Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00102 006807 14065507 na godz. na dobę w sumie
Tatry polskie i słowackie - ebook/pdf
Tatry polskie i słowackie - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 129
Wydawca: SBM Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7845-730-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> przewodniki >> podróże
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Tatry polskie i słowackie to album pokazujący najbardziej majestatyczne i urokliwe miejsca, które odnaleźć można w najwyższym paśmie Karpat – w Tatrach. Niezwykłe zdjęcia oraz opisy stanowią doskonałą prezentację tego wspaniałego pasma górskiego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

s k a r b y p r z y r o d y Tatry polskie i słowackie Tatry polskie i słowackie Wstęp Tatry – położenie, podział, geologia i ukształtowanie Klimat i przyroda Tatr Turystyka, sport i wypoczynek w Tatrach Tatry w sztuce, artyści w Tatrach 4 6 9 10 12 Bezpieczeństwo w górach i ratownictwo Najciekawsze zakątki Tatr 16 19 21 Rysy 22 Gerlach 25 Łomnica 26 Kasprowy Wierch 29 Kozi Wierch 30 Świnica 33 Mnich nad Morskim Okiem 34 Czerwone Wierchy 37 Krywań 38 Siwy Wierch 41 Tatry Bielskie 42 Wysoka 45 Sławkowski Szczyt 46 Zamarła Turnia 49 Staroleśny Szczyt 50 Giewont 53 Czerwona Ławka 54 Kościelec Dolina Białej Wody 57 Dolina Pięciu Stawów Polskich 58 61 Dolina Rybiego Potoku Letni krajobraz polskich Tatr Morskie Oko 62 CUDA NATURY | polska Mięguszowieckie Szczyty Hala Gąsienicowa Dolina Kościeliska Dolina Chochołowska Dolina Bystrej Kuźnice Dolina Białej Wody Kieżmarskiej Dolina Jaworowa Dolina Mięguszowiecka Tatrzański Cmentarz Symboliczny Dolina Żarska Jaskinia Bielska Orla Perć Magistrala Tatrzańska Zawrat Wodospady Zimnej Wody Rohacze Ścieżka nad Reglami Zakopane Muzeum Tatrzańskie w Zakopanem Bukowina Tatrzańska Zuberzec Stary Smokowiec Tatrzańska Łomnica Szczyrbskie Jezioro Tatrzańska Przyroda Drapieżne ssaki Tatr Kozica Świstak Tatrzańskie ptaki Kilka roślin tatrzańskich 65 66 69 70 73 74 77 78 81 82 85 86 89 90 93 94 97 98 101 102 105 106 109 110 113 115 116 118 120 122 124 Dolina Gąsienicowa CUDA NATURY | spis treści 3 wstęp tatry to jedyne tak wysokie i zróżnicowane góry w środkowej europie. dla polaków są miejscem kultowym, bez względu na to, czy ktoś już tu był, czy nie. znane z literatury pięknej, legend, opowiadań i, niestety, ostatnio najczęściej z sensacyjnych doniesień prasowych i telewizyjnych niewiele mających wspólnego z prawdą albo tendencyjnie uproszczonych. na kolejnych stronach albumu przedstawiono kilkadziesiąt miejsc usytuowanych w tatrach, które można odwiedzić (wszystkie są dostępne) i porównać z opisami. wybór tematów jest subiektywny, niewyczerpujący, a nawet pomijający bardzo wiele specjalistycznych zagadnień. szczegółowa monografia tatr byłaby niemożliwa w ramach niedużej publikacji albumowej, tym bardziej że góry te są bardzo dokładnie zbadane, opisane, związane z losami i działalnością wielu ważnych postaci. obecnie na całym terenie tatr utworzone są parki narodowe, a działania mające na celu zachowanie i ochronę unikatowej tatrzańskiej przyrody mają pierwszeństwo przed wszystkimi innymi. góry są więc dostępne dla turystów tylko w takim zakresie, jaki umożliwia zminimalizowanie negatywnego oddziaływania człowieka na bardzo różnorodne zjawiska przyrodnicze, jakie tu występują. uważne przeczytanie wszystkich tekstów pozwoli zrozumieć, jak wiele zagrożeń dla roślin, zwierząt, a nawet skał niesie ze sobą obecny zindustrializowany świat i działalność człowieka. zapraszam do lektury, poznania opisywanych miejsc, a przede wszystkim do odwiedzenia tatr i przekonania się, jakie są piękne i ciekawe. marek zygmański Tęcza nad Tatrami – widok z okolic Popradu tatry – położenie, podział, geologia i ukształtowanie T atry leżą w północno-zachodniej części olbrzymiego sąsiednie pasma o co najmniej 600, a najczęściej ponad 1000 m. W sensie administracyjnym leżą na granicy Polski i Słowacji. Na mniej dokładnych mapach należy ich szukać mniej więcej po- między miastami Zakopane, Liptowski Mikulasz i Poprad. W gra- nicach Polski znajduje się jedynie 175 km2 ich powierzchni. Ze względu na ukształtowanie terenu związane z budową geologiczną dzielą się na trzy części: rozległe, bo obejmujące połowę całkowitej powierzchni Tatr, ale osiągające wysokość maksymalnie 2250 m n.p.m. (Bystra) Tatry Zachodnie; mniej- sze Tatry Wysokie, na których terenie znajduje się Gerlach łańcucha Karpat, w Wewnętrznych Karpatach Za- chodnich. Stanowią ich najwyższą część o wyraźnej rzeźbie polodowcowej, nadającej im niepowtarzalny wygląd, jedyny w swoim rodzaju w całej Europie Środkowej i Wschodniej. Mają postać równoleżnikowego łańcucha długości około 80 km, z wieloma bocznymi grzbietami, zajmującego powierzchnię zale- dwie około 800 km2 (przy arbitralnym poprowadzeniu części gra- nic na przykład drogami). Ich dominacja w krajobrazie wyraża się wyniesieniem ponad otaczające krainy o 1500 do 2000 m, a nad Tatry Zachodnie z lotu ptaka (2663 m n.p.m.), najwyższy tatrzański szczyt; oraz położone na wschodzie Tatry Bielskie, o najmniejszej powierzchni, ze szczytami sięgającymi maksymalnie 2152 m n.p.m. (Hawrań). Tatry Wysokie poza północnymi obrzeżami są zbudowane ze zmetamorfizowanych granitoidów, których odporność na erozję (mimo większego zlodowacenia) widoczna jest w po- staci największej wysokości szczytów. Tatry Zachodnie mają podobny trzon krystaliczny jak Tatry Wysokie, ale na ich po- wierzchni występują najczęściej przeobrażone łupki krystalicz- ne, gnejsy amfibolity i inne skały, których odporność jest mniej- sza i objawia się łagodniejszą rzeźbą oraz mniejszą wysokością bezwzględną. Krańce Tatr Zachodnich (masyw Siwego Wier- chu i Babek, Czerwone Wierchy z Giewontem, Kominiarski Wierch, Bobrowiec) budują skały osadowe, co odzwierciedla się w innej rzeźbie i mnogości zjawisk krasowych. Tatry Biel- skie, zbudowane właściwie w całości z wapieni, mają typową dla takich skał rzeźbę z licznymi jaskiniami. Wokół Tatr leżą cztery krainy fizjograficzno-etnograficzne: Podhale, Orawa, Liptów i Spisz, których wsie miały swoje te- reny również w górach i wykorzystywały je gospodarczo. Stąd spotykane są określenia Tatry Spiskie, Liptowskie, Orawskie czy Polskie, silnie zakorzenione w literaturze historycznej. TATRY POLSKIE I SŁOWACKIE | tatry – położenie, podział... 7 klimat i przyroda tatr W  Tatrach, a w szczególności w ich wyższych partiach, panują inne warunki klimatyczne niż w otaczających je kotlinach. Jest to zjawisko zupełnie normalne, lecz często zaskakuje turystów, szczegól- nie gdy następują gwałtowne zmiany pogody. Ogólnie rzecz ujmując, temperatura powietrza obniża się wraz z wysoko- ścią o mniej więcej 0,5–1°C na każde 100 m wzniesienia. Objawia się to znacznie dłuższym utrzymywaniem się po- krywy śnieżnej i możliwymi w wysoko położonych miejscach przymrozkami i zalodzeniami (nawet w pogodne dni, gdy w dolinach notuje się temperatury wyraźnie powyżej zera). W okolicach grani, a najczęściej na wąskich przełęczach, wy- stępują silne wiatry, które jeszcze obniżają odczuwalną tem- peraturę, szczególnie gdy towarzyszy im deszcz lub mżawka z przeganianych chmur. Lokalne wiatry dolinne i miejscowe gwałtowne burze występują zwłaszcza w piękne upalne dni, a to z powodu nierównomiernego, a często bardzo silnego nagrzewania stoków. Przy odpowiednim rozkładzie ciśnień na południu i północy grzbietu Tatr występują również silne wiatry fenowe (na Podhalu zwane halnym), mogące powo- dować zniszczenia w lasach i miejscowościach oraz znaczne pogorszenie samopoczucia. Wał chmur nad Tatrami – widok z Kotelnicy Białczańskiej Piętrowy układ roślinności w Tatrach – widoczne: las górnoreglowy, piętro kosodrzewiny, piętro hal i piętro turni; widok na Tatry Wysokie z okolic Szczyrbskiego Jeziora Z powodu obniżania się wraz z wysokością średniej rocznej temperatury powietrza bardzo wyraźnie widoczny jest w Ta- trach piętrowy układ roślinności. Ponad polami, na których możliwa jest uprawa niektórych zbóż i warzyw, na wysokości 800–1250 m n.p.m. dobre warunki znajdują lasy z drzewami liściastymi (buk, jawor, osika, olcha), domieszką jodły i świerka oraz roślinami poszycia zależnymi od gleby, wystawy i nawod- nienia. Taki skład miała pierwotna puszcza karpacka, w tym lasy tatrzańskie. Wyżej, do około 1550 m n.p.m., rosną głównie drzewa iglaste z przewagą świerka. Na stromych skałach i wan- towiskach, na górnej granicy lasu występują zagajniki limbowe, czasem na znacznej powierzchni. Tereny położone do wysoko- ści około 1800 m n.p.m. zajmują zarośla kosodrzewiny, czasem z domieszką jarzębiny i brzozy karpackiej. Wyżej, w Tatrach Wysokich, do 2300 m n.p.m., w piętrze hal, płaskie miejsca zarośnięte są trawami i barwnie kwitnącymi ziołami o bar- dzo różnym składzie gatunkowym. Powyżej, w piętrze turni, występuje jeszcze ponad sto gatunków roślin zielnych two- rzących skupiska w załomach skalnych i na półkach, a także różnorodne mchy i porosty. Z biocenozami roślinnymi związane są (i to bardzo silnie) odżywiające się nimi zwierzęta, od bezkręgowców do ssaków, oraz żywiące się tymi zwierzętami drapieżniki. Dlatego naj- ważniejszym zadaniem w ochronie przyrody jest zachowanie zespołów roślinnych w całej ich różnorodności, co nie jest łatwe, biorąc pod uwagę fakt, że wiele z nich zajmuje nie- wielkie obszary i wykazuje bardzo dużą wrażliwość na dzia- łania człowieka. TATRY POLSKIE I SŁOWACKIE | tatry – klimat i przyroda tatr 9 turystyka, sport i wypoczynek w tatrach P onieważ na terenie całych Tatr utworzono parki naro- Nieprzestrzeganie tych przepisów zagrożone jest wysoki- mi karami finansowymi. Na terenie TANAP-u (słowackiego Tatrzańskiego Parku Narodowego) uprawianie taternictwa oraz speleologii jest dozwolone tylko na określonych obsza- rach i wymaga specjalnych dokumentów lub zezwoleń – za ich brak grożą kary finansowe. Narciarstwo zjazdowe na terenie Tatr można uprawiać tylko w kilku miejscach, a granice terenów, okresy funkcjo- nowania wyciągów i przepustowość są regulowane corocz- nie w zarządzeniach wydawanych przez dyrektorów parków. Tak samo ogłaszane są obszary dopuszczone do narciarstwa pozatrasowego i skialpinizmu. W Polsce z zasady wolno poru- szać się na nartach po wszystkich pieszych szlakach turystycz- nych, na Słowacji nawet na dopuszczonych terenach należy legitymować się odpowiednim dokumentem. Sporadycznie na terenie Tatr organizuje się masowe biegi gór- skie lub odcinki rajdów przygodowych. Zawody skialpinistyczne są nieliczne i z założenia pozostają imprezami zamkniętymi. dowe, co oznacza, że zwraca się tu szczególną uwagę na wymogi ochrony przyrody, preferowaną formą aktyw- ności turystycznej jest zwiedzanie ich po wyznaczonych szla- kach. Sieć znakowanych tras turystycznych ma obecnie około 450 km długości, z czego 220 km przypada na terytorium Pol- ski. W kilkunastu schroniskach możliwy jest nocleg, ułatwiający słabszym turystom przejście dłuższych lub trudniejszych tras. Na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego nie ma ograni- czeń w poruszaniu się po szlakach zimą (ze względów bezpie- czeństwa wyłączane są zwykle tylko trzy odcinki), natomiast na Słowacji w okresie od 1 listopada do 15 czerwca dozwo- lone jest tylko dojście do schronisk. Po niektórych szlakach dolinnych dopuszczona jest jazda na rowerze. Uprawianie wspinaczki i taternictwa jaskiniowego jest możliwe na wyznaczonych terenach i na zasadach określonych w aktualnych zarządzeniach dyrektorów parków narodowych dostępnych w dyrekcjach lub na stronach internetowych. Turystka latem na szlaku na Rysy Turysta zimą w Dolinie Pięciu Stawów Polskich Wspinacz w tatrzańskiej ścianie 10 TATRY POLSKIE I SŁOWACKIE | turystyka, sport i wypoczynek... Narciarz w Dolinie Chochołowskiej Na szczycie po zimowej wspinaczce tatry w sztuce, artyści w tatrach N a ten temat napisano już kilka grubych ksiąg, ograni- czając się tylko do nazwisk, dat, tytułów i krótkich charakterystyk. Jest więc z czego korzystać, aby po- oraz przyrodniczych. Zwykle miały one wąskie grono odbiorców, ale nieraz spełniały ważne funkcje, na przykład prace Maksymi- liana Nowickiego o kozicy i świstaku bardzo przyczyniły się do uchwalenia ustawy o ochronie tych zwierząt. Zaczęły wycho- dzić przewodniki dla osób wybierających się w Tatry, Pieniny lub na Babią Górę. W tym samym czasie powstało wiele wierszy o Tatrach, z których największą wartość mają te pisane przez znawców tych gór: Adama Asnyka, Kazimierza Przerwy-Tet- majera, Franciszka Henryka Nowickiego i Jana Kasprowicza. Zaczęto publikować legendy góralskie w opracowaniu takich tu- zów literatury, jak Henryk Sienkiewicz i Józef Ignacy Kraszewski. Powstał też kanon literatury góralskiej: Na Skalnym Podhalu i Legenda Tatr Tetmajera, Na przełęczy Stanisława Witkiewicza oraz opowiadania Władysława Orkana. Bez poznania tych utwo- rów trudno zrozumieć górali i góralszczyznę. szerzyć swą wiedzę. W literaturze polskiej pierwsza wzmianka o Tatrach po- jawiła się około 1750 roku w Nowych Atenach Benedykta Chmielowskiego, ale jak wiele informacji w tym dziele była ona skompilowana z różnych źródeł i mało wiarygodna. Następny opis dał Stanisław Staszic w swojej pracy poświęconej zasad- niczo geologii, wydanej w 1815 roku. Dopiero w II połowie XIX wieku wydano kilka książek, które opisywały wycieczki w Tatry – ich autorami byli Seweryn Goszczyński, Wincenty Pol, Maria Steczkowska oraz Maciej Bogusz Stęczyński. Drukowano je także w odcinkach w prasie, co znacznie rozszerzało krąg czy- telników. Powstało też wiele prac etnograficznych, geologicznych Z okresu międzywojennego warto wymienić pisma Sta- nisława Ignacego Witkiewicza, Narkotyk gór, albumowe Tatry i Podhale i inne książki Rafała Malczewskiego, Bajdę o Niemrawcu Jana Gwalberta Henryka Pawlikowskiego czy Zakopanoptikon i Wielki dzień Andrzeja Struga. Tematyka tatrzańska i zakopiań- ska pojawia się w setkach wydanych wtedy książek. Po II wojnie światowej nie powstały już tak pomnikowe dzieła, rozrosła się za to literatura faktu, sensacyjna i przewodnikowa, choć w tej ostatniej niewiele jest pozycji wyczerpujących, dobrych czy cho- ciażby uczciwych. Warto natomiast poznać literaturę (głównie wiersze) tworzoną przez rdzennych górali, takich jak Stanisław Nędza-Kubiniec, Adam Pach i Wanda Czubernat. Pierwsze obrazy Tatr z natury malował od 1837 roku Jan Nepomucen Głowacki i są one dziś kopalnią wiadomości o tym, jak wtedy wyglądały nasze najwyższe góry. Dużą popularność zdobyły litografie Macieja Bogusza Stęczyńskiego do jego Tatr Fragment obrazu Dolina Kościeliska w Tatrach Jana Nepomucena Głowackiego 12 TATRY POLSKIE I SŁOWACKIE | tatry w sztuce, artyści...
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Tatry polskie i słowackie
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: