Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00433 007214 15719522 na godz. na dobę w sumie
Taktyka kryminalistycznych czynności dowodowych - ebook/pdf
Taktyka kryminalistycznych czynności dowodowych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 326
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8158-117-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Zajęcie się niniejszą problematyką może być interesujące i przydatne dla wielu Czytelników, w tym niezwiązanych z organami ścigania i wymiaru sprawiedliwości. Tematyka nie jest przedmiotem szerszego zainteresowania doktryny, wymagała dużej wiedzy kryminalistycznej i procesowej, a także umiejętnego wykorzystywania przykładów z praktyki. Monografia może być szczególnie przydatna dla studentów, aplikantów, funkcjonariuszy Policji i innych służb zajmujących się ściganiem karnym, prokuratorów, sędziów, adwokatów, radców prawnych, doktorantów. Bowiem opracowanie zawiera wysokie wartości poznawcze, odnoszące się do ważnych kwestii taktyki kryminalistycznych czynności dowodowych.

fragment z recenzji wydawniczej prof. zw. dr hab. Stanisława Hoca

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział I. Kryminalistyka i jej rola w ujawnianiu i zabezpieczaniu dowodów § 1. Pojęcie kryminalistyki Najstarsza znana definicja kryminalistyki sformułowana została przez Hansa Grossa. Według niego stanowi ona element wiedzy przyrodniczej w pra- wie karnym: to, co ona wie, czego dowodzi i co chce wykryć, czego uczy i co przedstawia opiera się na ścisłych podstawach obserwacji. Przedmioty jej ba- dań – to realia prawa karnego w najszerszym tego słowa znaczeniu. „Realia prawa karnego” definiował jako występowanie człowieka w sprawach karnych w różnych rolach: przestępcy, świadka, biegłego, sędziego śledczego, a także popełnianie przestępstw (przyczyny, przebieg i skutki). Słowo kryminalistyka definiował mianem „(...) wkraczania zgodnie ze swoją naturą tam, gdzie prawo karne niczego więcej nie może nauczyć. (...). Prawo karne materialne określa przestępstwa i wymierzane za nie kary, prawo karne procesowe – reguły, we- dług których należy postępować przy ściganiu przestępstw; z kolei na pytanie, jak zostają popełnione przestępstwa, jak bada się i ustala, że przestępstwo po- pełniono, jakimi motywami kierował się sprawca oraz jakie cele chciał osią- gnąć, nie potrafi odpowiedzieć ani prawo karne materialne, ani przepisy pro- cedury karnej (...)”1. Włodzimierz Gutekunst pojęcie kryminalistyki sprowadzał do teorii docho- dzenia przestępstw, wyrosłej z uogólnień praktyki kryminalistycznej oraz osią- gnięć nauk przyrodniczych i technicznych2. Odmiennie Brunon Hołyst twier- dząc, że jest to nauka o metodach ustalania faktu przestępstwa, sposobu jego popełnienia, wykrywaniu sprawców i zapobieganiu przestępstwom oraz in- nym ujemnym zjawiskom społecznym3. Według Tadeusza Hanauska jest to na- 1 Por. m.in. H. Gross, Kriminalistische Institute, AfK 1898, t. I, s. 108; W. Gutekunst, Krymi- nalistyka, zarys systematycznego wykładu, Warszawa 1965, s. 4; W. Gutekunst, Kryminalistyka, s. 5; H. Gross, Handbuch für Untersuchungsrichter als System der Kriminalistik, t. I, b.m.w. 1922. 2 Por. W. Gutekunst, Kryminalistyka, s. 7. 3 Por. B. Hołyst, Kryminalistyka, Warszawa 2018, s. 31–48. 1 Rozdział I. Kryminalistyka i jej rola w ujawnianiu... uka o taktycznych zasadach i sposobach oraz o technicznych metodach i środ- kach rozpoznawania i wykrywania prawnie określonych, ujemnych zjawisk społecznych, a w szczególności przestępstw i ich sprawców oraz udowadnia- niu istnienia lub braku związku pomiędzy osobami i zdarzeniami, a także za- pobieganiu przestępstwom i innym niekorzystnym, lecz prawnie relewantnym zjawiskom. Zajmuje się też strategią przewidywania i przyszłego rozpoznawa- nia oraz zwalczania tych zjawisk, zwłaszcza poprzez zapobieganie ich powsta- waniu i rozwojowi4. Jan Widacki uznawał, że ścisłe zakreślenie granic tej dyscypliny nie wy- daje się ani możliwe, ani też konieczne. Twierdzi że kryminalistyka jest nauką empiryczną, z uwagi zaś na swój cel – nauką stosowaną i można przyjąć, że w sensie ogólnym obejmuje wszystkie dyscypliny wykorzystywane do szeroko rozumianego śledztwa (dochodzenia)5. Z kolei Jan Sehn interpretował kryminalistykę, jako wiedzę o celowych środkach i sposobach technicznych ich celowego wykorzystywania w postępo- waniu dowodowym dla ustalenia prawdy obiektywnej, zwłaszcza na odcinku walki z przestępczością6. Brak jednoznacznych kryteriów uznania kryminalistyki jako nauki oraz nie mniej precyzyjnego określenia jej zakresu wynika z faktu, że odmawia się jej samodzielności, negując istnienie własnych metod działań i twierdząc, iż zaj- muje się jedynie adaptacją osiągnięć różnych nauk, w szczególności fizycznych i przyrodniczych, dla potrzeb procesu karnego. Celem kryminalistyki jest bez- spornie poznanie metod przestępnych, a w konsekwencji wypracowanie me- tod śledczych i profilaktycznych. W mojej ocenie kryminalistyka powinna być definiowana jako nauka o tak- tycznych zasadach i sposobach oraz o technicznych metodach i środkach roz- poznawania i wykrywania prawnie określonych ujemnych zjawisk społecz- nych, a w szczególności zdarzeń przestępnych i ich sprawców oraz udowad- nianie istnienia lub braku związku pomiędzy tymi sprawcami a zdarzeniami. Przy czym należy podzielić ją na: 1) ogólną, ukierunkowaną na cel stosowanie ogólnych (generalnych) za- sad, które można dopasować do każdego przestępstwa oraz szczególną sprowadzającą się do konkretnych rodzajów przestępstw np. przy kradzieży z włamaniem można mówić o taktyce (modus 2) 4 Por. T. Hanausek, Kryminalistyka. Zarys wykładu, Kraków 1996, s. 14. 5 J. Widacki (red.), Kryminalistyka, Warszawa 1999, s. 4. 6 Z. Czeczot, T. Tomaszewski, Kryminalistyka ogólna, Toruń 1996, s. 15. 2 § 2. Funkcje kryminalistyki operandi) oraz technice (np. sposób sforsowania drzwi przez włamywa- cza). § 2. Funkcje kryminalistyki Funkcje kryminalistyki należy interpretować jako określone zadanie o cha- rakterze jednostajnym, realizowane przy pomocy środków taktyki kryminali- stycznej, o ważnym znaczeniu w systemie działań ukierunkowanych na zwal- czanie oraz powzięcie wiedzy o przestępstwie. Są to funkcje: rozpoznawcza, wykrywcza, dowodowa, i zapobiegawcza. Funkcja rozpoznawcza wpływa na sprawność pozostałych układów sys- temu działania. Obejmuje ogół działań służących organizacji stałego dopływu informacji do organów ścigania o przestępstwach i ich sprawcach. Informacje te podlegają selektywnemu opracowywaniu do dalszego aktualnego lub poten- cjalnego wykorzystania w działaniach wykrywczych, dowodowych lub zapo- biegawczych. Efekt tych działań, zrelacjonowany do ich przedmiotu w określo- nym układzie czasowo-przestrzennym jest swoistym rozpoznaniem7. Funkcję tę ukierunkowuje się na takie płaszczyzny i rodzaje rozpoznań jak: środowiska przestępcze; środowiska kryminogenne; 1) 2) 3) przestępcze działania; 4) 5) 6) czynniki kryminogenne; 7) Działalność rozpoznawcza (w odniesieniu do określonego obiektu) zapo- struktury i rozmiary zjawisk przestępczych i kryminogennych; tendencje i zależności występujące pomiędzy zjawiskami; fakty mające związek z przestępstwem. czątkowują: 1) przyjęte plany działalności rozpoznawcze dotyczących poszczególnych typów zagrożeń; informacje własne organów ścigania; rozmaite doniesienia obywateli; 2) 3) 4) wyniki badań naukowych; 5) zawiadomienia osób fizycznych lub prawnych; 7 Por. T. Hanausek, Zarys kryminalistycznej teorii wykrywania, Warszawa, t. I – 1978, t. II – 1987, s. 24. 3 Rozdział I. Kryminalistyka i jej rola w ujawnianiu... 6) uboczne wyniki postępowań karnych niezwiązane z przedmiotowym 7) przewidywania oparte na doświadczeniu, wiedzy i intuicji organów ści- postępowaniem; gania; 8) przypadkowe wydarzenia. W skład funkcji rozpoznawczej wchodzi: 1) 2) 3) 4) rozpoznanie terenowe, czyli pozyskanie maksymalnej ilość wiedzy o te- renie działania. Rozpoznanie to nastawione jest na uzyskanie pełnej (kompleksowej) wiedzy o terenie aktualnego bądź przyszłego działania, a przedmiotem działania może być zarówno topografia terenu, zabu- dowa, lokalizacja mieszkań, wejścia (bramy), czy też konsultacje z miesz- kańcami; rozpoznanie środowiskowe, zmierza do zbadania składu i struktury da- nego środowiska, wzajemnych powiązania i zależności ich członków. Jest to ogólna, dokładna wiedza o danym środowisku (struktura, skład). W ramach tego rozpoznania można mówić o bezpośrednim wniknięciu w dane środowisko, a także rozpytaniu osób funkcjonujących w dany środowisku (kontakcie z nimi); rozpoznanie problemowe ma na celu możliwie pełną orientację w zakre- sie problemu objętego zainteresowaniem, poznanie problemu (np. nar- komanii, prostytucji) przez specjalistyczną literaturę, konsultacje, uzy- skanie dużej orientacji w zakresie danego problemu; rozpoznanie osobowe nakierowane na konkretną osobę. Podstawową zasadą będzie tu element dyskrecji, a realizowana zostanie na podstawie istniejących dokumentów m.in. karty karnej, materiałów z prowadzo- nych spraw, wywiadów, obserwacji i innych czynności operacyjno-roz- poznawczych. Jest to rozpoznanie osoby, która znalazła się w orbicie prawnie uzasadnionego zainteresowania organów ścigania. Funkcja roz- poznawcza ma na celu opracowanie takich metod i środków, które po- zwolą na uzyskanie możliwie dużej ilości informacji o miejscu, przed- miocie, przeciwniku, taktyce przyszłych i aktualnych działaniach krymi- nalistycznych. Wynikiem działalności rozpoznawczej może być wykluczenie bądź uwiary- godnienie zaistnienia danego zjawiska lub jego związku z przestępstwem. Roz- poznawanie polega na sprawdzaniu wiarygodności napływających informacji do organów ścigania oraz ustalanie prawdopodobieństwa zaistnienia danego czynu o charakterze przestępnym lub związku z tym czynem konkretnej osoby. 4 § 2. Funkcje kryminalistyki Na tej kanwie można mówić o elementach czynnych oraz biernych odnośnie do pozyskiwania informacji. Elementy czynne to: 1) podmioty kierownicze; 2) podmioty prowadzące rozpoznanie; 3) osobowe źródła informacji; 4) konsultanci; 5) anonimowi informatorzy. Elementy bierne to wszelkiego rodzaju zbiory informacyjne i narzędzia roz- poznawcze oraz: 1) wypracowane przez taktykę kryminalistyczną: metody, schematy, za- sady i środki prowadzenia działań rozpoznawczych; regulacje prawne odnoszące się do działań taktyki kryminalistycznej; 2) 3) zbiory registratur informacyjno-rozpoznawczych; 4) zbiory archiwalne Policji w tym także nieistniejących już instytucji (m.in. milicji, czy Urzędu Ochrony Państwa), prokuratur, sądów i in- nych jednostek; rejestr skazanych itp. 5) wyniki badań naukowych, zwłaszcza z zakresu nauk penalnych; 6) akta poszczególnych spraw karnych, aktualnych oraz archiwalnych; 7) Sam proces rozpoznawczy można podzielić na trzy etapy: 1) zbierania informacji. Jest to najtrudniejszy etap, bowiem popełnione wtedy błędy, tak w sferze operacyjnej, jak i pozaoperacyjnej, nierzadko mogą okazać się nieodwracalne; 2) przetwarzania informacji, który można oprzeć na: a) analizie i krytycznej ocenie poczynionych ustaleń oraz wyciągnię- ciu ogólnych wniosków wynikających z ich analizy logiczno-se- mantycznej, b) zebraniu dostępnych, możliwie obszernych danych z doświadczeń praktycznych organów ścigania i nauki kryminalistyki odnośnie do zagadnienia znajdującego się w zasięgu zainteresowania. c) konfrontowaniu informacji z danymi zgromadzonymi w zbiorach informacyjno-rozpoznawczych, wnioskami i opiniami wynikają- cymi z badań naukowych i ustaleń praktycznych, d) próbie systematyzacji poczynionych w danym względzie ustaleń, e) ocenie wiarygodności dokonanego rozpoznania, tj. uzyskanych w danym zakresie wiadomości; 3) wykorzystania informacji, wiążącego się z funkcją wykrywczą, w zakre- sie której informacje są wzbogacane i skonkretyzowane. 5 Rozdział I. Kryminalistyka i jej rola w ujawnianiu... Funkcja wykrywcza ukierunkowana jest na bezpośrednie wykrycie prze- stępstwa i następnie ustalenie jego sprawcy. Jest ściśle związana z jednym z podstawowych celów kryminalistyki, czyli wykryciem zdarzenia, osoby lub osób, rzeczy lub mechanizmu powstania określonych zjawisk albo ich zmian8. Należy ją wiązać z funkcją rozpoznawczą i w modelu wykrywczym nastę- puje po niej, bazując na uzyskanych w działaniach rozpoznawczych informacji o przestępstwie i jego sprawcy. Poszczególne etapy ukierunkowuje się na po- głębianie i uszczegółowienie wiedzy o przestępstwie i jego sprawcy. Pamiętać należy o zasadzie że to co się zdarza zwykle nie zdarza się zawsze, zatem nie można popadać w bezmyślną rutynę. Kryminalistyczny proces wykrywczy należy interpretować jako ogół dzia- łań (poszukiwanie, ujawnianie, stwierdzanie) organów ścigania karnego nasta- wionych na ujawnienie zdarzenia określonego na danym etapie postępowania jako przestępstwo oraz uzyskanie informacji pozwalających na postawienie hi- potezy dotyczącej osoby pozostającej w prawnie relewantnej relacji przyczyno- wej z tym zdarzeniem, a następnie na ustalenie danych odnoszących się do tej osoby (zwłaszcza do miejsca pobytu, ewentualne poszukiwania) i w rezultacie tego jej zabezpieczenie oraz zebranie wstępnych materiałów uprawdopodob- niających hipotezę sprawstwa tej osoby w stopniu uzasadniającym rozpoczęcie udowadniania9. Środki i metody stosowane przez organy ścigania w procesie wykrywczym można podzielić na: 1) jawne (np. jawny wywiad, rozpytywanie osób, rozmaite kontrole, użycie psa tropiącego); 2) utajnione (poufny wywiad, obserwacja, agenci i informatorzy, zasadzka, kontrola korespondencji i stosowanie środków technicznych, niejawny zakup kontrolowany, niejawne nadzorowanie przemieszczania). Nie można pominąć kwestii podstępu, który w kryminalistycznych działa- niach wykrywczych: stosuje się w celu: 1) wykrycia przestępstwa; 2) wykrycia sprawcy przestępstwa i zatrzymania go; 3) odzyskania mienia pochodzącego z przestępstwa; 4) ustalenia rzeczy i faktów mających związek z przestępstwem; 5) uniemożliwienia dokonania przestępstwa. 8 Por. T. Hanausek, Kryminalistyka. Zarys wykładu, s. 24. 9 T. Hanausek, Zarys kryminalistycznej, s. 45. 6 § 2. Funkcje kryminalistyki Należy mieć na względzie, że: 1) jego stosowanie nie może być realizowane w sposób sprzeczny z pra- wem, czyli np. przy użyciu groźby lub też innej formy przymusu, albo w sytuacjach, w których prawo wyraźnie wyłącza jego stosowanie; 2) niedopuszczalne jest wprowadzanie podejrzanego w błąd, co do jego sy- tuacji procesowej albo przysługujących mu uprawnień procesowych; 3) nie wolno uczestnikowi procesu, dawać obietnic, których spełnienie nie jest zależne od danego organu, ani tych, których spełnienie jest możliwe, lecz organ śledczy i tak nie zamierza się z nich wywiązać; 4) nie wolno wprowadzać w błąd podejrzanego co do jego stanu zdrowia lub sytuacji osobistej (np. nie wolno oznajmiać, iż podejrzany jest śmier- telnie chory, czy zdradzany przez żonę). W działaniach wykrywczych należy stosować kryminalistyczną regułę tzw. „7 złotych pytań”. Udzielenie odpowiedzi na tak postawione pytania po- zwoli rozwiązać problem wykrycia sprawcy, a także określi jakich należy do- konać ustaleń w konkretnej sprawie. Te pytania to: co? – pozwala na określenie co się właściwie wydarzyło; 1) 2) kto? – pozwala na ustalenie kto właściwie jest sprawcą, a kto ofiarą; 3) gdzie? – pozwala na określenie miejsca zdarzenia, skutku, ukrycia, przy- gotowania do popełnienia przestępstwa; 4) kiedy? – ustala czasookres nastąpienia zdarzenia; 5) dlaczego? – pozwala na określenie motywu i pobudek działania sprawcy; 6) w jaki sposób? – pozwala na ustalenie modus operandi sprawcy; 7) za pomocą czego? – pozwala na określenie narzędzia działania sprawcy. Reguła ta wskazuje kierunek ustaleń wykrywczych, które ukierunkowują dalsze ustalenia, co właściwie w danej sprawie się wydarzyło. Pytania wykry- wacze sprowadzają się do udzielenia odpowiedzi na następującym zakresie: 1) kto wiedział lub mógł wiedzieć o zdarzeniu? (próba ustalenia świadków, czy współsprawców); 2) kto chciał lub mógł chcieć by dokonano przestępstwa? (ustalenie motywu, pobudek, czyli stwierdzenie, kto mógłby osiągnąć korzyść z przestępstwa komu by się opłacało popełnić przestępstwo); 3) kto uzyskał lub mógł uzyskać korzyść ze zdarzenia? (należy pamiętać, że korzyść jest nie zawsze materialna, może ona być także bezpośrednia); 4) kto obiektywnie był lub mógł być na miejscu zdarzenia? (ukierunkowane na ustalenie alibi); jaką osobowość miał lub mógł mieć sprawca czynu? 5) 7 Rozdział I. Kryminalistyka i jej rola w ujawnianiu... Realizacja funkcji dowodowej w kryminalistyce polega na rozpoznawaniu i wykrywaniu, a następnie urzeczywistnieniu czynności dowodowych. Czyn- ności te podejmowane są w ramach postępowania karnego, na podstawie prze- pisów procedury karnej oraz według zasad wypracowanych przez taktykę kry- minalistyczną. Funkcja ta analizowana jest w trzech płaszczyznach: 1) poszukiwania środków dowodowych w postępowaniu karnym, które pozwolą na udokumentowanie przebiegu zdarzenia i ustalenie jego sprawcy, a w następnej kolejności udowodnienie winy. Może to prze- biegać w różnych kierunkach, np. mogą być ustalone osoby, które były świadkami zdarzenia, narzędzia przy pomocy których dokonano czynu, rzeczy pochodzące z przestępstwa, miejsce, w którym dokonano czynu itp.; 2) ułatwiania wykonania czynności procesowych, np. uzyskiwania infor- macji o osobach mających związek ze zdarzeniem, czy to jako sprawcy, czy świadkowie. Najczęściej będą występowały informacje operacyjne, które z ich istoty nie mogą być wprost wykorzystane w procesie dowo- dowym; realizacji czynności dowodowych, w której występują wypracowane przez taktykę kryminalistyczną zasady sprawnego i rzetelnego wy- konania tych czynności, np. badanie miejsca zdarzenia, przesłucha- nie świadków, przesłuchanie oskarżonych (podejrzanych), przeszukanie pomieszczeń i innych miejsc oraz osób. W tym ujęciu funkcja ta polega na zgromadzeniu materiału dowodowego, który pozwoli na uzasadnie- nie twierdzeń dotyczących popełnienia określonego przestępstwa, spo- sobu i okoliczności, w jakich przestępstwo popełniono, a także doty- czących osobowości i innych danych odnoszących się do sprawcy lub sprawców przestępstwa10. 3) Funkcja zapobiegawcza to szereg zadań i środków przeciwdziałania zjawi- sku przestępczości. Łatwiej jest przeciwdziałać powstaniu danego przestępstwa niż następnie poszukiwać sprawcy czynu, czy też likwidować jego skutki. Prze- biega ona w trzech podstawowych kierunkach: 1) związanym z czynnikiem zagrażającym – np. osoba nie pracuje, była ka- rana, nadużywa alkoholu, należy do grup przestępczych, realnie wystę- puje zagrożenie wejścia na drogę przestępstwa. Celem jest sprawdzenie czyosoba przygotowuje się do popełnienia przestępstwa?, ale jeszcze brak jest dowodów, dlatego prowadzi się czynności operacyjne, aby ją wykryć. 10 Szerzej zob. T. Hanausek, Kryminalistyka, s. 50. 8 § 3. Działy kryminalistyki Wykonywana jest ona za pomocą: rozmowy ostrzegawczej (przy nie- karalnym przygotowaniu) intensywna obserwacja, by zatrzymać osobę na gorącym uczynku, dotyczy czynników i okoliczności stwarzających możliwość zaistnienia czynu bezprawnego; 2) związanym z czynnikiem zagrożonym – którym jest zespół okoliczności narażających daną osobę lub obiekt na działania przestępcze. Osobami narażonymi (ofiarami) są z reguły osoby starsze i samotne, zatem w spo- sób dorozumiany bezbronne, które padają ofiarami zamachów na uli- cach lub w swoich mieszkaniach. Osobami, które mogą stać się łatwymi ofiarami przestępstwa (i wielokrotnie takimi są), będą te, które obnoszą się ze swoim bogactwem, chodzą obwieszone złotem, jeżdżą drogimi sa- mochodami, a dodatkowo chętnie opowiadają o tym, w jakim luksusie żyją, co wcześniej, czy później musi zwrócić uwagę sprawcy czyhającego na łatwy łup; 3) związanym z okolicznościami kształtującymi zagrożenie – może to być szereg faktów, zjawisk i zdarzeń mogących przyczynić się do powsta- wania przestępstw, np. alkohol, masowe imprezy sportowe, podziemne i nieoświetlone przejścia w pobliżu dużych obiektów handlowych, ban- ków, brak monitoringu itp.11 Funkcja zapobiegawcza to szeroko pojmowana profilaktyka, którą można realizować bezpośrednio (m.in. przez ochronę jednostki) lub pośrednio (np. sygnalizowanie odpowiednim władzom istniejącego zagrożenia). § 3. Działy kryminalistyki W kryminalistyce wyodrębnia się następujące działy: taktykę kryminalistyczną; 1) technikę kryminalistyczną; 2) strategię kryminalistyczną; 3) 4) metodykę kryminalistyczną; 5) teorię kryminalistyki. 11 W wielu miastach USA utworzono organizacje samoobrony społecznej przed włamaniami – np. Operation Indentification Crime Tape czy Project Theft Gnard. W USA, w Anglii i w in- nych krajach powstało szereg „drużyn domowych” lub „blokowych” do strzeżenia bezpieczeństwa na ulicach i w okolicach własnych domów. 9 Rozdział I. Kryminalistyka i jej rola w ujawnianiu... Taktyka kryminalistyczna to celowe, efektywne, skuteczne i zgodne z pra- wem zachowania i działania zmierzające do osiągnięcia celów określonych za- daniami i funkcjami kryminalistyki. Technika kryminalistyczna zajmuje się dowodami rzeczowymi w postępo- waniu karnym. Dowody te prawidłowo wykrywane i wykorzystywane przez współczesną technikę kryminalistyczną pełnią znaczącą (pierwszoplanową) rolę w procesach dowodowych i bardzo często, to właśnie one przesądzają o udowodnieniu winy sprawcy. Rola techniki kryminalistycznej nie jest tak duża jak taktyki w sferze bezpośredniego wykrywania sprawców przestępstw. Jej znaczenie jest nieocenione w sferze procesów dowodowych12. Taktyka i technika stanowią działy kryminalistyki wzajemnie się uzupełnia- jące. Zastosowanie techniki kryminalistycznej w wielu przypadkach wymaga taktycznego, celowego spojrzenia na kierunek, zakres i sposób zastosowania niektórych badań. Z kolei taktyka kryminalistyczna bez techniki, a zwłaszcza najnowszych osiągnięć jest pozbawiona oczekiwanej skuteczności wykrywczej. Strategia kryminalistyczna jako dział powstała gdy nastąpił wzrost prze- stępczości w skali kraju i świata. Dynamiczny rozwój groźnych zjawisk spo- łecznych dla bezpieczeństwa państwa w tym poważnie zagrażających bezpie- czeństwu obywateli i porządkowi publicznemu wymaga działań strategicznych w kierunku powstrzymania i neutralizacji, np. terroryzm, handel bronią, czy pranie pieniędzy. Strategia kryminalistyczna w oparciu o własne badania i wy- niki badań zaczerpnięte z innych dyscyplin np. kryminologii oraz analizę prze- stępczości w wielu krajach, ma za zadanie określić prognozę przebiegu zjawi- ska przestępczości w różnych okresach, nawet w dość odległej przyszłości oraz stara się opracować metody zapobiegające temu rozwojowi i organizację uży- cia odpowiedniego zespołu sił oraz środków zdatnych do zwalczania tej przy- szłej, przewidywanej przestępczości13. Metodyka kryminalistyczna konkretyzuje zasady i metody taktyki oraz techniki kryminalistycznej do warunków konkretnych kategorii przestępstw. Opracowuje metody wykrywcze użyteczne do wykonywania czynności dowo- dowych uwzględniając specyfikę poszczególnych kategorii działalności prze- stępczej lub typów przestępstw, takich jak: zabójstwa, podpalenia, wypadki drogowe, kradzieże z włamaniem itp. Oczywiste jest że innymi metodami wy- krywa się sprawców zabójstw, innymi kradzieży, czy sprawców przestępstw 12 T. Hanausek, Kryminalistyka. Zarys wykładu, s. 11. 13 Tamże, s. 12. 10 § 4. Pojęcie, ramy, zakres i cel taktyki... komputerowych. Metodyka kryminalistyczna ma zadanie rozwinąć i adapto- wać zmieniający się obraz przestępczości14. Teoria kryminalistyki zajmuje się badaniem możliwości wykorzystania w praktyce metod i środków kryminalistycznych. Zajmuje się też tworzeniem nowych metod i środków ukierunkowanych na zwalczanie przestępczości. Przy tym bada ich zgodność z prawem i etyką oraz wytycza kryminalistyce nowe kierunki rozwoju. § 4. Pojęcie, ramy, zakres i cel taktyki kryminalistycznej Mając na uwadze kierunek oraz cel niniejszej monografii zagadnienia zwią- zane z taktyką kryminalistyczną stają się pierwszoplanowe. Należy zatem wy- jaśnić jej cel, zakres oraz użyteczność dla postępowania dowodowego. Taktyka kryminalistyczna wywiera ogromny wpływ na kształtowanie efektywności ści- gania karnego, a zatem całego procesu karnego. Etymologia słowa „taktyka” wywodzi się od greckiego wyrazu taktike, oznaczającego sposób, metodę po- stępowania, mające doprowadzić do osiągnięcia zamierzonego celu, względnie – działanie według obmyślanego planu. Taktyk to człowiek postępujący umie- jętnie, celowo15. Taktyka kryminalistyczna to „środek umożliwiający” zrealizowanie celów postępowania karnego (art. 2 § 1 KPK). Taktykę odnosić należy do postępo- wania przygotowawczego. Chodzi o taktyczne i metodyczne podejście do re- alizacji czynności kryminalistycznych, czyli: wykrywania16, oględzin śledczych, wersji i panowania śledztwa (dochodzenia), współpracy z biegłymi, przesłu- chania oraz nadzorur prokuratora nad postępowaniem przygotowawczym. Wykrywanie to działania nastawione na ujawnianie przestępstwa oraz ze- branie informacji pozwalających postawić hipotezę, kto może być sprawcą tego czynu. Prowadzący postępowanie funkcjonariusze znają 90 na każdych 100 za- bójców, którzy nigdy nie stanęli przed sądem, co z kolei powoduje, że posia- 14 T. Hanausek, Kryminalistyka. Zarys wykładu, s. 12. 15 Słownik wyrazów obcych, Warszawa 1979, s. 742. 16 Kodeks postępowania karnego w art. 297 rozróżnia przeciwstawne sobie dwa pojęcia. W pkt 2 stanowi o „wykryciu” i w razie potrzeby ujęciu sprawcy, a w pkt 5 stanowi o zebraniu, zabezpieczeniu i utrwaleniu „dowodów”. „Wykrycie” zatem jest czymś innym niż „zebranie do- wodów”. 11 Rozdział I. Kryminalistyka i jej rola w ujawnianiu... dane wiadomości pozaprocesowe nie zawsze można przekształcić w dowody w rozumieniu kodeksu17. Sposób i porządek (kolejność) realizacji poszczególnych faz wykrywania: fortel, zaskoczenie, poufność, umiejętność nawiązywania kontaktów, czy intu- icja w zasadniczy sposób rzutują na postępy poznania wiedzy o zdarzeniu. Są to elementy i cechy działań wywodzące się z taktyki kryminalistycznej. Dlatego w udowodnieniu zasadnicze znaczenie przypada technice kryminalistycznej, tj. zabezpieczaniu, badaniu i wykorzystywaniu śladów oraz dowodów rzeczo- wych, a na etapie wykrywczym dominuje taktyka. Taktyka kryminalistyczna ma na celu: 1) rozpoznawanie zagrożeń przestępstwami, w tym środowisk przestęp- czych oraz stosowanych metod i środków popełniania przestępstw; rozpoznawanie metod działania sprawców poszczególnych typów prze- stępstw przy wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki oraz dostarcza in- formacji do podjęcia adekwatnych działań wykrywczych; 2) 3) opracowanie metod, środków i organizacji działalności wykrywczej, tj. ujawnianie konkretnych czynów przestępnych i wykrywanie spraw- ców przestępstw; 4) opracowywanie metodyki realizacji czynności dowodowych przewidzia- nych przepisami prawa karnego procesowego. 17 Wykrywanie toruje drogę udowadnianiu. Znakomitą ilustracją tego twierdzenia może być sprawa dotycząca zabójstwa Jana Gerharda. Pierwszych, istotnych informacji dostarczyła prawi- dłowo zorganizowana obserwacja pogrzebu ofiary, w tym uczestnika Zygmunta Garbackiego. Jego nienaturalne, niezwykłe zachowanie się w czasie tej uroczystości było nader charakterystyczne, co dało asumpt do dalszych działań w tym zakresie. Ponadto funkcjonuje przekonanie, że personalia sprawcy są w pierwszym tomie akt śledczych. Zatem musiałby on znajdować się na kartach od 1 do 200. Akta spraw prokuratorskich składają się z akt głównych prokuratora oraz akt podręcz- nych. Akta podręczne zawierają kopie wszystkich postanowień, projekty zarządzeń i decyzji oraz pokwitowania odbioru akt podczas prac w dochodzeniu/śledztwie. Zniszczenie akt głównych nie powoduje zniszczenia całego kompletu dokumentów. Oczywiście przyjąć należy założenie, że do- wody zostały zgromadzone zgodnie ze sztuką i nie pominięto zdrowego rozsądku i rozumowania. Na przykład w Poznaniu na swetrze Cezarego Dębickiego zabezpieczono w pierwszych godzinach dochodzenia w 1998 r. mikroplamkę. Od tamtego czasu nastąpił spory postęp w genetyce, powo- łano nowych biegłych z zaawansowanymi metodami. Mikroślad był dobrze zabezpieczony i prze- chowywany, a także nadawał się do dalszych badań. Po kilkunastu dniach potwierdzono, że jest to żeńskie DNA, a na podstawie badań potwierdzono, że mikroślad na swetrze Dębickiego należy do Lilki Pres, podobnie jak włosy znalezione na swetrze, jednak było to dopiero w 2009 r. (sic!). 12
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Taktyka kryminalistycznych czynności dowodowych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: