Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00076 006068 12228382 na godz. na dobę w sumie
Technologia informacyjna dla prawników i administratywistów. Szanse i zagrożenia elektronicznego przetwarzania danych w obrocie prawnym i działaniu administracji - ebook/pdf
Technologia informacyjna dla prawników i administratywistów. Szanse i zagrożenia elektronicznego przetwarzania danych w obrocie prawnym i działaniu administracji - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 560
Wydawca: Difin Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8085-307-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> prawo i podatki
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Dokonująca się informatyzacja instytucji, cyfryzacja dokumentów, konwergencja technologii, multipleksacja przekazów i wirtualizacja działalności nie omija prawa i administracji, lecz kształtuje elektroniczny obrót prawny i elektroniczną administrację publiczną. Technologia informacyjna stanowi dziś okazję do poprawy stanu obowiązującego prawa i zwiększenia efektywności działań administracyjnych, ale zarazem wymaga nowego przygotowania prawników i administratywistów, tak aby państwo mogło przy jej pomocy lepiej wypełniać swoje funkcje, a społeczeństwo korzystać z szerszych wolności. Aby technologia ta mogła spełniać stawiane przed nią oczekiwania, sama potrzebuje stosownego wsparcia prawnego i administracyjnego w ramach kształtującego się publicznego i prywatnego prawa informatycznego oraz w toku elektronizacji procedur sądowych i administracyjnych.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Recenzenci Prof. zw. dr hab. Danuta Dziawgo Prof. dr hab. Bogusław Pietrzak Copyright © Difin SA Warszawa 2009. Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, przedrukowywanie, nagrywanie na dyski CD bądź inne nośniki elektroniczne i rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej pracy bez pisemnej zgody posiadaczy copyright jest zabronione. Redaktor prowadząca Julia Siemińska ISBN 978-83-8085-307-2 Printed in Poland Difin SA Warszawa 2009. 00-768 Warszawa, ul. F. Kostrzewskiego 1, tel. (0-22) 851-45-61, (0-22) 851-45-62, fax (0-22) 841-98-91 Skład i łamanie: Z. Wasilewski, Warszawa, tel. 0 601-30-60-35 Wydrukowano w Polsce Spis treści Wstęp 1. Charakterystyka technologii informacyjnych 1.1. Technologia 1.2. Informatyka 1.3. Telekomunikacja 1.4. Media 1.5. Technologie mobilne 1.6. Rewolucja naukowo-techniczna 1.7. Technologie społeczeństwa informacyjnego 1.8. Determinizm technologiczny 1.9. Smog informacyjny 2. Informacja 2.1. Próby ujęcia informacji 2.2. Nauka o informacji 2.3. Filozoficzna interpretacja informacji 2.4. Cybernetyczna interpretacja informacji 2.5. Definicja informacji 2.6. Naturalna i sztuczna reprezentacja informacji 2.7. Cechy informacji 2.8. Znaczenie informacji 2.9. Struktura i forma informacji 2.10. Rodzaje informacji 2.11. Źródła informacji 2.12. Proces informacyjny 2.13. Tworzenie informacji 1 Marian Gorynia, Wiesław Otta 11 17 17 24 32 37 42 49 53 60 64 71 71 74 77 79 81 85 87 91 98 101 104 107 110 6 Spis treści 3. Informacja, a dane i wiedza 3.1. Pojęcie danych 3.2. Informacja a dane 3.3. Dane analogowe i dane cyfrowe 3.4. Metadane 3.5. Wiedza 3.6. Informacja a wiedza 3.7. Organizacje wiedzy 3.8. Organizacje uczące się 3.9. Organizacje inteligentne 4. Komunikacja 4.1. Informacja w komunikacji 4.2. Charakter komunikacji 4.3. Uczestnicy komunikacji 4.4. Proces komunikowania 4.5. Znakowy charakter komunikacji 4.6. Kodowanie informacji 4.7. Sygnały komunikacyjne 4.8. Ilościowa teoria informacji 4.9. Komunikacja masowa 4.10. Informacyjne sterowanie procesami społecznymi 5. Sprzęt komputerowy 5.1. Automatyka i robotyka 5.2. Automatyzacja procesów informacyjnych 5.3. Komputer w automatyzacji procesów informacyjnych 5.4. Generacje komputerów 5.5. Komputer jako narzędzie informatyczne 5.6. Elementy systemu komputerowego 5.7. Rodzaje pamięci komputerowej 5.8. Rodzaje urządzeń zewnętrznych 6. Oprogramowanie komputerowe 6.1. Program komputerowy 6.2. Algorytm i algorytmika 6.3. Programowanie 6.4. Język programowania 6.5. Kod maszynowy i kod źródłowy 6.6. Rodzaje programów komputerowych 114 114 118 121 124 128 132 137 141 142 147 147 152 154 159 163 165 168 172 176 180 184 184 187 189 194 201 203 211 218 225 225 228 232 234 236 239 7. Komputerowe przetwarzanie danych 7.1. Przetwarzanie informacji 7.2. Interpretacja informacji a przetwarzanie danych 7.3. Przetwarzanie danych 7.4. Rodzaje operacji na danych 7.5. Przetwarzanie danych w zbiorach 7.6. Struktura dokumentu elektronicznego 7.7. Bezpieczeństwo przetwarzania danych 7.8. Etyka komputerowa 8. Komputerowe zarządzanie informacją 8.1. Zarządzanie informacją i wiedzą 8.2. Technologie zarządzania zasobami informacyjnymi 8.3. Definicja bazy danych 8.4. Modele baz danych 8.5. System zarządzania bazą danych 8.6. Hurtownie danych 8.7. Sztuczna inteligencja 8.8. Sieci neuronowe 8.9. Algorytmy genetyczne 9. Sieci komputerowe 9.1. Sieci telekomunikacyjne 9.2. Rodzaje sieci komórkowych 9.3. Rodzaje sieci komputerowych 9.4. Kanały dostępu do Internetu 9.5. Fenomen Internetu 9.6. Struktura Internetu 9.7. Historia Internetu 9.8. Adresy internetowe 9.9. Modele Internetu 9.10. Cechy Internetu 9.11. Narzędzia Internetu 9.12. Zastosowanie Internetu 9.13. Wolność w Internecie 9.14. Społeczno-psychologiczne konsekwencje Internetu 9.15. Gospodarcze wykorzystanie Internetu Spis treści 7 244 244 248 250 253 255 257 258 260 266 266 274 277 281 285 288 294 297 300 304 304 308 311 317 322 327 331 333 336 340 345 353 358 365 368 8 Spis treści 10. System informacyjny 10.1. Podejście systemowe 10.2. Definicje i rodzaje systemów 10.3. Elementy systemu 10.4. Systemowa natura informacji 10.5. Definicja systemu informacyjnego 10.6. Wyodrębnienie systemu informacyjnego 10.7. Rodzaje systemów informacyjnych 10.8. Metainformacja w systemie informacyjnym 10.9. Redundancja informacji w systemie informacyjnym 11. System informatyczny 11.1. Definicja i klasyfikacja systemów informatycznych 11.2. Elementy systemu informatycznego 11.3. Projektowanie systemów informatycznych 11.4. Ocena systemów informatycznych 11.5. Tworzenie systemów ekspertowych 11.6. Zastosowanie systemów ekspertowych 11.7. Systemy zarządzania informacją 11.8. Rodzaje informatycznych systemów zarządzania 12. Informatyzacja 12.1. Wdrażanie systemów informatycznych 12.2. Specyfika informatyzacji 12.3. Sektory i obszary informatyzacji 12.4. Zasady informatyzacji 12.5. Ekonomia informatyzacji 12.6. Multimedia 12.7. Rzeczywistość wirtualna 12.8. Cyberprzestrzeń 12.9. Wirtualizacja jako rezultat informatyzacji 12.10. Urbanizacja świadomości 13 Kształtowanie się społeczeństwa informacyjnego 13.1. Termin społeczeństwo informacyjne 13.2. Programy na rzecz społeczeństwa informacyjnego 13.3. Społeczeństwo informacyjne jako społeczeństwo postępu 13.4. Społeczeństwo informacyjne jako społeczeństwo informacji 13.5. Badania nad społeczeństwem informacyjnym 13.6. Teoretyczne podejście do społeczeństwa informacyjnego 372 372 374 376 379 382 384 386 387 390 392 392 394 396 402 405 409 412 419 424 424 427 429 432 436 439 444 449 452 455 458 458 461 467 469 472 475 Spis treści 9 478 482 485 489 493 498 502 507 511 511 515 517 521 523 525 528 532 535 540 543 13.7. Kontekst pojęciowy społeczeństwa informacyjnego 13.8. Definicje społeczeństwa informacyjnego 13.9. Elementy społeczeństwa informacyjnego 13.10. Wskaźniki opisu społeczeństwa informacyjnego 13.11. Cechy społeczeństwa informacyjnego 13.12. Przemiany ku społeczeństwu informacyjnemu 13.13. Praca w społeczeństwie informacyjnym 13.14. Ocena etyczna społeczeństwa informacyjnego 14. Inne ujęcia społeczeństwa informacyjnego 14.1. Społeczeństwo sieciowe i społeczeństwo internetowe 14.2. Społeczeństwo cybernetyczne i społeczeństwo wirtualne 14.3. Społeczeństwo globalne i społeczeństwo otwarte 14.4. Społeczeństwo medialne i społeczeństwo masowe 14.5. Społeczeństwo postkapitalistyczne i społeczeństwo ryzyka 14.6. Społeczeństwo spolaryzowane i społeczeństwo inkluzyjne 14.7. Kultura społeczeństwa informacyjnego 14.8. Kultura informacyjna i kultura informatyczna 14.9. Prawo społeczeństwa informacyjnego Zakończenie Bibliografia Wstęp 1 Marian Gorynia, Wiesław Otta Książka „Technologia informacyjna dla prawników i administratywistów – Szanse i zagrożenia elektronicznego przetwarzania danych w obrocie prawnym i działaniu administracji”, jest próbą zrównoważonego podejścia do rozwoju na- rzędzi gromadzenia, przechowywania, opracowywania i przekazywania infor- macji. Chodzi w niej o całościowe, jednolite i równomierne przedstawienie kwe- stii teoretycznych i praktycznych, technicznych i etycznych, sprzętowych i pro- gramowych, biznesowych i społecznych, kulturowych i psychologicznych oraz ad- ministracyjnych i prawnych ekspansji cyfrowych technik informacyjnych i glo- balnej infrastruktury informatycznej. Praca wychodzi od zagadnień teoretyczno- -badawczych informacji, wiedzy i komunikacji, następnie omawia zagadnienia techniczno-praktyczne sprzętu, oprogramowania i sieci komputerowych, a koń- czy na kwestiach socjologiczno-filozoficznych społeczeństwa informacyjnego. Zamierzeniem autora było zarysowanie w przystępnej formie szerokich uwa- runkowań procesów informatyzacji, automatyzacji, medializacji, digitalizacji, cybernetyzacji, internetyzacji i wirtualizacji. Tym samym chodziło o ukazanie możliwości i ograniczeń technologicznie zaawansowanego przetwarzania infor- macji w służbie człowiekowi, także pod kątem obowiązywania prawa i działania administracji publicznej. Poniższa praca: – nie pełni roli poradnika obsługi komputera, ani instrukcji posługiwania się narzędziami informatycznymi, ale omawia ważkie technicznie, społecznie, prawnie i kulturowo zagadnienia ich szerokiego zastosowania, – nie ogranicza się do prezentacji technologii informatycznej, ale uwzględnia także technologie medialne, telekomunikacyjne, a zwłaszcza technologie mo- bilne, sieciowe, komórkowe i satelitarne, – nie dotyczy tylko kwestii ściśle technologicznych, ale prezentuje je na tle uwarunkowań społecznych, politycznych, ekonomicznych, kulturowych, psy- chologicznych i prawnych, – nie przedstawia informacji jako tylko przedmiotu komunikacji, ale próbuje ją wyjaśnić jako efekt poznania rzeczywistości, nie utożsamiając jej z danymi, ale z ich znaczeniem, 12 Wstęp – nie polega na opisie zachodzących przeobrażeń technicznych w dziedzinie informacji i komunikacji, ale podejmuje wysiłki na rzecz wyjaśnienia i oceny ich znaczenia, – nie wskazuje jedynie na możliwości i korzyści zastosowania technologii in- formacyjnych, ale uwzględnia również liczne ograniczenia i zagrożenia, jakie wiążą się z jej upowszechnianiem, – nie opisuje zjawisk i rozwiązań w sposób ciągły, ale zawiera liczne definicje, zestawienia i porównania ułatwiające przyswojenie zagadnień i rozumienie problemów, – nie skupia się nad wybranymi kwestiami szczegółowymi, ale stara się ogar- nąć całość dokonujących się procesów informacyjnych i większość oddziału- jących na nie czynników, – nie jest tylko wynikiem badania stanu techniki w dziedzinie informacji, ale owocem obserwacji dokonujących się przemian podczas informatyzacji i do- świadczeń podczas korzystania z narzędzi informacyjnych, – nie służy rozwijaniu samej sprawności w posługiwaniu się sprzętem, opro- gramowaniem i osieciowaniem komputerowym, ale również ukazaniu ich roli w życiu jednostek, rozwoju społeczeństw, działaniu państwa i obowiązywa- niu prawa, – nie ogranicza się do opisu zastosowania technologii informacyjnej w jakiejś jednej dziedzinie, ale ukazuje jej znaczenie w całokształcie ludzkich spraw i społecznie realizowanych zadań, – nie przypomina pod względem metodologicznym podręczników wykorzy- stywanych na poziomie kształcenia szkół średnich, ale ma charakter dydak- tyczno-badawczy na poziomie akademickim, – nie jest obciążona dużą ilością szczegółów technicznych oraz przykładów konkretnych ich zastosowań, ale udostępnia rozległy materiał opisujący i wy- jaśniający zachodzące procesy i stosowane mechanizmy. Książka jest przeznaczona dla studentów, głównie studiów humanistycznych, a w tym prawa i administracji, ekonomii, socjologii i politologii. Ma ona charakter podręcznika z elementami monograficznymi i odnosi się do problemów związa- nych z szerokim zastosowaniem nowoczesnych technologii informacyjno-komu- nikacyjnych w różnych dziedzinach. Może też posłużyć osobom zatrudnionym w szeroko rozumianym sektorze informacyjnym, zainteresowanym lepszym po- znaniem narzędzi informacyjnych i komunikacyjnych masowo stosowanych, zwłaszcza w gospodarce i handlu oraz administracji i prawie. Może też przyczy- nić się do głębszego rozumienia procesów informacyjnych zachodzących we współczesnym globalnym świecie. Technologia informacyjna jest dziedziną wiedzy i obszarem umiejętności w za- kresie budowy, funkcjonowania i zastosowania nowoczesnych narzędzi infor- macyjno-komunikacyjnych. Ze względu na kluczową rolę cyfrowej postaci zapi- Wstęp 13 su i przekazu informacji, dyscyplina ta dotyczy informatyki i rozwija się na ob- szarze telekomunikacji. Podstawowym celem jej upowszechniania jest wskazy- wanie możliwości techniczno-organizacyjnych i ograniczeń formalno-prawnych elektronicznego, zautomatyzowanego i zdalnego przetwarzania danych, również w procesie administrowania oraz w toku tworzenia, stosowania, wykonywania i egzekwowania prawa. Dalszym zaś celem tej dyscypliny jest przygotowanie teoretyczne i praktyczne do posługiwania się systemami informatycznymi i sie- ciami teleinformatycznymi podczas wykonywania pracy, w tym w administracji publicznej i wymiarze sprawiedliwości, dla potrzeb dokonywania czynności biurowych, kancelaryjnych, urzędowych, procesowych i prawnych. Technologia informacyjna wykładana na wydziałach prawa i administracji, obej- muje część zagadnień zaliczanych do szeroko rozumianej informatyki prawni- czej oraz informatyki administracyjnej. Wymaga ona przedstawienia od strony: – teoretycznej – jako zespołu zagadnień interdyscyplinarnych, w tym technicz- nych, organizacyjnych, etycznych i filozoficznych, dotyczących upowszech- niania informatyki w społeczeństwie i państwie, – praktycznej – jako obszaru możliwości wykorzystania informatyki w prawie i administracji, a w tym dla potrzeb prawników i administratywistów, – dogmatycznej – jako całokształtu problemów prawnych związanych z wyko- rzystaniem technik informatycznych w obrocie prawnym i działalności admi- nistracji. Tak prawnicy, jak również administratywiści, podczas wykonywania swoich zawodów, nie są dziś w stanie obyć się bez komputera i dostępu do Internetu, oraz nie mogą lekceważyć problemów pojawiających się i narastających w toku informatyzacji. Zjawiska i procesy elektronizacji, informatyzacji, komputeryza- cji, digitalizacji, algorytmizacji, internetyzacji i wirtualizacji niosą ze sobą nowe i nieznane dotąd: – możliwości – wymierne i niewymierne korzyści ekonomiczne, społeczne, polityczne i kulturowe oraz – zagrożenia – oczywiste i nieoczywiste niebezpieczeństwa w skali indywidu- alnej, grupowej, lokalnej i globalnej. Optymalne zastosowanie informatyki i telekomunikacji (teleinformatyki), w szcze- gólności w prawie i administracji, cechuje napięcie pomiędzy porywającymi per- spektywami wynikającymi z postępu technicznego oraz koniecznymi ogranicze- niami podyktowanymi potrzebą ochrony praw człowieka i interesów społeczeństw. Uzasadnieniem dla podjęcia problematyki technologii informacyjnej na wy- działach prawa i administracji jest upowszechnienie się, tak w życiu, jak również w obrocie prawnym i administracyjnym, takich narzędzi, jak: sprzęt komputerowy, sieci informatyczne, telefony komórkowe, telewizja satelitarna, czy terminale płatnicze. Żyjemy w czasach, kiedy coraz szybciej zwiększa się: całokształt pa- rametrów działania systemów i sieci teleinformatycznych, nasycenie stanowisk 14 Wstęp pracy sprzętem komputerowym, wykorzystanie cyfrowych środków przetwarzania danych, ilość gromadzonych i przekazywanych informacji, dostępność zasobów informacyjnych dla potencjalnych użytkowników, poziom wymagań podczas posługiwania się narzędziami informacyjnymi, trudność w zakresie rozróżniania informacji ważnych i nieważnych, wpływ nowych technologii na styl życia i orga- nizację pracy, ilość oferowanych i użytkowanych dóbr i usług informacyjnych, zakres informacji niezbędnych do życia w społeczeństwie i państwie, uzależnie- nie ludzkiej egzystencji od poprawnego działania technologii, ryzyko nadużyć ze strony niekontrolowanych procesów, prawdopodobieństwo budowy totalnego impe- rium kontroli prywatności, dysproporcja pomiędzy wtajemniczonymi i niewta- jemniczonymi w arkana informatyki oraz konieczność ochrony informacji przed nieautoryzowanym dostępem. Informatyka była kolejno przedmiotem zainteresowań militarnych, naukowych, gospodarczych i administracyjnych. Obecnie nowoczesna infrastruktura infor- matyczna jest uważana za najważniejszy czynnik wzrostu bogactwa narodów i najbardziej efektywny środek realizacji praw obywatelskich. Dzisiejsza strate- gia budowy społeczeństwa informacyjnego staje się częścią rozwoju gospo- darczego i warunkiem równouprawnienia politycznego. Kształtując handel elek- troniczny i elektroniczną demokrację, jest przedmiotem zainteresowania orga- nów państwowych i organizacji międzynarodowych. Po raz pierwszy w dziejach ludzkości podejmowana jest próba kontrolowania procesu kształtowania się nowej cywilizacji. Pozwalają na to dostępne narzędzia naukowe, organizacyjne i techniczne. Podejmowane dziś próby kontrolowania przyszłości widoczne są w programach finansowanych przez instytucje pań- stwowe i ponadpaństwowe. Próbuje się nie tylko przewidzieć skalę, kierunki i charakter oddziaływania technik informacyjnych, ale także stymulować nimi różne obszary życia. Próba kontrolowania dokonujących się dotychczas samo- rzutnie przemian cywilizacyjnych jest najczęściej nieuświadamianą budową glo- balnego imperium totalitarnego. Społeczną akceptację dla totalnej inwigilacji i manipulacji próbuje się uzyskać przez eksponowanie ekonomicznych korzyści oraz pomijanie kulturowych zagrożeń. W literaturze przedmiotu zauważa się, że zmiana postaci informacji wyko- rzystywanych w życiu codziennym dokonuje się przez przejście od atomów do bitów. Oznacza to, iż informacja odrywa się od swojego nośnika fizycznego, w postaci książki, gazety, płyty, czy taśmy. Coraz powszechniej jest ona repre- zentowana za pomocą sekwencji binarnych o niematerialnej wartości logicznej. To zaś rodzi nowe i dotąd nieznane trudności jej uwierzytelniania w obrocie prawnym i działaniu administracji. Z kolei szeroko dostępna informacja w Inter- necie i łatwo nawiązywana komunikacja za jego pośrednictwem, kształtuje nowe społeczności, zwane społecznościami wirtualnymi. W ten sposób powstają dziś nowe zbiorowości, wspólnoty, organizacje, instytucje i przedsiębiorstwa o nie- Wstęp 15 ograniczonym zasięgu oddziaływania. Takie społeczności stają się dziś niezmie- rzonymi rynkami penetracji marketingowej oraz medialnej manipulacji. Z jednej strony widoczna jest ograniczona zdolność społeczeństw i jednostek do absorpcji nowych technologii informacyjnych, a z drugiej ujawnia się tzw. zatrucie informacyjne jako stan związany z tym, że człowiek, według badań przyjmuje tylko około 2 atakujących go codziennie informacji. Zachodzi też groźba rozwarstwienia na tych, którzy mają dostęp do informacji (information rich), oraz tych, którzy takiego dostępu nie mają (information poor). Z punktu widzenia potrzeb działania administracji publicznej oraz specyfiki obowiązywa- nia prawa podstawowe znaczenie, podczas posługiwania się technologiami in- formacyjnymi, ma pewność i bezpieczeństwo informacji oraz komunikacji. Ze względu jednak na, i tak już znaczny, rozmiar pracy, kwestie ochrony przetwa- rzania i przekazu danych zostały pominięte. Rozpowszechnianie nowoczesnych technologii informacyjnych stwarza warunki do pojawiania się nowych instrumentów prawnych i administracyjnych, jak: dokument elektroniczny, podpis elektroniczny, czy pieniądz elektroniczny. Ni- niejsza praca dostarcza podstawowej wiedzy teoretycznej dla zgłębiania proble- matyki objętej dziś mianem prawa nowych technologii oraz poszerzania umie- jętności praktycznych uczestnictwa w kształtującym się elektronicznym obrocie prawnym. Wśród dostępnych na rynku szerszych opracowań, najbardziej zbliżo- ną do podjętej tu problematyki jest książka Wojciecha Wiewiórowskiego i Grze- gorza Wierczyńskiego Informatyka prawnicza. Technologie informacyjne dla prawników i administracji publicznej (Kraków 2006). Zbliżenie takie sugeruje jej podtytuł, ale właściwą jej zawartość należałoby zaliczyć do zakresu informa- tyki prawniczej. Koncentruje się ona bowiem na budowie i funkcjonowaniu syste- mów informacji prawnej, na szerszym tle specyfiki ogłaszania prawa. Natomiast praca niniejsza uwzględnia jedynie problematykę samych technologii informa- cyjnych, w takim zakresie i stopniu zaawansowania, jaki wydaje się niezbędny dla prawników i administratywistów, zanim podejmą kwestie teoretyczne i prak- tyczne tworzenia, stosowania i wykonywania przepisów prawa. W następstwie przyjętych tu założeń technologia informacyjna prawa i administracji plasuje się poniżej informatyki prawniczej i administracyjnej, ponad którą stoi już tylko elektroniczny obrót prawny i administracyjny. Odpowiednio można byłoby więc wyróżnić poziom techniczno-praktyczny technologii informacyjnej prawa i admi- nistracji, następnie poziom metodologiczno-teoretyczny informatyki prawniczej i administracyjnej oraz najwyżej poziom formalno-dogmatyczny elektronicznego obrotu prawnego i administracyjnego. W tym układzie informatyka prawnicza i administracyjna jawiłaby się jako łącznik pomiędzy narzędziami informacyj- nymi i przepisami prawnymi. W tym miejscu zaś chodzi tylko o właściwe i szer- sze rozpoznanie narzędzi informacyjno-komunikacyjnych w perspektywie ich implementacji (dostosowania i wykorzystania) dla potrzeb działania prawa i administracji. 1 Charakterystyka technologii informacyjnych Marian Gorynia, Wiesław Otta 1.1. Technologia Wychodząc ze źródeł klasycznych, przypomnieć należy, że łacińskie słowo technetium, pochodzące od greckiego słowa technetós, znaczy „sztuczny”1. Ten ostatni termin w języku polskim oznacza przede wszystkim „nienaturalny”, a w dalszym wyjaśnieniu również „celowo wywołany”2. Przeciwieństwem tego, co sztuczne, jest to, co naturalne jako zastane i niezmienione w wyniku jakiejś ce- lowej aktywności, właściwej istotom rozumnym. Przedmiotem rozlicznych zabiegów indywidualnych i społecznych człowieka jest otaczająca i kształtująca go rzeczywistość. Ludzkie życie obejmuje zasadni- czo trzy sfery aktywności – poznawczą (informacyjną), dążeniową (pożądawczą) i wykonawczą (realizacyjną). Odpowiadają im trzy obszary kultury: – kultura intelektualna (poznania naukowego i filozoficznego) jako kultura ro- – kultura moralna i prawna (wyborów moralnych i prawnych) jako kultura zumu, oparta na kryterium prawdy, woli, oparta na kryterium dobra, – kultura techniczna i artystyczna (wytwórczości technicznej i twórczości arty- stycznej jako kultura działania (technika) i przeżyć (sztuka), oparta na kryte- riach użyteczności i piękna. Tym samym technika jest obok nauki, moralności i sztuki działem kultury, nakierowanym na poprawę skuteczności i efektywności działania. Działem tech- niki zajmującym się opracowywaniem nowych metod produkcji wyrobów lub przetwarzania surowców jest technologia. Stanowi ona naukowo opracowywaną metodę przeprowadzania procesów produkcyjnych lub przetwórczych. Dotyczy ona wytwarzania czegoś nowego lub przetwarzania czegoś już istniejącego przy wykorzystaniu doskonalonych w tym celu narzędzi. 1 Słownik wyrazów obcych PWN, Warszawa 2005. 2 Wielki słownik PWN-OXFORD, Warszawa 2007. 18 Rozdział 1 Angielski termin technology oznacza ogólnie technikę. Stosowany jest on zwłaszcza na oznaczenie nowych rozwiązań – the development of new technologies oraz krajów o zaawansowanym rozwoju – technologically advanced countries. Technologia w ujęciu Uniwersalnej encyklopedii PWN, jest dziedziną techniki zajmującą się opracowywaniem i przeprowadzaniem najkorzystniejszych, w okre- ślonych warunkach, procesów wytwarzania lub przetwarzania surowców, półwy- robów i wyrobów. Ze względu na stosowane metody wyróżnia się m.in. techno- logie: chemiczne, mechaniczne, elektryczne i biologiczne3. Według powołanego źródła technika zaś jest obszarem ludzkiej działalności, której celem jest oparte na wiedzy produkowanie rzeczy i wywoływanie zjawisk niewystępujących w przyrodzie oraz przekształcanie wytworów przyrody. Technologia i oparta na niej technika, stanowi czynnik rozwoju cywilizacyjnego, w tym społecznego, kulturalnego i gospodarczego. Mianem techniki jest określany również sposób wykonywania określonych czynności intelektualnych lub manualnych w jakiejś dziedzinie, np. w odniesie- niu do pracy umysłowej. Biorąc pod uwagę dziedzinę zastosowań, można wy- różnić m.in. technikę budowlaną, chemiczną, elektroniczną, informatyczną, me- dialną, czy telekomunikacyjną. Działalność badawczą w dziedzinie techniki pro- wadzą nauki techniczne. Wymagania zaś podyktowane ludzką naturą i godno- ścią, jakim winny odpowiadać wszelkie badania i działania, określa etyka. Zwią- zek techniki z nauką wyraża się głównie zależnością między wynalazkiem tech- nicznym a odkryciem naukowym. Z kolei związek techniki z etyką wyraża za- leżność pomiędzy tym, co faktycznie osiągalne, a zarazem moralnie dopuszczal- ne. Nie wszystko bowiem co faktycznie i technicznie jest wykonalne, jest też moralnie i prawnie akceptowalne. Wynika to stąd, że techniki i rozwijające je technologie są tylko środkami do celu, którym jest człowiek ze swoją osobową (podmiotową) godnością i ze swoim naturalnym (przyrodzonym) uposażeniem bytowym. Pod wpływem języka angielskiego, w języku polskim niekiedy używa się niewłaściwie terminu „technologia” w znaczeniu „technika”. Technologia obej- muje całokształt wiedzy dotyczącej konkretnej metody wytworzenia jakiegoś dobra lub uzyskania określonego efektu przemysłowego czy usługowego. Natomiast na technikę składa się całokształt umiejętności, w tym również z użyciem narzę- dzi, zastosowania tej metody. Wiele produktów może być wytworzonych w róż- nych technologiach, a o ich wyborze decyduje wiele czynników technicznych, ekonomicznych, społecznych czy kulturowych, jak np. koszt, czas, obwarowania prawne, bezpieczeństwo, wygoda itp. Technologia zatem jest naukowo uzasadnionym sposobem posługiwania się środkami technicznymi. Od pojedynczych umiejętności różni się sposobem po- 3 Uniwersalna encyklopedia PWN, Warszawa 2007. Charakterystyka technologii informacyjnych 19 stępowania, który jest oparty na teoretycznych (naukowo opracowanych i zwe- ryfikowanych) podstawach, z uwzględnieniem praktycznych aspektów stosowa- nia tych środków. Technologia jest więc sposobem korzystania ze środków tech- nicznych, a technika to same środki techniczne. Technologia składa się ze środ- ków technicznych oraz całokształtu badań nad ich własnościami i możliwościa- mi. Badania te są źródłem wiedzy o posługiwaniu się nimi, która służy opraco- wywaniu warunków i procedur korzystania, tak z prostych narzędzi, jak również ze skomplikowanych urządzeń. Funkcją technologii jest służenie człowiekowi w organizowaniu i realizowaniu określonych prac za pomocą narzędzi i urzą- dzeń, w warunkach jak najpełniejszego wykorzystania ich możliwości. Racjona- lizację posługiwania się narzędziami technicznymi wyraża postęp technologiczny. Obecnie znane i stosowane nowoczesne technologie to technologie wysoko za- awansowane, informacyjne, informatyczne, komunikacyjne, telekomunikacyjne, sieciowe, internetowe, cyfrowe, mobilne, satelitarne i inteligentne. Pierwotnie technologia była nauką o przetwórstwie i obróbce materiałów. Wyodrębnione z niej technologie informacyjne dotyczą narzędzi i procedur wy- korzystywanych do operowania informacją i operowania na informacji4. Narzę- dzia informacyjne oznaczają sprzęt informatyczny i telekomunikacyjny, zaś pro- cedury informacyjne odnoszą się do programów komputerowych i protokołów sieciowych. Operowanie informacją oraz operowanie na informacji umożliwia wspomagany sprzętowo i programowo proces przetwarzania jej nośników na postać cyfrową. Współczesne znaczenie i zastosowanie informacji wynika z ope- ratywności cyfrowej technologii jej zapisu. Operatywność jednorodnej cyfrowej informacji oznacza, że może ona być stosowana zawsze i wszędzie, ilekroć zaj- dzie taka potrzeba. Informacja zaś stanowi tu poznawczą formę uporządkowania energii i materii. Informatyka zatem dostarcza wiedzy o przetwarzaniu informa- cji oraz umiejętności posługiwania się nią5. Technologia informatyczna to naukowo uzasadniony sposób posługiwania się środkami informatycznymi do zbierania, przechowywania, przetwarzania i prze- syłania informacji. Do środków tych zalicza się sprzęt informatyczny – urządze- nia komputerowe z urządzeniami wejścia i wyjścia oraz sprzęt telekomunikacyj- ny. W obrębie technologii informatycznych wyróżnia się warstwy: – sprzętu informatycznego – narzędzi i urządzeń w aspekcie ich użyteczności dla procesów informacyjnych, – struktur danych – rozwiązywania problemów przystosowania danych do ich zapisu, przechowywania, przesyłania i udostępniania, przy wykorzystaniu sprzętu informatycznego, go przedmiotu operacji. 4 Chodzi tu o rozróżnienie aktywnej roli informacji jako narzędzia oraz informacji jako bierne- 5 W. Gogołek, Wprowadzenie do informatyki dla humanistów, Warszawa 2007, s. 10. 20 Rozdział 1 – procedur przetwarzania danych – określania warunków i sposobów posłu- giwania się techniką informatyczną, czyli organizacji konkretnych prac w za- kresie przetwarzania danych. Istotą technologii informatycznej jest algorytmizacja procesów informacyj- nych wspieranych narzędziami programistycznymi. Natomiast istotą współcze- snych technologii telekomunikacyjnych jest kodowanie transmisji w jednorod- nych impulsach. Stosowany powszechnie skrót „IT” (od ang. Information Technology), określa ogół wiedzy i umiejętności, metod i narzędzi, procedur i mechanizmów związa- nych z zarządzaniem informacją oraz jej obiegiem, szczególnie w dużych orga- nizacjach, w tym instytucjach publicznych i przedsiębiorstwach prywatnych. Ze względu na to, że przetwarzanie informacji odbywa się najczęściej za pomocą komputerów oraz przy zastosowaniu sieci komputerowych, często mówi się o technologiach i technikach komputerowych, cyfrowych, sieciowych i interne- towych. Ich zakres zastosowania jest jednak ograniczony do poszczególnych aspektów informatyzacji jako wdrażania technologii i technik informatycznych. Kategorii technologii informatycznej nie należy też utożsamiać z szerszą ka- tegorią technologii informacyjnej. Technologia informacyjna to połączenie tech- nologii informatycznej z technologiami pokrewnymi, zwłaszcza telekomunika- cyjnymi. Oznacza ona zespół środków informatycznych (urządzeń, narzędzi, opro- gramowania, sieci, metod) oraz innych technologii, które służą wszechstronnemu posługiwaniu się informacją6. Współczesna technologia informacyjna wykorzy- stuje informatykę, telekomunikację i media. Jako taka przyczynia się do rozwoju narzędzi informatycznych i rozbudowy połączeń telekomunikacyjnych. Ze względu na stosowane techniki i metody oraz wykorzystywane narzędzia i urządzenia pod- czas przetwarzania informacji można wyróżnić szereg technologii informacyjnych: a w tym technologie przetwarzania danych, informacji, wiedzy i tekstów, techno- logie sztucznej inteligencji, technologie bazodanowe, sieciowe i multimedialne. Według innego ujęcia technologia informacyjna to jedna z dziedzin informa- tyki, włącznie ze sprzętem komputerowym oraz oprogramowaniem używanym do tworzenia, przesyłania, prezentowania i zabezpieczania informacji7. Dostarcza ona użytkownikowi narzędzi, za pomocą których może on pozyskiwać informa- cje, selekcjonować je, analizować, przetwarzać, zarządzać i przekazywać innym ludziom8. Bardziej zasadne wydaje się jednak włączanie technologii informa- tycznej do szerzej dziedziny technologii informacyjnej. Nie wszystkie bowiem 6 Podobnie piszą: E. Gurbiel, G. Hardt-Olejniczak, E. Kołczyk, H. Kupiecka, M.M. Sysło, Tech- nologia informacyjna, Warszawa 2003, s. 7. 7 Por. również: W. Wrotek, Technologia informacyjna, podręcznik dla szkół ponadgimnazjal- nych, Gliwice 2006, s. 19 oraz G. Koba, Technologia informacyjna, podręcznik dla szkół ponad- gimnazjalnych, Wrocław 2002, s. 16. 8 http://pl.wikipedia.org/wiki/Technologia_informacyjna Charakterystyka technologii informacyjnych 21 znane i stosowane technologie informacyjne są zarazem technologiami informa- tycznymi, jak np. tradycyjne technologie medialne i komunikacyjne. Informacja jest nie tylko przedmiotem zautomatyzowanego przetwarzania, lecz także zin- dywidualizowanego przekazywania oraz masowego upowszechniania. To zaś do- piero dziś podlega informatyzacji w ramach kształtującej się komunikacji elek- tronicznej oraz rozwijających się mediów elektronicznych. W związku z tym, że nie sposób dziś oddzielać technologie informatyczne od technologii telekomunikacyjnych, mówi się łącznie o technologiach informacyj- no-komunikacyjnych (ICT – Information and Comunication Technology), zwa- nych też technologiami teleinformatycznymi. Szerokie ich zastosowanie kształ- tuje w istotny sposób współczesny świat i leży u podstaw nowej gospodarki i administracji. Teleinformatyka jest dziś swoistym układem nerwowym globu, koniecznym w rozwoju każdego kraju. Sieć autostrad informacyjnych staje się kluczowym elementem przetrwania cywilizacji, jak np. infrastruktura elektrycz- na, czy drogowa9. Miarą postępu technicznego jest np. porównanie liczby tran- zystorów w pierwszym chipie (kości) z 1971 roku, zawierającym 2300 tranzy- storów, z wyprodukowanym w 2000 roku procesorem Pentium 4, zawierającym 32 miliony tranzystorów. Chipy są wcześniejszymi zminiaturyzowanymi i scalo- nymi półprzewodnikami, połączonymi w jednej obudowie jako elementy funk- cjonalne, służące do budowy komputerów, stosowanych również w roli węzłów komunikacyjnych10. W dziedzinie ICT od samego początku obserwowane są radykalne i zależne od siebie procesy, w kierunku wzrostu mocy obliczeniowych urządzeń i popra- wy przepustowości sieci oraz systematycznego ich tanienia i coraz łatwiejszego posługiwania się nimi. Do funkcji technologi informacyjnych należą zwłaszcza: – ułatwienie organizowania i optymalizacja realizacji procesów informacyjnych, – przyspieszenie zbierania, przetwarzania, udostępniania i przesyłania danych dowolnej skali, masowych, – odciążenie człowieka w zakresie wykonywania prac nad danymi i informa- cją, zwłaszcza rutynowych, – informacyjne i komunikacyjne wspomaganie procesów zarządzania, w tym podejmowania decyzji. W zyskującym dziś na znaczeniu, wąskim i ścisłym ujęciu technologia in- formacyjna jest sprowadzana do technologii przetwarzania danych. W odróżnieniu od ujęć modelowych i konceptualnych, zinformatyzowane przetwarzanie da- nych, to technologiczna interpretacja operacji na fizycznych i matematycznych nośnikach danych. Jest ono przekształcaniem treści i postaci danych metodą wy- 9 J. Gołaczyński (red.), Prawne i ekonomiczne aspekty komunikacji elektronicznej, Warszawa 2003, s. 413. 10 Polskim przykładem rozwiązań w tej dziedzinie były komputery ODRA 1325 i 1305. 22 Rozdział 1 konywania systematycznych operacji, w celu uzyskania zaplanowanych wyni- ków. W tej infologicznej interpretacji przetwarzanie danych jest wytwarzaniem danych wyjściowych (generowanie komunikatów wynikowych) na podstawie danych wejściowych (początkowych) dostarczanych przez zbiór komunikatów wejściowych. W związku z tym, że zbiór danych wejściowych nie ulega zuży- ciu, proces przetwarzania danych przyczynia się do zwiększenia ilości posiada- nych danych o dane wynikowe, traktowane jako nowego rodzaju dobra, zwane dobrami informacyjnymi. Rozwój od prostych systemów informacyjnych, przez systemy informatyczne, komputerowe, telekomunikacyjne, aż po systemy teleinformatyczne jest efektem rosnącego zapotrzebowania na informację pełną, szybką, trafną, przetworzoną, wielomedialną. Przełomem w rozwoju teleinformatyki w Polsce był dzień 17 sierpnia 1991 roku, kiedy zostało uruchomione połączenie sieciowe pomiędzy Warszawą i Kopenhagą11. W postępie technicznym wiodącą rolę odegrała i nadal jeszcze odgrywa energia elektryczna. Podstawą bowiem współczesnej kultury technicznej jest elektroni- ka, informatyka, automatyka, robotyka, telekomunikacja wraz z energoelektryką. Wykorzystaniem zjawisk elektrycznych, w tym elektromechanicznych, elektro- termicznych i elektroradiacyjnych, czyli takich, w których energia elektryczna odgrywa podstawową rolę, zajmuje się elektrotechnika (energoelektrotechnika)12. Elektronika to nauka zajmująca się przepływem elektronów w gazach i półprze- wodnikach oraz technika wykorzystania tego typu zjawiska. Zasadniczymi jej obszarami są: – mikroelektronika, wykorzystująca układy scalone o bardzo wielkiej skali integracji (mikroprocesory klasy VLSI), – optoelektronika, zajmująca się przekształcaniem zjawisk elektrycznych na fotonowe i odwrotnie, wykorzystywana w laserach i światłowodach13. Wciąż jeszcze podstawowym materiałem stosowanym w układach mikro- elektronicznych jest krzem z uwagi na dobre jego właściwości elektronowe oraz powszechność jego występowania w naturze. Dzięki wciąż udoskonalanym mi- kroprocesorom, urządzenia z ich zastosowaniem cechuje postępująca: niezawod- dność, miniaturyzacja, precyzja, integracja, parametryzacja, koncentracja, syn- chronizacja, kompatybilność, stabilizacja, programowalność, samosterowanie, swo- bodna konfiguracja, energooszczędność, materiałooszczędność, odporność na za- kłócenia, optymalizacja, wielofunkcyjność, mobilność, otwartość architektury, przy- jazność w obsłudze, adaptacyjność do potrzeb, ergonomia, ekologiczność, stan- 11 J. Chudzicka, „Informatyka w świecie globalnym. Szanse i zagrożenia”, [w:] J. Kisielnicki (red.), Informatyka w globalnym świecie, Warszawa 2006, s. 154. 12 S. Węgrzyn (red.), Elektronika, informatyka, automatyka, robotyka, telekomunikacja dla po- trzeb gospodarki i kultury narodowej, III Kongres Nauki Polskiej, Warszawa, grudzień 1985, s. 1. 13 Tamże. Charakterystyka technologii informacyjnych 23 daryzacja, personalizacja dostępu i profilowanie do potrzeb. Coraz częściej wska- zuje się na dwie dalsze tendencje: – nienadążania rozwoju technicznego w stosunku do możliwości wynikających z odkrywanych zjawisk i prawideł fizycznych, – niezdolności do społecznego i jednostkowego absorbowania konstruowanych urządzeń i wytwarzanych narzędzi. O ile elektronika oznacza praktyczne wykorzystanie ruchu wolnych elektro- nów w próżni, gazach i ciałach stałych, to elektroniczna forma danych stanowi postać nadaną im przy zastosowaniu urządzeń elektronicznych. W wąskim ro- zumieniu urządzenie elektroniczne to urządzenie oparte na wykorzystaniu zaob- serwowanego zjawiska ruchu wolnych elektronów. Natomiast urządzenie elek- troniczne w szerszym znaczeniu to każde zewnętrznie zasilane urządzenie zdol- ne do automatycznego przetwarzania informacji, również urządzenie optyczne, czy nawet biologiczne. Jak pisze Filip Wejman (1974) na gruncie prawa bardziej właściwe jest szerokie rozumienie: – urządzenia elektronicznego jak w prawie amerykańskim, gdzie obejmuje ono urządzenia elektryczne, cyfrowe, magnetyczne, optyczne, elektromagnetycz- ne lub o podobnych właściwościach, – danych elektronicznych, nie tylko zapisywanych na elektronicznych nośni- kach informacji (ENI) i przekazywanych za pomocą środków komunikacji elektronicznej (ŚKE), ale także czasowo utrwalanych i przenoszonych na pa- pierze lub plastiku, w postaci kodów kreskowych, czy ciągów liczb odpowia- dających po ich digitalizacji ciągom bitowym14. W tym sensie dane mają postać elektroniczną, o ile do ich zapisu i odczytu wykorzystywane są urządzenia elektroniczne. Współczesne technologie infor- matyczne powodują: – wielomedialne i hipermedialne odwzorowanie dowolnych informacji za po- mocą różnych technik znakowych, – integrację dotychczas oddzielonych i rozproszonych procesów przetwarzania – tworzenie procesów i systemów informacyjnych o zasięgu ogólnoświatowym, – dynamiczny spadek kosztów jednostkowych i bezpośrednich przetwarzania informacji, informacji, – poszerzanie się w postępie geometrycznym powszechnie dostępnych zaso- bów informacyjnych15, PB 2002/2, s. 39. 14 F. Wejman, Wprowadzenie do cywilistycznej problematyki ustawy o podpisie elektronicznym, 15 Został niedawno uruchomiony portal Europeana, czyli Europejska Biblioteka Cyfrowa, finanso- wany przez Komisję Europejską i częściowo przez kraje członkowskie. Biblioteka zawiera w tej chwili 2 mln obiektów cyfrowych: obrazów, tekstów, klipów wideo. Zob. http://www.cafebabel.com/pol/article/26143/europeana-biblioteka-cyfrowa.html 24 Rozdział 1 – rozbudowę sektora informacyjnego zajmującego się wytwarzaniem, przetwa- rzaniem i dostarczaniem informacji, – pojawianie się nowych zjawisk informacyjnych wymagających nowych na- rzędzi badawczych i regulacyjnych oraz form organizacyjnych, – przekształcenie się cyfrowej informacji w niezbędny zasób gospodarczy, społeczny, kulturowy i prawny. Stosowane powszechnie, również w obrocie prawnym, elektroniczne prze- twarzanie danych (Elektronic Data Processing) oraz elektroniczna wymiana da- nych (Elektronic Data Interchange) opierają się na informatyce. Obecnie infor- matyka jest stosowana w zarządzaniu i sama wymaga skutecznego zarządzania. Podobnie jest ona wykorzystywana w prawie i administracji oraz stanowi przedmiot prawnej regulacji i administrowania. Stanowi ona składnik otoczenia organizacji, który jest czynnikiem niezastąpionym, wymagającym, kosztownym, dynamicznym oraz nieprzewidywalnym. W kontekście informatyki podstawami zmian organizacyjnych są rozwiązania: macierzowe, outsourcing oraz telepraca. Koncepcja organizacji macierzowej wynika z dążenia do stworzenia w organiza- cjach zależności pionowych (stricte organizacyjnych) oraz poziomych, jako zwią- zanych z wykonywanymi zadaniami. Koncepcja outsourcingu zaś dotyczy reali- zacji zadań pobocznych, niezbędnych do realizacji zadań głównych, przez pod- mioty zewnętrzne, które w sobie właściwym zakresie realizują zadania taniej i lepiej. Wzrost ilości zadań powierzanych firmom zewnętrznym przyczynił się do rozszerzenia outsourcingu również na działalność podstawową, co okazało się jednak nie zawsze korzystne. W ten sposób powstały dwie nowe formy współpracy – telepraca w odniesieniu do pracowników oraz organizacje wirtual- ne w przypadku kooperantów instytucjonalnych. 1.2. Informatyka Informatyka to ogół dyscyplin naukowych i technicznych badających i sto- sujących metody automatycznego magazynowania, przedstawiania, opracowy- wania i przesyłania informacji. Obejmuje ona: – teorie informatyczne (teorie automatów i algorytmów), – programowanie maszyn cyfrowych (oprogramowanie), – budowę i metody oceny wyposażenia komputerowego (sprzęt), – sposoby przesyłania danych na odległość (sieci). Informatyka powstała w połowie lat czterdziestych XX w. pod nazwą compu- ter science lub automatic data processing, później zaś określana była również innymi terminami, tj.: computing science, information science, information tech- nology, knowledge reprezentation science, computer science, computer systems Charakterystyka technologii informacyjnych 25 i informatics. W łacinie zaś termin in-formatio/in-formationis oznacza wizerunek, zarys i pojęcie16. Na przełomie lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX w. we Francji był stosowany termin „informatyka” na oznaczenie luźnego zbioru różnych sposo- bów przetwarzania informacji, stopniowo doskonalonych za pomocą unowo- cześnianych wciąż komputerów, tak aby nadawały się do wielokrotnego zasto- sowania w różnorodnej praktyce17. W 1966 r. Akademia Francuska zapropono- wała termin ten na określenie nowej gałęzi wiedzy, odnoszącej się do technik informacyjnych18. Informatyka od samych swoich początków sięgała do teorii informacji, będącej działem cybernetyki technicznej, przekształcając się ze zbioru metodyk i technologii, w dyscyplinę badawczą i stosowaną. W Polsce natomiast termin „informatyka” zaproponował w październiku 1968 r. Romuald Marczyń- ski (1921–2000)19, w Zakopanym na ogólnopolskiej konferencji poświęconej maszynom matematycznym, na wzór określenia francuskiego – „informatique”, niemieckiego – „informatik” i włoskiego – „informatica”. Obecnie termin „in- formatyka” w powszechnym użyciu oznacza: – w sensie węższym – całokształt badań (naukę i technikę) w zakresie przetwa- rzania informacji za pomocą automatów (EMC – elektronicznych maszyn cy- frowych), – w sensie szerszym – całokształt działań w zakresie wprowadzania do róż- nych dziedzin życia automatycznych środków przetwarzania informacji. Nowymi i pokrewnymi określeniami są terminy: „infologia”, „informacjolo- gia” i „informatologia”20, odnoszące się do systemowej nauki o informacji i jej użytecznej obróbki21. Informatyka obejmuje naukę (teorię) o problemach automatycznego przetwa- rzania informacji oraz technikę (praktykę) automatycznego wykonywania ope- racji na danych. Na termin „informatyka” składają się dwa słowa: – informacja jako pewien zespół danych i zasób wiedzy o rzeczywistości (układ intelektualnie przyswajanej i matematycznie kodowanej treści), – automatyka jako mechanizm samoczynnego przebiegu procesów (sposób dokonywania operacji bez każdorazowej ingerencji człowieka). Odpowiednio do nazwy, omawiana dyscyplina ogarnia całokształt zagadnień dotyczących reprezentowania i wydobywania informacji, za pomocą programo- 16 Słownik łacińsko-polski, pod red. T. Kumanieckiego, Warszawa 1984. 17 J. Wołoch, Stan prawa informatycznego. Retrospekcja i teraźniejszość informatyki, Internetu, prawa informatycznego, Poznań–Wrocław 2001, s. 20. 18 J. Petzel, Informatyka prawnicza. Zagadnienia teorii i praktyki, Warszawa 1999, s. 28. 19 R. Marczyński był twórcą pierwszego polskiego komputera elektronicznego EMAL1. 20 To nauka o informacji naukowej. 21 M. Bazewicz, Wizja społeczeństwa ery komunikacji, informacji i wiedzy XXI wieku, Wrocław 2000, s. 23. 26 Rozdział 1 wanych urządzeń technicznych. Podobnie jak fizyka, zajmująca się badaniem praw rządzących przekształcaniem materii i energii, informatyka zajmuje się badaniem i wykorzystaniem praw rządzących przetwarzaniem informacji22. Sta- nowi ona dziedzinę wiedzy i umiejętności badającą i stosującą procesy oraz prawa rządzące kodowaniem, przechowywaniem, przekształcaniem i przekazywaniem informacji23. Zajmuje się ona technologiami przetwarzania informacji oraz tech- nologiami wytwarzania systemów przetwarzających informacje. Pierwotnie była częścią matematyki, a następnie została rozwinięta jako osobna dyscyplina. Po- została jednak nadal w ścisłym związku z matematyką, która dostarcza wzorów przetwarzania informacji oraz z logiką, która odsłania prawa tym rządzące. Informatykę można podzielić na dwa główne działy. Pierwszy z nich ma cha- rakter badawczy. Poświęcony jest analizowaniu i opisywaniu struktur procesów informacyjnych zachodzących w realnym świecie. Drugi zaś ma charakter kon- strukcyjny. Zajmuje się tworzeniem oraz użytkowaniem rozwiązań pozwalających na operowanie informacją, podejmując projektowanie systemów i programowa- nie urządzeń. Dyscyplina ta jest związana z rozwojem komputerów i ich zasto- sowaniem w różnych obszarach. Jej zadaniem bowiem jest budowa systemów zautomatyzowanego przetwarzania informacji oraz ich modernizacja. Katalog klasyfikujący poddziedziny informatyki liczy kilkadziesiąt głównych dziedzin i blisko tysiąc działów szczegółowych. Natomiast informatyka, jako przedmiot nauczania szkolnego, pojawiła się w Polsce w 1985 r., uwzględniając podsta- wowe wiadomości dotyczące budowy komputerów, systemów operacyjnych, algorytmiki, języków programowania, zastosowań komputerów i rozwiązywania problemów przy ich użyciu oraz związanych z tym zagadnień prawnych, etycz- nych i społecznych. Podstawową rolą informatyki jest przekształcanie informacji z postaci do- stępnej ludzkim zmysłom do postaci binarnej (zerojedynkowej) oraz jej interpre- towanie ponownie na zmysłowo dostępną postać. Informacja w postaci informa- tycznej reprezentowana jest przez ciągi bitowe w matematycznej postaci kombi- nacji zer i jedynek, której długość zależy od rozległości samej informacji. Tak np. zbiór bitów utrwalający dwugodzinny film obejmuje kilkadziesiąt miliardów bitów, a strona znormalizowanego tekstu około 15 tys. bitów. Informatyka wyrasta na bazie wcześniejszych od niej dziedzin wiedzy, a za- razem przyczynia się do ukształtowania dziedzin nowych. Spośród dziedzin tych wystarczy wymienić wspomnianą już matematykę i logikę oraz mechanikę, au- tomatykę, elektronikę, cybernetykę, kryptologię, telematykę, heurystykę, bioin- formatykę, prawometrię, czy fantomatykę. Prezentacja informatyki przeszłości do- konywana jest zwykle w języku matematyki. Natomiast wizja informatyki przy- 22 S. Węgrzyn (red.), Elektronika…, s. 18/19. 23 P. Waglowski, Prawo w sieci. Zarys regulacji Internetu, Gliwice 2005, s. 263. Charakterystyka technologii informacyjnych 27 szłości kreowana jest w języku filozofii. Informatyka służy dziś integracji, re- prezentacji i komunikacji wiedzy. Wprowadza ona tzw. techniki opakowania informacji. W ten sposób przyczynia się do nowej organizacji ludzkiej aktywno- ści, a przy tym wymusza systemową interpretację rzeczywistości. Informatyka według polskich norm jest dyscypliną naukowo-techniczną, zaj- mującą się przetwarzaniem informacji za pomocą komputerów. Stefan Węgrzyn (1925) wskazuje, że jest to dyscyplina badająca procesy i prawa rządzące kodo- waniem przekształcaniem i przekazywaniem informacji oraz wykorzystywaniem tych praw dla potrzeb ludzi urządzeń, metod i systemów24. Informatyka opraco- wuje, wprowadza i stosuje zbiór pojęć, zasad, środków, narzędzi i systemów, które umożliwiają człowiekowi posługiwanie się informacją w codziennym współdzia- łaniu z innymi i w kontakcie z otoczeniem. Metodologia informatyki obejmuje podstawowe czynniki wyodrębniające ją jako dyscyplinę teoretyczną i prak- tyczną. Informatykę jako dyscyplinę wiedzy i dziedzinę umiejętności wyróżnia: przedmiot, cel, metoda, zadania, podmioty i obszary. Przedmiotem informatyki są pojedyncze operacje i rozległe procesy samo- czynnego przetwarzania danych, informacji i wiedzy. Dyscyplina ta bowiem zajmuje się organizacją i realizacją tych operacji i procesów dla lepszego i peł- niejszego zaspokajania potrzeb informacyjnych człowieka. Celem informatyki jest usprawnianie, w tym umasowienie i przyspieszenie, procesów informacyj- nych, dotyczących pozyskiwania, przechowywania, opracowywania, udostępnia- nia, przekazywania i wykorzystywania informacji. Nie chodzi tu o samo wytwa- rzanie informacji, ale o coraz bardziej zaawansowaną obróbkę jej nośników, prowadzącą do pozyskiwania nowych informacji. Z kolei metodą informatyki jest matematyczne (numeryczne) kodowanie in- formacji i zalgorytmizowane (zaprogramowane) jej przekształcanie. Jak wyjaśnia Uniwersalna encyklopedia PWN: „informatyka posługuje się językiem i meto- dami matematyki, logiki matematycznej i specyficznych dziedzin, takich jak: teoria języków formalnych i automatów abstrakcyjnych, teoria algorytmów, teoria obsługi masowej. Teorie te tworzą również swój własny język i metody. Programowanie i budowanie systemów informatycznych obejmuje w szczególności tworzenie narzędzi ułatwiających programowanie i ogólnie – posługiwanie się kompute- rami. Do narzędzi tych należą języki programowania, translatory, systemy ope- racyjne i in. Do działu informatyki związanego z programowaniem należą też metody programowania i oceny programów. Dział informatyki związany ze sprzę- tem komputerowym (jego budową i metodami oceny) wykorzystuje zarówno rozwój elektroniki, jak i modele obliczeniowe tworzone w celu szybkiego, algo- rytmicznego rozwiązywania zadań. Modele te stanowią teoretyczną podstawę 24 Por. S. Węgrzyn, Wykłady z podstaw informatyki prof. Stefana Węgrzyna, Gliwice 2003. 28 Rozdział 1 tzw. architektur komputerowych, realizowanych następnie elektronicznie”25. Zada- niem informatyki jest więc badanie i wykorzystywanie zależności logicznych i prawidłowości matematycznych zachodzących w procesach informacyjnych, zapisanych za pomocą wielkości numerycznych. Stosownie do przedmiotu, celu i zadań informatyki jej podmiotem jest zaw- sze i ostatecznie sam człowiek jako jej: – twórca (projektant) – każdy, kto opracowuje rozwiązania usprawniające pro- cesy informacyjne, – operator (administrator) – każdy, kto kieruje wykorzystaniem rozwiązań informatycznych dla realizacji dowolnych zadań, – odbiorca (użytkownik) – każdy, kto nawet incydentalnie, bezpośrednio lub pośrednio korzysta z komputera lub efektów jego działania. We współczesnym świecie zaś nie da się raczej funkcjonować bez korzysta- nia z komputerów, a już na pewno bez wykorzystywania efektów ich pracy. Bez uznania i respektowania decydującej – wyjściowej i docelowej roli człowieka, informatyka traci swoje znaczenie i przeznaczenie. Szczegółowymi obszarami informatyki składającymi się na jej wykorzystanie w służbie jednostek i całych społeczeństw są: – badanie zależności logicznych i prawidłowości matematycznych zachodzą- cych podczas przetwarzania informacji, – konstruowanie środków technicznych automatycznego przetwarzania infor- macji oraz metod posługiwania się nimi, – wdrażanie rozwiązań automatycznego przetwarzania informacji w kolejnych – kształtowanie świadomości w zakresie możliwości wykorzystania technologii obszarach działalności, informatycznych, – przebudowa struktur organizacyjnych, w celu uzgodnienia ich z automatycz- nymi procesami informacyjnymi. Informatyka łączy więc poszukiwania, teorie, analizy, projektowanie, ocenę, implementację, wykorzystanie i upowszechnianie zautomatyzowanych procesów informacyjnych. Wzorem dla systemów binarnych zastosowanych w maszynach cyfrowych stał się binarny charakter zjawisk zaobserwowanych w przyrodzie i stanów wpisanych w strukturę całej rzeczywistości26. Chociaż więc informatyka należy do zajęć i nauk technicznych, to można i należy postrzegać ją w kontek- ście zainteresowań bardziej ogólnych, w tym także nauk filozoficznych. Techno- logia bowiem, aby się sprawdzała, musi respektować nawet najbardziej ogólną strukturę rzeczywistości rozpoznawaną na gruncie metafizyki, najbardziej oczy- 25 Uniwersalna encyklopedia PWN, Warszawa 2008. 26 E. Kowalczyk, Cybernetyka – myśl porządkująca, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk– –Łódź 1987, s. 46. Charakterystyka technologii informacyjnych 29 wiste zasady myślenia odczytywane na gruncie logiki oraz najbardziej podsta- wowe wymogi postępowania ustalane na gruncie etyki. Informatyka jest nauką o komputerowej i cyfrowej zarazem reprezentacji wiedzy, gdzie komputer to maszyna licząca, a cybernetyka to technologia dzia- łania i oddziaływania na siebie komputerowych układów. Komputerowa repre- zentacja wiedzy jest cyfrowa, binarna, formalna, ilościowa, jednoznaczna, sche- matyczna, systemowa, zalgorytmizowana, zdematerializowana. Informatyka posłu- guje się swoistą i rozległą terminologią, własną oraz przyswojoną z innych dzie- dzin życia i zapożyczoną od innych dyscyplin badawczych. Należą do niej mię- dzy innymi takie pojęcia, jak: model i system, symulacja i sterowanie, komenda i operacja, obliczenie i komunikat, parametr i atrybut, algorytm i obiekt, pro- gram i sprzęt, zapis i przekaz, dane i informacja, opcje i okna, profile i filtry, szybkość i pojemność, datagramy i hiperlinki, wyszukiwarki i przeglądarki, sieć i neuron, modem i router, multimedia i biometria, transakcja i baza, redundancja i kompatybilność, wirus i haking, alienacja i integracja, anonimizacja i szyfro- wanie. Niektóre z przykładowo wymienionych pojęć wyrosły na gruncie infor- matyki, ale większość z nich otrzymała nowy sens, co jest powodem jej herme- tyczności, porównywanej z hermetycznością języka prawnego. Kształtowanie się zaś informatyki prawniczej i prawa informatycznego jest podwójnie trudnym zadaniem, gdyż wymaga przezwyciężania obydwu semantycznych i syntaktycz- nych partykularyzmów. Z jednej strony prawnicy muszą poznawać specyfikę zastosowania informatyki i posługiwania się jej językiem, a z drugiej informaty- cy powinni też liczyć się ze specyfiką prawa oraz odrębnością stosowanych w nim pojęć i konstrukcji27. Metodologia każdej dyscypliny wymaga uwzględnienia historii rozwoju oraz twórców jej założeń. Najwybitniejszymi naukowcami, których prace przyczyniły się do powstania komputerów, a tym samym informatyki, byli: francuski filozof, pisarz, fizyk i matematyk – Blaise Pascal (1623–1662), który opracował kalkula- tor zwany Pascaliną; niemiecki filozof, matematyk, fizyk i prawnik – Gottfried Wilhelm Leibniz (1646–1716), który m.in. zapoczątkował system binarny; an- gielski matematyk, astronom i mechanik – Charles Babbage (1791–1871), który skonstruował maszynę analityczną; angielska hrabina Ada Lovelace (1815–1852), która opisała mechaniczny komputer Charlesa Babbage a, oraz amerykański matematyk i inżynier – Claude Elwood Shannon (1916–2001), który dopracował zastosowanie kodu binarnego, twierdząc w młodzieńczym wieku, że ciągami zer i jedynek da się opisać tekst, obraz i dźwięk. Za ojca informatyki uznaje się naj- częściej angielskiego matematyka i kryptologa – Alana Mathisona Turinga (1912– –1954), który w latach trzydziestych XX w. zaproponował w pracy On Compu- table Numbers rozwiązanie nazwane później Maszyną Turinga. Przed zbudowa- 27 Zob. ważne rozgraniczenia: J. Wołoch, Stan prawa informatycznego…. 30 Rozdział 1 niem pierwszych komputerów, stworzył on podstawy informatyki teoretycznej, opisując uniwersalny model wykonywania wszelkich algorytmów. Wykazał, że dla działania urządzeń najefektywniejszy jest algorytm wyrażony w najprost- szym z możliwych języków. Według niego za pomocą prostego matematycznego opisu i kilku elementarnych operacji mogły być tworzone najbardziej zaawan- sowane, skomplikowane i rozległe procesy obliczeniowe. Dzięki wynalezieniu pod koniec XIX wieku kart perforowanych, pierwsze maszyny elektro-mechaniczne mogły osiągnąć zdolność realizacji algorytmów przetwarzających obszerne zbiory danych. Karty perforowane stały się wejściem, z którego mogły być wyprowadzane dane do przetwarzania za pomocą prostych algorytmów. Postęp elektroniki pozwolił na budowę maszyn analogowych, od- twarzających algorytmy matematyczne. Mogły one wykonywać coraz bardziej zaawansowane operacje arytmetyczne, w tym różniczkowanie i całkowanie. W Wielkiej Brytanii oraz USA pierwsze komputery zbudowano na początku lat 40. Miały one ściśle określone zadania w zakresie łamania niemieckich szyfrów oraz wykonywania innych obliczeń na potrzeby wojska. W 1944 roku skonstru- owano w USA programowalną maszynę zdolną do wykonywania wszystkich algorytmów – ENIAC. Pracowała ona w systemie dziesiętnym, a programowa- nia dokonywano poprzez przełączanie odpowiednich kabli. Od drugiej połowy XX w. wyróżnia się następujące okresy rozwoju informa- tyki jako technologii informacyjnej: – lata pięćdziesiąte – okres budowy pierwszych rozwiązań, – lata sześćdziesiąte – okres wzmożonych badań, – lata siedemdziesiąte – okres pierwszych zastosowań, – lata osiemdziesiąte – okres rozbudowy infrastruktury, – lata dziewięćdziesiąte – okres masowego wykorzystania. Współczesny postęp informatyki opiera się na technologiach mikroproceso- rowych o wysokiej skali integracji funkcji i procesów przetwarzania sygnałów fizycznych VLSI (Very Large Scale Integrated). Rozwój układów mikroproceso- rowych o dużej skali integracji zrewolucjonizował stan nauki i techniki. Dzięki nim informatyka rozwija dalsze technologie, a w tym: opakowania informacji, inżynierii informacyjnej, instrumentów informacyjnych, infrastruktury informa- cyjnej, reprezentacji informacji i automatyki informacyjnej. Dziś wskazuje się na 5 rodzajów technologii, które zdecydują o szansach rozwoju przyszłości: kompu- tery, telekomunikacja, biotechnologia, nanotechnologia i alternatywne źródła energii28. Jednak żadna dziedzina nauki i techniki nie jest w stanie dziś obyć się bez pomocy informatyki. szawa 2003, s. 13. 28 W. Szpringer, Dystrybucja w gospodarce cyfrowej. Między monopolem a konkurencją, War- Charakterystyka technologii informacyjnych 31 Wśród technologii informacyjnych wyróżnić należy wspomniane wcześniej technologie cyfrowe i nowe technologie. Technologia cyfrowa (digital techno- logy), to technologia wprowadzania w życie techniki cyfrowej za pomocą metod informatycznych z wykorzystaniem urządzeń cyfrowych. Jest to dziedzina inter- dyscyplinarna, powstała z połączenia nowoczesnych nauk, takich jak systemy cyfrowe, technika cyfrowa, układy cyfrowe itp., powstałych w wyniku rewolucji cyfrowej29. Technologia cyfrowa oznacza zastosowanie technik cyfrowego ko- dowania danych. Ze względu na rozpowszechnienie się technik cyfrowych in- formatyka jest działalnością natury naukowo-technicznej, społeczno-gospodar- czej i organizacyjno-prawnej, mającej na celu wprowadzenie cyfrowej postaci informacji do rozmaitych dziedzin życia. Technolo
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Technologia informacyjna dla prawników i administratywistów. Szanse i zagrożenia elektronicznego przetwarzania danych w obrocie prawnym i działaniu administracji
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: