Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00168 002631 12923723 na godz. na dobę w sumie
Teatr elżbietański - ebook/pdf
Teatr elżbietański - ebook/pdf
Autor: Liczba stron:
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-235-2036-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> sztuka >> kino i teatr
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

W książce zamieszczono starannie dobrane teksty dotyczące teatru elżbietańskiego – jego relacji do polityki i władzy, kulturowego aspektu wykonawstwa, problemu techniki inscenizacji – ujawniające bogactwo możliwości poetyki kulturowej. Ich autorami są najwybitniejsi światowi szekspirolodzy i znawcy angielskiego teatru renesansowego: Steven Mullaney, Robert Weimann, Stephen Orgel, Linda Phyllis Austern, Philip Armstrong, Louis Montrose, Andrew Gurr i Mariko Ichikawa.

Teksty te zaskakują wizją teatru elżbietańskiego oraz dramaturgii, ujętą w najróżniejszych kontekstach kulturowych, i zawierają nowatorskie wnioski badawcze. Prezentowana antologia burzy bowiem stereotypowe przekonania o tym teatrze i wyobrażenia na jego temat, otwiera przed czytelnikiem świat dotąd nieznany lub niedostępny. Na tle dotychczasowych publikacji Teatr elżbietański ma absolutnie nowatorski wymiar i wprowadza nowe wątki do dotychczasowego stanu naszej wiedzy o teatrze angielskim XVI-XVII wieku.

Seria wydawnicza Poetyka kulturowa teatru prezentuje omówienia najbardziej wyrazistych kulturowych formacji teatralnych, wydane w autorsko opracowanych wyborach z prac poświęconych danej epoce. Tomy ukazujące się w serii odnoszą się do tych momentów w historii, w których praktyka teatralna wysuwała się przed inne systemy reprezentacji i stawała się podstawową busolą orientowania się w świecie. Zawierają refleksję na temat współzależności zachodzących między teatrem a jego otoczeniem społecznym, skupiając się na tych samych aspektach, integralnie związanych z praktyką teatralną: polityce, ekonomii, relacji władzy, przestrzeni, płci itp. Nieuchronnie prowadzi to do odkrycia miejskiego i politycznego wymiaru teatru. Jedynie w mieście bowiem występuje takie zagęszczenie czasoprzestrzeni, że z morza kultury wyłaniają się nie tylko teatralne wyspy, lecz całe ich archipelagi: Ateny V wieku, XIII-wieczne Arras, XVI-wieczny Londyn, XVII-wieczny Paryż, Warszawa Stanisławowska...

W mieście wielość konkurencyjnych ośrodków władzy daje teatrowi w połączeniu z jego elastycznością, a nawet pewnym rodzajem wyrachowania czy koniunkturalizmu, możliwość stania się alternatywnym autorytetem kulturowym o całkowicie nowej, nieklasycznej strukturze, odmiennych źródłach i priorytetach, w miejsce obowiązującej ortodoksji oferującym pełną niuansów i odcieni heterodoksję, która rekonfiguruje i dekonstruuje kulturowe pole zmysłowości, społeczne sensorium.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

32 Przeciw spontanicznos´ci odzwierciedla ogo´lna˛ orientacje˛ co do kierunku badan´ oraz pewne cele praktyczne lub teoretyczne, kto´re w rezultacie działalnos´ci poznawczej chcemy osia˛gna˛c´72. Za Jo´zefem Niz˙nikiem nalez˙ałoby wie˛c powiedziec´, z˙e o ile przedmiotem mojego badania były z´ro´dła norm na temat dziewictwa i defloracji oraz ich wpływ na dos´wiadczenie jednostki, o tyle przedmiotem mojego poznania okazały sie˛ wzory kultury i podmiotowos´ci zapisane w tres´ci i formie norm płciowych i seksualnych, a takz˙e sposoby sprawowania kontroli nad ich realizowaniem oraz sposoby ich reprodukcji. Pod poje˛ciem norm płciowych rozumiem społecznie wymagana˛ odpowiednios´c´ zachowan´ i postaw do społecznie przypisanej płci oraz społeczne sankcje za brak tej odpowiednios´- ci. Pod poje˛ciem norm seksualnych rozumiem wyznaczanie przez kulture˛ dominuja˛ca˛ dopuszczalnych i niedopuszczalnych praktyk seksualnych dla kaz˙dej z płci oraz toz˙samos´ci seksualnych, zwanych niekiedy psychospołecz- nymi orientacjami seksualnymi. Plan pracy Jeffrey Weeks wyro´z˙nia pie˛c´ obszaro´w regulacji seksualnos´ci: systemy pokrewien´stwa, powinowactwa i rodziny; organizacje˛ ekonomiczna˛i społecz- na˛; regulacje społeczne; interwencje polityczne i rozwo´j kultur oporu73. W niniejszej pracy zajmuje˛ sie˛ gło´wnie wymiarem trzecim: regulacjami społecznymi. Osobny rozdział pos´wie˛cam takz˙e kulturom (i strategiom) oporu. W pierwszej cze˛s´ci zajmuje˛ sie˛ analiza˛ z´ro´deł norm na temat dzie- wictwa i defloracji, społecznym i kulturowym kontekstem ich wspo´łwyste˛- powania oraz mechanizmami ich uprawomocnienia i reprodukcji. W drugiej cze˛s´ci konceptualizuje˛ dziewictwo i defloracje˛ za pomoca˛ antropologicznej kategorii rytuału oraz socjologicznej kategorii pie˛tna. W trzeciej cze˛s´ci pracy proponuje˛ szczego´łowa˛ analize˛ dwo´ch polskich utworo´w literackich, w kto´rych motyw dziewictwa i „pierwszego razu” uwaz˙am za przewodni. W ostatniej cze˛s´ci analizuje˛ strategie odmowy udziału w rynku seksualnym, kto´rego elementami sa˛ dziewictwo i defloracja. Pierwszy rozdział pos´wie˛cam wszystkim wymienionym przez moje res- pondentki z´ro´dłom wiedzy o dziewictwie i defloracji. Dziele˛ je na robocze kategorie: „wolnos´c´ od seksu” (dyskursy religijne i s´wieckie), „wolnos´c´ do seksu” (dyskursy kultury popularnej), eksperci (dyskursy medyczne: seksu- ologiczny, ginekologiczny), waz˙ni inni (osoby z rodziny, role models, kolez˙anki, a niekiedy takz˙e przypadkowi informatorzy). W kolejnych podrozdziałach przygla˛dam sie˛ tres´ciom proponowanym przez te z´ro´dła wiedzy oraz ich re- cepcji. W analizie dyskurso´w eksperckich posiłkuje˛ sie˛ takz˙e kategoriami wypracowanymi przez socjologie˛ medycyny. 72 Jo´zef Niz˙nik, Przedmiot poznania..., s. 109. 73 Jeffrey Weeks, Wynalezienie..., s. 33. Plan pracy 33 W drugim rozdziale pracy korzystam z teorii grup odniesienia (Robert Merton) oraz klasyfikacji wartos´ci (Stanisław Ossowski), by naste˛pnie podja˛c´ pro´be˛ strukturalnej konceptualizacji kulturowego wspo´łistnienia wielu konkuruja˛cych ze soba˛ i nierzadko propaguja˛cych sprzeczne tres´ci norm dotycza˛cych dziewictwa i defloracji. Stawiam teze˛, z˙e choc´ ogla˛dane z wne˛trza kultury wydaja˛ sie˛ one tworzyc´ informacyjny chaos, na poziomie analizy strukturalnej sprzecznos´ci te pełnia˛ role˛ skutecznej kontroli społecznej. Eks- traktem sprzecznos´ci norm w zakresie dziewictwa i defloracji sa˛ dwie figury fantazmatyczne wspo´łczesnej kultury: „s´wie˛ta” i „dziwka”, kto´re sytuuja˛ dziewczyny i kobiety w sytuacji podwo´jnego wia˛zania (Pierre Bourdieu)74. Analiza tych figur prowadzi mnie do refleksji na temat kontrolnej funkcji mowy nienawis´ci (Judith Butler) oraz kontrolnej funkcji poje˛cia normy (Talcott Parsons). Kontrolnej, to znaczy takiej, kto´ra skłania jednostke˛ do podporza˛dkowywania swojego z˙ycia scenariuszom przewidzianym dla niej przez kulture˛ dominuja˛ca˛. Wspo´łczes´nie wyja˛tkowo silnymi mechanizmami tak rozumianej kontroli sa˛: przemoc symboliczna (Pierre Bourdieu) oraz pan- optykon (Michel Foucault), rozumiany jako nieus´wiadamiane poczucie bycia obserwowanym/a˛. Rozwaz˙aja˛c chaos normatywny jako pozo´r, zastanawiam sie˛ nad kwestia˛ ustanawiania normy poprzez definiowanie jej granic, czyli opisywanie dewiacji i patologii bez nazywania tego, co „normalne” i „natural- ne” – czyli uznawane za włas´ciwe i słuszne, a zatem propagowane. W rozdziale trzecim rozszerzam temat zasygnalizowany w cze˛s´ci meto- dologicznej pracy i egzemplifikuje˛ go przykładami z moich wywiado´w, a takz˙e z literatury pie˛knej. Jest to temat je˛zyka jako narze˛dzia skolonizowanego przez dyskurs dominuja˛cy i zarazem kolonizuja˛cego podmioty nim sie˛ posługuja˛ce, a zatem narze˛dzia, za pomoca˛ kto´rego wypowiedziec´ moz˙na tylko to, co wypowiedziec´ „wolno”. Za Luce Irigaray zastanawiam sie˛, czy posługuja˛c sie˛ nim, moz˙liwe jest wyraz˙enie kobiecego dos´wiadczenia dziewictwa i defloracji w sposo´b inny, niz˙ chcieliby tego „zawodowi two´rcy dyskursu”, oraz jaki wpływ na przebieg dos´wiadczenia jednostki – takz˙e na sposo´b przez˙ywania tego dos´wiadczenia – ma jego uprzednie gramatyczne sformatowanie. Opro´cz kwestii braku je˛zyka analizuje˛ takz˙e znacza˛ce mil- czenie (rozumiane jako cos´ wie˛cej niz˙ brak mowy) na temat dziewictwa 74 Sprzeczne tres´ci produkowane w procesie stereotypizacji tych samych jednostek lub grup opisuje takz˙e Sander Gilman w ksia˛z˙ce Smart Jews. Analiza konstrukcji badan´ nad inteligencja˛ oraz roli tych badan´ w produkowaniu przekonan´ o istnieniu specyficznych cech Czarnych i Z˙ydo´w pozwala Gilmanowi wysnuc´ wniosek, z˙e sprzecznos´c´ mie˛dzy przekonaniem, jakoby Z˙ydzi byli głupi i nietwo´rczy, a przekonaniem, jakoby byli oni wyja˛tkowo innowacyjni i inteligentni, jest pozorna. Oba te stereotypy wyrastaja˛ bowiem z jednego, spo´jnego, rasistowskiego przekonania: o rzekomo wrodzonym charakterze oso´b steterotypizowanych, zalez˙nym od „rasy”. Zob. Sander Gilman, Smart Jews. The Con- struction of The Image of Jewish Superior Intelligence. University of Nebraska Press, Lincoln 1997, s. 65–66, 175–177. 34 Przeciw spontanicznos´ci i defloracji w wielu przekazach kulturowych, od literackich przez religijne po naukowe. W czwartym rozdziale pracy biore˛ pod lupe˛ kulturowy kontekst funkcjo- nowania szczego´lnego z´ro´dła wiedzy o dziewictwie i defloracji, jakim jest macierzyn´stwo. Za Simone de Beauvoir i Adrienne Rich zastanawiam sie˛ nad ambiwalentna˛ rola˛ matki w s´wiecie me˛skiej dominacji – jako tej, kto´ra chroni co´rke˛ przed krzywda˛ i zarazem przygotowuje ja˛ do roli podporza˛dkowanej; chce szcze˛s´cia dziewczynki i jednoczes´nie przysposabia ja˛ do podległos´ci. Reprodukcja – rozumiana jako kategoria biologiczna – w wypadku relacji mie˛dzy kobietami nabiera szczego´lnego charakteru społecznego. Interesuje mnie ten jej aspekt, kto´ry polega na reprodukcji roli płciowej, dokonuja˛cej sie˛ poprzez matczyne uznanie bez poznania kulturowej arbitralnos´ci hierarchicz- nego usytuowania płci wzgle˛dem siebie (Pierre Bourdieu), a takz˙e za sprawa˛ mie˛dzypokoleniowego przekazu kobiet na temat płci, seksu i seksualnos´ci (Adrienne Rich). Przekaz ten to zazwyczaj brak przekazu: powielanie nie- wiedzy, niemoz˙nos´c´ rozmowy na temat cielesnos´ci i seksualnos´ci owocuja˛ca z˙alem co´rek wobec matek oraz poczuciem winy matek wobec co´rek. Repro- dukcja społecznej roli płciowej w obre˛bie rodziny odbywa sie˛ co najmniej na dwa sposoby: jawnego przekazu od matki do co´rki, ale takz˙e nies´wiadomego dla obu stron nas´ladownictwa postawy matki przez co´rke˛, kto´ra to postawa najcze˛s´ciej postrzegana jest przez co´rke˛ jako zbyt bierna, ofiarnicza, pod- porza˛dkowana. Skutkuje to usilnymi pro´bami co´rki, by byc´ inna˛ niz˙ własna matka, i zarazem poczuciem „skazania” na powielenie rodzinnego wzoru. Ambiwalentna rola matki wobec co´rki rodzi ambiwalencje˛ uczuc´ mie˛dzy jawnej bliskos´ci towarzyszy ukrywana nienawis´c´. Nienawis´c´ co´rki nimi: wobec matki za to, z˙e ta zmusza ja˛do działania ja˛upokarzaja˛cego, i nienawis´c´ matki wobec co´rki za to, z˙e ta – za sprawa˛poste˛puja˛cej emancypacji – korzysta z przywilejo´w, kto´re matce nie były dane. W rozdziale o relacji matka-co´rka analizuje˛ takz˙e subwersywne narracje dotycza˛ce macierzyn´stwa, w tym fantazmat matki jako kobiety silnej i wolnej (Angela Carter, Anita Diamant) oraz literackie przedstawienia matki w roli straz˙niczki patriarchatu (Joyce Carol Oates, Naomi Alderman, Judy Budnitz). Skupiam sie˛ takz˙e na kon- sekwencjach dyskursu pronatalistycznego oraz towarzysza˛cego mu przeko- nania o wrodzonej kobietom potrzebie macierzyn´stwa. W pia˛tym rozdziale pracy do analizy wypowiedzi moich respondentek stosuje˛ koncepcje˛ rytuału przejs´cia (Arnold van Gennep), operacjonalizuja˛c dos´wiadczenie „pierwszego razu” za pomoca˛ periodyzacji: odseparowanie, marginalizacja, wła˛czenie. Naste˛pnie weryfikuje˛ przydatnos´c´ teorii liminal- nos´ci (Victor Turner) w rozumieniu dos´wiadczen´ kobiet, sie˛gaja˛c ku genealo- gii tej teorii. Proponuje˛ namysł nad koniecznos´cia˛ rytuału (Mary Douglas) „pierwszego razu” – zaro´wno z perspektywy podmiotu dos´wiadczaja˛cego, jak i z perspektywy wspo´lnoty, w obre˛bie kto´rej rytuał sie˛ odbywa. Pierwsza perspektywa ukazuje dziewczyny i kobiety jako jednostki działaja˛ce w izolacji Plan pracy 35 i samotnos´ci, zmuszone dokonywac´ brzemiennych w skutki wyboro´w odpo- wiedniego czasu, miejsca i partnera w warunkach nieznanych i nierzadko niebezpiecznych. Druga perspektywa unaocznia społeczne funkcje rytuału utraty dziewictwa, z kto´rych za jedne z waz˙niejszych uwaz˙am, po pierwsze, wytwarzanie podmioto´w społecznych (Michel Foucault, Giorgio Agamben, Louis Althusser), po drugie, wytwarzanie hierarchicznego porza˛dku mie˛dzy nimi za pomoca˛ uszeregowania płciowego, kto´rego uroczys´cie zapocza˛tko- wany heteronormatywny seks (Judith Butler) jest przypiecze˛towaniem W rozdziale szo´stym opisuje˛ kulturowe znaczenia tych aspekto´w cieles- nos´ci, kto´re konstruuja˛ dziewictwo i defloracje˛: błony dziewiczej i krwi. Sprawdzam, czy aspekty te – ze wzgle˛du na ich potencjalna˛widzialnos´c´ i kul- turowy przymus uwidocznienia – moz˙na potraktowac´ jako pie˛tno (Erving Goffman). Naste˛pnie, dekonstruuja˛c postrzeganie kobiecos´ci jako braku moz˙liwos´ci panowania nad swoja˛ cielesnos´cia˛, rozszerzam kategorie˛ pie˛tna na kobiece ciało w ogo´le. Traktuje˛ dziewictwo jako zjawisko, kto´rego analiza dostarczyc´ moz˙e wiedzy na temat miejsca dla ciała w obre˛bie nowoczesnej podmiotowos´ci (Richard Shusterman), zwłaszcza podmiotowos´ci doste˛pnej kobietom (Simone de Beauvoir). Uzasadniam, dlaczego ciało jako przedmiot badan´ nad dziewictwem pozwala na szersze rozumienie defloracji i penetracji: nie tylko jako działan´ ciała i wobec ciała, ale jako aktu funduja˛cego społeczna˛ i kulturowa˛ ro´z˙nice˛ płciowa˛, w tym takz˙e wbudowana˛ wen´ relacje˛ władzy (Michel Foucault, Pierre Bourdieu). Kontynuuje˛ rozwaz˙ania na temat kulturowych znaczen´ penetracji jako aktu dominowania, jak ro´wniez˙ na te- mat wcielenia owej dominacji oraz aktu wytwarzania kobiecos´ci. Wreszcie przytaczam koncepcje˛ wniknie˛cia (Jolanta Brach-Czaina) jako alternatywe˛ dla dominuja˛cego wzorca praktyk heteroseksualnych. W rozdziałach sio´dmym i o´smym, zainspirowana literacka˛ dekonstrukcja˛ dokonana˛ przez Krystyne˛ Kłosin´ska˛75, proponuje˛ socjologiczna˛ lekture˛76 opowiadania O´ smy dzien´ tygodnia Marka Hłaski oraz powies´ci Kas´ka Kariatyda Gabrieli Zapolskiej. O Kas´ce Kariatydzie pisze Krystyna Kłosin´ska w ksia˛z˙ce Ciało, poz˙a˛danie, ubranie. Zagadnieniu dziewictwa w tej powies´ci autorka pos´wie˛ca osobny rozdział. Moja lektura dzieła Zapolskiej, choc´ nie nawia˛zuje bezpos´rednio do analizy Krystyny Kłosin´skiej, jest nia˛ inspirowana i pozo- staje jej niewa˛tpliwa˛ dłuz˙niczka˛. Nie oferuje˛ systematycznego przegla˛du wa˛tku dziewictwa i defloracji w literaturze pie˛knej. Arbitralnie wybieram niekto´re dzieła literackie lub – jak w pozostałych rozdziałach – ich fragmenty, by za ich pomoca˛ zweryfikowac´ zaproponowane przeze mnie narze˛dzia analizy dziewictwa i defloracji jako zjawisk społeczno-kulturowych. 75 Krystyna Kłosin´ska, Ciało, poz˙a˛danie, ubranie. O wczesnych powies´ciach Gabrieli Zapolskiej. eFKa, Krako´w 1999. 76 Zob. Jakub Karpin´ski, Literatura jako z´ro´dło badan´ socjologicznych, w: Dzieło literackie jako z´ro´dło historyczne, red. Zofia Stefanowska, Janusz Sławin´ski. Czytelnik, Warszawa 1978. 36 Przeciw spontanicznos´ci W rozdziale dziewia˛tym, wychodza˛c od krytyki antropologicznej kon- cepcji kra˛z˙enia kobiet (Luce Irigaray) oraz definicji małz˙en´stwa jako zalegalizowanej prostytucji w warunkach me˛skiej dominacji ekonomicznej (Fryderyk Engels), zastanawiam sie˛ nad indywidualnymi i zbiorowymi stra- tegiami oporu wobec heteronormatywnego wzoru biograficznego. Omawiam kolejno gender bending, celibat (Dana Densmore) i lesbianizm (Monique Wittig, Charlotte Bunch). Analizuje˛ te trzy koncepcje teoretyczne i praktyki społeczne jako emancypacyjne strategie redefinicji płci i seksualnos´ci, wraz z kto´rymi redefinicji ulega takz˙e dziewictwo, jego znaczenie i znaczenie jego utraty.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Teatr elżbietański
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: