Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00239 005248 13071822 na godz. na dobę w sumie
Technologia i wojna przyszłości. Wokół nuklearnej i informacyjnej rewolucji w sprawach wojskowych - ebook/pdf
Technologia i wojna przyszłości. Wokół nuklearnej i informacyjnej rewolucji w sprawach wojskowych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 410
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-233-8274-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia >> polityka
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Przedmiotem książki jest, najogólniej rzecz biorąc, wpływ rozwoju nowych technologii na sposób prowadzenia wojny. Ponieważ w literaturze przedmiotu brakuje teoretycznego podejścia, które całościowo ujmowałoby analizowane kwestie, wykorzystuję teoretyczny model rewolucji w sprawach wojskowych. (...)
Fundamentalne zmiany technologiczne mają wpływ nie tylko na sposób prowadzenia wojny, ale także na stosunki międzynarodowe, ponieważ wojna stanowi jedno z centralnych zjawisk międzynarodowych oraz jedno z najpoważniejszych źródeł zmiany w systemie światowym. (...)
Mam nadzieję, że książka ta może służyć jako przewodnik po wybranych strategicznych aspektach stosunków międzynarodowych. (...) Postęp naukowo-techniczny dokonuje się współcześnie w perwersyjnie błyskawicznym tempie. Równie dynamiczne są stosunki międzynarodowe, zmieniające się z dnia na dzień. Wiele z kwestii poruszonych w tej książce będzie naturalnie już nieaktualnych w chwili, gdy dotrze ona do rąk Czytelnika. Taki jest zglobalizowany świat wieku informacji, w którym żyjemy. (…) Mimo to ufam, że czytelnik będzie mógł prześledzić charakter zmian w sztuce wojennej. Celem książki jest bowiem zilustrowanie procesu transformacji sposobu prowadzenia wojny pod wpływem rozwoju technologicznego nowych broni. Jest to książka nie tyle o wojnie, co o jej transformacji.

Ze Wstępu



Wiedzy i umiejętności poruszania się w trudnej wieloaspektowej problematyce nie można Autorowi odmówić. Reprezentuje on nieczęstą niestety u młodej generacji badaczy tendencję do jasnego stawiania tez, ich wyjaśniania, a także prezentowania własnych wątpliwości. (...) Autor siłą rzeczy koncentruje się na opisie i analizie rewolucji nuklearnej i informacyjnej w sprawach wojskowych w Stanach Zjednoczonych jako najpotężniejszym supermocarstwie i kreatorze nowoczesnej na wskroś machiny wojskowej. Ważne i cenne jest w wywodach Autora to, że nie ulega on fascynacji potęgą i możliwościami USA. Analizuje zalety i wady tworzącego się wciąż na naszych oczach systemu w sposób rzeczowy i wolny od częstej niestety tu i ówdzie przesady i ekscytacji.

Z recenzji prof. nadzw. UJ, dra hab. Michała Chorośnickiego



Łukasz Kamieński – doktor nauk politycznych, absolwent politologii na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz stosunków międzynarodowych w London School of Economics and Political Science (LSE), adiunkt w Instytucie Amerykanistyki i Studiów Polonijnych UJ. Specjalizuje się w strategicznych aspektach stosunków międzynarodowych oraz teoriach stosunków międzynarodowych. Autor 8 artykułów naukowych, współautor haseł w: Encyclopedia of Military Communications History (Santa Barbara, CA, 2008) oraz Encyclopedia of World War I, 1914-1918: A Political, Social, and Military History (Denver, 2005).

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Ł u k a s z K a m i e ń s k i T e c h n o l o g i a i w o j n a p r z y s z ł o ś c i Łukasz Kamieński Technologia i wojna przyszłości Wokół nuklearnej i informacyjnej rewolucji w sprawach wojskowych Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Łukasz Kamieński – doktor nauk politycznych, absolwent politologii na Uniwer- sytecie Jagiellońskim oraz stosunków międzynarodowych w London School of Economics and Political Science (LSE), adiunkt w Instytucie Amerykanistyki i Studiów Polonijnych Uniwersytetu Jagiellońskiego. Specjalizuje się w strategicznych aspe- ktach stosunków międzynarodowych oraz teoriach stosunków międzynarodowych. Autor artykułów naukowych, współautor haseł w: Encyclopedia of Military Communications History (Santa Barbara, CA, 2008) oraz Encyclopedia of World War I, 1914-1918: A Political, Social, and Military History (Denver, 2005). „Mam nadzieję, że książka ta może służyć jako przewodnik po wybranych strategicznych aspektach stosunków międzynarodowych. (...) Postęp naukowo- techniczny dokonuje się współcześnie w błyskawicznym tempie. Równie dynamiczne są stosunki międzynarodowe, zmieniające się z dnia na dzień. Wiele z kwestii poruszonych w tej książce będzie naturalnie już nieaktualnych w chwili, gdy dotrze ona do rąk Czytelnika. Taki jest zglobalizowany świat wieku informacji, w którym żyjemy. Mimo to ufam, że Czytelnik będzie mógł prześledzić charakter zmian w sztuce wojennej. Celem książki jest bowiem zilustrowanie procesu transformacji sposobu prowadzenia wojny pod wpływem rozwoju technologicznego nowych broni. Jest to książka nie tyle o wojnie, co o jej transformacji”. Ze Wstępu „Wiedzy i umiejętności poruszania się w trudnej wieloaspektowej problematyce nie można Autorowi odmówić. Reprezentuje on, nieczęstą niestety u młodej gene- racji badaczy, tendencję do jasnego stawiania tez, ich wyjaśniania, a także prezentowania własnych wątpliwości. (...) Autor koncentruje się na opisie i analizie rewolucji nuklearnej i informacyjnej w sprawach wojskowych w Stanach Zjedno- czonych jako najpotężniejszym supermocarstwie i kreatorze na wskroś nowoczes- nej machiny wojskowej. Ważne i cenne jest w wywodach Autora to, że nie ulega on fascynacji potęgą i możliwościami USA. Analizuje zalety i wady tworzącego się wciąż na naszych oczach systemu w sposób rzeczowy i wolny od, częstej niestety tu i ówdzie, przesady i ekscytacji”. Z recenzji prof. nadzw. UJ, dra hab. Michała Chorośnickiego cena 39,90 zł www.wuj.pl Na wojnie wszystko jest bardzo proste, lecz rzeczy nawet najprostsze są trudne. Carl von Clausewitz, O wojnie Wojna jest największą sprawą państwa, podstawą życia i śmierci, Tao przetrwania lub zagłady. Trzeba ją uważnie rozważyć i przeanalizować. Sun Tzu, Sztuka wojny Spis treści Spis tabel, rysunków i wykresów ......................................................................................... Wykaz skrótów ..................................................................................................................... Wstęp ................................................................................................................................... I. KONCEPCJA REWOLUCJI W SPRAWACH WOJSKOWYCH ................................. 1. Wojna w Zatoce Perskiej .......................................................................................... 2. Radziecka teoria militarna i rewolucja wojskowo-techniczna ................................. 2.1. Nieco szerszy kontekst – „nowe polityczne myślenie” Michaiła Gorbaczowa ... 3. Rewolucja w sprawach wojskowych a rewolucja wojskowo-techniczna ................ 4. Historyczne przykłady RMA ................................................................................... 4.1. Początki studiów nad rewolucją militarną. Teza Michaela Robertsa .............. 4.2. Rewolucja militarna według Geoffreya Parkera .............................................. 4.3. Rewolucje w sprawach wojskowych – przegląd ............................................. 5. Cechy charakterystyczne RMA ................................................................................ 6. Rewolucja versus ewolucja ...................................................................................... II. REWOLUCJA NUKLEARNA – PIERWSZY WIEK NUKLEARNY ......................... 1. Broń jądrowa – „inny rodzaj odmienności” ............................................................. 1.1. Podstawowe cechy rewolucji nuklearnej ......................................................... 1.2. Broń jądrowa a zachodni sposób prowadzenia wojny ..................................... 2. Rewolucja w strategii ............................................................................................... 3. Rewolucja w polityce międzynarodowej ................................................................. 3.1. Broń jądrowa a początki zimnej wojny ........................................................... 3.2. Rewolucja nuklearna a system bipolarny ........................................................ 3.3. Broń jądrowa a „długi pokój” .......................................................................... 4. Broń jądrowa – punkt przełomowy w myśleniu na temat etyki wojny ................... 5. Konwencjonalizacja myślenia na temat broni jądrowej .......................................... III. DRUGI WIEK NUKLEARNY ...................................................................................... 1. Jedna era nuklearna i dwa wieki nuklearne ............................................................. 2. Zmiany wywołujące drugi wiek nuklearny .............................................................. 2.1. Transformacja systemu międzynarodowego ................................................... 2.2. Nowe modele proliferacji broni jądrowej ........................................................ 2.2.1. Nieprzeźroczysta proliferacja ............................................................... 2.2.2. Motywy proliferacji .............................................................................. 3. Azjatycki wiek nuklearny ........................................................................................ 4. Terroryzm nuklearny ................................................................................................ 5. Pierwszy i drugi wiek nuklearny – porównanie ....................................................... 9 11 13 23 23 43 44 51 53 53 65 68 78 84 91 92 93 97 109 124 128 134 136 142 150 155 155 157 159 167 169 172 178 190 204 8 Spis treści INFORMACJI, CZYLI RELACJE MIĘDZY NUKLEARNĄ I INFORMACYJNĄ IV. WSPÓŁCZESNA AMERYKAŃSKA REWOLUCJA INFORMACYJNA W SPRAWACH WOJSKOWYCH .................................................................. .............. 1. Trzy elementy składowe .......................................................................................... 1.1. Rewolucja informacyjna .................................................................................. 1.2. Broń konwencjonalna o wysokiej technologii ................................................. 1.3. Poglądy na temat wojny i jej postrzeganie w społeczeństwie amerykańskim ... 1.4. Zamiast podsumowania ................................................................................... 2. Porównanie nuklearnej i informacyjnej RMA ......................................................... 2.1. Podobieństwa ................................................................................................... 2.2. Różnice ............................................................................................................ 3. Iluzje oraz paradoksy związane z informacyjną RMA ............................................ 4. Wojna asymetryczna ................................................................................................ V. NAPIĘCIA POMIĘDZY DRUGIM WIEKIEM NUKLEARNYM A WIEKIEM RMA ............................................................................................................................... 1. Broń jądrowa jako instrument wojny asymetrycznej ............................................... 2. Amerykańskie próby przystosowania broni jądrowej do informacyjnej RMA ....... 3. Konwencjonalizacja myślenia na temat broni jądrowej w drugim wieku nuklearnym ............................................................................................................... 4. Podsumowanie – od bomby atomowej do bomby informacyjnej ............................ Zakończenie ......................................................................................................................... 1. Podsumowanie ......................................................................................................... 2. Ciąg dalszy nastąpi: biotechnologiczna RMA ......................................................... Bibliografi a .......................................................................................................................... Indeks osób .......................................................................................................................... Indeks rzeczowy ................................................................................................................... 2.1. Bunker-busters oraz mini-nukes, czyli rozwój nowej generacji broni jądrowej ........................................................................................................... 2.2. Amerykański system obrony przeciwrakietowej ............................................. 209 210 210 231 241 256 266 266 271 274 281 293 294 297 306 316 331 334 337 337 343 365 399 405 Spis tabel, rysunków i wykresów Tabele Zestawienie rewolucji w sprawach wojskowych Cechy RMA a historyczne przykłady rewolucji w sprawach wojskowych Bombardowania miast podczas II wojny światowej Liczebny rozwój arsenałów nuklearnych USA i ZSRR, 1945–1991 Poziomy przemocy Cykle wojen ograniczonych i totalnych Rewolucja nuklearna: zestawienie Etapy procesu proliferacji broni jądrowej Zestawienie modeli proliferacji nuklearnej Tabela 1. Tabela 2. Tabela 3. Tabela 4. Tabela 5. Tabela 6. Tabela 7. Tabela 8. Tabela 9. Tabela 10. Terroryzm nowoczesny i ponowoczesny – zestawienie porównawcze Tabela 11. Tabela 12. Amerykańskie straty w ludziach od II wojny światowej do wojny w Iraku, Pierwszy i drugi wiek nuklearny – zestawienie porównawcze 1945–2008 Tabela 13. Liczba dopuszczalnych ofi ar Tabela 14. Tabela 15. Tabela 16. Nowa generacja broni jądrowej na tle elementów składowych informacyjnej Podobieństwa i różnice między nuklearną i informacyjną RMA Iluzje związane z informacyjną RMA RMA Rysunki i wykresy Cykl wojny i narodzin nowoczesnego państwa Piramida informacyjna Rysunek 1. Koncepcja centrów ciężkości Rysunek 2. Rysunek 3. Rysunek 4. Netwojna i cyberwojna w kontekście wojny nuklearnej Rysunek 5. Klasyczna triada strategiczna − pierwszy wiek nuklearny Rysunek 6. Nowa triada obrazująca nowe myślenie nuklearne wyrażone w Nuclear Rysunek 7. Posture Review z 2002 r. Schemat obrazujący przejście od rewolucji nuklearnej do systemu obrony przeciwrakietowej oraz nowej generacji broni jądrowej Wykres 1. Rozrost armii europejskich w latach 1470–1760 Wykres 2. Wydatki USA na obronność w latach 2001–2009 76 85 107 117 120 121 153 170 178 196 205 246 249 273 277 332 42 61 212 227 300 335 342 56 162 Wykaz skrótów ABM – AFSATCOM – pocisk antyrakietowy (Anti-Ballistic Missile) system komunikacji satelitarnej amerykańskich sił powietrznych (Air Force Satel- lite Communications System) ARPA AWACS C3 C3I C4ISR – Agencja Zaawansowanych Programów Badawczych (Advanced Research Projects – – – – Agency) system wczesnego ostrzegania i dowodzenia (Airborne Warning and Control Sy- stem) dowodzenie, kontrola, komunikacja (command, control, communications) dowodzenie, kontrola, komunikacja, wywiad (command, control, communications, intelligence) dowodzenie, kontrola, komunikacja, komputery, wywiad, obserwacja, rozpoznanie (command, control, communication, computers, intelligence, surveillance, recon- naissance) CENTCOM – Centralne Dowództwo Stanów Zjednoczonych (United States Central Command) prawdopodobny błąd obwodu (circular error probable); mierzony w metrach mak- CEP symalny błąd trafi enia w cel – CNA CND CTBT DARPA DII COE DSCS DSP EMP GCCS GPS GRIT HDBT HEU ICBM INF IRBM ISR – Computer Network Attack – Computer Network Defense układ o całkowitym zakazie prób z bronią jądrową (Comprehensive Test Ban Treaty) – – Agencja Zaawansowanych Obronnych Programów Badawczych (Defense Advan- ced Research Projects Agency) (Defense Information Infrastructure Common Operating Environment) system obrony łączności satelitarnej (Defense Satellite Communications System) program wsparcia systemów obronnych (Defense Support Program) puls elektromagnetyczny (Electromagnetic Pulse) – – – – – Globalny System Dowodzenia i Kontroli (Global Command and Control System) – Globalny System Lokalizacji (Global Positioning System) – model stopniowych i odwzajemnionych inicjatyw redukcji napięcia (graduated and reciprocated initiatives in tension reduction) obiekty wzmocnione i głęboko ukryte pod ziemią (hard and deeply buried targets) – – wysoko wzbogacony uran (Highly Enriched Uranium) – międzykontynentalny rakietowy pocisk balistyczny (intercontinental ballistic missile) siły nuklearne średniego zasięgu (Intermediate Nuclear Forces) rakietowy pocisk balistyczny średniego zasięgu (intermediate-range ballistic missile) – – – wywiad, obserwacja, rozpoznanie (intelligence, surveillance, reconnaissance) 12 JNLWP JSTARS JTF-CNO kt MAD MD MIRV Mt NIE NMD NPR NPT NSC ODS NET ONA OODA PGM PTBT RMA RNEP SAC SALT SDI SLBM SRBM TMD TNW UAV UCAV UGV UUV Wykaz skrótów – – jednolity program do spraw broni nieśmiercionośnych (Joint Non-Lethal Weapons Program) jednolity system obserwacji radiolokacyjnej i wskazywania celów systemom ude- rzeniowym (Joint Surveillance and Target Attack Radar System) (Joint Task Force on Computer Network Operations) kilotona – – – wzajemnie gwarantowane zniszczenie (Mutual Assured Destruction) – – wieloładunkowa głowica bojowa strategicznego pocisku balistycznego, której ła- dunki są niezależnie naprowadzane na z góry zaplanowane cele (multiple indepen- dently-targeted re-entry vehicle) obrona rakietowa (Missile Defense) układ o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej (Nuclear Non-Proliferation Treaty) raport amerykańskich agencji wywiadowczych (National Intelligence Estimate) – megatona – – Narodowy Program Obrony Rakietowej (National Missile Defense) – Przegląd Polityki Nuklearnej (Nuclear Posture Review) – – Rada Bezpieczeństwa Narodowego (National Security Council) – – – – – – – – Dowództwo Strategicznych Sił Powietrznych (Strategic Air Command) – (Operation Desert Storm Network) (Offi ce of Net Assessment) obserwacja, orientowanie się, decyzja, działanie (observe, orient, decide, act) broń precyzyjnie naprowadzana (Precision Guided Munition) układ o częściowym zakazie prób z bronią jądrową (Partial Test Ban Treaty) rewolucja w sprawach wojskowych (Revolution in Military Affairs) potężny nuklearny penetrator gruntowy (Robust Nuclear Earth Penetrator) rozmowy na temat ograniczenia broni strategicznych (Strategic Arms Limitations Talks) Inicjatywa Obrony Strategicznej, potocznie „Gwiezdne Wojny” (Strategic Defense Initiative) rakieta balistyczna odpalana z okrętu podwodnego (Submarine Launched Ballistic Missile) rakietowy pocisk balistyczny krótkiego zasięgu (short-range ballistic missile) obrona rakietowa teatru działań (Theater Missile Defense) taktyczna broń jądrowa (tactical nuclear weapons lub theater nuclear weapons) lotniczy pojazd bezzałogowy (Unmanned Aerial Vehicle) uzbrojony lotniczy pojazd bezzałogowy (Unmanned Combat Aerial Vehicle) lądowy pojazd bezzałogowy (Unmanned Ground Vehicle) podwodny pojazd bezzałogowy (Unmanned Underwater Vehicle) – – – – – – – – – Wstęp Zakończenie zimnej wojny oznaczało radykalną zmianę środowiska bezpieczeństwa międzynarodowego. Wynikała ona z transformacji systemu światowego – kresu bipo- larności i początków, jak się wydawało, multipolarności. Obecnie wiemy już, że sy- stem międzynarodowy ewoluował w kierunku unipolarności, w stronę dominacji „no- wego Rzymu” – Stanów Zjednoczonych Ameryki1. Świat wkroczył w fazę intensywnej globalizacji. Kluczem do bogactwa, a także dominacji politycznej i militarnej stała się informacja. Wraz z końcem zimnowojennego ładu międzynarodowego zamknięty zo- stał pierwszy rozdział nuklearnych dziejów świata – pierwszy wiek nuklearny. Histo- ria zaczęła pisać kolejny rozdział – drugi wiek nuklearny. Wbrew rozpowszechnionym oczekiwaniom, broń jądrowa nie zniknęła z krajobrazu strategicznego. Co prawda przez krótki okres w latach 90. znalazła się na marginesie myślenia wojskowego na Zachodzie i została naznaczona swoistym piętnem, jednak na początku XXI w. znów powraca jako istotny przedmiot dyskusji na tematy strategiczne. Uzasadnione jest zatem postawienie pytania: jaką funkcję będzie pełniła w najbliższej przyszłości? Przedmiotem książki jest, najogólniej, wpływ rozwoju nowych technologii na sposób prowadzenia wojny. Ponieważ w literaturze przedmiotu brakuje teoretycznego ujęcia, które całościowo prezentowałoby analizowane kwestie, wykorzystuję teoretyczny mo- del rewolucji w sprawach wojskowych (Revolution in Military Affairs, RMA)2. Wpływ nowych technologii na sposób prowadzenia wojny oraz, w konsekwencji, na inne syste- my, takie jak: polityczny, społeczny, ekonomiczny oraz międzynarodowy, można badać na trzech ściśle ze sobą powiązanych i wzajemnie uzupełniających się płaszczyznach. Są nimi: 1) innowacja technologiczna (rozwój nowych systemów broni w wyniku postępu Żadnego z tych trzech wymiarów rewolucji w sprawach wojskowych nie sposób ana- lizować w izolacji, ponieważ często pozostają one w istotnych związkach przyczynowo- -skutkowych. Przeplatają się one zatem ze sobą i czasami na siebie nakładają. 1 Analogia taka pojawia się między innymi w: Peter Bender, Ameryka – nowy Rzym. Historia równoległa dwóch imperiów, Wydawnictwo Sic!, Warszawa 2004. 2 W literaturze anglojęzycznej na określenie współczesnej amerykańskiej rewolucji w sprawach wojsko- wych używa się określenia: „the RMA” (Revolution in Military Affairs) lub „the IRMA” (Information Revo- lution in Military Affairs), natomiast w odniesieniu do koncepcji rewolucji w sprawach wojskowych w ogóle lub innych historycznych przykładów rewolucji używa się: „(an) RMA”. W literaturze polskiej uzasadnione wydaje się pisanie „RMA” na oznaczenie koncepcji, natomiast w odniesieniu do konkretnych rewolucji do- precyzowanie – na przykład napoleońska RMA, nuklearna RMA lub informacyjna RMA. naukowo-technicznego), delu organizacji), tryna militarna. 2) organizacja (struktura) sił zbrojnych (analiza z perspektywy biurokratycznego mo- 3) trzy poziomy działań wojennych (taktyczny, operacyjny i strategiczny) oraz dok- 14 Wstęp Fundamentalne zmiany technologiczne mają wpływ nie tylko na sposób prowadzenia wojny, ale także na stosunki międzynarodowe, ponieważ wojna stanowi jedno z central- nych zjawisk międzynarodowych oraz jedno z najpoważniejszych źródeł zmiany w sy- stemie światowym. Obiektem szczególnego zainteresowania jest broń nuklearna oraz jej wpływ na strategię i politykę międzynarodową, zwłaszcza w kontekście dokonującej się na naszych oczach amerykańskiej informacyjnej rewolucji w sprawach wojskowych. Moja podstawowa teza jest następująca: broń jądrowa i współczesna informacyjna RMA znajdują się we wzajemnej antagonistycznej relacji; „nowe myślenie nuklearne”, którego celem miało być zniwelowanie tej przepaści, jak dotąd jedynie pogłębia po- wstałą opozycję. Jednocześnie informacyjna rewolucja w sprawach wojskowych, której rdzeniem są broń konwencjonalna o wysokiej technologii oraz informacyjny „system systemów”, podkopuje rolę broni nuklearnej w planowaniu obronnym i strategicznym. Dramatyczny wzrost potencjału niszczącego oraz zasięgu broni konwencjonalnej ma, zdaniem propagatorów współczesnej RMA, upodobnić ją, jeśli chodzi o potencjał nisz- czący, do broni jądrowej. Pogląd ten pojawił się już we wczesnych rozważaniach na temat rewolucji wojskowych – w radzieckiej teorii wojskowej lat 70. i 80. Co więcej, w latach 90. broń jądrowa została na Zachodzie napiętnowana, po czym pojawiły się dążenia do jej marginalizacji w myśleniu strategicznym. Tymczasem broń nuklearna stanowi poważne wyzwanie dla samej koncepcji informacyjnej RMA oraz, szerzej, dla zmieniającego się zachodniego (co jest obecnie równoznaczne z amerykańskim) sposo- bu prowadzenia wojny. Proliferacja broni jądrowej, która przybrała na sile po zakończeniu zimnej wojny, jest zagrożeniem dla zachodniego dążenia do humanizacji wojny, którego jednym z wy- razów jest aksjomat nietolerancji dla ofi ar. Były szef sztabu armii indyjskiej, generał Krishnaswamy Sundarji, dobrze wyraził to zagrożenie słowami: „nikt nie powinien nigdy walczyć ze Stanami Zjednoczonymi, nie posiadając broni jądrowej”3. Przyszli (niezachodni) adwersarze USA, zarówno państwowi, jak i niepaństwowi, mogą skon- frontować amerykańską dominację w sferze broni konwencjonalnej jedynie za pomocą wojny asymetrycznej. Polega ona na odrzuceniu reguł walki przeciwnika i dążeniu do obejścia przewagi wroga poprzez zaatakowanie jego najsłabszych punktów (najczęściej niewojskowych). Przeciwnicy asymetryczni atakują w najmniej spodziewany sposób. Trudno sobie wyobrazić bardziej potężne i skuteczniejsze narzędzie walki asymetrycz- nej niż broń jądrowa. Podczas gdy Zachód dąży do uczynienia wojny ograniczoną, przewidywalną i pochłaniającą minimalne ofi ary, asymetryczni adwersarze będą chcieli przekształcić ją w wojnę totalną i długą, nieprzewidywalną i krwawą, a przez to nie do zaakceptowania przez opinię publiczną w krajach demokracji liberalnej. Na napięcia po- między bronią jądrową oraz informacyjną RMA można również spoglądać szerzej – jak na napięcia pomiędzy drugim wiekiem nuklearnym a wiekiem informacji. Bronie jądrowa i informacyjna są skazane na współistnienie. Informacyjna RMA nie zastąpi rewolucji nuklearnej, jak często miało to miejsce w historii, gdy nowa rewolucja w sprawach wojskowych zastępowała poprzednią. Konieczne jest więc nowe spojrzenie na strategiczne i polityczne zagadnienia związane z bronią jądrową, gdyż dramatycznej 3 Cyt. w: Robert A. Manning, Zachary S. Davis, Nonproliferation and Denuclarization [w:] The Absolute Weapon Revisited. Nuclear Arms and the Emerging International Order, red. T.V. Paul, Richard J. Harknett, James J. Wirtz, The University of Michigan Press, An Arbor 1998, s. 271. Wstęp 15 zmianie uległo środowisko międzynarodowe, a sposób prowadzenia wojny przeżywa daleko idącą transformację. Tymczasem amerykańskie myślenie na temat broni jądrowej nadal jest zdominowane przez niebezpieczną „konwencjonalizację”. „Konwencjonalizacja” myślenia na temat broni nuklearnej (tak jak rozumieją ją Hans Morgenthau oraz Robert Jervis)4, obecna przez cały okres zimnej wojny, trwa nadal. Można ją odnaleźć, przykładowo, w koncepcji rozwoju nowej generacji broni nukle- arnej, zawartej w Nuclear Posture Review (NPR) z 2002 r. Jej celem jest uczynienie broni jądrowej bardziej użytecznym narzędziem walki na polu bitwy, choćby poprzez stworzenie pocisków jądrowych, zwanych potocznie mini-nukes oraz bunker-busters, zdolnych do niszczenia celów ukrytych pod powierzchnią ziemi. Na pierwszy rzut oka takie konwencjonalne podejście wydaje się najlepszym i najłatwiejszym sposobem na dopasowanie broni nuklearnej do koncepcji współczesnej RMA, jednak rezultat końco- wy może być raczej „niekonwencjonalny”. Podstawowe i najogólniejsze pytania badawcze, jakie sobie postawiono, są następu- jące: jaki jest wpływ rozwoju nowych technologii na sposób prowadzenia wojny oraz na jej postrzeganie?, jaką rolę będzie odgrywać broń jądrowa w drugim wieku nuklearnym i jaki będzie to miało wpływ na stosunki międzynarodowe? oraz jaki kształt przybiorą relacje pomiędzy dokonaną już rewolucją nuklearną a rozwijającą się dopiero rewolucją informacyjną? Odpowiedź na te pytania ma decydujące znaczenie zarówno dla militar- nego, jak i politycznego wymiaru stosunków międzynarodowych i polityki zagranicznej państw. W obliczu braku wizji roli i funkcji, jaką będzie pełnić broń jądrowa, niezwykle trudno jest sformułować rozsądną strategię, która z natury służy jako pomost pomiędzy polityką a użyciem lub groźbą użycia siły. Konsekwencją zaabsorbowania Stanów Zjednoczonych informacyjną rewolucją w sprawach wojskowych, co po raz pierwszy można było zaobserwować po wojnie w Zatoce Perskiej z 1991 r., była marginalizacja broni jądrowej w myśleniu strategicz- nym. Ta tendencja była ściśle związana z euforią towarzyszącą rozpadowi systemu bi- polarnego oraz wizjami „Nowego Ładu Międzynarodowego” (prezydent George Bush) czy „końca historii” (Francis Fukuyama). W raczej pesymistycznych neorealistycznych wizjach przyszłości stosunków międzynarodowych, jak choćby w „powrocie do przy- szłości” (back to the future) Johna Mearsheimera, element nuklearny nadal zajmował jednak centralną pozycję. Mimo że niektóre z amerykańskich dokumentów (na przykład Nuclear Posture Re- view oraz National Security Strategy z 2002 r.) podejmują próbę ponownego zdefi nio- wania roli broni nuklearnej w strategii narodowej USA, istnieje poważna luka pomiędzy tym „nowym myśleniem nuklearnym” a poglądami na temat pola walki przyszłości, które ma być kształtowane przez obecną RMA. Jest to niezwykle niebezpieczne, ponie- waż niedocenianie jednego czynnika (broni jądrowej) i przecenianie innego (systemy broni będące wytworem informacyjnej RMA) może prowadzić do ryzykownych decy- zji strategicznych. Co więcej, mimo dyskusji na temat „drugiego wieku nuklearnego”, większość ofi cjalnych deklaracji, dokumentów politycznych oraz studiów akademickich w znacznej mierze odzwierciedla jeszcze zimnowojenne myślenie na temat broni jądro- 4 Chodzi o sposób myślenia o broni jądrowej charakterystyczny dla teorii wojskowej, strategii oraz poli- tyki okresu przednuklearnego, a więc traktowanie broni nuklearnej tak, jakby była ona zaledwie potężniejszą bronią konwencjonalną. 16 Wstęp wej. Równocześnie próby przystosowania strategii nuklearnej do rzeczywistości mię- dzynarodowej prowadzą do narastających sprzeczności między bronią jądrową a inten- sywnie rozwijanymi systemami broni konwencjonalnych. W książce analizowane są nie tylko zachodnie podejścia do wojny i broni jądrowej, pod uwagę wzięto również niezachodnie poglądy na sposób prowadzenia wojny. W dru- gim wieku nuklearnym proliferacja broni masowego rażenia ma i będzie miała miejsce poza państwami z kręgu zachodniej kultury strategicznej, a więc innej niż podczas zim- nej wojny. Stosunki w dziedzinie broni nuklearnej będą się więc kształtować między krajami zachodnimi i niezachodnimi lub, by użyć terminologii Alvina i Heidi Toffl erów – między krajami „trzeciej” i „drugiej fali”. Tak więc istnieje silna potrzeba badania, zrozumienia i wyjaśnienia różnych kultur strategicznych, zwłaszcza azjatyckiej, oraz ich sposobów konceptualizacji broni jądrowej, a także ich poglądów na temat przyszłych wojen. Niezachodnie sposoby prowadzenia wojen oraz podejścia do broni jądrowej mu- szą się stać nieodłączną częścią każdej rozsądnej próby wyjaśniania zagadnień strate- gicznych w XXI w. W książce przyjęto neoclausewitzowskie podejście do wojny oraz strategii – „neo” ponieważ, przeciwnie niż w ujęciu Carla von Clausewitza, kładzie ono większy na- cisk na rolę, jaką technologia odgrywa w wojnie. Dalekie jest jednak od determinizmu technologicznego. Fenomen wojny nie jest tutaj rozumiany wyłącznie w ujęciu clau- sewitzowskim (jako prawdziwie polityczny instrument, jako kontynuacja polityki przy użyciu innych środków), ale również, a miejscami głównie, jako fenomen społeczny i kulturowy (tak jak ujmują go między innymi: John Keegan, John Jandora i Christopher Coker). Przyjęcie tych dwóch perspektyw – politycznej oraz społeczno-kulturowej – nie powoduje sprzeczności. Powinno natomiast przyczynić się do pełniejszego wyjaśnienia problemu, zwłaszcza że jest on analizowany w okresie po zakończeniu zimnej wojny, który charakteryzuje się współistnieniem trzech wieków: drugiego wieku nuklearnego, wieku informacji oraz wieku globalizacji. W pracy wykorzystano metody: historyczną, porównawczą oraz studium przypadku. Ujęcie historyczne stosowane jest dla ukazania genezy koncepcji rewolucji w sprawach wojskowych oraz przedstawienia jej historycznych przykładów. Metoda ta przyświeca również analizie ewolucji zachodniego sposobu prowadzenia wojny, którego poszcze- gólne etapy przygotowały grunt dla rewolucji nuklearnej, jak również niektórych zagad- nień z nią związanych. Zastosowano ją także w celu syntetycznego ujęcia transformacji prowadzącej od rewolucji nuklearnej do współcześnie obserwowanych zmian w myśle- niu strategicznym. Metody porównawczej używam w celu zestawienia różnych zjawisk, co ma służyć lepszemu ukazaniu ich cech, a w konsekwencji ich zrozumieniu i wyjaś- nieniu. Na bazie porównania historycznych przykładów rewolucji w sprawach wojsko- wych wyłania się teoretyczny model RMA. Ponadto porównywane są ze sobą między innymi: różne rodzaje odstraszania, radziecka i amerykańska koncepcja bezpieczeństwa, odmienne motywy proliferacji broni jądrowej, terroryzm nowoczesny i ponowoczes- ny, pierwszy i drugi wiek nuklearny oraz nuklearna i informacyjna RMA. Pogłębieniu analizy służą studia przypadków, takie jak: wojna w Zatoce Perskiej z 1991 r., rewolu- cja militarna we wczesnonowoczesnej Europie (teza Michaela Robertsa), broń jądrowa a początki zimnej wojny, zagrożenie terroryzmem nuklearnym oraz amerykański system obrony rakietowej. Wstęp 17 Ponieważ istotne znaczenie dla całej pracy ma analiza wpływu nowych technologii prowadzenia wojny na stosunki międzynarodowe, jeśli wymaga tego kontekst rozważań, odwołuję się do teorii stosunków międzynarodowych. Podejściami wyjątkowo użytecz- nymi dla badań nad zagadnieniami bezpieczeństwa i strategii okazują się realizm i neo- realizm, a zwłaszcza koncepcje „dylematu bezpieczeństwa”, „siły/potęgi państwa” oraz „anarchii międzynarodowej”. W kontekście studiów nad odstraszaniem nuklearnym wi- dać jednak ograniczenia wspomnianych podejść, ponieważ odstraszanie sprowadza się w dużej mierze do czynników subiektywnych: percepcji, błędnego postrzegania, intencji i motywów oraz przekonań i wartości. U podstaw teorii odstraszania leży założenie o ra- cjonalności działań własnych oraz adwersarza. Tak więc istotną funkcję w wyjaśnianiu fenomenu odstraszania muszą pełnić teorie stosunków międzynarodowych zorientowane bardziej psychologicznie. Z kolei zagadnienia kultur strategicznych oraz dyfuzji nowych technologii wojskowych pozwalają analizować dorobek konstruktywistów społecznych. Współczesną transformację społeczną, gospodarczą, technologiczną i militarną poma- gają natomiast ogarnąć bardziej ponowocześnie zorientowane podejścia, by wskazać na twórczość Jeana Baudrillarda, Zygmunta Baumana, Christophera Cokera, Roberta Coopera czy Paula Virilio. Są one szczególnie przydatne dla zrozumienia coraz bardziej wymykających się empirycznej analizie zjawisk i procesów przyspieszenia, usieciowie- nia i globalizacji. Pozwalają bowiem uświadomić sobie między innymi to, o czym pisze Bauman, a więc płynność i niepewność czasów, w których żyjemy. Podstawowe ograniczenie pracy ma charakter empiryczny. Wynika ono z braku wy- starczających pozatechnicznych danych na temat broni jądrowej. Wyzwaniem jest rów- nież zastosowanie interdyscyplinarnego podejścia, łączącego studia strategiczne, teorię stosunków międzynarodowych oraz nauki polityczne z elementami fi lozofi i, psychologii i socjologii. Charakter drugiego wieku nuklearnego wymaga jednak znacznie szerszej analizy zagadnień nuklearnych aniżeli podczas zimnej wojny. Struktura książki przedstawia się następująco: Rozdział I („Koncepcja rewolucji w sprawach wojskowych”) prezentuje teoretyczny model rewolucji w sprawach wojskowych. Wojna, społeczeństwo, polityka oraz stosun- ki międzynarodowe są traktowane jako połączone systemy, między którymi dochodzi do sprzężeń zwrotnych. Istotne znaczenie ma związek pomiędzy wojną i systemem międzynarodowym, a w szczególności problem wojny jako czynnika transformacji tego systemu. Technologia uznana zostaje za ważne źródło zmiany nie tylko w sposobie pro- wadzenia wojny, ale również w pozostałych systemach. Ukazano te cechy wojny w Za- toce Perskiej (1991), które zainicjowały debatę nad współczesną amerykańską RMA. Następnie przedstawiono dwa konceptualne źródła RMA: radziecką ideę „rewolucji na- ukowo-technicznej” oraz rozwijaną przez historyków wojskowości koncepcję „rewolu- cji militarnej”. Zaprezentowanie historycznych przykładów rewolucji w sprawach woj- skowych pozwala na dokonanie uogólnień oraz zidentyfi kowanie i opisanie cech RMA. W celu rozwiązania dylematu „rewolucja versus ewolucja”, wpisanego w ideę rewolucji w sprawach wojskowych, wprowadzono: metodę francuskiej szkoły historycznej Anna- les oraz koncepcje „czasu historycznego” i „przerywanej ewolucji equilibrium”. Rozdział II („Rewolucja nuklearna – pierwszy wiek nuklearny”) analizuje wpływ technologii nuklearnej na sposób prowadzenia wojny oraz na stosunki międzynarodowe przez pryzmat koncepcji rewolucji w sprawach wojskowych. Zasadnicze pytania, na 18 Wstęp które starano się odpowiedzieć, są następujące: jaki był wpływ broni nuklearnej na spo- sób prowadzenia wojny oraz stosunki międzynarodowe? oraz na ile rewolucyjna była rewolucja nuklearna? Punktem wyjścia do rozważań są: charakter rewolucji nuklearnej oraz miejsce broni jądrowej w rozwoju zachodniego sposobu prowadzenia wojny za- początkowanego w starożytnej Grecji. Następnie analizowany jest wpływ broni jądro- wej na: strategię, politykę, stosunki międzynarodowe oraz etykę wojny. Ukazano także „konwencjonalizację myślenia” na temat broni nuklearnej. Rozdział ten stanowi zasad- niczy punkt odniesienia w późniejszej dyskusji na temat zagadnień związanych z bronią jądrową w drugim wieku nuklearnym. Dalsze rozważania bazują na wprowadzonych tutaj koncepcjach i terminologii. Rozdziały I i II są rozmyślnie i z konieczności obszerne ze względu na to, że w lite- raturze nie istnieje żadna całościowa polskojęzyczna pozycja na temat analizowanych w nich zagadnień. Przygotowują one grunt terminologiczny i konceptualny pod dalsze, właściwe, rozważania, które bez nich byłyby pozbawione odpowiedniego kontekstu, co oznaczałoby zawieszenie w swoistej próżni. Rozdział III („Drugi wiek nuklearny”) poddaje analizie okres po rozpadzie bipolar- nego systemu międzynarodowego około roku 1991. Do podstawowych pytań, jakie zo- stają postawione, należą: dlaczego możliwe i uzasadnione jest mówienie o drugim wieku nuklearnym?, jakie są jego cechy charakterystyczne? oraz na ile różni się on od pierw- szego wieku nuklearnego? Odpowiedź na te pytania umożliwi ukazanie losów rewolu- cji nuklearnej po zakończeniu zimnej wojny. Szczegółowo omówiono czynniki, które wywołały drugi wiek nuklearny. Należą do nich: zmiana systemu międzynarodowego i ukonstytuowanie się unipolarności, nowe modele rozprzestrzeniania broni nuklearnej oraz niezwykły wzrost zainteresowania wojskową technologią jądrową w Azji (tak zwa- ny azjatycki wiek nuklearny). Analizie dodatkowo poddano zjawisko charakterystycz- ne dla drugiego wieku nuklearnego: zagrożenie ze strony pozapaństwowych aktorów stosunków międzynarodowych wchodzących w posiadanie broni jądrowej (terroryzm nuklearny). Ponieważ idea drugiego wieku nuklearnego wyłoniła się w ścisłej relacji do pierwszego wieku nuklearnego, rozdział ten zamyka ich porównanie. Rozdział IV („Współczesna amerykańska rewolucja informacyjna w sprawach woj- skowych”) opisuje transformację amerykańskich sił zbrojnych, sposobu prowadzenia wojny oraz myślenia na jej temat. Szczegółowo omówiono trzy elementy konstytutywne informacyjnej RMA, a więc: rewolucję informacyjną, broń konwencjonalną o wysokiej technologii oraz humanizację wojny. Skonfrontowano i porównano dwie rewolucje – nuklearną oraz informacyjną. Wprowadzenie koncepcji wojny asymetrycznej przygoto- wuje do dalszych refl eksji nad wzajemnymi związkami pomiędzy dwiema rewolucjami w sprawach wojskowych – nuklearną i informacyjną. Stanowią one przedmiot ostatniego, V rozdziału: „Napięcia pomiędzy drugim wie- kiem nuklearnym a wiekiem informacji, czyli relacje między nuklearną i informacyjną RMA”. Relacje te cechują wzrastające napięcia, będące wynikiem odmiennych celów oraz założeń, leżących u podstaw dwóch rewolucji, jak również różnorodnych konteks- tów społecznych, kulturowych i międzynarodowych, a przede wszystkim zmian w spo- sobie myślenia na temat wojny, wynikających z transformacji zachodniego sposobu prowadzenia wojny, szczególnie widocznych od lat 90. Istnienie oraz proliferacja broni nuklearnej stanowią jedne z najpoważniejszych wyzwań wobec zachodnich dążeń do Wstęp 19 humanizacji wojny. Krytycznie omówiono „nowe myślenie nuklearne” zaprezentowa- ne przez administrację prezydenta George’a W. Busha, a zawarte w Nuclear Posture Review (2002). Dokument ten postuluje ustanowienie „nowej triady”, mającej zastąpić klasyczną triadę strategiczną charakterystyczną dla pierwszego wieku nuklearnego, oraz rozwój nowej generacji broni jądrowej. Nieco uwagi poświęcono także amerykańskiej próbie przeprowadzenia kontrrewolucji nuklearnej w postaci rozwoju systemu obrony przeciwrakietowej, mającego konstytuować jeden z elementów „nowej triady”. Rozdział kończą rozważania nad groźną, gdyż pogłębiającą się, konwencjonalizacją amerykań- skiej strategii nuklearnej. W „Zakończeniu” podsumowano wcześniejsze rozważania oraz wypunktowano płynące z nich wnioski. Równocześnie podjęto próbę wyjścia poza opis i wyjaśnienie, w stronę prognozowania. Po historycznym przeglądzie rewolucji w sprawach wojsko- wych oraz po względnie całościowym ukazaniu nuklearnej oraz informacyjnej RMA warto bowiem zadać sobie pytania: jak będzie wyglądać kolejna rewolucja w sprawach wojskowych? czy jej rozmazane kontury rysują się już na horyzoncie? Teza wyrażona w drugiej części zakończenia jest następująca: kolejną rewolucją w sztuce prowadzenia wojny będzie biotechnologiczna RMA. Wizja tej biotechnologicznej transformacji jutra zamyka niniejszą publikację. Pisząc książkę, korzystałem z różnorodnej i bogatej bazy źródłowej. Warto jednak wskazać na kilka klasycznych pozycji. Do podstawowych opracowań dotyczących historycznych studiów nad koncepcją rewolucji militarnej oraz rewolucji w sprawach wojskowych należą książki: A Military Revolution? Military Change and European Society 1550–1800 autorstwa Jeremy’ego Blacka (1991), The Military Revolution Debate. Readings on the Military Transforma- tion of Early Modern Europe (1995), stanowiący zbiór najistotniejszych artykułów i ese- jów na ten temat, oraz The dynamics of Military Revolution 1300–2050 (pod redakcją McGregora Knoksa i Williamsona Murraya, 2001). Bezcennej wiedzy o niezachodnich sposobach prowadzenia wojny dostarcza kla- syczny starożytny chiński traktat Sztuka wojny autorstwa Sun Tzu, będący jednocześnie najdoskonalszym wykładem koncepcji wojny asymetrycznej. Dla cywilizacji chińskiej, a szerzej rzecz ujmując – dla azjatyckiej, Sztuka wojny jest tym, czym O wojnie Carla von Clausewitza dla teorii i fi lozofi i wojny na Zachodzie – swoistą strategiczną biblią. Niezachodnie sposoby prowadzenia wojny przybliżają również: Ruth Benedict (Chry- zantema i miecz. Wzory kultury japońskiej, wydanie oryginalne 1946) oraz Christop- her Coker (Waging Wars Without Warriors? The Changing Culture of Military Confl ict, 2002). Z kolei punktem odniesienia dla zachodniej tradycji sztuki wojennej jest starożyt- na Grecja, o której obszernie pisze Victor Davis Hanson (The Wars of the Ancient Greeks and Their Invention of Western Military Culture, 1999, oraz The Western Way of War: In- fantry Battle in Classical Greece, 1989). Historię zachodniego myślenia strategicznego oraz sposobu prowadzenia wojny przedstawiają następujące znaczące pozycje: Michael Handel, Masters of War. Classical Strategic Thought (1992), John Keegan, Historia wojen (wydanie oryginalne 1993) oraz Makers of Modern Strategy from Machiavelli to the Nuclear Age (pod redakcją Petera Pareta, 1986). Podstawową bazą źródłową dla studiów nad współczesną amerykańską RMA jest strona internetowa The RMA Debate (The Commonwealth Institute, http://www.comw.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Technologia i wojna przyszłości. Wokół nuklearnej i informacyjnej rewolucji w sprawach wojskowych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: