Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00360 006356 12599000 na godz. na dobę w sumie
Tajniki magii NLP. Zbiór 77 kluczowych wzorców - książka
Tajniki magii NLP. Zbiór 77 kluczowych wzorców - książka
Autor: Liczba stron: 328
Wydawca: Onepress Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-246-2864-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> perswazja i nlp
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Magia objawiona

Zaklęcia ukryte w języku

NLP to niezwykła dziedzina wiedzy, zajmująca się zmianą, transformacją i rozwojem. Pozwoli Ci ona dowiedzieć się, jak funkcjonuje Twój mózg, i pomoże uwolnić jego prawdziwy potencjał. Dzięki temu przejmiesz kontrolę nad swoim życiem i pchniesz je na nowe tory. Nauczysz się tworzyć sprzyjające rozwojowi mapy i zwiększysz poziom swojej efektywności, osiągając rezultaty, na których Ci zależy.

Podręcznik ten stanowi zwięzłą instrukcję obsługi NLP - 'księgę zaklęć' maga. Znajdziesz tu 77 konkretnych wzorców. Książka została zaplanowana tak, by ułatwić Ci praktyczne stosowanie programowania neurolingwistycznego w pracy ze sobą samym lub z innymi. Wzorce są starannie uporządkowane i podzielone na kluczowe kategorie, dotyczące własnego 'ja', emocji, formułowania wypowiedzi, myślenia, znaczenia oraz strategii. W książce tej znajdziesz również wskazówki dotyczące tego, kiedy i dlaczego należy wybierać określone wzorce. To wspaniałe źródło wiedzy dla wszystkich osób zainteresowanych poznawczo-behawioralnym modelem, zwanym NLP.

Magia pod lupą:
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

IDŹ DO:   Spis treści Przykładowy rozdział KATALOG KSIĄŻEK:   Katalog online Zamów drukowany katalog CENNIK I INFORMACJE: TAJNIKI MAGII NLP. ZBIÓR 77 KLUCZOWYCH WZORCÓW Autor: L. Michael Hall ISBN: 978-83-246-2864-3 Tytuł oryginału: Sourcebook of Magic: A Comprehensive Guide to NLP Change Patterns Format: 158 × 235, stron: 328   Zamów informacje o nowościach Zamów cennik CZYTELNIA:  Fragmenty książek online Do koszyka Do przechowalni Nowość Promocja Onepress.pl Helion SA ul. Kościuszki 1c 44-100 Gliwice tel. (32) 230 98 63 e-mail: onepress@onepress.pl redakcja: redakcjawww@onepress.pl informacje: o księgarni onepress.pl Magia objawiona • Odkryj strukturę magii NLP • Poznaj zaklęcia transformacji i rozwoju • Naucz się stosować wzorce i myœleć jak magik Zaklęcia ukryte w języku NLP to niezwykła dziedzina wiedzy, zajmująca się zmianą, transformacją i rozwojem. Pozwoli Ci ona dowiedzieć się, jak funkcjonuje Twój mózg, i pomoże uwolnić jego prawdziwy potencjał. Dzięki temu przejmiesz kontrolę nad swoim życiem i pchniesz je na nowe tory. Nauczysz się tworzyć sprzyjające rozwojowi mapy i zwiększysz poziom swojej efektywnoœci, osiągając rezultaty, na których Ci zależy. Podręcznik ten stanowi zwięzłą instrukcję obsługi NLP — „księgę zaklęć” maga. Znajdziesz tu 77 konkretnych wzorców. Książka została zaplanowana tak, by ułatwić Ci praktyczne stosowanie programowania neurolingwistycznego w pracy ze sobą samym lub z innymi. Wzorce są starannie uporządkowane i podzielone na kluczowe kategorie, dotyczące własnego „ja”, emocji, formułowania wypowiedzi, myœlenia, znaczenia oraz strategii. W książce tej znajdziesz również wskazówki dotyczące tego, kiedy i dlaczego należy wybierać okreœlone wzorce. To wspaniałe źródło wiedzy dla wszystkich osób zainteresowanych poznawczo-behawioralnym modelem, zwanym NLP. Magia pod lupą: • Doskonałoœć w pracy zawodowej, zarządzanie i coaching. • Edukacja i psychoterapia. • Rozwój osobisty i efektywnoœć. • Sport i sztuka bycia trenerem. • Stosunki międzyludzkie. • Wzbogacanie komunikacji. • Negocjacje, medytacja, rozstrzyganie konfliktów. • Profilowanie stylów, osobowoœci i umiejętnoœci. Spis treĂci Zbiór 77 kluczowych wzorców PodziÚkowania WstÚp Przedmowa PodrÚcznik magika CzÚĂÊ I: Model NLP: ½ródïo magicznych transformacji w modelowaniu doskonaïoĂci Rozdziaï 1. Wprowadzenie do magii NLP: Magia ma strukturÚ Rozdziaï 2. NLP jako model: Konstrukcja, jÚzyk i komponenty modelu CzÚĂÊ II: Wzorce NLP: ZaklÚcia transformacji i rozwoju: PodrÚcznik Rozdziaï 3. Wzorce podstawowe: Wzorce uruchamiajÈce inne wzorce Rozdziaï 4. Rozdziaï 5. CzÚĂci: Kiedy czÚĂci toczÈ wojnÚ ToĝsamoĂÊ: WymyĂlanie siebie i wymyĂlanie siebie na nowo — tworzenie wzmacniajÈcych obrazów siebie Stany emocjonalne: Sztuka zarzÈdzania stanami neurolingwistycznymi Rozdziaï 6. Rozdziaï 7. Werbalne wyraĝanie siÚ: Wzorce komunikacji precyzyjnej, jasnej i motywujÈcej Rozdziaï 8. Wzorce myĂlenia: PorzÈdkowanie wzorców, Rozdziaï 9. które rzÈdzÈ myĂleniem Znaczenia i semantyka: Wzorce wzbogacania rzeczywistoĂci neurosemantycznej Rozdziaï 10. Strategie: Wzorce tworzenia wzmacniajÈcych planów dziaïania CzÚĂÊ III: Zastosowania wzorców: MyĂleÊ jak magik Rozdziaï 11. MyĂlenie wzorcami: MyĂlenie wzorcami jako sztuka i umiejÚtnoĂÊ Rozdziaï 12. Orientowanie siÚ, co i kiedy robiÊ 3 3 9 11 15 15 23 25 35 51 53 81 99 139 173 189 209 229 271 273 281 Tajniki magii NLP Rozdziaï 13. Obszary zastosowañ: Wskazówki dotyczÈce wykorzystywania NLP w biznesie, edukacji, terapii, sporcie, medycynie, zwiÈzkach itp. Epilog Bibliografia O autorze: dr L. Michael Hall 293 309 311 319 4 Wzorce podstawowe Rozdziaï 3. Wzorce podstawowe Wzorce uruchamiajÈce inne wzorce „Nici, które moĝna zawiÈzywaÊ i odwiÈzywaÊ, sÈ do dyspozycji Czytelnika, jeĂli tylko zwróci on uwagÚ na to, co juĝ posiada (jÚzyk), oraz na strukturÚ zaklÚÊ pozwalajÈcych siÚ rozwijaÊ.” — Bandler i Grinder, (Struktura magii. Ksztaïtowanie ludzkiej psychiki, czyli wiÚcej niĝ NLP. CzÚĂÊ 1, tïum. Joanna Krzemieñ-Rusche, Gliwice, Onepress 2008, s. 52) Teraz, kiedy poznaïeĂ model NLP (rozdziaï drugi), masz prawie wszystko, co potrzebne, by korzystaÊ z zamieszczonych w kolejnych czÚĂciach ksiÈĝki wzor- ców transformacji. „Prawie” to jednak nie wszystko. „Prawie” sygnalizuje, ĝe zanim bÚdziesz mógï wyciÈgnÈÊ magicznÈ róĝdĝkÚ, by skorzystaÊ z tej ksiÈĝki jak ze zbioru zaklÚÊ, musisz poznaÊ jeszcze kilka elementów. Na poprzednich stronach przedstawiïem koncepcjÚ poziomów logicznych. Pro- wadzi ona do kluczowego podziaïu ludzkich doĂwiadczeñ na treĂÊ i proces. Wprowadzam go, poniewaĝ odgrywa on niezwykle istotnÈ rolÚ we wzorcach. Lepiej zatem bÚdzie, jeĝeli zamieszczÚ kilka dodatkowych wyjaĂnieñ, zanim dam Ci wolnÈ rÚkÚ. W opisie doĂwiadczeñ treĂÊ odpowiada na pytanie: co? To szczegóïy i historia. TreĂÊ opisuje dane, które mogÈ nas i onieĂmieliÊ, i uwieĂÊ. Obejmuje zarówno soczyste detale dotyczÈce tego, kiedy, gdzie i z kim ktoĂ coĂ zrobiï, jak i inne, zupeïnie nudne informacje. Jest to podstawowe, a czÚsto jedyne punkt odnie- sienia w wiÚkszoĂci modeli pomocy. Proces natomiast okreĂla, jak coĂ dziaïa, czyli dotyczy struktury i formy. Jako mo- del modeli NLP ustanawia nowy, wyĝszy wymiar — skupia siÚ przede wszyst- kim na procesie powstawania doĂwiadczenia, a takĝe na ramach strukturalnych i kontekstach (innych metastanach). W obszarze treĂci zwykle chcemy bardzo dokïadnie poznaÊ wszystkie szczegóïy tego, co skïada siÚ na doĂwiadczenie. x Kiedy przydarzyïa siÚ ta okropna rzecz? x Kto ci to zrobiï? 53 Tajniki magii NLP Jak siÚ wtedy czuïeĂ? x x Czy wydarzyïo siÚ coĂ jeszcze? Praktycy niektórych szkóï terapii wierzÈ, ĝe nieustanne roztrzÈsanie tego ro- dzaju szczegóïów w koñcu pozwoli pacjentowi uporaÊ siÚ z bólem. Moĝe i jest w tym trochÚ racji — niektórzy stajÈ siÚ mniej wraĝliwi na traumatyczne zda- rzenie albo zwyczajnie nudzÈ siÚ nadmiarem powtórzeñ. Niektórzy to jednak nie wszyscy. W wielu przypadkach proces nieustannego przypominania w rze- czywistoĂci tylko wzmacnia pierwotne uogólnienia istniejÈce w umyĂle pacjenta w zwiÈzku z traumatycznym przeĝyciem — problem jest utrwalany. Zamiast sïabnÈÊ, intensyfikuje siÚ. U takich pacjentów kaĝda wizyta u terapeuty pogïÚ- bia doïek, w którym tkwiÈ. Takie metody sÈ zatem obce NLP. Chcemy, byĂ myĂlaï o przeĝyciach w kategoriach ich struktury, a nie konkret- nych szczegóïów. Praktycy NLP pracujÈ z doĂwiadczeniami, odwoïujÈc siÚ wïa- Ănie do struktury. Dlaczego aĝ tylu terapeutom tak zaleĝy na eksploracji krwa- wych szczegóïów traumy? Bandler zadrwiï z paradygmatu, zgodnie z którym tïumione przeĝycia naleĝy ujawniÊ, by stawiÊ im czoïo. Stwierdziï: „Terapeuci sÈ zdecydowanie zbyt wĂcibscy — zdecydowanie zbyt wĂcibscy”. Jak zatem odkryÊ strukturÚ doĂwiadczenia? Trzeba przejĂÊ wyĝej, na poziom meta. Gdy zrobimy krok wstecz i spojrzymy na doĂwiadczenie z metaperspek- tywy, dostrzeĝemy strukturÚ za sprawÈ reprezentacji, aspektów filmowych (cech i rozróĝnieñ zwanych submodalnoĂciami), wniosków i abstrakcji two- rzonych przez pacjenta w zwiÈzku z doĂwiadczeniem, jego stylu myĂlenia lub rodzajów filtrowania (metaprogramów) itp. To wïaĂnie dziÚki takiemu podej- Ăciu model ten okazuje siÚ tak potÚĝnym narzÚdziem sïuĝÈcym do szybkiego i gruntownego wprowadzania zmian. Przyjrzyjmy siÚ przykïadowi z komputerowym przetwarzaniem tekstu. Przy- puĂÊmy, ĝe zmieniasz list lub dokument, który napisaïeĂ za pomocÈ edytora. Nie chcesz, ĝeby zaczynaï siÚ w pierwszym wierszu, ale kilka linijek niĝej. Co trzeba zrobiÊ, ĝeby zainicjowaÊ tego rodzaju zmianÚ? Jak jÈ wprowadziÊ? Mógï- byĂ otworzyÊ dokument i pozmieniaÊ treĂÊ kaĝdej strony z osobna, czyli zmo- dyfikowaÊ sam tekst. MógïbyĂ teĝ przejĂÊ do menu „Format”, aby wybraÊ po- lecenie, które spowodowaïoby wprowadzenie zmian w caïym dokumencie. Na wyĝszym poziomie, na którym okreĂlane sÈ reguïy rzÈdzÈce dokumentem, mógïbyĂ w jednej chwili zmieniÊ wyglÈd wszystkich stron naraz. Takie podej- Ăcie do pracy nad zmianÈ sprawia, ĝe transformacja nastÚpuje na poziomie strukturalnym. Kiedy przeksztaïcamy program na poziomie meta, wprowadzamy powszech- nÈ zmianÚ, dziÚki której uzyskujemy transformacje o charakterze systemowym. NLP stara siÚ wprowadzaÊ tego rodzaju zmiany do zaprogramowanych w ludz- kich umysïach tekstów stanowiÈcych fabuïy ĝyciowych doĂwiadczeñ i przepo- 54 Wzorce podstawowe wiednie na przyszïoĂÊ. W NLP cofamy siÚ o krok w stosunku do treĂci, aby za- dawaÊ strukturalne pytania dotyczÈce ram operacyjnych lub metastanów. Programy, które uruchamiajÈ programy W jednym z póěniejszych rozdziaïów omawiam metaprogramy, czyli progra- my wyĝszego poziomu, które funkcjonujÈ w ĂwiadomoĂci mniej wiÚcej tak, jak system operacyjny w komputerze. DeterminujÈ styl postrzegania, sortowania informacji i przetwarzania danych. Zmiana jednego z nich czÚsto prowadzi do powszechnych zmian obejmujÈcych caïy system umysï-ciaïo. Zwykle to samo dzieje siÚ w przypadku opisanych w tym rozdziale metawzor- ców NLP — wïaĂnie dlatego, ĝe sÈ one czymĂ wiÚcej niĝ tylko wzorcami trans- formacji, przedstawiam je jako pierwsze. Zasadniczo dajÈ moĝliwoĂÊ uĝywania modelu i stosowania jego technologii w odniesieniu do szerokiej gamy aspek- tów. StanowiÈ zatem niezbÚdne narzÚdzia, dziÚki którym terapeuci mogÈ pra- cowaÊ z pacjentami, menedĝerowie z podwïadnymi, rodzice z dzieÊmi, han- dlowcy z klientami, a trenerzy z kursantami. ZnajdujÈ zastosowanie wszÚdzie tam, gdzie odbywa siÚ praca nad sobÈ samym lub nad innymi luděmi. Istota metawzorców Jak moĝna jednym zdaniem podsumowaÊ to, co jest najwaĝniejsze w pracy z NLP? Otóĝ: NLP skupia siÚ na udzielaniu ludziom pomocy w poznawaniu wïasnych, osobistych map stanu obecnego lub map trudnoĂci, a nastÚpnie uzyskiwaniu do nich dostÚpu i sto- sowaniu w odniesieniu do stanu obecnego wïaĂciwych zasobów, tak by pacjent mógï na- stÚpnie przejĂÊ do rozwiÈzania lub osiÈgnÈÊ poĝÈdany stan wynikowy. Takie okreĂlenie istoty NLP sprawia, ĝe proces stosowania ludzkich technolo- gii zorientowany jest na rozwiÈzanie i koncentruje siÚ na zasobach. Mimo ĝe przyczyna, aspekty, czynniki i charakter problemów odgrywajÈ pewnÈ rolÚ na poczÈtkowych etapach procesu, nie musimy znaÊ ěródïa problemu, ĝeby go rozwiÈzaÊ. Nie musimy wiedzieÊ, jak ewoluowaï, jak siÚ rozwijaï, dlaczego po- wstaï ani jak siÚ przejawiaï. W rzeczywistoĂci przesadne rozwijanie Ăwiadomo- Ăci problemu zazwyczaj tylko go wzmacnia. Zamiast rozwiÈzywaÊ problemy, sprawia, ĝe skupiamy siÚ na nich, i utrwala je. My nie zajmujemy siÚ zakrojo- nÈ na szerokÈ skalÚ psychoarcheologiÈ, tylko skupiamy siÚ na rozwiÈzaniach. Koncentracja na wyniku podkreĂla znaczenie jasnego okreĂlenia celów szczegó- ïowych i ogólnych, a takĝe kryteriów umoĝliwiajÈcych tworzenie dobrze sfor- muïowanych rozwiÈzañ. Naleĝy myĂleÊ w kategoriach zasobów, które umoĝ- liwiÈ osiÈgniÚcie stanu poĝÈdanego. 55 Tajniki magii NLP Jakich zasobów potrzebujesz, aby osiÈgnÈÊ cel? Jakich zasobów Ci zabrakïo, by wykonaÊ kolejny krok? x x x W jakiej innej sferze swojego ĝycia posiadasz takie zasoby? Ogólnie rzecz biorÈc, takie podejĂcie sprzyja koncentracji na „tu i teraz”, czyli na tym, jak w danym momencie wykorzystujemy przeszïoĂÊ i przyszïoĂÊ, jak mapujemy rzeczywistoĂÊ, jakÈ odpowiedzialnoĂÊ przyjmujemy itp. Pierwszy metawzorzec Od czego zaczniemy? Od czego powinien zaczÈÊ terapeuta zajmujÈcy siÚ pa- cjentem? A od czego menedĝer, który nadzoruje pracowników i nimi kieruje? W NLP zaczynamy, pamiÚtajÈc o rezultacie, który chcemy osiÈgnÈÊ. Zazwyczaj zatem zadajemy sobie lub innym nastÚpujÈce pytania: x Czego oczekujesz? x GdybyĂ nie napotkaï takich trudnoĂci, co chciaïbyĂ osiÈgnÈÊ w zamian? x DokÈd chcesz siÚ udaÊ, kiedy juĝ osiÈgniesz to, na czym Ci obecnie zaleĝy? Zanim przejdziemy do przedstawiania konkretnych wzorców transformacji, musimy dowiedzieÊ siÚ, czego chcemy sami lub czego chce drugi czïowiek — do jakiego poĝÈdanego rezultatu powinniĂmy dÈĝyÊ. Zaczynamy wobec tego od metawzorca dobrze sformuïowanych celów lub rezultatów. Potem przed- stawiÚ inne metawzorce dotyczÈce samego procesu transformacji. Nr 1. Dobrze sformuïowane rezultaty Koncepcja PodstawowÈ cechÈ charakterystycznÈ psychologii poznawczo-behawioralnej jest jej praktyczne, oparte na doĂwiadczeniu podejĂcie, a takĝe jej bezpoĂred- nioĂÊ. Kontrastuje to z poĂrednim i niedyrektywnym stylem szkoïy rogeriañ- skiej i psychoanalitycznej. Stosowana przez Ericksona hipnoza, ukierunkowane metody terapii krótkoterminowej, trenerski styl w NLP zorientowany na obsïu- gÚ wïasnego mózgu, konfrontacyjna terapia racjonalno-emotywna wykorzy- stujÈca spory, by nauczyÊ pacjenta walki z nieracjonalnymi znieksztaïceniami poznawczymi — wszystkie te metody skoncentrowane sÈ na poĝÈdanym re- zultacie. Innymi sïowy, osiÈgany stan w duĝym stopniu stanowi rezultat zamie- rzonych dziaïañ zorientowanych na cel. x Co chciaïbyĂ dziĂ osiÈgnÈÊ? x x Gdyby dziĂ wieczorem zdarzyï siÚ cud i jutro nie miaïbyĂ juĝ tego problemu, Jak mógïbym pomóc Ci w pokonaniu tej trudnoĂci? jak byĂ siÚ o tym dowiedziaï? x Co by o tym Ăwiadczyïo? 56 Wzorce podstawowe NLP oferuje model formuïowania poĝÈdanych rezultatów. Proces ten przed- stawiam jako wzorzec nr 1 — w istocie jest to metawzorzec. Opiera siÚ on na kryteriach poprawnoĂciowych. Cele powinny motywowaÊ i dawaÊ siïÚ. Na- dajemy im takÈ strukturÚ, by sama ich konstrukcja popychaïa nas w kierunku przyszïoĂci, sprawiajÈc, ĝe bÚdÈ one automatycznie dopasowywaÊ siÚ do przy- jÚtych kryteriów i preferowanego sposobu ich osiÈgania. Dobre sformuïowanie poĝÈdanych rezultatów Na pierwszy rzut oka ustalanie celów wydaje siÚ stosunkowo ïatwym i prostym zadaniem. A jednak to, ĝe wiÚkszoĂÊ ludzi ma powaĝne trudnoĂci z ich osiÈga- niem, sprawia, ĝe zaczynamy siÚ zastanawiaÊ nad caïym procesem. Moĝna siÚ zatem domyĂlaÊ, ĝe podczas przechodzenia od stanu obecnego do poĝÈdane- go naleĝy braÊ pod uwagÚ aspekty, które nie rzucajÈ siÚ w oczy w trakcie po- bieĝnej analizy. FormuïujÈc rezultaty, identyfikujemy kluczowe czynniki, które umoĝliwiajÈ znajdowanie tego, na czym nam zaleĝy. Organizujemy reakcje tak, aby podej- mowaÊ zdecydowane kroki na drodze do urzeczywistniania pragnieñ i nadziei. Wzorzec umoĝliwia równieĝ pracÚ z innymi osobami, którym pomagamy w pro- cesie osiÈgania poĝÈdanych celów. Angaĝuje on pacjentów, klientów, przyja- cióï, dzieci itd. UwzglÚdniane jest rzeczywiste znaczenie ich sïów, dziÚki czemu moĝna im pomóc w bardziej inteligentnym tworzeniu map celów. Wykorzystywanie tego modelu do projektowania czyichĂ celów pozwala na obejĂcie wielu problemów, które zazwyczaj powstajÈ w sytuacjach terapeutycz- nych. Moĝna do nich zaliczyÊ: x brak rzeczywistej chÚci wprowadzenia zmian, x brak poczucia gotowoĂci do zmian, x obawa przed zmianami itp. PosïugujÈc siÚ tymi kryteriami, moĝna ponadto prowadziÊ zorientowane na cele rozmowy dotyczÈce biznesu, relacji osobistych i terapii. DziÚki nim na no- wo ukierunkowujemy wszystkich zaangaĝowanych — zwracamy ich uwagÚ na rozwiÈzania. Wzorzec 1. OkreĂl rezultat w kategoriach pozytywnych. Czego chcesz? Czego naprawdÚ chcesz? Czy opisaïeĂ, czego konkretnie chcesz? Czy Twój cel opisuje to, czego nie chcesz? 57 Tajniki magii NLP Na przykïad: „Nie chcÚ zbyt ïatwo wygïaszaÊ krytycznych sÈdów”. Negacja wy- raĝona za pomocÈ sïowa „nie” w rzeczywistoĂci przywoïuje w umyĂle to, co chcemy zanegowaÊ: „Nie myĂl o Elvisie Presleyu”, „Nie myĂl o wykorzystaniu swojej mÈdroĂci, by ĝyÊ godniej”. Czy w swoim stwierdzeniu uniknÈïeĂ negacji? Co siÚ zdarzy, gdy juĝ nie bÚdziesz mieÊ okreĂlonego problemu? GdybyĂmy dysponowali filmem przedstawiajÈcym Twój cel, co byĂmy ujrzeli i usïyszeli? 2. OkreĂl, co moĝesz zrobiÊ i co zaleĝy od Ciebie — zadania do wykonania. Czy Twój cel zaleĝy od innych („ChcÚ, ĝeby ludzie mnie lubili”)? Czy Twój cel zaleĝy od tego, co moĝesz zrobiÊ samodzielnie? Czy wymieniïeĂ dziaïania, które moĝesz zainicjowaÊ i kontynuowaÊ? Czy Twój cel i Twoje dziaïania mieszczÈ siÚ w obszarze znajdujÈcym siÚ pod TwojÈ kontrolÈ? Jakie konkretne dziaïania mógïbyĂ podjÈÊ w tym tygodniu, aby ograniczyÊ trud- noĂci lub caïkowicie je wyeliminowaÊ? JakÈ jednÈ czynnoĂÊ mógïbyĂ wykonaÊ dzisiaj, aby zbliĝyÊ siÚ do osiÈgniÚcia wyznaczonego celu? 3. Stwórz kontekst: kiedy, gdzie, z kim itd. Czy okreĂliïeĂ i uwydatniïeĂ konkretne otoczenie, kontekst i sytuacjÚ wymaga- ne do osiÈgniÚcia celu? Nie pisz: „ChcÚ straciÊ na wadze”. OkreĂl konkretnie, ile i do kiedy chcesz schudnÈÊ: „ChcÚ straciÊ 5 kilogramów w ciÈgu dwóch mie- siÚcy”. DziÚki temu Twój mózg otrzyma konkretnÈ informacjÚ, którÈ bÚdzie mógï wyraěnie reprezentowaÊ. Na tej podstawie bÚdzie teĝ mógï zaczÈÊ mapo- waÊ dziaïania, które pomogÈ Ci osiÈgnÈÊ cel. Czy w zwiÈzku z nowym sposobem myĂlenia, odczuwania, zachowywania siÚ, rozmawiania itd. zidentyfikowaïeĂ odpowiednie miejsce, otoczenie, relacjÚ, czas, przestrzeñ, osoby itp.? Czy umieĂciïeĂ w kontekĂcie równieĝ miejsca, w których nie chcesz zachowy- waÊ siÚ w wybrany sposób? 4. OkreĂl wynik za pomocÈ sïów odnoszÈcych siÚ do zmysïów. Czy Twój cel konkretnie i precyzyjnie opisuje to, co zobaczysz, usïyszysz i po- czujesz? Czy wyeliminowaïeĂ wszystkie abstrakcyjne i mgliste sïowa, przekïadajÈc je na konkretne zachowania, które nadawaïyby siÚ do sfilmowania? Nie pisz: „ChcÚ mieÊ charyzmÚ wĂród ludzi”, ale: „ChcÚ siÚ uĂmiechaÊ, ciepïo witaÊ ludzi uĂci- skiem dïoni i mówiÊ do nich po imieniu”. Czy opis Twojego celu skïada siÚ wyïÈcznie ze sïów dotyczÈcych widzenia, sïy- szenia i odczuwania? 58 Wzorce podstawowe 5. Podziel drogÚ do celu na maïe etapy. Czy podzieliïeĂ swój ogólny cel na mniejsze, ïatwiejsze do osiÈgniÚcia cele? Czy nie wydaje Ci siÚ, ĝe Twój cel CiÚ onieĂmiela? Nie mów sobie: „NapiszÚ ksiÈĝkÚ”, a raczej: „Codziennie bÚdÚ pisaÊ po dwie strony”. Nie pisz: „ChcÚ schudnÈÊ”, a raczej: „BÚdÚ jadï porcje o jednÈ trzeciÈ mniejsze niĝ dotychczas!”, „WypijÚ peïnÈ szklankÚ wody, zanim zamówiÚ potrawÚ lub zacznÚ jeĂÊ”, „Zawsze, kiedy bÚdzie to moĝliwe, bÚdÚ chodziÊ po schodach”. Czy wyodrÚbniïeĂ pomniejsze czynnoĂci, które ïatwiej jest wykonaÊ? Czy wiesz, jakÈ jednÈ czynnoĂÊ mógïbyĂ wykonaÊ juĝ dziĂ, aby przybliĝyÊ siÚ do osiÈgniÚcia celu? 6. W opisie celu i planu jego osiÈgniÚcia uwzglÚdnij dostÚpne zasoby. Jakich zasobów bÚdziesz potrzebowaÊ, aby urzeczywistniÊ swoje marzenie? Jakich zasobów bÚdziesz potrzebowaÊ w ciÈgu najbliĝszych kilku tygodni? Czy potrzebujesz wiÚkszej pewnoĂci siebie podczas publicznego przemawia- nia? Jeĝeli tak, to czy zapisaïeĂ takÈ potrzebÚ jako cel czÈstkowy? Czy do osiÈgniÚcia celu potrzebujesz asertywnoĂci, odpornoĂci na stres, pewno- Ăci siebie, umiejÚtnoĂci sprawdzania informacji, spokoju, jasnoĂci umysïu itd.? 7. OkreĂl kryteria osiÈgniÚcia celu. Po czym poznasz, ĝe osiÈgnÈïeĂ cel? Czy okreĂliïeĂ jakieĂ konkretne przesïanki? Jakie wskazówki zmysïowe poinformujÈ CiÚ o osiÈgniÚciu poĝÈdanego celu? SkÈd bÚdziesz wiedzieÊ, kiedy osiÈgniesz cel i bÚdziesz mógï odpoczÈÊ albo urzÈdziÊ przyjÚcie? 8. Spraw, by Twój cel byï fascynujÈcy. Czy Twój cel jest fascynujÈcy? Czy pociÈga CiÚ do tego stopnia, ĝe czujesz, iĝ musisz go osiÈgnÈÊ? Czy osiÈgniÚcie celu otwiera nowe, ekscytujÈce perspektywy? Co musisz zrobiÊ, aby zwiÚkszyÊ atrakcyjnoĂÊ celu i uznaÊ go za fascynujÈce wyzwanie? 9. Sprawdě ekologiÚ. Czy cel pasuje do wszystkich Twoich pozostaïych celów? Czy jest zgodny z Two- imi wartoĂciami i ogólnym sposobem funkcjonowania? Czy cokolwiek w Tobie buntuje siÚ przeciw poĝÈdanemu rezultatowi? Co siÚ dzieje, kiedy zaglÈdasz do swojego wnÚtrza, aby sprawdziÊ, czy cel jest akceptowany przez wszystkie aspekty Twojej osoby? Czy ten cel wzbogaca Twoje ĝycie? Czy daje Ci nowe moĝliwoĂci jako osobie? Czy jest ekologiczny? 59 Tajniki magii NLP Stosowanie tych kryteriów, czy to w odniesieniu do samego siebie, czy to w sto- sunku do innych, daje moĝliwoĂÊ kontrolowania jakoĂci celów. DziÚki temu moĝemy prawidïowo formuïowaÊ poĝÈdane cele, kodujÈc i mapujÈc je z my- ĂlÈ o przyszïoĂci, którÈ chcemy stworzyÊ. Inteligentne ustalanie celów pozwala na dotarcie do miejsc, w których chcemy siÚ znaleěÊ. Prawidïowe formuïowanie poĝÈdanego rezultatu x OkreĂl go w kategoriach pozytywnych. x OkreĂl, co moĝesz zrobiÊ i co zaleĝy od Ciebie. x Stwórz kontekst: kiedy, gdzie, z kim itd. x OkreĂl wynik za pomocÈ sïów odnoszÈcych siÚ do zmysïów. x Podziel drogÚ do celu na maïe etapy. x W opisie celu uwzglÚdnij potrzebne zasoby. x OkreĂl kryteria osiÈgniÚcia celu. x Spraw, by Twój cel byï fascynujÈcy. x Sprawdě ekologiÚ. Nr 2. Dopasowywanie siÚ do modelu Ăwiata drugiego czïowieka Koncepcja W drugim metawzorcu chodzi o dostosowywanie siÚ do sïów, wartoĂci, prze- konañ, postawy, oddechu, a takĝe innych bieĝÈcych doĂwiadczeñ drugiego czïowieka. Dopasowywanie obejmuje czÚĂci skïadowe tego, co nazywamy em- patiÈ lub dobrymi stosunkami. Gdy wchodzimy w koncepcyjny Ăwiat myĂli i emocji innego czïowieka oraz zaczynamy posïugiwaÊ siÚ jego jÚzykiem, mo- ĝemy poznaÊ jego model Ăwiata — zrozumieÊ, co myĂli o Ăwiecie i jakie Ăwiat wywoïuje w nim odczucia. RobiÈc to, zajmujemy drugÈ pozycjÚ percepcyjnÈ. Dopasowujemy siÚ do czyjejĂ rzeczywistoĂci. Gdy odzwierciedlamy mapÚ rzeczywistoĂci drugiej osoby, komunikujemy zro- zumienie, akceptacjÚ i empatiÚ. Bandler i Grinder (1975, 1976) zauwaĝyli, ĝe wiÚkszoĂÊ ludzi wykorzystuje preferowany system reprezentacji. Gdy wsïu- chujemy siÚ w predykaty, których ludzie uĝywajÈ, a nastÚpnie sami uĝywamy ich podczas komunikacji, dopasowujemy siÚ jÚzykowo do rzeczywistoĂci dru- giego czïowieka. DziÚki temu powstaje magiczna Ăcieĝka wiodÈca prosto do jego serca. PrzypuĂÊmy, ĝe ktoĂ powiedziaïby: „WidzÚ to tak: sprawy majÈ siÚ coraz gorzej, a ja w zwiÈzku z tym czujÚ siÚ naprawdÚ ěle”. Wiemy, ĝe powinniĂmy uĝyÊ po- dobnych okreĂleñ wzrokowych i kinestetycznych. Sïowa „SïyszÚ, ĝe mówisz…” spowodowaïyby przeïÈczenie na kanaï sïuchowy i zerwaïyby niÊ porozumie- 60 Wzorce podstawowe nia z rozmówcÈ. Natomiast stwierdzenie: „WyglÈda na to, ĝe w Twoim Ăwiecie zapanowaïa ciemnoĂÊ” okazaïoby siÚ doskonale dopasowane. Poniewaĝ dopasowywanie jest potÚĝnÈ technologiÈ, na rynku znaleěÊ moĝna obszerne opracowania poĂwiÚcone nawiÈzywaniu dobrego kontaktu. Najïa- twiej jest go jednak zbudowaÊ poprzez odzwierciedlanie reakcji rozmówcy, kalibrowanie ich i wyczulenie na nie — dlatego wïaĂnie warto opanowaÊ te umiejÚtnoĂci. Wzorzec 1. NaĂladuj zachowania rozmówcy. Jak stoi? JakÈ ma postawÚ? Jak oddycha (brzusznie, piersiowo, przez usta czy nos)? Oddycha szybko czy wolno? Jak gestykuluje i jak siÚ porusza? JakÈ ma mimikÚ? Jak opiszesz jakoĂÊ, wysokoĂÊ, ton, gïoĂnoĂÊ itd. jego gïosu? 2. Dopasuj siÚ do systemu reprezentacji rozmówcy. Który system preferuje rozmówca? Co sygnalizujÈ jego wzrokowe wskazówki dostÚpu? Czy moĝna bez problemu ĂledziÊ dziaïanie jego systemu reprezentacji? 3. Dopasuj siÚ do metaram rozmówcy. Jakich sïów uĝywa rozmówca, kiedy mówi o wartoĂciach, standardach, kryte- riach, przekonaniach itp.? Jakie ramy przekonañ sïyszysz lub wykrywasz? Jakie rozróĝnienia metastanu wykrywasz w jÚzyku lub neurologii? Nr 3. Kalibracja stanu Koncepcja Kalibracja dotyczy zmysïów i ich gotowoĂci do intensywnej koncentracji. Umoĝ- liwia wykrywanie stanów umysïowych i emocjonalnych rozmówcy, jego nastro- jów, doĂwiadczeñ itd. Kalibracja innej istoty ludzkiej polega na wykorzystywaniu ĂwiadomoĂci sensorycznej (tj. oczu, uszu, skóry i innych receptorów) do rozpo- znawania niepowtarzalnych doĂwiadczeñ drugiego czïowieka zwiÈzanych z przetwarzaniem informacji, osiÈganiem stanów, wychodzeniem z nich itd. Bandler i Grinder (1976) zidentyfikowali wzrokowe wskazówki dostÚpu jako jeden z kluczowych zbiorów reakcji, na które warto zwróciÊ uwagÚ. Wskazówki wzrokowe w postaci bocznych ruchów gaïek ocznych wysyïa osoba, która myĂli i przetwarza informacje, aby nadaÊ znaczenie sïowom, czyli znaleěÊ referenty. 61 Tajniki magii NLP Zasadniczo wiÚkszoĂÊ ludzi kieruje oczy w górÚ, aby wizualizowaÊ. Porusza- jÈ oczami na boki, kiedy wsïuchujÈ siÚ w wewnÚtrzny gïos i dyskutujÈ z sobÈ. Skierowanie oczu w dóï oznacza zwykle uzyskiwanie dostÚpu do odczuÊ. Oprócz tego pewnÈ rolÚ odgrywa specyficzny podziaï funkcji prawej i lewej póïkuli mózgu. Normalnie praworÚczna osoba bÚdzie patrzeÊ w górÚ i w lewo w trak- cie przypominania sobie scen wizualnych, w bok i w lewo w trakcie przypomi- nania sobie odgïosów lub sïów, a takĝe w dóï i w lewo w trakcie przypomina- nia sobie waĝnych dla niej odczuÊ i emocji. Rysunek 3.1. Schemat: wzrokowe wskazówki dostÚpu Podobnie praworÚczna osoba bÚdzie patrzeÊ w górÚ i w prawo, aby tworzyÊ wyobraĝane obrazy, w bok w prawo, aby tworzyÊ děwiÚki, muzykÚ i sïowa, a takĝe w dóï i w prawo, aby uzyskiwaÊ dostÚp do zapamiÚtanych i konstru- owanych odczuÊ. Traktuj takie wzorce dostÚpowe jako uogólnienia i zawsze kalibruj je pod kÈtem osoby, z którÈ siÚ komunikujesz. Osoby z odwrotnie roz- ïoĝonymi funkcjami póïkul mózgowych przypominajÈ sobie i konstruujÈ do- Ăwiadczenia w przeciwny sposób. Wzrokowe wskazówki dostÚpu podpowiadajÈ, do którego systemu reprezen- tacji rozmówca uzyskuje dostÚp, gdy myĂli. Moĝemy równieĝ kalibrowaÊ do innych oznak neurologicznych, takich jak oddech, napiÚcie miÚĂni, fizjologia, odcieñ skóry itd. Mnóstwo szczegóïowych informacji o kalibracji i dopasowy- waniu znaleěÊ moĝna we wczesnych (z lat siedemdziesiÈtych i osiemdziesiÈ- tych XX w.) ksiÈĝkach dotyczÈcych NLP. Kalibracja odgrywa kluczowÈ rolÚ w komunikacji, nauczaniu i psychoterapii, poniewaĝ kaĝda osoba ma wïasny, niepowtarzalny sposób doĂwiadczania i re- agowania. Jednym z istotnych obszarów kalibracji jest wykrywanie, czy roz- mówca zgadza siÚ z nami, czy nie. Czy potrafisz to stwierdziÊ? Niektórzy lu- dzie dajÈ tak oczywiste znaki, ĝe nie moĝna mieÊ ĝadnych wÈtpliwoĂci co do 62 ich postawy. Inni z kolei wysyïajÈ bardziej subtelne i mniej jednoznaczne wska- zówki. SÈ teĝ tacy, którzy komunikat „Tak, zgadzam siÚ z TobÈ” albo „Nie, nie zgadzam siÚ” przekazujÈ za poĂrednictwem naprawdÚ niewielkich zmian. Wzorce podstawowe Wzorzec 1. Znajdě kogoĂ do pary. Znajdě kogoĂ do pary i rozpocznij przyjemnÈ konwersacjÚ, zadajÈc proste i ïa- twe pytania. NastÚpnie potwierdzaj odpowiedzi, zadajÈc pytania wymagajÈce udzielenia odpowiedzi „tak” lub „nie”. JednoczeĂnie zwracaj uwagÚ na niewer- balne reakcje rozmówcy towarzyszÈce wypowiadanym sïowom. „Mówisz, ĝe masz na imiÚ Bob?” „Jak mam siÚ do Ciebie zwracaÊ?” „Bobby? WiÚc tak wolisz?” „UrodziïeĂ siÚ w Kalifornii?” „Masz samochód?” 2. Skalibruj siÚ wzglÚdem „tak” lub „nie” rozmówcy. Jakie gesty lub zachowania stanowiÈ dla Twojego rozmówcy odpowiedě „tak” lub „nie”? Zwracaj na nie uwagÚ, zadajÈc pytania, aĝ bÚdziesz w stanie odróĝ- niÊ niewerbalnÈ odpowiedě oznaczajÈcÈ „tak” od reakcji towarzyszÈcej „nie”. Niektórzy ludzie spontanicznie i nieĂwiadomie napinajÈ miÚĂnie szczÚki, kie- dy majÈ na myĂli „nie”, i rozluěniajÈ je, myĂlÈc „tak”. Innym przy „nie” bled- nie skóra, za to rumieniÈ siÚ oni przy „tak”. Zdarza siÚ, ĝe odpowiedzi „tak” towarzyszy pochylenie gïowy w przód, a odpowiedzi „nie” — cofniÚcie jej. W trakcie kalibracji zwracaj uwagÚ na napiÚcie miÚĂni, ruchy oczu, gestykula- cjÚ, mimikÚ twarzy, oddech itd. 3. Informuj partnera o swoich domysïach, aby wytrenowaÊ intuicjÚ. Kiedy uznasz, ĝe potrafisz juĝ odróĝniÊ komunikaty „tak” i „nie” przekazywa- ne przez rozmówcÚ na poziomie niewerbalnym, poproĂ go, aby odpowiadaï na pytania wyïÈcznie niewerbalnie. Nadal zadawaj pytania i obserwuj odpowiedzi. Po kaĝdym pytaniu powiedz partnerowi, czy Twoim zdaniem powiedziaï „tak”, czy „nie”. Kiedy domyĂlisz siÚ cztery razy z rzÚdu, zamieñcie siÚ rolami. 4. mwicz do momentu, gdy rozpoznawanie stanie siÚ ïatwe i automatyczne. Ile czasu zajmuje Ci nauczenie siÚ intuicyjnego rozpoznawania niewerbalnych sygnaïów oznaczajÈcych „tak, zgadzam siÚ” i „nie, nie zgadzam siÚ”? PoÊwicz z kilkoma osobami, tak byĂ mógï jeszcze lepiej uĂwiadamiaÊ sobie róĝnice miÚ- dzy luděmi. NastÚpnie poĂwiÚÊ dzieñ lub dwa tylko na obserwowanie wska- zówek aprobaty lub jej braku. 63 Tajniki magii NLP Nr 4. Sprawdzanie ekologii wzorca Koncepcja Sprawdzanie ekologii systemu umysï-ciaïo-emocje pozwala upewniÊ siÚ, ĝe je- steĂmy osobami zintegrowanymi, zrównowaĝonymi i uwzglÚdniajÈcymi po- trzeby otoczenia. Technologia ta umoĝliwia przeprowadzenie kontroli myĂli, emocji, doĂwiadczeñ, stanów, przekonañ, hierarchii wartoĂci itd. SprawdzajÈc ekologiÚ, przenosimy siÚ o jeden poziom wyĝej od treĂci, skÈd moĝemy dostrzec strukturÚ, proces i formÚ. Dokonujemy metaprzemieszczenia, dziÚki któremu poruszamy siÚ ponad i poza bieĝÈcymi doĂwiadczeniami, a takĝe zadajemy dotyczÈce ich pytania. x Czy ten stan, to przekonanie, ten pomysï, to odczucie itd. sïuĝy Ci jako osobie? x Czy wzbogaca Twoje ĝycie, czy moĝe w jakiĂ sposób CiÚ ogranicza? x Czy chciaïbyĂ zmieniÊ taki zaprogramowany sposób myĂlenia, odczuwania i zachowywania siÚ? x Czy taki sposób funkcjonowania na dïuĝszÈ metÚ zwiÚksza Twój potencjaï? x Czy zwiÚkszy, czy raczej zmniejszy TwojÈ efektywnoĂÊ? x W jaki sposób dopasowany jest do reszty Twojego ĝycia? ZajÚcie metapozycji umoĝliwia precyzyjnÈ obserwacjÚ wïasnych przekonañ, zachowañ i emocji. ZewnÚtrzna perspektywa pozwala trafniej oceniaÊ ich od- dziaïywanie. Zasadniczo przeprowadzamy trzy rodzaje kontroli: kontrolÚ spójnoĂci, kontrolÚ rzeczywistoĂci i kontrolÚ jakoĂci w odniesieniu do kaĝdego wzorca, który wykorzystujemy, aby zarzÈdzaÊ ĝyciem. DziÚki tej technologii zachowujemy równowagÚ ĝyciowÈ we wszystkich kontekstach i systemach, z którymi mamy do czynienia. Ludzka ĂwiadomoĂÊ dziaïa jako skïadajÈcy siÚ z interaktywnych czÚĂci system umysï-ciaïo-emocje. Wszystkie te czÚĂci skïadowe wchodzÈ ze sobÈ w interakcje. Kiedy zatem wywieramy wpïyw na jeden z komponentów systemu, dziaïanie takie zwykle ma reperkusje dla innych. W rezultacie wzorzec sprawdzania ekologii pozwala upewniÊ siÚ, ĝe proponowana zmiana lub nowe zachowanie bÚdÈ produktywne i uwzglÚdniÈ wszystkie rezultaty i wartoĂci. Sprawdzanie ekologii jest waĝne z powodu szkód, jakie mogÈ wyrzÈdziÊ zmia- ny nieekologiczne. Zwykle zmiany takie nie okazujÈ siÚ zbyt trwaïe. Jeĝeli utrzy- mujÈ siÚ, mogÈ prowadziÊ do wewnÚtrznych konfliktów lub tworzyÊ dodatko- we problemy. Jeĝeli zatem nie uwzglÚdnimy ich ogólnego wpïywu, narazimy siÚ na ryzyko wywoïania zmian, które na jednym poziomie mogÈ wyglÈdaÊ dobrze, ale na innym bÚdÈ mieÊ doprawdy katastrofalne skutki. 64 Wzorce podstawowe Róĝne ramy ekologii w NLP x Sprzeczne rezultaty sugerujÈ, ĝe moĝemy nie uzyskaÊ poĝÈdanej zmiany i ĝe prawdopodobnie istniejÈ waĝne powody, by jej nie wprowadzaÊ. OsiÈgniÚ- cie celu bez uprzedniego zajÚcia siÚ sprzecznymi rezultatami moĝe powo- dowaÊ ból. Najpierw zatem sprawdzamy ekologiÚ. x Rezultaty stanu obecnego zakïadajÈ, ĝe kaĝde zachowanie i (lub) reakcja majÈ jakÈĂ uĝytecznÈ funkcjÚ. Poniewaĝ funkcja taka dziaïa w przypadku kaĝde- go czïowieka w inny sposób, waĝne jest, by w trakcie wprowadzania zmian zidentyfikowaÊ jÈ i zachowaÊ. Co stracÚ wraz z tÈ zmianÈ przekonañ lub zachowañ? x WÈtpliwe presupozycje sugerujÈ, ĝe niekiedy zmiana nie nastÚpuje, poniewaĝ nie pasuje do wewnÚtrznej lub zewnÚtrznej rzeczywistoĂci czïowieka. Kiedy chcemy coĂ zmieniÊ, musimy równieĝ zbadaÊ presupozycje leĝÈce u pod- staw pragnienia zmiany. Ludzie czÚsto poszukujÈ motywacji, która pozwoli im zwiÚkszyÊ wydajnoĂÊ, podczas gdy w rzeczywistoĂci potrzebujÈ przede wszystkim umiejÚtnoĂci podjÚcia decyzji, co w ogóle powinni robiÊ. Sprawdzanie ekologii — lista kontrolna x NiespójnoĂÊ. Czy reagujemy w sposób spójny, kiedy myĂlimy o wprowadze- niu zmiany? PrzyglÈdaj siÚ rozmówcy i uwaĝnie go sïuchaj, gdy opisuje po- ĝÈdany rezultat lub doĂwiadcza go. Jeĝeli reaguje w sposób spójny, odpo- wiedz na nastÚpujÈce pytania: a) Czy któreĂ czÚĂci wyraĝajÈ sprzeczne rezultaty? b) Czy potrafisz wskazaÊ pozostajÈcÈ w konflikcie czÚĂÊ, która ciÈgle odgry- wa aktywnÈ rolÚ, kiedy myĂlisz o poĝÈdanym rezultacie? c) Czy Twoje zmysïy sÈ wystarczajÈco wraĝliwe, aby wykryÊ tÚ niespójnoĂÊ? x Przewiduj potencjalne problemy. Jakie problemy mogïyby powstaÊ w rezultacie proponowanej zmiany? Czy sprawi ona, ĝe uzyskasz poĝÈdany rezultat? Co utracisz, kiedy zaczniesz zachowywaÊ siÚ w ten sposób? Kaĝdy zysk zaw- sze wiÈĝe siÚ z poniesieniem kosztów, choÊby niewielkich. x Pomijanie. W trakcie zbierania informacji pamiÚtaj, co jest pomijane lub igno- rowane. Sprawdzaj, co nie zostaïo wymienione. Czy uwzglÚdniïeĂ wewnÚtrz- ne procesy, przetwarzanie i zewnÚtrzne zachowania wszystkich pozostaïych osób, istotnych w kontekĂcie proponowanej zmiany? Czego nie uwzglÚdniïeĂ w swojej decyzji? Czy nie pomijasz czegoĂ, co powinieneĂ braÊ pod uwagÚ? 65 Tajniki magii NLP Wzorzec 1. ZachÚÊ rozmówcÚ do tego, by nabraï dystansu. Jakie myĂli, reprezentacje, przekonania, wartoĂci, wzorce, doĂwiadczenia, sta- ny chciaïbyĂ sprawdziÊ? Czy nabraïeĂ dystansu wystarczajÈcego, by móc myĂleÊ o takim doĂwiadczeniu? Czy w trakcie myĂlenia o takich odczuciach, stanach, przekonaniach, decyzjach masz wraĝenie, ĝe sÈ one ekologiczne? Czy takie przekonania wzbogacajÈ Twoje ĝycie? Czy taki sposób myĂlenia i odczuwania zwiÚkszyïby Twój potencjaï na ĝycio- wej drodze? 2. ZachÚÊ rozmówcÚ do dokonania oceny na wyĝszym poziomie. Czy patrzÈc na ten wybór, czujesz, ĝe bÚdzie Ci dobrze sïuĝyÊ? Czy bÚdzie on ograniczaÊ, czy raczej wzbogacaÊ Twoje ĝycie? Czy kaĝda czÚĂÊ Twojej osoby uwaĝa go za uĝyteczny? Czy istnieje jakakolwiek czÚĂÊ Twojej osoby, która sprzeciwiïaby siÚ takiemu wyborowi? Czy ten wybór daje Ci siïÚ? Otwiera CiÚ na nowe moĝliwoĂci czy raczej tworzy nowe, odmienne ograniczenia? 3. Nabierz dystansu, aby oceniÊ takÈ ocenÚ. Jakimi kryteriami lub standardami posïugujesz siÚ, aby dokonywaÊ takiej oceny? Jak istotne powinny byÊ takie kryteria? Nr 5. ElastycznoĂÊ reakcji Koncepcja Reakcje elastyczne (wïasne lub pacjenta) stanowiÈ przeciwieñstwo reakcji sztyw- nych. Dbamy o elastycznoĂÊ, nieustannie sprawdzajÈc bieĝÈce rezultaty. Kiedy odkrywamy zbiór niepoĝÈdanych reakcji, zaczynamy robiÊ coĂ innego. Tego ro- dzaju postÚpowanie stanowi wyraz podstawowej zasady komunikacyjnej NLP: Niezaleĝnie od intencji, znaczeniem naszych komunikatów jest uzyskiwana reakcja. Kiedy odkrywamy, ĝe reakcja róĝni siÚ od poĝÈdanej, zmieniamy postÚpowa- nie i boděce. Jeĝeli wciÈĝ bÚdziemy stosowaÊ ten sam bodziec, niezmiennie uzy- skamy te same reakcje — i to coraz czÚĂciej. NLP zachÚca do elastycznoĂci, tak aby absolutnie kaĝdy czïowiek dziaïaï za poĂrednictwem wïasnego modelu Ăwiata. Niezaleĝnie od tego, jak dziaïajÈ takie modele, faktem jest, ĝe dziaïajÈ. GenerujÈ rezultaty. MogÈ nie dziaïaÊ dobrze. MogÈ nie dziaïaÊ tak, by umoĝli- wiaÊ osiÈganie zakïadanych celów. Ale dziaïajÈ na tyle skutecznie, byĂmy my- Ăleli, odczuwali i postÚpowali zgodnie z zawartÈ w nich instrukcjÈ. 66 Wzorce podstawowe NLP nie zakïada, ĝe wszyscy ludzie sÈ tacy sami. Takie podejĂcie tworzyïoby mo- del zamkniÚty i sztywny. Zamiast tego spodziewamy siÚ i oczekujemy indywidu- alnych róĝnic. Kaĝdego czïowieka postrzegamy jako jednostkÚ niepowtarzalnÈ, myĂlÈcÈ i reagujÈcÈ w charakterystyczny dla siebie sposób. Wszyscy dziaïamy, wykorzystujÈc specyficzne mapy odzwierciedlajÈce to, jak skonstruowaliĂmy naszÈ rzeczywistoĂÊ. W obrÚbie takich konstrukcji kaĝda reakcja ma sens. To wïaĂnie dlatego zaczynamy od skalibrowania rzeczywistoĂci kaĝdej z osób. Moĝemy dziÚki temu odkrywaÊ, jak dziaïa macierz znaczeñ pacjenta. Po wy- konaniu pracy nad kalibracjÈ i dopasowywaniem prosimy go o sprawdzenie ekologii systemu. DziÚki temu zyskuje on moĝliwoĂÊ okreĂlania, czy wyzna- wany przez niego system wartoĂci i przekonañ wzbogaca jego ĝycie, czy nie. Angaĝujemy go w ten proces bez narzucania mu przekonañ, wartoĂci, percep- cji itd. JednoczeĂnie motywujemy go do pracy nad sobÈ i wzmacniamy jego poczucie odpowiedzialnoĂci. Pacjent odczuwa szacunek wobec innych ludzi i ksztaïtuje nowy sposób wchodzenia z nimi w interakcje. Wszyscy podejmujemy decyzje na podstawie wïasnych map rzeczywistoĂci. WiÚkszoĂÊ z nich pochodzi z wczesnego dzieciñstwa — zostaïy zainstalowane w czasie osmozy kulturowej, rodzinnej, oĂwiatowej i religijnej. Zazwyczaj nie wiemy, ĝe mapy nie sÈ rzeczywistoĂciÈ zewnÚtrznÈ — dorastamy, nie kwestio- nujÈc wïasnego sposobu myĂlenia. Zamiast tego zakïadamy po prostu: „Tak myĂlÚ, wiÚc tak musi byÊ naprawdÚ!”. Im bardziej wierzymy w swoje przekonania, rozpoznajÈc je jako „bezbïÚdne, bo moje”, tym bardziej ograniczamy swojÈ elastycznoĂÊ. Im chÚtniej kwestio- nujemy wïasne przekonania i konstrukcje umysïowe, tym bardziej jesteĂmy elastyczni. Wzorzec 1. OkreĂl, kiedy i gdzie potrzebujesz wiÚkszej elastycznoĂci. Czy uwaĝasz, ĝe coĂ CiÚ ogranicza do tego stopnia, ĝe nie moĝesz ruszyÊ z miejsca? Czy czujesz, ĝe nieustannie powielasz ten sam wzorzec, nie czyniÈc nic w kie- runku osiÈgniÚcia celów? Czy czujesz, ĝe usztywniïeĂ swoje stanowisko? Czy chcesz byÊ bardziej elastyczny? W jakim obszarze ĝycia? 2. Zdystansuj siÚ, aby przeprowadziÊ kontrolÚ sytuacji. Weě gïÚboki oddech, rozluěnij siÚ, zrób krok w tyï (dosïownie) i zdystansuj siÚ od aktualnej sytuacji. PatrzÈc z tej perspektywy, jak siÚ czujesz? Uwaĝasz, ĝe jesteĂ wystarczajÈco elastyczny? Ile masz moĝliwoĂci wyboru? Jaki potencjaï odczuwasz? 67 Tajniki magii NLP 3. Odkryj stany, które wspierajÈ elastycznoĂÊ. Jakie pozytywne cechy umoĝliwiajÈ Ci odczuwanie wiÚkszej elastycznoĂci? Kiedy czuïeĂ siÚ najweselszy i najbardziej rozbawiony? Jakie inne cechy lub stany wspierajÈ Twoje poczucie elastycznoĂci? Nr 6. Wywoïywanie stanów Koncepcja JednÈ z kluczowych umiejÚtnoĂci NLP jest efektywne przywoïywanie reprezen- tacji, reakcji, doĂwiadczeñ, odczuÊ, przekonañ, filmów, zasobów, wspomnieñ i wyobraĝeñ, które uïatwiajÈ pacjentowi osiÈgniÚcie okreĂlonego stanu. Poprzez wywoïywanie stanów odkrywamy i identyfikujemy strukturÚ doĂwiadczenia. Natomiast dziÚki formie lub strukturze doĂwiadczenia dysponujemy strategiÈ lub modelem, które moĝemy replikowaÊ. Zyskujemy moĝliwoĂÊ zwielokrotnia- nia gamy doĂwiadczeñ, poczÈwszy od motywacji i kreatywnoĂci, a skoñczyw- szy na wytrwaïoĂci. Jeĝeli podczas eksploracji podejmiemy próbÚ odkrycia struktury doĂwiadczenia bez wywoïania danego stanu u rozmówcy, poniesiemy poraĝkÚ. W takiej sy- tuacji rozmówca jedynie o czymĂ rozprawia, zamiast naprawdÚ tego doĂwiad- czaÊ. Poniewaĝ znajduje siÚ na niewïaĂciwym poziomie logicznym, poznajemy jego teoriÚ na temat danego doĂwiadczenia, a nie samo doĂwiadczenie. Jednak dziÚki umiejÚtnoĂci wywoïywania stanów nie musimy biernie przysïu- chiwaÊ siÚ potokowi sïów. Moĝemy odkrywaÊ i modelowaÊ wewnÚtrzne pro- gramy i ramy osób przeĝywajÈcych waĝne doĂwiadczenia. Moĝemy równieĝ przeksztaïcaÊ doĂwiadczenia poprzez zastÚpowanie starych trudnoĂci nowy- mi zasobami. Tego rodzaju transformacja odgrywa kluczowÈ rolÚ w efektyw- nej komunikacji, perswazji i motywacji. W trakcie ujawniania ludzie zasadniczo kierujÈ siÚ ku wnÚtrzu systemu neu- rosemantycznego, do przechowywanych tam zinternalizowanych referentów. Wzrokowe wskazówki dostÚpu przekazujÈ podpowiedzi dotyczÈce przetwa- rzania sensorycznego. Tu sïowo ostrzeĝenia: kiedy rozmówca wybierze siÚ na wycieczkÚ do wnÚtrza, odetchnij i daj mu wystarczajÈcÈ iloĂÊ czasu na przetwa- rzanie. Jeĝeli bÚdziesz mówiÊ w trakcie wewnÚtrznych poszukiwañ pacjenta, moĝesz przerwaÊ proces lub niechcÈcy podsunÈÊ jakieĂ sugestie. Wzorzec 1. Przejdě do stanu aktywnego. Jak szybko jesteĂ w stanie wyostrzyÊ zmysïy? 68 Wzorce podstawowe Co czujesz, gdy dziÚki otwarciu receptorów sensorycznych umoĝliwiasz umy- sïowi dostÚp do wszelkich obrazów, děwiÚków, odczuÊ itp.? Stan aktywny oznacza peïne skupienie siÚ podczas kontaktowania siÚ ze Ăwia- tem zewnÚtrznym. 2. Pomóĝ pacjentowi w uzyskaniu takiego stanu. Czy znasz trzy najwaĝniejsze pytania pomagajÈce wywoïaÊ taki stan? PomyĂl o sytuacji, kiedy czuïeĂ X, a nastÚpnie nazwij ten stan (pewny siebie, twórczy, uczciwy, bezpoĂredni, zakochany itd.). Jakby to byïo, gdybyĂ teraz pomyĂlaï X lub poczuï X? Czy znasz kogoĂ, kto myĂli X albo czuje X? Jakby to byïo, gdybyĂ znalazï siÚ w ciele takiej osoby i na kilka minut przejÈï jej umiejÚtnoĂci, odczucia, stany? 3. Ujawnij moĝliwie jak najczystszÈ i jak najwyraěniejszÈ postaÊ interesujÈcego CiÚ stanu. Czy coĂ w prosty sposób odzwierciedla istotÚ takiego stanu? Moĝesz podaÊ przykïad? Czy dysponujesz listÈ przykïadowych okreĂleñ, które moĝesz podsunÈÊ pa- cjentowi? Unikaj odniesieñ obciÈĝonych emocjonalnie lub wieloznacznych — posïugu- jÈc siÚ nimi, bez wÈtpienia przywoïasz znacznie wiÚcej niĝ stan, który CiÚ in- teresuje. DziÚki prostym odniesieniom i wyraěnym emocjom uzyskasz jaĂniej- sze i bardziej bezpoĂrednie informacje o strukturze doĂwiadczenia. 4. Wyraĝaj siÚ w sposób spójny i jednoznaczny. Czy w peïni wykorzystujesz znaczenia sïów, które wypowiadasz? Czy wyko- rzystujesz takĝe ton i tempo wypowiedzi, jak równieĝ postawÚ ciaïa jej towa- rzyszÈcÈ ? Czy Twój sposób mówienia jest dopasowany do tego, o czym mówisz? Czy brzmisz spójnie? 5. Udziel wsparcia rozmówcy, wykorzystujÈc czas i przestrzeñ. Jak komfortowo czujesz siÚ, gdy pacjent oddaje siÚ rozmyĂlaniom, a Ty w ciszy oczekujesz na ich rezultat? Jak komfortowo czujesz siÚ, gdy przytakujesz pacjentowi, potwierdzajÈc jego doĂwiadczenia: „Zgadza siÚ, tak, po prostu to kontynuuj”? Czy jesteĂ gotów, by posïuĝyÊ siÚ ramÈ „jak gdyby”, jeĝeli rozmówca ma pro- blem z uzyskaniem dostÚpu do interesujÈcego CiÚ stanu? Po prostu poproĂ go, by zaczÈï udawaÊ (wzorzec nr 36, Rama „jak gdyby”): „Tak, wiem, ĝe nie jesteĂ w stanie, ale jakby to byïo, gdybyĂ mógï? A teraz przez chwilÚ poudawaj taki stan, nawet jeĂli obydwaj wiemy, ĝe tak naprawdÚ nie jesteĂ w stanie”. 69 Tajniki magii NLP 6. Zacznij od niekonkretnych sïów i niekonkretnych predykatów. Przygotuj sobie maïo konkretne terminy, które zachÚcÈ rozmówcÚ do rozpo- czÚcia procesu w wybranym przez niego miejscu. Uĝywaj takich czasowników, jak „myĂleÊ”, „wiedzieÊ”, „rozumieÊ”, „pamiÚtaÊ”, „doĂwiadczaÊ”, „byÊ Ăwiado- mym” itd. Czy wiesz, ĝe umoĝliwiajÈ one pacjentowi poszukiwanie doĂwiad- czeñ w jego systemach reprezentacji w sposób majÈcy dla niego znaczenie? 7. Nasïuchuj predykatów pacjenta i dopasowuj siÚ do nich. Czy wiesz, ĝe moĝesz nasïuchiwaÊ predykatów i dopasowywaÊ siÚ do nich przez caïy czas trwania procesu? Po prostu miej oczy i uszy otwarte — staraj siÚ uzyskiwaÊ dostÚp do systemów reprezentacji, a kiedy usïyszysz, jak roz- mówca wypowiada sïowo zwiÈzane ze zmysïami, teĝ siÚ nim posïuguj. Kiedy na przykïad rozmówca uĝyje predykatu wzrokowego, przejdě do trybu wzro- kowego: „A co widzisz…?”. 8. Stosuj pytania pasywne. Czy wiesz, jak tworzyÊ i wykorzystywaÊ pytania, które zachÚcÈ rozmówcÚ do zwrócenia siÚ ku wnÚtrzu w celu uzyskania informacji lub przywoïania poĝÈ- danego doĂwiadczenia? Jakimi pasywnymi pytaniami dysponujesz juĝ teraz? Na pewno zauwaĝyïeĂ, ĝe niektóre pytania niezawodnie kierujÈ rozmówcÚ ku jego wnÚtrzu — jakie to pytania? 9. Zidentyfikuj poszczególne aspekty umysïowego filmu rozmówcy. Jakimi pytaniami posïugujesz siÚ, aby nadal uwaĝnie ĂledziÊ stan rozmówcy, gdy juĝ zacznie on uzyskiwaÊ do niego dostÚp? Jakie pytania umoĝliwiÈ nastÚpnie rozmówcy skoncentrowanie siÚ na formie i strukturze doĂwiadczenia, tak byĂ mógï przestawiÊ go w tryb kodowania? Jak koduje film, który grany jest w jego mentalnym kinie? Gdy pomagasz innej osobie uĂwiadomiÊ sobie czynniki, które normalnie dzia- ïajÈ poza zakresem ĂwiadomoĂci, jakie stany najlepiej Ci w tym pomagajÈ — cierpliwoĂÊ, oczekiwanie, entuzjazm, akceptacja, empatia, koncentracja itd.? Nr 7. Indukowanie stanów Koncepcja Niekiedy uzyskanie dostÚpu do okreĂlonego stanu, sposobu myĂlenia, odczu- wania, zachowywania siÚ i utrzymywania relacji wydaje siÚ trudne, a nawet niemoĝliwe. Czujemy wówczas, ĝe utknÚliĂmy, ĝe znajdujemy siÚ w impasie i nie potrafimy poradziÊ sobie z sytuacjÈ. Pomóc mogÈ trzy techniki uzyskiwa- nia dostÚpu i indukowania stanu. Posïugujemy siÚ nimi, aby podróĝowaÊ kró- lewskim traktem do stanu naszego systemu umysï-ciaïo-emocje (Hall, 2000a). Jakie to techniki? 70 Wzorce podstawowe 1. Przypominanie sobie stanu. Moĝemy posïuĝyÊ siÚ wspomnieniami, aby przypomnieÊ sobie czas, kiedy my- ĂleliĂmy, czuliĂmy siÚ lub doĂwiadczaliĂmy okreĂlonego stanu. Czy kiedykolwiek myĂlaïeĂ o X albo czuïeĂ X? Jak stoisz i oddychasz, kiedy znajdujesz siÚ w stanie…? 2. Tworzenie stanu. Moĝemy posïuĝyÊ siÚ wyobraěniÈ i zadaÊ sobie pytanie: „Co widziaïbym, sïy- szaïbym i czuï, gdyby…?” Moĝemy dobieraÊ komponenty tak, by tworzyÊ stan, a nastÚpnie ïÈczyÊ je w od- powiedni sposób, aby taki stan wywoïywaÊ. Posïuĝenie siÚ ramÈ jak gdyby umoĝliwia znajdowanie informacji zakodowa- nych w reprezentacjach sensorycznych i poszczególnych aspektach naszych umysïowych filmów, a nastÚpnie konstruowanie stanu, na którym nam zaleĝy. Z jakich komponentów skïada siÚ stan X? 3. Modelowanie stanu u kogoĂ innego. Czy znasz kogoĂ, kto myĂli, odczuwa, zachowuje siÚ, utrzymuje relacje itd. w poĝÈdany sposób? Czy kiedykolwiek widziaïeĂ lub sïyszaïeĂ, jak to robi? Wyobraě sobie, ĝe na jeden dzieñ masz zajÈÊ jego miejsce — kiedy juĝ znaj- dziesz siÚ w jego ciele i zaczniesz patrzeÊ jego oczami, zadaj sobie pytanie: jak to jest czuÊ, ĝe moĝesz przez chwilÚ byÊ tÈ osobÈ i nieĂwiadomie doĂwiadczaÊ jej strategii? Wzorzec 1. UchwyÊ stan i zakotwicz go. Czy potrafisz wyczuliÊ zmysïy na doĂwiadczenia innych? Jak dobrze potrafisz wychwytywaÊ stany w trakcie ich przeĝywania? Czy jesteĂ przygotowany do kotwiczenia takich stanów, tak by pomagaÊ pacjen- towi w uczeniu siÚ kontrolowania jego wïasnych, subiektywnych doĂwiadczeñ? 2. PoproĂ rozmówcÚ, aby przypomniaï sobie konkretny moment, w którym znajdowaï siÚ w poĝÈdanym stanie. Jak czuïeĂ siÚ, kiedy doĂwiadczaïeĂ stanu X? Co wtedy widziaïeĂ i sïyszaïeĂ? Przypomnij sobie czas, kiedy czuïeĂ siÚ bezpieczny (albo dowolny inny zasob- ny stan). ZachÚÊ pacjenta, by wyobraziï sobie komponenty skïadajÈce siÚ na poĝÈdany stan: „Daj siÚ ponieĂÊ wyobraěni — po prostu wyobraě sobie, jak spacerujesz, spokojny i obecny…” 71 Tajniki magii NLP 3. ZwiÚksz intensywnoĂÊ stanu. Jak okreĂliïbyĂ intensywnoĂÊ przeĝywanego stanu na skali od 1 do 10? Co spowodowaïoby zwiÚkszenie intensywnoĂci stanu? Jakie reprezentacje wzmacniajÈ taki stan? Jakie boděce z kategorii submodalnoĂci sprawiajÈ, ĝe reprezentacje intensyw- nie oddziaïujÈ na zmysïy? Jakie filmowe aspekty wykorzystujesz, aby wprowadziÊ siÚ w poĝÈdany stan? Jaki jÚzyk powoduje zwiÚkszenie intensywnoĂci stanu? Co musiaïbyĂ mówiÊ do siebie, ĝeby w osiÈgniÚtym stanie rozkrÚciÊ siÚ, a nawet rozgrzaÊ siÚ do czerwonoĂci? 4. Uzyskaj dostÚp do fizjologii stanu. Jak moĝesz posïuĝyÊ siÚ swoim ciaïem — postawÈ, ruchami, oddechem itp., by przywoïaÊ taki stan? Jak oddychaïbyĂ, jak staïbyĂ, jakie miny robiïbyĂ, gdybyĂ w peïni doĂwiadczaï stanu X? 5. Zmierz osiÈgniÚty stan. Jak bardzo doĂwiadczasz teraz pewnoĂci siebie? Na ile oceniïbyĂ jÈ w skali od zera (wcale) do dziesiÚciu (totalnie)? Nr 8. Przerwanie stanu Koncepcja Niekiedy osiÈgamy stany umysïowe i emocjonalne, które nie sïuĝÈ nam dobrze. Musimy wówczas je przerwaÊ i caïkowicie zatrzymaÊ dziaïanie bieĝÈcej strate- gii. Jaki proces nam na to pozwoli? Mimo ĝe przerywanie stanów moĝe wyda- waÊ siÚ jakÈĂ szczególnÈ umiejÚtnoĂciÈ, w rzeczywistoĂci robimy to na co dzieñ. Stany systemów umysï-ciaïo nie pozostajÈ wciÈĝ takie same, a nawet nie mogÈ pozostawaÊ takie same. DoĂwiadczamy zróĝnicowanych stanów i w sposób naturalny zmieniamy wzorce. ¥wiadomoĂÊ umoĝliwia branie odpowiedzial- noĂci za modyfikowanie przeĝywanych stanów tak, byĂmy mogli naprawdÚ je wybieraÊ. Stan ĂwiadomoĂci (stan systemu umysï-ciaïo lub stan neuroseman- tyczny) stanowi wypadkowÈ wewnÚtrznych reprezentacji (filmów, które od- twarzamy w umyĂle wraz z ich szczegóïowymi aspektami, ramami przekonañ, wartoĂciami, decyzjami itd.), a takĝe fizjologii. Zawsze, gdy zmieniamy takie komponenty, mamy równieĝ moĝliwoĂÊ zmiany lub przerwania stanu. 1. OkreĂl stan bieĝÈcy. W jakim stanie siÚ znajdujesz? Jaki stan umysïu osiÈgnÈïeĂ? W jakim stanie znajduje siÚ Twoje ciaïo? Jaki jest Twój stan emocjonalny? 72 Wzorce podstawowe 2. Zmieñ istotny czynnik w obrÚbie stanu. Który system sensoryczny jest najsilniej reprezentowany w obrÚbie stanu? Co siÚ dzieje, kiedy zmieniasz aspekt filmowy leĝÈcy u podstaw stanu? PrzypuĂÊmy, ĝe sïuchaïbyĂ krytycznej opinii wypowiadanej gïosem Kaczora Donalda — co by siÚ wtedy staïo? PrzypuĂÊmy, ĝe sïyszaïbyĂ tÚ opiniÚ tak, jakby dochodziïa z oddali? PrzypuĂÊmy, ĝe zobaczyïbyĂ krytykujÈcÈ CiÚ osobÚ w odcieniach szaroĂci? 3. Przerwij przeĝywany stan. Zrobienie praktycznie wszystkiego od nowa, w odmienny, dziwaczny lub nie- oczekiwany sposób spowoduje przerwanie stanu: x Stañ na gïowie i oprzyj siÚ o ĂcianÚ. x Uïóĝ dïonie w literÚ „T”, aby zasygnalizowaÊ: „Czas minÈï!”. x Zmieñ ton gïosu na seksowny. x Spójrz w niebo i zapytaj: „Czy to nie kometa Halleya”? x Podaj swój numer telefonu wspak. Przerwanie wzorca zablokuje ĂwiadomoĂÊ na tyle, ĝe nie bÚdzie ona w stanie kontynuowaÊ aktualnych reprezentacji wewnÚtrznych i aktualnej fizjologii. Jeĝeli prowadzisz dziennik stanów (wzorzec nr 35, ¥wiadomoĂci stanu Ăwiado- moĂci), masz doskonaïÈ okazjÚ, by zwróciÊ uwagÚ na wystÚpujÈce w Twoim ĝyciu naturalne przerwania stanów. Poniewaĝ stany sÈ nieustannie przerywane i modyfikowane, uzyskiwanie dostÚpu do kilku dobrych przerwañ umoĝliwia ograniczanie mocy i obezwïadniajÈcego potencjaïu niektórych stanów niepo- ĝÈdanych. Taktyka ta umoĝliwia odzyskanie kontroli nad stanami i wyrwanie siÚ spod ich dominacji. Nr 9. Kotwiczenie Koncepcja Kotwiczenie jest przyjaznÈ dla uĝytkownika wersjÈ warunkowania Pawïowa, która umoĝliwia ïÈczenie reakcji. DziÚki kotwiczeniu moĝemy ukïadaÊ doĂwiad- czenia w nowej kolejnoĂci lub umieszczaÊ je w pojemniejszych ramach. Doty- czy to takĝe doĂwiadczeñ subiektywnych i wewnÚtrznych, takich jak wspo- mnienia, stany emocjonalne itd. U podstaw kotwiczenia leĝy pewna kluczowa zasada neurolingwistyczna. Otóĝ gïównym narzÚdziem ïÈczenia i kojarzenia jest ukïad nerwowy. Kiedy juĝ po- ïÈczymy i skojarzymy elementy, moĝemy wyzwalaÊ stany, myĂli, emocje lub reakcje poprzez doĂwiadczanie wybranego fragmentu skïadajÈcej siÚ na nie kompozycji. 73 Tajniki magii NLP Pawïow odkryï tÚ zasadÚ w trakcie doĂwiadczeñ z trzymanymi w laboratorium psami. Psy, widzÈc i czujÈc miÚso, zaczynaïy siÚ ĂliniÊ, co jest naturalnÈ reakcjÈ ich autonomicznego ukïadu nerwowego. Pawïow postanowiï wïÈczaÊ dzwo- nek w czasie karmienia. Stwierdziï, ĝe w rezultacie jednoczesnej ekspozycji na miÚso i děwiÚk dzwonka po krótkim czasie psy zaczynaïy siÚ ĂliniÊ na sam děwiÚk dzwonka. Byï to nietypowy bodziec, ale skuteczny! Psy nauczyïy siÚ tej reakcji, ïÈczÈc w ukïadzie nerwowym informacjÚ „dzwoni dzwonek!” z in- formacjÈ „zaraz dadzÈ miÚso!”. W codziennych doĂwiadczeniach równieĝ nieustannie kojarzymy i ïÈczymy boděce wzrokowe, sïuchowe, kinestetyczne z róĝnymi stanami systemu umysï- -ciaïo. Zazwyczaj nie jest to proces Ăwiadomy. Jeĝeli wyobrazimy sobie, ĝe boděce sÈ kotwicami, dostrzeĝemy, ĝe mogÈ one wyzwalaÊ reakcje w postaci myĂli i emocji. Zaczynamy ĝycie z neurofizjologiÈ peïnÈ reakcji bezwarunko- wych. NastÚpnie, znajdujÈc siÚ w stanie podwyĝszonej wraĝliwoĂci (zwiÈza- nej z bólem, przyjemnoĂciÈ, strachem, gniewem itd.), z reakcjami kojarzymy okreĂlone boděce. ZwiÈzek moĝe byÊ tak silny, ĝe w koñcu boděce zaczynajÈ wywoïywaÊ reakcje, czyli odruchy warunkowe. Korzybski nazwaï ten proces reakcjÈ semantycznÈ. Uznaï, ĝe wyzwalaczem reakcji jest znaczenie boděca. W takim ujÚciu znaczenie moĝna zdefiniowaÊ jako istniejÈce w ukïadzie nerwowym poïÈczenie lub skojarzenie miÚdzy okre- Ălonym boděcem a stanem, który w nas wywoïuje. Z tego wzglÚdu znaczenie ma nieuchronnie charakter neurosemantyczny, a skoro tak, to moĝemy usta- laÊ wzorce jÚzykowe, które posïuĝÈ jako podstawa przeramowania znaczeñ. Bodziec zewnÚtrzny równa siÚ znaczeniu / stanowi wewnÚtrznemu lub prowadzi do niego (BZ = / o SW) Rysunek 3.2. Struktura znaczenia Zazwyczaj doĂwiadczamy skojarzeñ neurosemantycznych poza ĂwiadomoĂciÈ. Nie musimy widzieÊ, co siÚ dzieje, aby proces zadziaïaï. Proces kotwiczenia ma charakter neurofizjopsychologiczny i zasadniczo zaleĝy od tego, jak skïadajÈce siÚ z myĂli i odczuÊ stany zostajÈ poïÈczone z boděcem. Kiedy intensyfikujemy okreĂlony stan, zwiÚkszamy prawdopodobieñstwo ustalenia kotwicy. Inten- sywnoĂÊ odpowiada za iloĂÊ i jakoĂÊ dostÚpnych w ramach stanu informacji, a takĝe moĝliwoĂÊ ïÈczenia ich z takim stanem. Oznacza to, ĝe po uzyskaniu dostÚpu do stanu, który jest bardzo intensywny, wszystkie procesy uczenia siÚ, zapamiÚtywania, komunikacji i postrzegania, a takĝe zachowanie stajÈ siÚ zaleĝne od takiego stanu. Jeĝeli znajdziemy siÚ w stanie intensywnego gniewu, to doĂwiadczenie zostanie zabarwione wspomnieniami gniewu, a takĝe gniew- nymi komunikatami, gniewnym postrzeganiem i gniewnymi zachowaniami. To samo dzieje siÚ w przypadku dowolnego innego intensywnego stanu — za- ĝenowania, powagi, przygnÚbienia, radoĂci itd. 74 Wzorce podstawowe Co to oznacza? ZaleĝnoĂÊ od stanów jasno dowodzi, ĝe kotwice ustalane sÈ w obrÚbie ukïadu nerwowego. Ze Ăwiata dochodzÈ miliardy boděców, dlatego nieuchronnie zaczynamy tworzyÊ poïÈczenia i skojarzenia. Wiele poïÈczeñ nie sïuĝy nam jednak dobrze, poniewaĝ automatyzujÈ uruchamianie niepoĝÈda- nych stanów emocjonalnych i reakcji semantycznych. W rezultacie stajemy siÚ praktycznie bezbronni wobec takich mechanizmów. Jakie sytuacje sprawiïy, ĝe w Twoim umyĂle pojawiïy siÚ kotwice? Moĝemy siÚ teraz zajÈÊ skojarzeniami neurologicznymi, aby je zrozumieÊ i oce- niÊ pod kÈtem ich uĝytecznoĂci: x x Które z nich chciaïbyĂ zmieniÊ? x Które wzbogacajÈ Twoje ĝycie? x Których nie potrzebujesz? Z wyzwalaczami moĝemy wiÈzaÊ mnóstwo negatywnych i niekorzystnych sta- nów. IstniejÈ dziesiÈtki, a nawet setki sposobów, by czuÊ siÚ ěle. PrzejĂcie w stan negatywny staje siÚ wówczas najïatwiejszÈ i najbardziej naturalnÈ rzeczÈ na Ăwiecie. JesteĂmy zaprogramowani do przechodzenia w negatywne stany neu- rosemantyczne i zazwyczaj nie rozumiemy, dlaczego w nie popadamy. Wy- zwalacze pobudzajÈ nas do takich stanów i kuszÈ, byĂmy czuli siÚ ěle nawet wtedy, gdy tego nie potrzebujemy. Negatywne odczucia rozprzestrzeniajÈ siÚ wówczas we wszystkich zakÈtkach wewnÚtrznego Ăwiata. OczywiĂcie nie jest to dobry sposób na ĝycie. Kotwice sÈ boděcami, które wyzwalajÈ okreĂlone stany — czÚsto w sposób na- tychmiastowy. Caïy proces wydaje nam siÚ automatyczny, bezzwïoczny i mimo- wolny. Gdy dostrzeĝemy, ĝe mechanizm neurologiczny umoĝliwia zarzucanie równieĝ uĝytecznych kotwic, bÚdziemy mogli zmieniaÊ wewnÚtrzne doĂwiad- czenia tak, by mogïy sïuĝyÊ jako wartoĂciowe zasoby. Kotwiczenie i zaleĝnoĂÊ od stanów pokazujÈ, do jakiego stopnia Ăwiat, w któ- rym ĝyjemy, ma charakter symboliczny. Traktujemy boděce jako symbole, a na- stÚpnie reagujemy na nie — dokïadnie na te, które tworzÈ naszÈ semantycznÈ rzeczywistoĂÊ. Równieĝ wtedy, gdy tworzymy swój symboliczny model Ăwia- ta, reagujemy na Ăwiat za poĂrednictwem symboli (znaczeñ, wspomnieñ, wy- obraĝeñ i przekonañ), a nie samych boděców. W rezultacie znaczenia zaczy- najÈ byÊ istotniejsze od samych boděców i ostatecznie zostajÈ ustabilizowane w licznych ramach: ramach przekonañ, ramach wartoĂci czy ramach postaw. Kotwice funkcjonujÈ jak wyzwalacze, które powodujÈ, ĝe uzyskujemy dostÚp do stanów. W kotwiczeniu wykorzystujemy element jakiegoĂ doĂwiadczenia, aby przywoïaÊ je w caïoĂci. Kotwiczenie moĝe nastÚpowaÊ w dowolnym sys- temie sensorycznym, a takĝe w systemie jÚzyka. Krótko mówiÈc, kotwiczenie daje moĝliwoĂÊ ponownego indukowania zróĝnicowanych stanów bez koniecz- noĂci myĂlenia o nich — dziÚki kotwicy moĝemy po prostu wywoïaÊ w sobie okreĂlone odczucia. 75 Tajniki magii NLP IntensywnoĂÊ odczuÊ towarzyszÈcych kotwiczonemu stanowi. Z kotwiczeniem wiÈĝÈ siÚ cztery kluczowe czynniki: x x WyrazistoĂÊ konkretnej kotwicy. x NiepowtarzalnoĂÊ — im bardziej nietypowa jest kotwica, tym jest precyzyj- niejsza i tym ïatwiej jÈ replikowaÊ. x Czas — moment, w którym stan danej osoby osiÈga punkt kulminacyjny. Wzorzec kotwiczenia daje moĝliwoĂÊ pracy ze stanami, wkraczania w nie i wy- chodzenia z nich. Technika ta okazuje siÚ szczególnie przydatna w przypadku takich wzorców, jak leczenie fobii czy przewijanie filmu wstecz (nr 33). Moĝe- my równieĝ zakotwiczyÊ niekorzystny obraz-wskazówkÚ do obrazu poĝÈda- nego rezultatu i w odniesieniu do umysïu zastosowaÊ wzorzec Swish (nr 24). Moĝemy kotwiczyÊ stany zasobne i wyzwalaÊ je w celu ponownego doĂwiad- czania. Ogólny cel kotwiczenia to zarzÈdzanie doĂwiadczeniami tak, byĂmy mogli uzyskiwaÊ do nich dostÚp w dowolnym momencie. Wzorzec 1. OkreĂl zachowanie, stan lub reakcjÚ, do których chcesz uzyskiwaÊ dostÚp. Jakiego rodzaju kotwicÚ (system wskazówek lub wyzwalacz) chcesz ustanowiÊ (np. spokojny ruch dïoniÈ, uĂmiech, taktowny dotyk, sïowo)? Co bÚdzie TwojÈ kotwicÈ? Jaki bodziec moĝesz poïÈczyÊ z okreĂlonym stanem umysïu, ciaïa lub emocji? 2. Wywoïaj reakcjÚ. ZachÚÊ pacjenta, by przypomniaï sobie okreĂlony stan, wyobraziï go sobie lub pomyĂlaï o nim, a nastÚpnie cofnÈï siÚ do niego i przypomniaï go sobie lub wy- obraziï moĝliwie jak najpeïniej. Czy w trakcie wywoïywania poĝÈdanej reakcji pacjent przeĝywa jÈ na tyle in- tensywnie, ĝe jest ona warta zakotwiczenia? 3. Skalibruj siÚ wzglÚdem pacjenta, aby wykryÊ reakcjÚ. Co zauwaĝasz? Jak zauwaĝyïeĂ tÚ reakcjÚ? W jakim systemie sensorycznym jest ona wyraĝona? Jak bardzo jest intensywna? Jaki wyzwalacz jest obecnie poïÈczony z takÈ reakcjÈ? Czy wykryïeĂ wzrokowe wskazówki dostÚpu? Czy dopasowaïeĂ siÚ do gestów pacjenta, jego postawy, napiÚcia miÚĂniowego, oddechu, ruchów itd.? 4. WyĂlij bodziec. Czy kiedy pacjent zareagowaï, wysïaïeĂ bodziec w postaci miny, gestu, chrzÈkniÚ- cia, dotyku lub sïów? Czy Twoja kotwica jest niepowtarzalnym wyzwalaczem? 76 Wzorce podstawowe Czy zakotwiczyïeĂ reakcjÚ we wszystkich systemach sensorycznych, aby stwo- rzyÊ wyzwalacze rezerwowe? Co jest boděcem? Jak powszechny lub jak niepowtarzalny jest to bodziec? 5. Przetestuj kotwicÚ. „Co jadïeĂ na Ăniadanie?” (przerwanie stanu). „Dobrze… A teraz — co siÚ sta- nie, kiedy zrobiÚ to?” (bodziec). Czy kiedy ponownie wysyïasz bodziec, reakcja powtarza siÚ? Jeĝeli nie, powtórz caïy proces jeszcze raz. Nr 10. Uzyskiwanie dostÚpu do pozytywnych intencji Koncepcja Kiedy pojawiajÈ siÚ negatywne zachowania, zwykle myĂlimy o nich jako o re- zultacie zïych intencji. Czy Ty teĝ masz takÈ skïonnoĂÊ? Równieĝ tradycyjni psychoterapeuci czÚsto przyjmujÈ takie zaïoĝenie. Sam Freud miaï bardzo negatywne nastawienie do ludzkiej natury. W NLP i neurosemantyce przyj- mujemy zupeïnie inny punkt wyjĂcia. Gdy zajmujemy siÚ problematycznymi emocjami i zachowaniami, zakïadamy, ĝe sïuĝÈ one (lub sïuĝyïy) jakiemuĂ uĝy- tecznemu, wartoĂciowemu i waĝnemu celowi. Takie nastawienie jest podstawÈ przeramowywania: Kaĝde zachowanie ma pozytywnÈ wartoĂÊ — w jakiĂ sposób, dla jakiegoĂ celu, w jakimĂ momencie. Znajdowanie pozytywnej intencji, uzyskiwanie do niej dostÚpu lub jej tworze- nie umoĝliwia ksztaïtowanie bardziej skutecznych reakcji na dane zachowanie, a ostatecznie takĝe wiÚkszÈ kontrolÚ nad nim — przerywa pÚtlÚ negatywnego sprzÚĝenia zwrotnego, która powstaje, kiedy zwracamy psychicznÈ energiÚ przeciwko sobie samym lub gdy ĝywimy niechÚÊ czy wrÚcz nienawiĂÊ wzglÚ- dem jakiejĂ emocji. Zachowanie, które wprawia w zakïopotanie lub dezorien- tuje, w rzeczywistoĂci pokazuje, ĝe wiÚkszoĂÊ jego kontekstu leĝy poza naszÈ ĂwiadomoĂciÈ. Aby uzyskaÊ dostÚp do pozytywnej intencji, naleĝy odpowied- nio pokierowaÊ rozmowÈ z pacjentem. Wzorzec 1. OkreĂl problem lub trudnoĂÊ. Czy masz jakieĂ problemy lub kïopoty, które w oczywisty sposób nie sïuĝÈ ĝad- nemu z Twoich uĝytecznych celów? 77 Tajniki magii NLP Czy zmagasz siÚ obecnie z trudnoĂciami, które wydajÈ siÚ wynikaÊ ze zïej mo- tywacji? Jakie to trudnoĂci? Czy sÈdzisz na przykïad, ĝe czÚĂÊ Twojej osoby sprawia, ĝe jesteĂ egoistyczny, leniwy, uzaleĝniony od narkotyków itd.? 2. Znajdě czÚĂÊ odpowiedzialnÈ za zachowanie. Gdy juĝ siÚ wyciszysz, skieruj siÚ ku wnÚtrzu i po prostu uĂwiadom sobie, ĝe jedna z czÚĂci Twojej osoby wytwarza takÈ reakcjÚ lub takie zachowanie. W trakcie tropienia myĂli, emocji lub przekonañ generujÈcych niepoĝÈdane zachowanie zadaj sobie pytanie: jakÈ pozytywnÈ intencjÈ kieruje siÚ ten skïad- nik Twojej osobowoĂci? W jaki sposób stara siÚ uczyniÊ coĂ, co miaïoby dla Cie- bie pozytywnÈ wartoĂÊ? Co istotnego starasz siÚ osiÈgnÈÊ poprzez doĂwiadczanie takiej reakcji? 3. Nadal zadawaj pytania dotyczÈce pozytywnej intencji. Kiedy juĝ uzyskasz okreĂlonÈ reakcjÚ — jakÈ pozytywnÈ wartoĂÊ ma ona dla Ciebie? Powtarzaj to pytanie, jako podstawÚ wykorzystujÈc poprzednio uzyskanÈ od- powiedě, aĝ dojdziesz do momentu, gdy nazwiesz cel, który wyda Ci siÚ po- zytywny. Podsumowanie W podrÚcznikach NLP klasyfikowane jest jako szkoïa mieszczÈca siÚ w obrÚbie nurtu poznawczo-behawioralnego. Dzieje siÚ tak, mimo ĝe NLP bazuje równieĝ na doĂwiadczeniach kilku innych dziedzin, takich jak: x systemy rodzinne (Virginia Satir), x egzystencjalna psychologia humanistyczna (Perls, Rogers), x szkoïa transpersonalna (Assagioli, Maslow), x nauki o ukïad
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Tajniki magii NLP. Zbiór 77 kluczowych wzorców
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: