytuację konfrontacyjną na wła- snych warunkach, niż pozwolić istnieją- cemu problemowi rozwijać się samemu. Na przykład często nie ma sensu wda- wanie się w kłótnie o trywialne sprawy, ale czasami lepsze jest „postawienie się” tu i teraz niż pozwolenie komuś, aby nękanie uszło mu na sucho. Mądrze wybieraj walki, w których bierzesz udział. Powyżej pewnej grani- cy musisz stanąć do obrony albo bę- dziesz nękany jeszcze bardziej. Pamię- taj jednak, że każda konfrontacja bądź kłótnia może doprowadzić do sytuacji związanej z przemocą. Na ogół się to nie zdarza, niemniej jednak dobrze jest być psychicznie przygotowanym na niekorzystny rozwój wydarzeń. Kiedy dochodzi do przemocy, następuje ona szybko. 39 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 40 WYGRAJ BEZ WALKI 40 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 41 WYGRAJ BEZ WALKI Unikanie niebezpiecznych miejsc Wielu sytuacji można uniknąć dzięki zdrowemu rozsądkowi. Na przykład parkuj samochód w miejscach, które nie dają potencjalnemu napastnikowi szans na ukrycie się w zakamarku, gdzie mógłby oczekiwać na twój powrót. 41 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 42 WYGRAJ BEZ WALKI UNIKANIE KONFLIKTU Żołnierze wysłani do wykonania zadania przeciwko nieprzyjacielowi prawie na pewno w którymś momencie będą mu- sieli nawiązać z nim walkę. Jednostki specjalne są jednak niezwykle biegłe w unikaniu walk, w które nie muszą się wdawać. Jeśli to tylko możliwe, unikają nieprzyjacielskich patroli, często ukry- wając się przed przeciwnikami, których z łatwością mogliby „sprzątnąć”. Ci lu- dzie to bez wątpienia najdoskonalsi wo- jownicy na naszej planecie, a przecież nawet oni z ostrożnością decydują się na podejmowanie walki. Filozofię tę można przenieść na grunt samoobrony. Sensowne jest unikanie niepotrzebnych konfliktów, jest to całkowicie zgodne z podstawowym celem samoobrony – najprawdopodobniej nic ci się nie sta- nie, jeśli do walki nie dojdzie. Unikanie zagrożeń nie ma w sobie nic z tchórzostwa, choć niektórym prze- szkadza w tym ich ego. Mają ochotę pokazać wszystkim, jacy są twardzi, a unikanie zagrożeń poczytują za ozna- kę słabości. Jest to wybór, który każdy musi podjąć, ale skoro uzbrojony w gra- naty i broń automatyczną oddział SAS postanawia ukryć się przed samotnym zwiadowcą, to powinniśmy wszyscy zgodzić się co do słuszności zasady unikania niepotrzebnych konfliktów. UNIKANIE ZAGROŻEŃ Każdy wie, że należy unikać chodzenia na skróty przez ciemne zaułki oraz roz- mów z obcymi w samochodach, ale za- skakująco wiele osób beztrosko lekce- 42 waży rady słyszane w dzieciństwie i na- raża się na niepotrzebne niebezpieczeń- stwo. Ofiary napaści często mówią po fakcie, że nie spodziewały się ataku. Problemem nie jest dostrzeżenie niebez- pieczeństwa, ale umiejętność poradzenia sobie z informacją o nim i unikania go. W unikaniu zagrożeń najbardziej przy- datny jest zdrowy rozsądek. Bary i po- stoje taksówek są oczywistymi miejsca- mi przyciągającymi awantury w godzi- nach zamykania klubów nocnych. Słabo oświetlone lub odosobnione miejsca są ryzykowne nocą. Niektóre dzielnice mają kiepską reputację, a inne są po prostu niebezpieczne. A jednak ludzie beztro- sko przechadzają się po tych miejscach, wzruszając ramionami i zadowalając się stwierdzeniem: „Wszystko będzie do- brze”. I rzeczywiście, na ogół nic się nie dzieje, ale unikając takich miejsc, można przecież zmniejszyć ryzyko zagrożenia. Dość często grupy wyrostków lub młodych mężczyzn kręcących się po ulicach nie planują nikomu robić krzyw- dy, ale jeśli szczególnie nie spodoba ci się wygląd któregoś z nich, najlepiej zrobisz, oddalając się od niego. Często jednak ktoś wyraźnie szuka zaczepki – odczytasz to instynktownie na podsta- wie jego zachowania i postawy. Praw- dopodobnie najrozsądniej będzie, jeśli od razu się oddalisz lub w ogóle nie bę- dziesz się zbliżać do takiej osoby. CZEGO CHCE NAPASTNIK Jeśli ktoś szuka zaczepki, bez względu na to, czy kieruje się chęcią przemocy jako takiej, czy chce kogoś okraść, 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 43 WYGRAJ BEZ WALKI Odczytywanie agresywnego zachowania Na ogół osoba zachowująca się agresywnie, ale utrzy- mująca dystans, „pozuje” i prawdopodobnie nie zamie- rza stosować przemocy. Jeśli natomiast zbliży się do ciebie, oznacza to, że zamierza walczyć. 43 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 44 WYGRAJ BEZ WALKI zgwałcić, też zrobić cokolwiek innego, może wybrać właśnie ciebie. Nie zawsze jesteś w stanie odgadnąć, o co chodzi potencjalnemu agresorowi, ale jednego możesz być pewien – nie o bójkę. Może się to wydawać dziwne, ale w rzeczywi- stości agresor szuka ofiary, a nie walki. Nawet ci napastnicy, którzy chcą po prostu zrobić komuś krzywdę, szukają okazji, aby uzyskać to, czego chcą, przy minimalnym wysiłku z ich strony. Nie możesz przewidzieć, jak wysoką cenę pod względem ryzyka i bólu jest gotów zapłacić napastnik wobec twoje- go oporu, ale możesz sprawić, by są- dził, że cena ta będzie wysoka. Dokona on oceny potencjalnych korzyści i ryzy- ka, a jeśli uda ci się sprawić wrażenie, że stanowisz dla niego większe wyzwa- WSKAZÓWKA: SERYJNI MORDERCY I ICH OFIARY Na podstawie dosyć skrajne- go przykładu seryjnych mor- derców, wiemy, że na ogół wy- bierają oni ofiary, nad który- mi w swoim mniemaniu będą w stanie zapanować. W związ- ku z tym ktoś, kto zdradza brak pewności siebie oraz oznaki pasywnego zachowa- nia, może stać się ofiarą ła- twiej niż osoba asertywna choćby dlatego, że tę ostatnią trudniej jest kontrolować. 44 niem, niż jest w rzeczywistości, to wte- dy poszuka sobie innej ofiary. ZABEZPIECZ SIĘ PRZED ATAKIEM Nie możesz się zabezpieczyć przed nim w 100 , ale możesz być wyraźnie trud- nym „celem”. Nie oznacza to, że masz się zachowywać jak twardziel albo agresywnie – w rzeczywistości takie za- chowanie jest iskrą na proch do kon- frontacji, a nie metodą jej unikania. Ist- nieją prostsze sposoby, które sprawią, że potencjalni agresorzy pozostawią cię w spokoju i poszukają łatwiejszej ofiary. Po pierwsze, nie czyń z siebie łatwego celu. Bez trudu przecież można podkraść się do kogoś, kto przechadza się w kap- turze na głowie, słuchając muzyki przez słuchawki, albo jest całkowicie pochło- nięty rozmową telefoniczną. Ktoś, kto stoi w ciemnym, odosobnionym miejscu, uła- twia zadanie napastnikowi i naraża się na większe ryzyko niż osoba o wiele bardziej roztropna. Masz oczywiście pełne prawo chodzić tam, gdzie chcesz, i słuchać te- go, co ci się podoba, warto jednak mieć świadomość istniejącego ryzyka. Nie wyglądaj jak ofiara Twoja postawa i zachowanie są niezwy- kle ważne, żeby nie zostać wybranym na ofiarę. Przygarbiona lub obronna po- stawa ze skrzyżowanymi ramionami, wzrok wbity w ziemię powodują, że wy- glądasz na łatwiejszą ofiarę niż ktoś, kto jest wyprostowany, czujny i zdecydowa- ny. Jeśli sprawiasz wrażenie osoby pewnej siebie i panującej nad otocze- 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 45 WYGRAJ BEZ WALKI Za blisko! Osoba broniąca się (po prawej) pozwoliła agresywnej bądź wzburzonej osobie zbliżyć się o wiele za blisko. W takiej bliskości właściwie niemożliwe jest powstrzymanie na czas ciosu lub chwytu. 45 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 46 WYGRAJ BEZ WALKI Trzymaj dystans Jeśli napastnik pozostaje w takiej odległości, możliwe jest rozładowanie sytuacji. Z tej odległości trudno by mu było przeprowadzić niespodziewany atak. 46 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 47 WYGRAJ BEZ WALKI niem, szanse na to, że zostaniesz wy- brany na ofiarę, są znacznie mniejsze. Nie reaguj jak ofiara Kluczowe znaczenie ma też to, jak zare- agujesz na rozwijającą się sytuację. Nie ma nic złego w byciu kulturalnym i wy- rozumiałym dopóty, dopóki chodzi rze- czywiście o zachowanie uprzejmości, a nie pozwalanie napastnikowi na wy- wieranie na siebie nacisku. Nad wielo- ma potencjalnie niebezpiecznymi za- chowaniami można zapanować poprzez szybkie zajęcie zdecydowanego stano- wiska i danie wyraźnie do zrozumienia, że nie akceptuje się określonej sytuacji. Taka postawa może przyjąć jedną z dwóch form, które najlepiej opisać ja- ko odstraszanie i rozładowanie. Odstra- szanie to dość „szorstka” odpowiedź, aczkolwiek nie musi być niegrzeczna lub agresywna. Zasadniczo powinieneś powiedzieć coś w rodzaju: „No, dosyć już tego!”, i wyrazić jasno swoje nieza- dowolenie. Może to zadziałać, jeśli dys- ponujesz zbliżonymi do napastnikami warunkami fizycznymi, ale może też prowadzić do eskalacji. Rozładowanie Rozładowanie jest podejściem przeciw- nym do odstraszania. Zamiast reagować szorstko, próbuj uspokoić sytuację lub zastosuj wymówkę, aby zabezpieczyć swój odwrót. Może oznaczać to przepro- siny za coś, co nie jest twoją winą. Jeśli zażegnuje to zagrożenie, mamy do czy- nienia z sukcesem. Rozładowanie jest często dobrą strategią i pozwala agreso- 47 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 48 WYGRAJ BEZ WALKI rowi odejść z twarzą. Wiele sytuacji kon- frontacyjnych jest napędzanych przez ego, więc próba odparcia zarzutów agre- sora może postawić go w sytuacji, w której jego ego każe mu atakować. Pewnym problemem dotyczącym rozła- dowania jest pozwolenie, aby napastnik był przekonany, że wygrał. W jednorazo- wej konfrontacji z kimś, kogo nigdy wię- cej nie spotkasz, nie stanowi to proble- mu i prawdopodobnie jest najlepszym rozwiązaniem. W powtarzającej się sytu- acji konfrontacyjnej rozładowanie nie jest jednak najlepszym wyjściem. SYTUACJE DOMOWE Otoczenie domowe jest w pewnym sen- sie odmienne od konfrontacji dwóch nie- znajomych przed barem w sobotę o go- dzinie 2 w nocy. Określenie „domowe” nie oznacza tu koniecznie konfliktu mię- dzy partnerami, ale każdą sytuację, do jakiej dochodzi w ramach pewnych spo- WSKAZÓWKA: UCIEC CZY ZOSTAĆ? Ucieczka jest jakimś rozwiąza- niem, ale powinieneś ją zastoso- wać tylko wtedy, gdy istnieje jej realna szansa albo po prostu nie masz żadnego innego wyboru. Stwórz możliwość ucieczki i od- dal się w bezpieczne miejsce, o ile możesz. Jeżeli z jakiegoś powodu nie jest to możliwe, bę- dziesz musiał poradzić sobie z sytuacją, w jakiej się znalazłeś. 48 łecznych reguł. Może to dotyczyć miej- sca pracy, sytuacji towarzyskich, wyda- rzeń rodzinnych, jak np. wesela, a także innych sytuacji. Jeśli druga strona sądzi, że „zwyciężyła” w danej konfrontacji, to może być przekonana o legitymizacji swego zachowania. Dlatego później nie musi wcale znajdować jakiegoś konkret- nego powodu, by je powtórzyć. W takich okolicznościach jedynym właściwym rozwiązaniem jest upewnie- nie się, że druga strona ma świado- mość, że jej zachowanie nie będzie to- lerowane. Może to oznaczać bardzo nieprzyjemną konfrontację, stanowiącą jednak jedyną szansę na poprawę psu- jących się w otoczeniu stosunków. Jeśli sposób ten zawiedzie, będziesz musiał albo zaakceptować bycie nękanym, być może jako ofiara przemocy, albo całko- wicie uwolnić się z danej sytuacji – co akurat łatwiej powiedzieć, niż zrobić. A MOŻE PO PROSTU UCIEC? Wciąż zbyt wielu ludzi godzi się z myś- leniem o samoobronie jako o nauce ra- towania się ucieczką. W pewnych oko- licznościach ucieczka jest rzeczywiście rozwiązaniem, ale częściej jest nieprak- tyczna. Na przykład nie ma sensu, aby 50-latek z nadwagą próbował być szyb- szy od 19-latka, który całymi dniami gra w piłkę, a z kolei ucieczka z małym dzieckiem jest tylko stratą energii. Jeśli już musisz biec, ucieczka na oślep nie jest dobrym pomysłem. Nie bez przy- czyny żołnierze jednostek specjalnych przechodzą wszechstronne szkolenie 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 49 WYGRAJ BEZ WALKI w technikach ucieczki i kamuflażu. Uczy się ich, aby poszukiwali bezpiecznych miejsc i starali się zgubić pogoń, a nie „ciągnąć” ją za sobą w terenie. Możesz robić podobnie i biec ku bezpieczeństwu, zamiast uciekać przed zagrożeniem. Miej- sca publiczne pełne ludzi są dobrym ce- lem, ale każdy obszar obserwowany ka- merami przemysłowymi stanowi drugi sensowny wybór. Napastnik może być odstraszony możliwością powstania fil- mowanego dowodu dla policji, choć nie jest to w żadnym wypadku pewne. Przełomowy moment Zanim będziesz mógł uciec, musisz do- konać przełomu w sytuacji. Jeśli po pro- stu zaczniesz uciekać biegiem, napast- nik, który jest oddalony od ciebie o 3–4 metry, prawie na pewno cię złapie, zanim pokonasz kilka kroków. Musisz stworzyć sobie możliwość ucieczki. Jedną z opcji jest zasada „uderz i uciekaj” – uderzenie napastnika na tyle silnie, żeby przez mo- ment nie mógł cię gonić. Jeśli uderzysz go dostatecznie mocno, być może w ogóle nie będzie w stanie cię ścigać albo w ogóle straci na to ochotę! Innym wyjściem jest zmylenie i roz- proszenie przeciwnika. Na przykład jeśli ktoś żąda twojego portfela, oddanie go wcale nie musi gwarantować bezpie- czeństwa – niektórzy rabusie stosują wobec swoich ofiar przemoc albo na- wet je zabijają, otrzymawszy to, czego żądali. Tak więc zamiast podawać mu portfel, możesz rzucić mu go pod nogi i uciec. Kiedy napastnik stanie przed wyborem: podnieść portfel albo biec za WSKAZÓWKA: CZEGO NIGDY NIE POWINIENEŚ ROBIĆ Nigdy, w żadnej sytuacji nie mo- żesz sobie pozwolić na jedno – zabranie cię w jakiekolwiek inne miejsce. Jeśli bowiem znajdziesz się w miejscu wybranym przez napastnika, twoje szanse na ucieczkę ogromnie spadają, mo- żesz też być pewny, że przeciw- nik ma jak najgorsze zamiary. tobą, zazwyczaj wybierze pierwszą opcję. Tym samym zyskujesz czas na znalezienie się w pewnej odległości, gdy napastnik będzie gotowy na rozpo- częcie pościgu. JEŚLI WSZYSTKO ZAWIEDZIE Jeśli unikanie, odstraszanie, rozładowa- nie ani ucieczka nie przydały się do roz- wiązania sytuacji, będziesz musiał od- wołać się do środków fizycznych. W tej sytuacji twoje nastawienie i wola zwy- cięstwa są ważniejsze niż umiejętności walki, jakie posiadasz. Zdarza się, że ludzie z powodzeniem bronią się, gry- ząc i drapiąc, a z drugiej strony ci, któ- rzy posiadają umiejętności walki, zosta- ją pobici, ponieważ się poddali. Siła, wytrzymałość fizyczna i wiedza to bardzo użyteczne narzędzia, ale są nic nie warte, jeśli nie jesteś nastawiony na zwycięstwo. Masz szanse tak długo, dopóki się nie poddasz. 49 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 50 50 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 51 Ż ołnierze są szkoleni na zwycięz- ców. Spora część ich szkolenia do- tyczy kondycji i konkretnych umie- jętności, jak posługiwanie się bronią, sztuka przetrwania i komunikacji, ale w tym wszystkim, co robi żołnierz, naj- ważniejsze jest zwiększenie jego pewno- ści siebie i odporności psychicznej. Jednostki wojskowe bardzo rzadko walczą aż do śmierci. Na ogół jedna ze stron traci pewność siebie i albo nego- cjuje poddanie się, albo dokonuje od- wrotu. Niektóre próby wycofania się są przeprowadzane umiejętnie i z determi- nacją; inne kończą się bezładnym od- wrotem. W takim wypadku morale rów- nież jest decydującym czynnikiem, np. pewność wykonania zadania. ODPORNOŚĆ PSYCHICZNA Napoleon Bonaparte, jeden z najwięk- szych dowódców w historii, zwrócił uwagę na ten czynnik, mówiąc: „Morale jest ważniejsze od sfery fizycznej w sto- sunku trzy do jednego”. Tak więc czło- wiek, który prowadził swe wojska na podbój całej Europy, wiedział, że choć taktyka i wyposażenie są ważne, klu- czowym czynnikiem pozostaje chęć żołnierzy do dalszej walki, kiedy sprawy przybierały niekorzystny obrót. Po lewej: Możesz ćwiczyć samo- obronę na różne sposoby. Trening technik walki ze znajomym może być uzupełniony o trening kondy- cyjny, kiedy to tylko możliwe. 3 Jeśli nagle znajdujesz się w niebezpiecznej sytuacji, musisz wal- czyć tym, czym dyspo- nujesz. Dobre przygo- towanie może dosłow- nie uratować ci życie. y c z ę i c y w z g n i n e r T i e n a w o t o g y z r P 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 52 TRENING ZWYCIĘZCY Ochrona głowy Czasami jedyną rzeczą, jaką możesz zrobić, to osłonić się i przyjąć cios. Nie jest to jednak strategia zwycięska. Jeśli spanikujesz i pozostaniesz w tej obronnej pozycji, przedłużysz tylko lanie, jakie dostaniesz. Jeśli chcesz zwyciężyć, musisz podjąć walkę. 52 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 53 TRENING ZWYCIĘZCY 53 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 54 TRENING ZWYCIĘZCY WSKAZÓWKA: STRACH PRZED PORAŻKĄ Wielu ludzi nigdy nie podejmu- je się tego, co chciałoby zrobić, ponieważ obawia się porażki. Powiedzmy, że chciałbyś na- uczyć się pilotowania helikop- tera… Jakie znaczenie ma fakt, że spróbowałeś i się nie udało, albo to, że w ogóle nie próbo- wałeś? Skutek jest taki sam. Z kolei jeśli spróbujesz, masz szanse na powodzenie. Tu właśnie zaczyna się tre- ning przygotowujący do zwy- cięstwa – trzeba chcieć spróbo- wać. Należy podkreślić, że umiejętność funkcjonowania w otoczeniu walki jest najważniejszą umiejętnością, jaką po- siądziesz, a jest to umiejętność czysto psychiczna. Żadne umiejętności ani siła fizyczna nie obronią cię, jeśli wpadniesz w panikę i załamiesz się w obliczu agre- sji – musisz stawić czoła problemowi i coś z nim zrobić. Oznacza to, że powinieneś umieć podjąć decyzję o walce o przetrwanie także wtedy, gdy instynkty podpowia- dają ci, abyś zwinął się w kulkę w na- dziei, że wszystko się ułoży. Zwycięskie nastawienie Wiele bitew wygrały wojska, które wed- ług każdej racjonalnej oceny powinny 54 były zostać pokonane, tylko że akurat nie chciały się poddać. Inni z kolei prze- grywali jedynie dlatego, że druga strona nie zamierzała się poddać niezależne od tego, jak zła stawała się jej sytuacja. To właśnie ta determinacja do osiągnię- cia zwycięstwa pozwala małym oddzia- łom jednostek specjalnych wypełniać pozornie samobójcze misje i powracać z nich nie tylko jako zwycięzcy, ale czę- sto nawet bez szwanku. Część tych atutów możesz zyskać również dla siebie. Wprawdzie żaden cywil nie może skorzystać ze szkolenia dla jednostek specjalnych, ale niektóre ze stosowanych tam metod można za- adaptować. Na przykład tę, która uczy, że sukces staje się nawykiem. Rozpo- czyna się ją od uświadomienia sobie, że można zyskać powodzenie i zostać zwycięzcą. Być może nigdy nie bę- dziesz najlepszy w danej dyscyplinie, ale stać cię na osiągnięcia. Możesz po- bić swój rekord w liczbie podciągnięć, stracić parę kilogramów, wygospodaro- wać w swoim rozkładzie dnia czas na kilka okrążeń po parku… albo wszelkie inne cele, jakie zaplanujesz osiągnąć. Budowanie pewności siebie Istnieją trzy aspekty w treningu samo- obrony: umiejętności, kondycja oraz pewność siebie, którą nabywa się wraz z dwiema pierwszymi. Osiąga się ją przez wyznaczanie sobie realistycznego, roz- sądnego celu i go osiąganie. Bądź świa- domy sukcesu; jeśli uda ci się doskonały przerzut lub wyjątkowo mocny cios w ciężki worek treningowy, delektuj się 6-81_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:29 Strona 55 TRENING ZWYCIĘZCY Siłowanie się w zwarciu Jednym ze sposobów obrony przed ciosami jest maksymalne zbliżenie się do przeciwnika i pozostanie w zwarciu. Z tej pozycji można zastosować szereg niezwykle skutecznych technik sprowadzających przeciwnika do parteru. tym uczuciem. Podobnie, gdy pobijesz swój rekord w robieniu pompek albo osiągniesz swój najlepszy czas – są to osiągnięcia, z których możesz czuć za- służoną dumę. To prawie tak, jakby zało- żyć „rachunek bankowy” pewności sie- bie. Niepowodzenia i obawy pomniejsza- ją ilość zdeponowanych na nim środków, 55 82-143_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:32 Strona 136 TWOJE CIAŁO JAKO BROŃ Zagarnięcie ciosu i kontra W odpowiedzi na cios prosty albo próbę pochwycenia, przesuń się do zewnątrz i zagarnij cios do wewnątrz, a następnie zadaj cios podbródkowy otwartą dłonią. Odpychanie ramienia przeciwnika uniemożliwi mu ponowne zwrócenie się ku tobie przodem. 136 82-143_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:32 Strona 137 TWOJE CIAŁO JAKO BROŃ nocześnie. Unik polegający na jedno- czesnym schyleniu się oraz przesunięciu głowy i ramion w bok nie tylko pozwala uniknąć ciosu, ale też wystosować kontrę. Kiedy przeciwnik wykonuje za- mach prawą ręką, pochylasz się pod cio- sem, lekko przykucając i zginając kolana, przesuwasz się w lewo, a następnie po- nownie „wyskakujesz” w górę po drugiej stronie ręki zadającej cios, który prze- szedł obok. Nie patrz na ziemię, wykonu- jąc taki unik. Pochyl się, ale nie przesta- waj patrzeć na przeciwnika. Kontrę mo- żesz wyprowadzić, powracając do pionu Unik z odchyleniem w bok Ten uwielbiany przez bokserów unik zakłada uchylenie się przed ciosem poprzez pochylenie się w dół i jednocześnie w przód, tak aby cios jak najszybciej przeszedł bokiem. Jeśli to możliwe, unikając ciosu przeciwnika, wymierz mu cios w tułów. 137 82-143_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:32 Strona 138 TWOJE CIAŁO JAKO BROŃ Blok redukujący impet ciosu sierpowego W odpowiedzi na cios sierpowy rusz na przeciwnika i spraw, aby jego cios wytracił impet, zanim cię dosięgnie. Jednym przedramieniem uderz w załamanie ręki przeciwnika na wysokości łokcia, a drugim w jego ramię. 138 82-143_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:32 Strona 139 TWOJE CIAŁO JAKO BROŃ Chwyt unieruchamiający oplatający rękę Po zastosowaniu bloku redukującego impet ciosu sierpowego opleć jedną ręką atakującą rękę przeciwnika na wysokości łokcia. Drugą ręką chwyć napastnika za ramię, żeby go unieruchomić. Z tej pozycji można wyprowadzić szereg ataków, takich jak np. proste i efektywne uderzenia kolanem lub głową. 139 82-143_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:32 Strona 140 TWOJE CIAŁO JAKO BROŃ Osłona przed ciosem i unieruchamiający chwyt oplatający 140 82-143_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:32 Strona 141 TWOJE CIAŁO JAKO BROŃ Jeśli cios przeciwnika jest już w drodze, za późno na próby wytracenia jego impetu. Zakryj głowę rękoma i przesuń się w przód, do wewnątrz. Kiedy ręka przeciwnika zsunie się po twojej, owiń ją swoją rękę, jednocześnie kontrując. 141 82-143_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:32 Strona 142 TWOJE CIAŁO JAKO BROŃ – albo obok ciosu, albo ponownie na po- zycji bezpośrednio przed przeciwnikiem. Blok redukujący impet ciosu Cios sierpowy można „zdusić w zarod- ku”, zanim jeszcze napastnik zdąży go zadać. Kiedy przeciwnik przygotowuje się do zadania ciosu (bierze zamach), naprzyj na niego, ochraniając głowę podniesionymi rękami. Jednym z przed- ramion (okolicą łokcia lub najlepiej sa- mym łokciem) uderz w biceps lub okoli- ce łokcia przeciwnika. Drugim zaatakuj jego ramię. Taki ruch odepchnie prze- ciwnika w tył, a jeśli zaatakowałeś z łok- ciami wysuniętymi wprzód, spowoduje również silny ból. Z tej pozycji można na kilka sposobów sprowadzić napast- nika do parteru lub zastosować chwyty. Najprostszym rozwiązaniem jest wyko- rzystanie zewnętrznej ręki (lewej, jeśli zablokowałeś prawy sierpowy) do unie- ruchomienia ręki przeciwnika poprzez oplecenie jej dookoła i przytrzymanie przy swoim ciele, a następnie kopnięcie napastnika kolanem. Zasłonięcie się przed ciosem Jeśli nie zdążyłeś zdusić ataku w zarod- ku, potrzebna jest inna odpowiedź. Cios prosty może zostać zbity w bok przy użyciu tylko jednej ręki, ale posunięcie takie nie jest zalecane w przypadku za- jadłego ataku ciosem sierpowym. Za- miast tego osłoń głowę, podnosząc rę- kę i zawijając ją wokół tylnej części gło- wy. Przesuń się bliżej napastnika i obniż swój środek ciężkości, aby uniknąć utraty równowagi. Cios trafi cię w rękę 142 i zsunie się z tyłu twojej głowy. Nie jest to przyjemne uczucie, ale taki manewr pozwoli zneutralizować uderzenie i da ci szanse na wygranie pojedynku. Kiedy tylko poczujesz uderzenie, owiń swoją rękę wokół ręki napastnika. W ten spo- sób zyskasz kontrolę nad jego główną bronią – prawą ręką, podczas gdy twoja pozostaje wolna i możesz wykorzystać ją do zadania ciosów w twarz otwartą dłonią lub łokciem. Jest całkiem praw- dopodobne, że atakujący spróbuje oswobodzić unieruchomioną kończynę, zanim przejdzie do dalszych działań. To pozostawia ci pole do zadania nie- blokowanego ciosu. Pierwsze uderzenie możesz wykończyć kopnięciami kola- nem, uderzeniami głową czy sprowa- dzeniem przeciwnika do parteru. Obrona przed uderzeniem kolanem Gdy napastnik chwycił cię obiema ręka- mi, możesz spodziewać się, że nastąpi kopnięcie kolanem. Jeśli znajdujesz się w pozycji pionowej, kolano napastnika możesz zablokować własnym kolanem lub inną częścią nogi. Powstrzyma to przeciwnika przed zadaniem ciosu. Jeśli natomiast jesteś pochylony, prawdopo- dobnie wskutek ściągnięcia w dół przez oponenta, musisz bronić się przed kop- nięciem kolanem w tułów lub twarz. Zwykle sprawdza się obrona poprzez opuszczenie dłoni lub przedramion, ale lepszy rezultat uzyskasz, kierując łokcie w dół i pozwalając przeciwnikowi „na- bić się” na nie powierzchnią uda, bez- pośrednio nad kolanem. 82-143_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:32 Strona 143 TWOJE CIAŁO JAKO BROŃ Obrona przed uderzeniem kolanem Uderzenie kola- nem może być za- blokowane dłoń- mi lub przedra- mionami. Jest to jednak ruch czy- sto obronny, co oznacza, że wy- prowadzenie kontry musi nastąpić moż- liwie jak naj- szybciej. 143 144-197_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:34 Strona 144 144 144-197_:ELITE FORCES SURVIVAL HANDBOOK 2010-08-22 17:34 Strona 145 C iosy stanowią podstawowe narzę- dzie walki wręcz, o czym była mowa we wcześniejszej części książki. Nawet w trakcie stosowania chwytów należy atakować kolanami, łokciami i wszystkim innym, czym moż- na zadać cios. Wszystko w celu zmę- czenia przeciwnika i wymuszenia na nim ciągłej postawy defensywnej. Podstawowa zasada zadawania cio- sów głosi: „twarda broń na miękki cel, miękka broń na twardy cel”. Oznacza to, że twarde narzędzia walki, np. zaciśnięte pięści, najlepiej sprawdzają się na „mięk- kich” częściach ciała, takich jak nerki czy splot słoneczny. Kiedy natomiast ataku- jemy twardą część ciała, np. szczękę, le- piej uderzyć otwartą dłonią, co zmniejszy ryzyko jej kontuzji. Nie zmienia to jednak faktu, że lepiej uderzyć cokolwiek czym- kolwiek, niż stracić cenny czas na roz- ważanie, czym zaatakować obrany cel. CIOSY PROSTE Ciosy proste są wyprowadzane bezpo- średnio z ramienia w kierunku celu, bez zakreślania łuku. Uderzenia te mają charakter pchnięcia. Zwróć uwagę, że efektywne zadawanie ciosów słabszą ręką (prowadzącą) wymaga sporej ilości ćwiczeń. Dlatego też bardzo rzadko wi- dzi się, jak uczestnicy walk ulicznych Po lewej: Wykorzystana technika po- winna zależeć od obranego celu. Ogól- nie przyjmuje się, że nogi powinny być używane do atakowania celów znajdujących się nisko, a ręce do ata- kowania tych znajdujących się wyżej. 7 Istnieje wiele skutecznych technik zadawania ciosów. e w o i n e z r e d u e w o t y w h c i i a i ł s k o m i e n z r h c e T a i z d ę z r a N
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Sztuka samoobrony
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: