Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00132 006984 13419664 na godz. na dobę w sumie
Techniki zbioru utrwalania i konserwacji zwierząt - ebook/pdf
Techniki zbioru utrwalania i konserwacji zwierząt - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 301
Wydawca: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3235-2766-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> popularnonaukowe >> biologia i chemia
Porównaj ceny (książka, ebook (-6%), audiobook).
Kompendium wiedzy na temat zbioru, konserwacji i utrwalania zebranego materiału zoologicznego. Adresowany głównie do studentów i pracowników naukowych wyższych uczelni, stanowi zarazem niezwykle użyteczną pomoc dla badaczy i pracowników instytucji naukowych, edukacyjnych i usługowych, takich jak muzea, parki narodowe, ogrody zoologiczne, szkoły różnego szczebla, stacje kwarantanny i ochrony roślin, urzędy celne, placówki doradztwa rolniczego itp. Relacjonowane metody opisywane są dla poszczególnych grup świata zwierząt w ujęciu systematycznym. Wobec całkowitego braku w polskiej literaturze podobnej publikacji, nie licząc książki z lat dwudziestych zeszłego stulecia, stanie się podstawową pozycją w bibliotece każdego zoologa. Książka powstała na podstawie prowadzonych od ponad 20 lat wykładów na Uniwersytecie Jagiellońskim.
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Techniki sklad 03/09/2007 0:35 Page 73 Jamoch∏ony (Coelenterata) Nale˝à tu wy∏àcznie zwierz´ta wodne, osiad∏e lub swobodnie przemieszczajàce si´, o symetrii promienistej, majàce ju˝ wykszta∏cone tkanki, z zaznaczajàcà si´ ek- to- i endodermà oraz wype∏niajàcà przestrzeƒ mi´dzy nimi mezogleà. Otwór g´bo- wy, zwykle otoczony wieƒcem czu∏ków, prowadzi do jamy ch∏onàco-trawiàcej. Mo˝- na wyró˝niç kilka uk∏adów, jak nerwowy z pierwszymi oznakami koncentracji. Parzyde∏kowce (Cnidaria) Jamoch∏ony majàce komórki parzyde∏kowe (nematocysty) i poruszajàce si´ za po- mocà skurczów mi´Êni, morskie i s∏odkowodne (ryc. 14). Osiad∏e przytwierdzone sà stopà, czyli biegunem cia∏a przeciwnym do otoczonego wieƒcem czu∏ków otworu g´bo- wego, skierowanego ku górze. Ten typ budowy okreÊlamy mianem polipa. Polip przez pàczkowanie niedoprowadzone do koƒca tworzyç mo˝e kolonie z∏o˝one z setek i tysi´- cy osobników. Osobniki w kolonii mogà byç jednakowe (kolonia monomorficzna) lub zró˝nicowane budowà i funkcjà (kolonia polimorficzna). Charakterystyczna przemia- na pokoleƒ zaznacza si´ w podziale polipa (strobilacji) na stos meduz (u Cubomedu- sae polip przekszta∏ca si´ w pojedynczà meduz´), sk∏adajàcych jaja, z których po za- p∏odnieniu rozwijajà si´ polipy. Meduza to postaç swobodnie p∏ywajàca w toni wodnej: otwór g´bowy, otoczony cz´sto kilku wielkimi ramionami, skierowany jest w dó∏, a dys- kowato sp∏aszczone zwierz´ przemieszcza si´ dzi´ki skurczom parasolowatego cia∏a. Zale˝nie od gromady dominuje pokolenie polipa, bàdê meduzy. Oko∏o 9000 gatun- ków. Sà na tyle zró˝nicowane, ˝e musimy omówiç ka˝dà gromad´ oddzielnie. 2.1. Stu∏biop∏awy (Hydrozoa) ˚yjàce pojedynczo lub kolonijne parzyde∏kowce, dla których typowa jest przemia- na pokoleƒ, z nast´pstwem: rozmna˝ajàcy si´ bezp∏ciowo polip – rozmna˝ajàca si´ p∏ciowo meduza, ale któreÊ z pokoleƒ mo˝e byç zredukowane. Polipy sà bez mezen- teriów, a meduzy opatrzone velum (mi´Êniowym p∏atem s∏u˝àcym do p∏ywania) i z gonadami rozwini´tymi z ektodermy. Morskie i s∏odkowodne, oko∏o 2700 gatun- ków. Rzàd Hydroida – dominacja stadium polipa, u s∏odkowodnej Hydra (stu∏bii) Techniki sklad 03/09/2007 0:35 Page 74 74 Parzyde∏kowce (Cnidaria) 1 3 4 5 6 2 7 8 9 Ryc. 14. Zró˝nicowanie morfologii parzyde∏kowców: 1 – Hydra viridis, stu∏bia (z Hertwiga 1912); 2 – Euden- drium, kolonijny stu∏biop∏aw (z Henniga 1979); 3 – Natalia loligo, rurkop∏aw (z Hertwiga 1912); 4 – Rhizo- stoma, krà˝kop∏aw (z Lincolna i Shealsa 1979); 5 – Antheomorphe elegans, ukwia∏ (z Hertwiga 1912); 6–8 – koralowce rafotwórcze (z Henniga 1979): 6 – Favia, 7 – Fungia, 8 – Oculina; 9 – Pennatula phospho- raea, pióro morskie (z Lincolna i Shealsa 1979) brak meduzy; liczne formy s∏odkowodne, s∏onawowodne i morskie. Rzàd Trachylida – wy∏àcznie morskie meduzy, bez fazy polipa. Rzàd Milleporina – cz´sto mylone z koralowcami, podobne do nich i wspó∏tworzàce wraz z nimi i pewnymi mszywio∏a- mi rafy koralowe; polipy na powierzchni masywnego, porowatego szkieletu zbudo- Techniki sklad 03/09/2007 0:35 Page 75 Stu∏biop∏awy (Hydrozoa) 75 wanego z w´glanu wapnia, meduzy rozwijajà si´ w zag∏´bieniach, uwolnione nie ma- jà otworu g´bowego, czu∏ków ani jamy ch∏onàco-trawiàcej; w pe∏nos∏onych morzach tropikalnych, p∏ytko. Rzàd Siphonophora (rurkop∏awy) – z∏o˝one, polimorficzne ko- lonie wolno p∏ywajàce w toni wodnej lub unoszàce si´ na powierzchni wody (ryc. 14.3); kilka rodzajów polipowatych lub meduzowatych osobników przyczepionych do pnia (pieƒ mo˝e przekraczaç d∏ugoÊcià metr) lub dysku (Velella, Porpita), od góry mo˝e byç jeden lub dwa pneumatofory (p´cherze p∏awne) zapewniajàce p∏ywalnoÊç (Physalia); niektóre tak silnie jadowite, ˝e mogà byç niebezpieczne dla cz∏owieka. S∏odkowodne stu∏bie (Hydra, ryc. 14.1) zamieszkujà wody s∏odkie od Grenlandii i Ziemi Ognistej po Zanzibar i Jezioro Wiktorii. W górskich jeziorach osiàgajà wyso- koÊç 2400 m n.p.m. (Krzysik 1926b), w Jeziorze Genewskim g∏´bokoÊç 300 m (Krzysik 1926b). Najliczniej jednak wyst´pujà p∏ytko. Unikajà wód szybko p∏ynàcych. Zamiesz- kujà stawy, jeziora, rowy, kana∏y, czasem ka∏u˝e, nie unikajà wód s∏onawych. Masowo mogà wyst´powaç na wyp∏ywach ze stawów, w których dokarmia si´ ryby, liczne sà na ∏odygach i liÊciach roÊlin tu˝ pod powierzchnià wody – w korzystnych warunkach szyb- ko zwi´kszajà liczebnoÊç. Zaobserwowano w hodowli, ˝e w ciàgu 12 dni 225 osobni- ków z 62 pàczkami rozmno˝y∏o si´ do 1172 polipów z 1044 pàczkami, a wi´c liczba osobników wzros∏a niemal oÊmiokrotnie (Krzysik 1926b). Stu∏bie przyczepiajà si´ do wszelkich zanurzonych przedmiotów: roÊlin wodnych, pni, pali, k∏ód, korzeni, muszli Êlimaków i ma∏˝y, pustych i zamieszkanych domków chruÊcików. Jeden z gatunków – Hydra circumcincta – unika Êwiat∏a i zamieszkuje mu∏ lub pod kamieniami. Stu∏bie cz´sto towarzyszà gàbkom lub mszywio∏om. Stu∏bie kroczà po dnie, przeciàgajàc cia- ∏o zaczepionym jak najdalej czu∏kiem; na zim´ schodzà w g∏àb zbiornika. Morskie stu∏biop∏awy najliczniej zamieszkujà wody p∏ytkie, przyczepione do ska∏, roÊlinnoÊci i innych zanurzonych przedmiotów. Rurkop∏awy wyst´pujà we Wszechoceanie, przewa˝nie sà kosmopolityczne, unoszà si´ p∏ytko w toni wodnej lub na powierzchni morza. Stu∏bia w stanie skurczonym to kula o Êrednicy poni˝ej milimetra – mo˝na jà wy- patrzyç przy dobrym Êwietle na powierzchni przedmiotów wyj´tych z wody, lecz wy- maga to doÊwiadczenia i wprawy. Najlepiej wi´c zaopatrzyç si´ w niewielkie akwarium szklane. Nalewamy doƒ wody, po czym wk∏adamy partiami roÊliny i inne przedmioty wyciàgni´te z wody. Po chwili stu∏bie prostujà si´ i wyciàgajà i w dobrym oÊwietleniu – najlepiej w godzinach po∏udniowych – ∏atwo je wypatrzyç. Przenosimy je delikatnie, najlepiej ma∏à pipetkà lub szklanà rurkà, którà nasuwamy na stu∏bi´, po czym zatyka- my z drugiej strony palcem, zapobiegajàc wylaniu wody ze z∏owionà stu∏bià. Morskie stu∏biop∏awy mo˝na zbieraç dragà, ale lepiej nurkujàc. Warto mieç d∏u- to i m∏otek do odkuwania kawa∏ków pod∏o˝a wraz z przyczepionymi do nich polipa- mi. Przedstawicieli Milleporina odkuwamy – jako odpowiedniej wielkoÊci fragment rafy koralowej – podczas odp∏ywu albo nurkujàc. Rurkop∏awy ∏owiç trzeba w sieci planktonowe o du˝ej Êrednicy i du˝ych okach, holowanymi z pr´dkoÊcià 0,5–1 w´- z∏a (0,25–0,5 m/sekund´: Petersen 1976). Pojedyncze mo˝na te˝ wy∏awiaç drapa- czem albo zbieraç Êwie˝o wyrzucone na brzeg. Nale˝y zachowaç ostro˝noÊç, bo wie- le gatunków ma parzyde∏ka zawierajàce jady, które mogà byç nawet Êmiertelne dla cz∏owieka, a zawsze poparzenie jest bardzo bolesne. Techniki sklad 03/09/2007 0:35 Page 76 76 Parzyde∏kowce (Cnidaria) Stu∏bie mo˝na zbieraç przez ca∏y rok, lecz najlepiej latem, gdy sà liczne p∏ytko wÊród roÊlin wodnych, nieskurczone, i gdy w Êwietle s∏onecznym naj∏atwiej je wypa- trzyç. Morskie stu∏biop∏awy mo˝na zbieraç o ka˝dej porze roku. Hodowla stu∏bi nie nastr´cza trudnoÊci, jeÊli zapewnimy zwierz´tom dostatek tlenu i po˝ywienia. Akwarium – mo˝e byç niewielkie, choç w wi´kszym warunki b´- dà bardziej stabilne – nape∏niamy wodà pochodzàcà z tego samego zbiornika co stu∏bie, a w ka˝dym razie nie mo˝e to byç woda wodociàgowa. Akwarium stawiamy w miejscu nie wystawionym na bezpoÊrednie promienie s∏oneczne i przykrywamy szybà, aby zapobiec opadaniu py∏u, powodujàcego pojawianie si´ na powierzchni wody warstwy bakterii. Akwarium obsadzamy moczarkà (Elodea canadensis), aby zapewnieç dostateczne natlenienie, mo˝na te˝ zainstalowaç napowietrzanie. Najle- piej moczark´ posadziç w doniczkach i nie dawaç pod∏o˝a, mo˝na te˝ daç gruby ˝wir; w ka˝dym razie pod∏o˝e musi zapewniaç mo˝liwoÊç usuwania wszelkiego gro- madzàcego si´ detrytusu. Temperatura wody powinna byç 20oC, zimà 10oC. Wod´ zmieniamy Êrednio co 8 dni – tym cz´Êciej, im wy˝sza temperatura i intensywniejsze karmienie polipów. Stu∏bie nale˝y karmiç codziennie, najlepiej drobnymi plankto- nowymi skorupiakami jak Daphnia. Je˝eli plankton jest niedostepny, mo˝na stu∏bie karmiç bardzo drobno posiekanym, chudym mi´sem (najlepiej pol´dwicà wo∏owà); kawa∏ki mi´sa nale˝y delikatnie podawaç polipom mi´dzy czu∏ki i czekaç, a˝ go zje- dzà; wszelkie nie zjedzone resztki natychmiast usuwamy z akwarium. Pojedyncze polipy mo˝na przetrzymaç w niewielkiej iloÊci wody na szkie∏ku zegarkowym czy szalce Petriego; wod´ zmieniamy im co 1–2 dni. Mo˝na je barwiç przy˝yciowo czer- wienià oboj´tnà i b∏´kitem metylenowym, bardzo silnie rozcieƒczonymi; po paru go- dzinach sà one wybarwione naj˝ywiej, choç bywa ró˝nie. Stu∏bie trzeba narkotyzowaç, zwykle kilku kryszta∏kami mentolu, lub umieszcza- jàc nieco mieszaniny Graya na powierzchni wody. Czas narkotyzacji jest ró˝ny, ko- nieczne badanie reakcji. Zamiennie stosuje si´ siarczan magnezu, chlorek magnezu, hydrat chloralu, 3-fenoksypropanol lub stowain´ (amylochlorohydryn´). 3-Fenoksy- propanol jest szczególnie polecany, bowiem dzia∏a szybko na polipy i drobne medu- zy, je˝eli jest dodawany dostatecznie wolno, by nie wywo∏aç kurczu czu∏ków. Medu- zy znieczulamy mieszaninà Graya, siarczanem magnezu lub stowainà. Ostatecznie mo˝na znieczulaç bardzo wolno dodawanà formalinà 40 . Podobnie znieczulamy Trachylida i Milleporina – te ostatnie wymagajà narkotyzacji tylko wówczas, gdy ma- teria∏ przeznaczony jest do badaƒ anatomicznych czy histologicznych. Rurkop∏awów nie trzeba narkotyzowaç; co wi´cej, skuteczna narkotyzacja – co rzadko si´ zdarza – powoduje, ˝e bardzo d∏ugie czu∏ki ró˝nych osobników plàczà si´ ze sobà, dajàc prawdziwy w´ze∏ gordyjski (Petersen 1976). Utrwalanie stu∏bi mo˝na przeprowadziç ciep∏ym (50oC) p∏ynem Bouina: po nar- kotyzacji odpipetowujemy delikatnie wod´ i pipetà wlewamy ciep∏y p∏yn Bouina, naj- pierw utrwalajàc stop´ i powoli dodajàc utrwalacza, na koƒcu pogrà˝amy czu∏ki. Po kilku minutach zmienia si´ p∏yn Bouina na Êwie˝y, po 24 godzinach przenosi do 70 etanolu, w którym przechowuje. Zamiennie u˝yç mo˝na p∏ynu Heidenheina–Susa (Mahoney 1971). Do celów histologicznych dobry jest p∏yn Flemminga, jak te˝ p∏yn Hermanna, w których utrwala si´ okaz po okazie, najwy˝ej po 5 minut, po czym in- Techniki sklad 03/09/2007 0:35 Page 77 Krà˝kop∏awy (Scyphozoa) 77 tensywnie p∏ucze si´ wodà. Uwydatniajà one dok∏adnie b∏ony komórkowe i mi´Ênie, lecz powodujà eksplozj´ parzyde∏ek, przez co materia∏ nie nadaje si´ do oznaczenia. Do celów faunistycznych najlepiej u˝yç 4 zbuforowanej formaliny. Morskie stu∏- biop∏awy utrwalamy w 8 formalinie, po czym przenosimy do 4 formaliny lub 70 etanolu (Lincoln i Sheals 1979). Mo˝na te˝ stopniowo dodawaç formalin´ a˝ do st´- ˝enia 2 , po czym umieÊciç okaz w 4 etanolu. Meduzy lepiej utrwalaç p∏ynem Lo Bianco, przez 12–24 godziny, po czym stopniowo odwadniajàc do etanolu 95 . Me- duzy wymagajà etanolu co najmniej 75 , w mniejszych st´˝eniach lub w formalinie ulegajà maceracji (Mueller 1972). Milleporina traktujemy jak koralowce. Rurkop∏awy utrwala si´ skomplikowanymi i zró˝nicowanymi technikami (Wag- staffe i Fidler 1957). Calycophorae (majàce dzwony p∏ywne bez komory powietrz- nej i d∏ugi pieƒ, na którym osadzone sà takie same grupy osobników): utrwalaç w nasyconym roztworze wodnym kwasu pikrynowego, nast´pnie przenieÊç do for- maliny 2 , po czym stopniowo zwi´kszaç st´˝enie formaliny do 4 . Physophorae (z pneumatoforem na aboralnym koƒcu pnia; tu nale˝y Physalia): delikatnie (i uni- kajàc poparzenia) umieÊciç w nasyconym wodnym roztworze sublimatu (chlorku rt´ciowego), gdy zwierz´ martwe, dodaç podobnà iloÊç p∏ynu Flemminga i pozosta- wiç na 24 godziny; nast´pnie stopniowo dodawaç etanol 95 , a˝ st´˝enie etanolu w mieszaninie osiàgnie 70 – w tym p∏ynie przechowywaç okaz. Disconectae (ko- lonia w kszta∏cie tarczy, której aboralna powierzchnia z∏o˝ona jest z chitynowych, wspó∏Êrodkowych przewodów wype∏nionych powietrzem, a Êrodek powierzchni oralnej zajmuje jeden wielki trofozoid otoczony szeregiem blastozoidów i 1–9 wieƒ- cami czu∏ków – tu nale˝à Velella i Porpita): utrwalanie nasyconym wodnym roztwo- rem sublimatu lub kwasu pikrynowego, gdy martwe, dodaç ma∏à iloÊç kwasu chro- mowego i pozostawiç na pó∏ godziny; je˝eli u˝yto kwasu pikrynowego, to przenieÊç na 2 godziny do 30 etanolu, na godzin´ do 50 etanolu, po czym przechowywaç w 70 etanolu; je˝eli zaÊ utrwalano w sublimacie, to wyp∏ukaç dok∏adnie w bie˝à- cej wodzie, po czym przenieÊç przez etanol 30 i 50 do 70 , w którym przecho- wywaç. Cystonectae: utrwalaç w mieszaninie 95 cz´Êci nasyconego roztworu wodne- go sublimatu i 5 cz´Êci kwasu octowego lodowatego; po Êmierci przenieÊç na pó∏torej godziny do 0,5 wodnego roztworu kwasu chromowego, nast´pnie na pó∏ godziny do etanolu 30 , godzin´ do etanolu 50 i przechowywaç w etanolu 70 . 2.2. Krà˝kop∏awy (Scyphozoa) ˚yjàce pojedynczo swobodnie p∏ywajàce, nieliczne przyczepione stylikiem po stronie aboralnej, wy∏àcznie morskie, pozbawione velum meduzy o gonadach rozwi- ni´tych z endodermy. Stadium polipa cz´sto brak, gdy jest, to polip ulega strobila- cji, czyli poprzecznemu podzia∏owi na liczne meduzy. Oko∏o 200 kosmopolitycznych gatunków w makroplanktonie Wszechoceanu, nieliczne w wodach s∏onawych. Ist- niejà formy g∏´binowe, jednak wi´kszoÊç zamieszkuje wody p∏ytkie. W polskim Ba∏- tyku che∏bia Aurelia aurita. Krà˝kop∏awy (ryc. 14.4) zbiera si´ za pomocà du˝ych siatek planktonowych, cià- gni´tych wolno (do 1 w´z∏a, czyli oko∏o 0,5 m/sekund´). Mo˝na je te˝ ∏owiç siatkà Techniki sklad 03/09/2007 0:35 Page 78 78 Parzyde∏kowce (Cnidaria) na kiju czy drapaczem, albo zbieraç Êwie˝o wyrzucone na brzeg. Nale˝y zachowaç ostro˝noÊç, bowiem liczne parzà boleÊnie, a nawet niebezpiecznie. Osiad∏e Stauro- medusae zbiera si´ wraz z kawa∏kami roÊlin lub oddziela no˝em od litoralnych ska∏. W zwiàzku z przemianà pokoleƒ, w strefie umiarkowanej czy ch∏odnej zbieraç je trzeba o odpowiedniej porze roku – np. meduzy che∏bi ginà w polskim Ba∏tyku póê- nym latem. Stadium polipa che∏bi mo˝na hodowaç w p∏ytkich miskach, nape∏nionych dobrze natlenionà morskà wodà, o temperaturze 10oC. Karmiç mo˝na przydennymi kre- wetkami lub kawa∏kami mi´sa, po karmieniu wod´ zmieniaç na Êwie˝à. Krà˝kop∏awów nie trzeba narkotyzowaç, mo˝na ewentualnie u˝yç mentolu, mie- szaniny Graya lub siarczanu magnezu. Do utrwalania meduz´ najlepiej u∏o˝yç otwo- rem g´bowym do góry w naczyniu zawierajàcym 2 formalin´ w wodzie morskiej. Po 10 minutach, je˝eli okaz ma byç wystawiany, dodajemy 5 kwasu pikrynowego do uzyskania zabarwienia formaliny. Od czasu do czasu mieszamy w ciàgu 24 go- dzin, podczas których stopniowo dodajemy formaliny a˝ do uzyskania st´˝enia 4 , w którym okaz przechowujemy. Zamiennie utrwalamy 8 zbuforowanà formalinà, po czym przechowujemy w 10 zbuforowanej formalinie (Lincoln i Sheals 1979). Buforowanie formaliny jest konieczne, gdy chcemy zachowaç mineralne konkrecje w statocystach: formalina powinna byç zbuforowana α-glicerofosforanem sodowym, nie boraksem, aby zwierz´ nie przyklei∏o si´ do osadu wytràcajàcego si´ na dnie na- czynia (Petersen 1976). Zdaniem Muellera (1972) zabicie i utrwalanie krà˝kop∏a- wów mo˝na przeprowadziç formalinà 5 , ale lepiej p∏ynem Lo Bianco, natomiast po utrwaleniu nale˝y stopniowo przeprowadziç materia∏ do etanolu 95 i w nim przechowywaç, bowiem przechowywanie w utrwalaczach z du˝à zawartoÊcià wody powoduje maceracj´ meduz. 2.3. Koralowce (Anthozoa) Wy∏àcznie polipy, stadium meduzy brak. Wykazujà symetri´ szeÊcio-, oÊmio- lub wielopromiennà. Okolica oralna wyciàgni´ta w tarcz´ g´bowà, jama ch∏onàco-tra- wiàca rozdzielona przegrodami (septami) zawierajàcymi nematocysty. Gonady roz- wini´te z endodermy. Wy∏àcznie morskie, ˝yjàce pojedynczo lub kolonijnie. Oko∏o 6000 gatunków. Podgromada koralowce oÊmiopromienne (Alcyonaria, Octocoral- lia) obejmuje koralowce o oÊmiu czu∏kach i oÊmiu septach zupe∏nych, wy∏àcznie ko- lonijne, o szkielecie wewn´trznym z∏o˝onym ze spikul. Nale˝à tu Alcyonacea (mi´k- kie korale), Coenothecalia, Gorgonacea (korale rogowe) i Pennatulacea (piórówki, ryc. 14.9), zamieszkujàce g∏´biej ni˝ koralowce rafotwórcze. Podgromada koralow- ce szeÊciopromienne (Zoantharia, Hexacorallia) majà czu∏ki rozmieszczone wielo- krotnoÊciami szeÊciu, ˝yjà pojedynczo lub kolonijnie, szkielet – jeÊli obecny – nie jest zbudowany z luênych spikul. Nale˝à tu cztery rz´dy. Rzàd Actiniaria – ukwia∏y (ryc. 14.5) – pojedyncze, nieraz wielkie polipy (niektóre tropikalne ukwia∏y osiàga- jà Êrednic´ tarczy g´bowej metr i wi´cej, choç wi´kszoÊç mierzy 10–40 mm), pozba- wione szkieletu. Rzàd Madreporaria – korale w∏aÊciwe, madreporowe, rafotwórcze (ryc. 14.6–8), majà wapienne szkielety i sà g∏ównym sk∏adnikiem raf koralowych; Techniki sklad 03/09/2007 0:35 Page 79 Koralowce (Anthozoa) 79 zwiàzane z symbiotycznymi zooksantellami, zamieszkujà litoral (do kilkunastu me- trów poni˝ej strefy p∏ywów) tropików. Rzàd Antipataria – czarne korale – szkielet, jeÊli obecny, jest czarny. Rzàd Ceriantharia – ˝yjàce pojedynczo, wyd∏u˝one, przy- pominajàce ukwia∏y zwierz´ta bez stopy z licznymi czu∏kami u∏o˝onymi w dwóch zwojach i wielu septami. Koralowce spotykamy w pe∏nos∏onych morzach i oceanach, od strefy p∏ywów po wi´ksze g∏´bokoÊci. Choç niektóre spotykamy w wodach strefy umiarkowanej, a na- wet polarnych, najwi´cej zamieszkuje wody ciep∏e, zw∏aszcza krainy indo-pacyficz- nej. Przewa˝ajà gatunki wyst´pujàce w p∏ytkich wodach przybrze˝nych, choç niektó- re Gorgonacea i Alcyonacea ∏owiono na g∏´bokoÊciach ponad 3000 m. Ukwia∏y osiàgajà najwi´ksze bogactwo jakoÊciowe i iloÊciowe w morzach ciep∏ych. Niektóre wyst´pujà na znacznych g∏´bokoÊciach, lecz najwi´cej spotyka si´ w litoralu i górnym sublitoralu na dnie skalistym, gdzie tworzà skupienia w zag∏´bieniach i szczelinach skalnych. Wiele ryje w piasku, inne sà komensalami przytwierdzonymi do muszli, nie- sionych przez raki pustelniki. Korale w∏aÊciwe znaleêç mo˝na we wszystkich morzach i oceanach, lecz najliczniej w ciep∏ych morzach. Rafotwórcze wymagajà p∏ytkich, cie- p∏ych (powy˝ej 20oC) wód, tote˝ wyst´pujà wzd∏u˝ niektórych wybrze˝y kontynen- tów, wysp i podmorskich kraterów w wodach tropikalnych i subtropikalnych. Z wi´kszych g∏´bokoÊci koralowce zbiera si´ dragà bàdê chwytaczem dna, choç zebrane w ten sposób okazy sà zwykle mniej czy bardziej uszkodzone. Koralowce ra- fotwórcze zbiera si´ nurkujàc lub podczas odp∏ywu, u˝ywajàc d∏uta, m∏otka i moc- nego, t´pego skalpela. Koralowce ˝yjàce pojedynczo oddzielamy od pod∏o˝a t´pym skalpelem lub ∏opatkà, a ryjàce ukwia∏y wykopujemy niewielkim szpadlem. Nawet u koralowców o masywnych szkieletach oznaczenie wymaga badania cz´Êci mi´k- kich, tote˝ z koralowcami post´powaç nale˝y delikatnie, chroniç przed uszkodzenia- mi mechanicznymi i niepotrzebnie nie przetrzymywaç poza wodà. Koralowce rafo- twórcze boleÊnie kaleczà, a spowodowane przez nie rany gojà si´ trudno. Zbieraç mo˝na przez ca∏y rok. Hodowla koralowców jest trudna, wymaga rozbudowanego zaplecza techniczne- go i doÊwiadczonego akwarysty (Dakin 1997). Akwaria sà podobne jak dla gàbek, koralowce rafotwórcze wymagajà te˝ intensywnego oÊwietlenia. Je˝eli chcemy tylko przez pewien czas utrzymaç zwierz´ przy ˝yciu, jest to stosunkowo proste dla wielu gatunków ukwia∏ów. Opisywano przetrzymywanie ukwia∏ów przywiezionych w bu- telce z morskà wodà i umieszczonych w niewielkim s∏oiku. Normalnie jednak nale- ˝y u˝yç jak najwi´kszego akwarium wype∏nionego dobrze natlenionà morskà wodà i przykrytego szybà. Powinno byç ustawione w zacienionym miejscu i temperatura nie powinna przekraczaç 10oC; wymaga to wi´c zwykle obiegu wody przez ch∏odni- c´. Ubytki wody powsta∏e w wyniku parowania uzupe∏niaç nale˝y wodà deminerali- zowanà lub podwójnie destylowanà – po d∏u˝szym czasie (paru miesiàcach, gdy wo- dy jest du˝o a zwierzàt niewiele) wod´ nale˝y jednak stopniowo zastàpiç nowà. Zwierz´ta karmimy raz w tygodniu drobnymi kawa∏kami Êwie˝ej wàtroby, serca, ma∏˝a omu∏ka (Mytilus) lub wyczyszczonej z ziemi i Êluzu d˝d˝ownicy. Karmiç nale- ˝y bezpoÊrednio na czu∏ki, a niezjedzone resztki usuwaç. W ˝adnym wypadku nie wolno pokarmu wpychaç wprost do jamy ch∏onàco-trawiàcej. Techniki sklad 03/09/2007 0:35 Page 80 80 Parzyde∏kowce (Cnidaria) Je˝eli pominàç zbieranie koralowców rafotwórczych w celu pozyskania samego szkieletu, wszystkie koralowce trzeba narkotyzowaç. Mentol jest uniwersalnym, wolno dzia∏ajàcym Êrodkiem. Mo˝na te˝ u˝yç chlorku magnezu lub siarczanu ma- gnezu. Alcyonaria znieczulamy mentolem. Kurczliwe i wolno ulegajàce narkotyza- cji ukwia∏y wymagajà specjalnej uwagi. Najpierw muszà w pe∏ni rozprostowaç czu∏- ki, co ∏atwiej uzyskaç, dodajàc do wody nieco emulsji z roztartego ma∏˝a (choçby omu∏ka Mytilus). Naczynie z pojedynczym ukwia∏em umieszczamy w ch∏odnym miejscu, w miar´ mo˝noÊci w ciemnoÊci. Przez wiele godzin, co pó∏ godziny, doda- jemy do naczynia nieco kryszta∏ków siarczanu magnezu; gdy zwierz´ przestaje re- agowaç, natychmiast je utrwalamy, aby zapobiec maceracji tkanek. Zamiennie zwie- rz´ umieszczamy na noc w izotonicznym roztworze chlorku magnezu. Mo˝na te˝ ma∏e iloÊci mieszaniny Graya lub olejku goêdzikowego dodawaç co par´ godzin, po czym pozostawiç przed utrwaleniem na noc. Kolejna metoda to dodanie powoli kryszta∏ków mentolu i pozostawienie na 12 godzin; mentol mo˝e jednak dzia∏aç s∏a- bo, a nawet powodowaç maceracj´ tkanek. Ostania technika to sch∏odzenie w lo- dówce naczynia z rozprostowanym ukwia∏em, a nast´pnie zamro˝enie w zamra˝ar- ce. Z bloku lodu od∏upujemy ile si´ da, nie uszkadzajàc okazu, po czym blok umieszczamy w 10 formalinie; po rozmarzni´ciu utrwalacz zast´pujemy Êwie˝ym. Znieczulone Alcyonaria utrwalamy ciep∏ym (50°C) nasyconym roztworem wodnym sublimatu, p∏uczemy etanolem z dodatkiem jodyny (p∏ynu Lugola) i umieszczamy w 75 etanolu. Znieczulone ukwia∏y utrwalamy ciep∏ym (50–60oC) p∏ynem Gilsona lub Bouina, pipetà wlewajàc utrwalacz tak˝e do wn´trza jamy ch∏o- nàco-trawiàcej (Mueller 1972). Do przechowywania, a tak˝e utrwalania do badaƒ zgrubnej morfologii, nadaje si´ formalina 10 . Odpipetowujemy wod´ bez ods∏a- niania zwierz´cia, wlewamy formalin´ – tak˝e pipetà do wn´trza jamy ch∏onàco-tra- wiàcej – i po paru godzinach zast´pujemy p∏yn Êwie˝à formalinà 10 . Koralowce o szkieletach wapiennych mo˝na utrwalaç formalinà 10 lub 20 , lecz do przecho- wywania wymagajà formaliny zbuforowanej, a lepiej etanolu 75 . Aby uzyskaç szkielet Antipatharia lub Gorgonaria, suszymy okazy po prostu na s∏oƒcu (jak pa- mi´tamy, na ogó∏ suszy si´ w cieniu, koralowce sà tu wyjàtkiem). Szkielet Madrepo- raria (a tak˝e stu∏biop∏awów Milleporina) mo˝na te˝ wysuszyç na s∏oƒcu, choç nie b´dzie wyglàda∏ ∏adnie, bowiem mi´kkie tkanki przekszta∏cà si´ w brunatny, brud- no wyglàdajàcy osad. Tak wysuszone szkielety, albo od razu zebrane Êwie˝e okazy, poddajemy bieleniu. W tym celu okazy zanurzamy w 50 wodnym roztworze któ- regoÊ z wybielaczy (jak Clorox) na kilka dni, po czym intensywnie p∏uczemy strumie- niem wody i w koƒcu suszymy na s∏oƒcu. Je˝eli chcemy szkieletów u˝yç np. do zmontowania dioramy, to mo˝emy je podbarwiç, najlepiej wodnymi bejcami do drewna – tak barwione wyglàdajà dobrze, a barwnik mo˝na zawsze usunàç.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Techniki zbioru utrwalania i konserwacji zwierząt
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: