Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00104 004460 12613059 na godz. na dobę w sumie
Technologie informacyjno-komunikacyjne i e-learning we współczesnej edukacji - ebook/pdf
Technologie informacyjno-komunikacyjne i e-learning we współczesnej edukacji - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 572
Wydawca: Uniwersytet Śląski Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-226-3071-6 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> pedagogika
Porównaj ceny (książka, ebook (-14%), audiobook).

Książka stanowi systematyczne opracowanie w zakresie technologii informacyjno-komunikacyjnych i e-learningu we współczesnej edukacji z uwzględnieniem podejścia kompetencyjnego. Obecny system edukacyjny jest w trakcie globalnych zmian, dlatego powinno się w pełni przygotowywać przyszłych specjalistów do życia w otwartej przestrzeni informacyjnej, kształcąc umiejętności niezbędne w XXI wieku, w celu zapewnienia ich ciągłego kształcenia przez całe życie, w tym w formie nieformalnej i pozaformalnej. W nowoczesnym społeczeństwie obserwujemy nowe światowe trendy – zmiany technologiczne, gospodarcze, kulturowe, ekologiczne, ekonomiczne, które są częścią szybkiego i nierównomiernego procesu globalizacji. Zmienia się współczesna uczelnia, jej przestrzeń informacyjno-edukacyjna. Zmieniają się jej komponenty, w tym wykorzystane technologie, treści, zasoby, subiekty i obiekty (studenci, nauczyciele akademiccy, administracja), zarówno proces nauczania-uczenia się, jak i cały proces kształcenia, zmieniają się zasady i narzędzia zarządzania, komunikacji, współdziałania w samym środowisku, a także w zewnętrznym otoczeniu. Biorąc pod uwagę takie tendencje, jakość środowiska wirtualnego nauczania w nowoczesnej instytucji edukacyjnej musi opierać się na realizacji edukacyjnych potrzeb studentów, ich oczekiwań, treści i technologii, z których korzystają także dzięki własnemu doświadczeniu uczenia się. Napełnianie wirtualnego środowiska nauczania, jakość treści i efektywność jego wykorzystania przez studentów, czemu przyświeca zamiar osiągnięcia celów kształcenia przyszłych specjalistów, konkurencyjnych na współczesnym rynku pracy, zależą zarówno od poziomu kompetencji nauczycieli w zakresie ICT, jak i od wielu różnorodnych czynników oraz uwarunkowań, w tym strategii rozwoju e-środowiska uczelni, jej efektywności funkcjonowania, oferty edukacyjnej, zapewnienia jakości kształcenia, w tym e-learningu. W książce zostały przedstawione oprócz teoretycznych aspektów dotyczących głównego tematu także wybrane wyniki badań, pozyskane w ramach realizacji kilku projektów, w których brała udział autorka monografii, w tym międzynarodowego projektu IRNet, realizowanego pod kierunkiem autorki przez konsorcjum międzynarodowe.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

S m y r n o v a - T r y b u l s k a E u g e n i a I E  L E A R N I N G W E W S P Ó Ł C Z E S N E J E D U K A C J I T E C H N O L O G I E I N F O R M A C Y J N O  K O M U N I K A C Y J N E Eugenia Smyrnova-Trybulska TECHNOLOGIE INFORMACYJNO KOMUNIKACYJNE I ELEARNING WE WSPÓŁCZESNEJ EDUKACJI Technologie informacyjno-komunikacyjne i e-learning we współczesnej edukacji Eugenia Smyrnova-Trybulska TECHNOLOGIE INFORMACYJNO KOMUNIKACYJNE I ELEARNING WE WSPÓŁCZESNEJ EDUKACJI Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego Katowice 2018 Redaktor serii: Publikacje Wydziału Etnologii i Nauk o Edukacji Urszula Szuścik Recenzenci Nataliia Morze Kazimierz Wenta Spis treści 29 29 35 48 11 15 29 29 Skróty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1. Tendencje rozwoju współczesnej edukacji i kompetencji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1. Tendencje rozwoju systemu kształcenia w społeczeństwie wiedzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.1. Podstawowe aspekty kształtowania społeczeństwa wiedzy, jego cechy i uwarunko- wania rozwoju kształcenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.1.1. Wybrane cechy ery informacyjnej i społeczeństwa wiedzy . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.1.2. Rola TIK w społeczeństwie wiedzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.2. Tendencje rozwoju systemu kształcenia charakterystyczne dla przejścia do społeczeń- stwa wiedzy. Przegląd dokumentów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.3. Formalne, nieformalne i pozaformalne (incydentalne) nauczanie oraz nauczanie przez całe życie LLL (Lifelong Learning) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.3.1. Kształcenie ustawiczne w społeczeństwie wiedzy: wyzwania i perspektywy na przyszłość . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.3.2. E-learning i kształcenie ustawiczne. Formalne, nieformalne i incydentalne uczenie się w kontekście kształcenia ustawicznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1.3.3. Różne inicjatywy wdrażania e-learningu i ICT na Uniwersytecie Śląskim . . . 1.1.4. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2. Teoretyczne podstawy przygotowania nauczycieli w zakresie wykorzystania technologii 78 informacyjno-komunikacyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 1.2.1. Cele przygotowania i podniesienia kwalifi kacji nauczycieli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84 1.2.1.1. O standardach przygotowania nauczycieli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 1.2.2. Kompetencje informatyczne we współczesnym społeczeństwie i edukacji . . . . . . . . . 1.2.2.1. Historia, rozwój i analiza terminologii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94 1.2.2.2. Kompetencyjne podejście do edukacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100 1.2.2.3. Kluczowe kompetencje w europejskich systemach kształcenia . . . . . . . . . . . 107 1.2.2.4. O kompetencjach nauczycieli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 69 74 76 66 66 1.2.3. Analiza paradygmatu modernizacji oświaty na podstawie podejścia kompetencyj- nego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 1.2.4. Kształtowanie kompetencji informatycznych przyszłych nauczycieli na wyższej uczel- ni pedagogicznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 139 1.2.4.1. Psychologiczno-pedagogiczne aspekty kształcenia studentów . . . . . . . . . . . 139 6 Spis treści 1.2.4.2. Kształtowanie kompetencji informatycznych przyszłych nauczycieli na pe- dagogicznej uczelni wyższej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 1.2.4.3. O koncepcji nowej specjalności uwarunkowanej wprowadzonymi standar- dami specjalności innowacyjnych i wymaganiami europejskiej agendy cy- frowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 165 1.2.4.3.1. Charakterystyka sylwetki absolwenta kierunku pedagogika ze specjalnością zintegrowana edukacja wczesnoszkolna z meto- dyką edukacji na odległość . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 166 1.2.5. Uwzględnienie właściwości wiekowych podczas formowania kompetencji informa- tycznych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 1.2.5.1. Andragogiczny model nauki w zakresie TIK i zdalnego nauczania . . . . . . . . . 170 1.2.5.2. Andragogiczne zasady nauki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177 1.2.5.3. Pewne psychologiczne aspekty zawodowego kształtowania się osobo- wości . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 180 1.2.6. Modele profesjonalnego rozwoju nauczycieli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 1.2.7. Informatyczne samokształcenie i samouctwo nauczycieli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 188 1.2.8. Niektóre programy i dodatkowe formy przygotowania nauczycieli w dziedzinie tech- nologii informacyjno-komunikacyjnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195 1.2.8.1. Znaczenie TIK w nowoczesnym społeczeństwie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 196 1.2.8.2. Program UNESCO „TIK i OŚWIATA” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 197 1.2.8.3 Istota programu nauki state-of-the-art . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 1.2.8.4. Program przygotowania i zawodowego rozwoju nauczycieli . . . . . . . . . . . . . 199 1.2.8.5. Program „Intel – Nauczanie ku przyszłości” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200 1.2.8.6. Europejski certyfi kat użytkownika komputera (ЕСDL) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 202 1.2.9. Wybrane aspekty przygotowania nauczycieli w zakresie nauczania na odległość . . . . 208 1.2.9.1. Kompetencje nauczyciela w zakresie nauczania na odległość . . . . . . . . . . . . 210 1.2.9.2. Wybrane zagadnienia dotyczące systemów wspomagania kształcenia na od- ległość . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 217 1.2.10. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 2. E-learning jako jedna z ważniejszych składowych funkcjonowania e-przestrzeni współczesnej uczel- ni: aspekt teoretyczny, praktyczny, technologiczno-organizacyjny i utylitarny . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 2.3. E-learning, uwarunkowania pomyślnego wdrażania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 2.3.1. System nauczania na odległość. Uwarunkowanie efektywnego wykorzystania w pla- cówce oświatowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 225 2.3.2. Niektóre aspekty psychologiczno-pedagogiczne nauczania na odległość (na przykła- dzie systemu Moodle) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 232 2.3.2.1. Koncepcja konstruktywistycznej teorii Jeana Piageta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 233 2.3.2.2. Przygotowanie nauczycieli w zakresie nauczania na odległość . . . . . . . . . . . 235 2.3.2.3. O roli TIK w konstruowaniu wiedzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 236 2.3.2.3.1. Podstawowe zagadnienia na temat wiedzy o mózgu i jego dzia- łaniu w procesie poznania i przetwarzania informacji . . . . . . . . . 243 2.3.2.4. Teoria konektywizmu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 246 2.3.2.5. Niektóre aspekty uwzględnienia psychologii ograniczenia w e-learningu . . 248 Spis treści 7 2.3.3. Nauczanie kombinowane (blended learning) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 252 2.3.4. Wybrane wyniki badań na temat wiedzy respondentów w dziedzinie teorii pedago- gicznych oraz metod nauczania we współczesnym procesie edukacyjnym . . . . . . . . . 255 2.3.5. Niektóre teoretyczno-metodyczne uwarunkowania wdrażania e-learningu . . . . . . . . 259 2.3.5.1. Modele nauczania na odległość . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 260 2.3.5.2. Szczegółowa struktura kursu na odległość (kursu internetowego) . . . . . . . . 271 2.3.5.3. O jakości kształcenia na odległość i sposobach jej weryfi kacji . . . . . . . . . . . . 281 2.3.6. Psychospołeczne, pedagogiczne i organizacyjno-techniczne uwarunkowania komu- nikowania się przez Internet w grupie wirtualnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 288 2.3.6.1. Aspekty pedagogiczne nauczania-uczenia się we współpracy. Metody ko- operacyjnego uczenia się . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 290 2.3.6.2. Niektóre wyniki badań w zakresie narzędzi TIK do komunikowania się oraz współpracy w zespole wirtualnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 290 2.3.7. O kompetencjach psychologiczno-pedagogicznych i diagnostycznych tutora . . . . . . . 294 2.3.8. Podstawowe aspekty kreowania i funkcjonowania e-środowiska współczesnego uni- wersytetu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 296 2.3.8.1. Uczenie się przez całe życie w społeczeństwie wiedzy: wyzwania i perspek- tywy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 298 2.3.9. Analiza modelu nowoczesnego e-środowiska informacyjno-edukacyjnego . . . . . . . . 300 2.3.9.1. Cechy współczesnego pokolenia studentów, którzy należą do pokolenia Net . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301 2.3.10. MOOC. Wybrane aspekty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 308 2.3.10.1. Kursy otwarte jako zjawisko cyfrowego społeczeństwa. Kategorie i defi ni- cje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 308 2.3.10.2. Analiza aktualnych badań. Krajowe i międzynarodowe doświadczenie . . . . 312 2.3.10.3. Niektóre wyniki badań własnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 317 2.3.11. Wydziałowa platforma kształcenia na odległość: przykład dobrej praktyki . . . . . . . . . 329 2.3.11.1. Wspomaganie kursami e-learningowymi przedmiotów prowadzonych na studiach stacjonarnych, niestacjonarnych, studiach podyplomowych . . . . . 330 2.3.11.1.1. Wybrane przykłady wspomagania przedmiotów programowych 330 2.3.11.1.2. Wspomaganie kursami e-learningowymi zajęć na studiach po- dyplomowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 336 2.3.11.2. Wykorzystanie platformy w działalności naukowo-badawczej pracowników oraz studentów wydziału . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 337 2.3.11.3. Platforma w przygotowaniu przyszłych nauczycieli w zakresie kształcenia na odległość do korzystania z e-learningu w pracy zawodowej oraz w peł- nieniu funkcji tutora . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 338 2.3.11.4. Korzystanie z platformy kształcenia na odległość w nauczaniu przedmiotu technologia informacyjna w pracy asystenta osoby niepełnosprawnej . . . . 339 2.3.11.5. Platforma we wzmacnianiu współpracy międzynarodowej, w realizacji pro- jektów w zakresie e-learningu i innych innowacyjnych tematów . . . . . . . . . 342 2.3.11.6. Platforma jako środek ewaluacji procesu nauczania i oceny efektów kształ- cenia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 343 8 Spis treści 2.3.12. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 345 2.4. Wybrane badania z e-learningu w ramach projektu „Uniwersytet partnerem gospodarki opar- tej na wiedzy” (UPGOW) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 348 2.4.1. O projekcie UPGOW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 348 2.4.1.1. Cele projektu UPGOW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 348 2.4.1.2. Metody i techniki kształcenia na odległość w projekcie UPGOW . . . . . . . . . . 350 2.4.1.3. Językowe kursy zdalne – ważną składową projektu UPGOW . . . . . . . . . . . . . 351 2.4.1.4. O specyfi ce dziedziny przedmiotowej języki obce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 351 2.4.1.5. O informatycznych i pedagogicznych technologiach zdalnej nauki języków obcych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 353 2.4.1.6. Ocena jakościowa kursów zdalnych, opracowanych w ramach projektu UPGOW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 355 2.4.2. Niektóre wyniki badania opinii studentów na temat udziału w kursach e-learningo- wych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 368 2.4.3. Fragmenty wywiadu z prof. zw. dr hab. Haliną Widłą . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 370 2.4.4. Niektóre wyniki ankietowania studentów w zakresie e-learningu . . . . . . . . . . . . . . . . 372 2.4.5. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 376 2.5. Technologie informacyjno-edukacyjne i e-learning w warunkach globalizacji i cyfryzacji – wybrane wyniki badań z projektu IRNet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 376 2.5.1. Podstawy prawne, etyczne, techniczne i społeczne rozwoju ICT oraz e-learningu z uwzględnieniem kompetencji międzykulturowych w krajach europejskich i w Au- stralii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 376 2.5.1.1. Koncepcja projektu IRNet . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 378 2.5.1.2. Polityka instytucjonalna międzynarodowych instytucji europejskich w za- kresie szkolnictwa wyższego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 382 2.5.1.3. Analiza różnych czynników ICT oraz rozwoju e-learningu w krajach partner- skich – niektóre wyniki badań w ramach 2. pakietu roboczego (WP2) . . . . . 387 2.5.2. Umiędzynarodowienie szkolnictwa wyższego na przykładzie Polski i Uniwersytetu Śląskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 415 2.5.2.1. Różne inicjatywy w wykorzystaniu e-learningu i ICT na Uniwersytecie Ślą- skim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 423 2.5.3. Elektroniczna przestrzeń naukowa i edukacyjna współczesnej uczelni . . . . . . . . . . . . . 425 2.5.3.1. Strategia rozwoju przestrzeni informacyjno-edukacyjnej współczesnej uczelni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 425 2.5.3.2. Uniwersytet: podstawowe cechy strategii rozwoju środowiska informacyj- no-edukacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 429 2.5.3.3. E-learning strategie w niektórych uniwersytetach partnerskich . . . . . . . . . . 431 2.5.3.3.1. Indywidualne podejście do analizy strategii edukacyjnej. Głów- ne osobiste strategie edukacyjne odpowiadające nowoczesnym środowiskom informacyjno-edukacyjnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 434 2.5.3.4. O e-przestrzeni współczesnej uczelni. Wybrane aspekty . . . . . . . . . . . . . . . . . 436 2.5.3.4.1. Inteligentny uniwersytet w warunkach smart society – inteligent- nego społeczeństwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 439 Spis treści 9 2.5.3.4.2. Społeczeństwo wiedzy – starzejące się społeczeństwo . . . . . . . . 444 2.5.3.4.3. Nierówne wykorzystanie technologii w nauczaniu różnych po- koleń . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 448 2.5.4. Kompetencje podmiotów środowiska informacyjno-edukacyjnego jako warunek re- alizacji strategii edukacyjnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 454 2.5.4.1. Obszary umożliwiające zainteresowanym stronom środowiska informacyj- no-edukacyjnego wykazanie swych kompetencji informacyjnych . . . . . . . . 454 2.5.4.2. Model kompetencji ICT dla nauczycieli akademickich . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 456 2.5.5. Edukacyjne, naukowe i komunikacyjne aspekty rozwoju społeczności uczelni w śro- dowisku elektronicznym – wybrane wyniki badań (WP2, WP3) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 458 2.5.5.1. Wybrane wyniki badań opinii nauczycieli akademickich o aspektach eduka- cyjnych, komunikacyjnych i naukowych w warunkach uniwersyteckiego śro- dowiska elektronicznego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 472 2.5.6. Postawa współczesnych studentów wobec wykorzystania nowych technologii w prze- strzeni informacyjno-edukacyjnej uczelni i poza nią . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 485 2.5.6.1. Studenci w środowisku informacyjnym: ogólny przegląd. Jakie są cechy współczesnej młodzieży? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 486 2.5.6.2. O aktywności edukacyjnej studentów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 493 2.5.6.3. Dyskusje online jako swoiste badania i metoda edukacyjna . . . . . . . . . . . . . . 498 2.5.6.4. Czy nauczyciele są gotowi zrozumieć działania edukacyjne i potrzeby współ- czesnych studentów, uczniów? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 503 2.5.6.5. Wybrane wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 505 2.6. Podsumowanie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 506 Zakończenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 509 Bibliografi a . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 519 Summary . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 569 Резюме . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 570 Wstęp Obecny system edukacyjny jest w trakcie globalnych zmian, dlatego po- winno się w pełni przygotowywać przyszłych specjalistów do życia w otwartej przestrzeni informacyjnej, kształcąc umiejętności niezbędne w XXI wieku, w celu zapewnienia ich ciągłego kształcenia przez całe życie, w tym w formie nieformalnej i pozaformalnej. W nowoczesnym społeczeństwie obserwuje- my nowe światowe trendy – zmiany technologiczne, gospodarcze, kulturowe, ekologiczne, ekonomiczne, które są częścią szybkiego i nierównomiernego procesu globalizacji. Rosnące globalne współzależności współczesnych obywateli, zwłaszcza młodego pokolenia, wymagają, aby wziąć udział w skutecznym rozwiązy- waniu problemów globalnych w lokalnym i krajowym życiu publicznym. W związku z tym konieczne jest przeprowadzenie systematycznego oraz ja- kościowego przygotowania i kształcenia naszych studentów, a także rozwi- janie ważnych kompetencji kluczowych, głównie cyfrowych, w celu skutecz- nego funkcjonowania w społeczeństwie informacyjnym opartym na wiedzy w kontekście globalizacji i umiędzynarodowienia (Mansilla, Jackson, 2014). Szybko rozwijające się technologie i zmieniające się potrzeby współczesne- go rynku pracy wymagają od dzisiejszej szkoły przygotowania studentów do kariery, do zawodów, które jeszcze nie istnieją, do technologii, które nie zostały wymyślone, do rozwiązywania problemów, które nie zostały jeszcze zidentyfikowane ani sformułowane jako takie. Według futurologów, współ- cześni młodzi ludzie powinni być przygotowani do nawet siedmiokrotnej zmiany zawodu w toku życia. Dlatego uczelnie muszą przede wszystkim na- uczyć studentów nauki samodzielnej, możliwej dzięki wysokiej motywacji do nauki. Edukacja, między innymi szkolnictwo wyższe, powinna odpowiadać wymaganiom rynku pracy i jego rozwojowi, uwzględniać wyzwania społe- czeństwa opartego na wiedzy, które szybko się rozwija dzięki przyspieszone- mu rozwojowi technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT), w szcze- 16 Wstęp gólności sieci globalnej Internet i jej usług, która staje się integralną częścią życia współczesnych ludzi (Morze, Smyrnova-Trybulska, Umryk, 2015). Zmienia się współczesna uczelnia, jej przestrzeń informacyjno-eduka- cyjna. Zmieniają się jej komponenty, w tym stosowane technologie, treści, zasoby, subiekty i obiekty (studenci, nauczyciele akademiccy, administra- cja) zarówno procesu nauczania-uczenia się, jak i całego procesu kształce- nia, zmieniają się zasady i narzędzia zarządzania, komunikacji, współdzia- łania w samym środowisku, a także w zewnętrznym otoczeniu. Biorąc pod uwagę takie tendencje, jakość środowiska wirtualnego, nauczanie w nowo- czesnej instytucji edukacyjnej należy oprzeć na realizacji potrzeb edukacyj- nych studentów, ich oczekiwań, treści i technologii, z których korzystają, tak- że na własnym doświadczeniu nabytym w trakcie uczenia się. Napełnianie wirtualnego środowiska nauczania, jakość treści i efektywność jego wyko- rzystania przez studentów z zamiarem osiągnięcia celów kształcenia i szko- lenia przyszłych specjalistów, konkurencyjnych na współczesnym rynku pracy, zależą od poziomu kompetencji ICT nauczycieli i serwisów, wykorzy- stywanych w tworzeniu personalnego środowiska uczenia się, i usług, z któ- rych korzystają studenci. Szkolnictwo wyższe warunkuje osiąganie narodowych celów społecz- nych i gospodarczych, budowę kapitału intelektualnego i społecznego kraju. Jego dwie zasadnicze, powiązane z sobą funkcje: kształcenie i prowadzenie badań naukowych, mają kluczowe znaczenie dla zdolności dostosowywa- nia się jednostek i społeczności do zmian oraz dla kształtowania przyszłości. Wśród celów strategicznych w wizji szkolnictwa wyższego w Polsce w 2020 roku zostały wymienione: • Cel strategiczny „Różnorodność”. • Cel strategiczny „Otwartość”. • Cel strategiczny „Mobilność”. • Cel strategiczny „Konkurencja”. • Cel strategiczny „Efektywność”. • Cel strategiczny „Rozliczalność i przejrzystość”. Jeśli uwzględnić globalne zmiany i trendy w systemach edukacji, rozwija- jące się technologie i nowe wymagane kompetencje kluczowe oraz tzw. mięk- kie, to jednym z najskuteczniejszych sposobów jest prowadzenie badań mię- dzynarodowych w postaci sieci naukowo-badawczych, które zapewniają możliwość wspólnych badań naukowych, współpracy i stałej wymiany do- świadczeń. Jedną z takich sieci jest sieć i jednocześnie projekt unijny IRNet („Międzynarodowa sieć badawcza do badania i rozwoju nowych narzędzi Wstęp 17 i metod do zaawansowanych nauk pedagogicznych w zakresie instrumentów informatycznych, e-learningu i kompetencji międzykulturowych”), z udzia- łem 10 uniwersytetów z 9 krajów z Europy Zachodniej, Środkowej, Wschod- niej i Australii (www.irnet.us.edu.pl). Główne cele działań i funkcjonowania międzynarodowej sieci badawczej i projektu to: ocena kompetencji dydak- tycznych i zaproponowanie skutecznych strategii wdrażania narzędzi inno- wacyjnych w działalności edukacyjnej w kontekście globalizacji edukacji; zbadanie wskaźników efektywności kształcenia w Unii Europejskiej i krajach spoza Unii Europejskiej, biorących udział w projekcie; wymiana doświad- czeń, analiza i ocena kompetencji w zakresie stosowania innowacyjnych form kształcenia i proponowanie skutecznych strategii wdrażania innowacyjnej technologii i narzędzi ICT w edukacji. W monografii przedstawiono wybrane odpowiedzi na określone cele po- znawcze, teoretyczne i utylitarne. Ważne jest podkreślenie interdyscyplinar- nego zakresu monografii, która ma częściowo charakter wielowektorowy, po- rusza i łączy zagadnienia między innymi z pedagogiki, dydaktyki ogólnej, andragogiki, psychologii pedagogicznej, z uwzględnieniem aspektów praw- nych w warunkach globalizacji i umiędzynarodowienia, uwarunkowań zwią- zanych ze stanem i z rozwojem edukacji w różnych krajach, z kształceniem na odległość i z zastosowaniem ICT w edukacji. Oprócz tego omówiono wy- braną problematykę dydaktyk przedmiotowych oraz informatyki stosowa- nej i innych dyscyplin, specjalności, studiów, co wynika z przedstawionych badań, przeprowadzonych przez autorkę, oraz z literatury źródłowej. Światowy proces przejścia do społeczeństwa wiedzy, a także zmiany socjal- no-ekonomiczne, zachodzące w Polsce i innych państwach europejskich, wy- magają istotnych zmian w wielu dziedzinach działalności państwa. W pierw- szej kolejności dotyczy to reformowania systemu oświaty. „Perspektywy rozwoju kształcenia w XXI w. Sprawozdanie przedstawio- ne UNESCO Międzynarodowej Komisji ds. Problemów Kształcenia” (1996) (Delors, 1996), światowe forum kształcenia w Dakarze (2000), dokumen- ty programowe UNESCO (UNESCO, 1998; Information and Communica- tion Technologies in Education: A Curriculum for School and Program of Teacher Development, UNESCO 2002; Information and Communication Technologies in Teacher Education: A Planning Guide, ed. P. Resta. UNE- SCO: Division of Higher Education, 2002) pod wieloma względami określiły podstawowe kierunki zmian w wykształceniu. W raporcie Międzynarodowej Komisji do spraw Edukacji, napisanym przez Jacques’a Delorsa, a opubliko- wanym w 1996 roku pt. Edukacja – jest w niej ukryty skarb (ang. Learning: 18 Wstęp The Treasure Within), zostały sformułowane cztery podstawowe cele nowo- czesnego wykształcenia, za których osiągnięcie odpowiedzialność spoczywa na nauczycielach: uczyć się, aby żyć wspólnie; uczyć się, aby wiedzieć; uczyć się, aby działać; uczyć się aby być (Delors, 1996). Te cztery cele są nierozłączne. Oprócz tego UNESCO i Międzynarodo- wa Komisja ds. Wykształcenia XXI Wieku formułuje wniosek o konieczno- ści kontynuowania kształcenia przez całe życie. I to jest, według francuskich naukowców, prawdziwa rewolucja, której następstwa jeszcze nie w pełnej mierze sobie uświadamiamy (World Communication and Information Re- port 1999–2000; UNESCO 1999). Alvin Toffler, powołując się na Herberta Gerjuoy, psychologa zatrudnionego w Human Resources Research Organi- zation (Organizacja do Badań Potencjalnych Możliwości Człowieka), mówił o tym w następujący sposób: „Nowy system kształcenia musi nauczyć każ- dego, w jaki sposób klasyfikować i przeklasyfikowywać informacje, jak oce- niać ich wiarygodność, jak zmieniać w razie potrzeby kategorie, jak przecho- dzić od konkretu do abstrakcji i odwrotnie, jak rozpatrywać znany problem z różnych punktów widzenia i jak umieć się samemu uczyć. Niebawem nie będziemy nazywać analfabetą kogoś, kto nie umie czytać, ale tego, kto nie nauczył się, jak się uczyć” (Toffler, 1974: 406). W nauce i praktyce pedagogicznej na użytek opisu i nauki o procesach zmian w sferze wykształcenia przy przejściu do społeczeństwa informa- cyjnego, do społeczeństwa wiedzy, ukształtowało się pojęcie informatyza- cja wykształcenia. Znaczny wpływ na rozwój tego kierunku miały materiały II Międzynarodowego Kongresu UNESCO „Wykształcenie i informatyka”, który odbył się w 1996 roku. Jak zaznaczono w „Strategii rozwoju kształcenia ustawicznego do roku 2010”, „warunkiem realizacji idei budowania społeczeństwa opartego na wie- dzy jest nadanie w Polsce odpowiedniej rangi, powszechnie rekomendowanej w ostatnich latach, koncepcji uczenia się przez całe życie. Koncepcja ucze- nia się przez całe życie (OECD – Paryż 1996) obejmuje rozwój indywidual- ny i rozwój cech społecznych we wszystkich formach i wszystkich kontek- stach – w systemie formalnym i nieformalnym, tj. w szkołach i placówkach kształcenia zawodowego, uczelniach i placówkach kształcenia dorosłych oraz w ramach kształcenia incydentalnego, a więc w domu, w pracy i w spo- łeczności” („Strategia rozwoju kształcenia ustawicznego do roku 2010”: 1). „W dotychczasowej praktyce edukacyjnej dominuje kształcenie formalne, czyli system kształcenia prowadzący od przedszkola do uniwersytetu. Zmie- niający się rynek pracy, nowe technologie, nowe zawody i specjalności po- Wstęp 19 wodują, iż stopniowo wzrasta znaczenie kształcenia nieformalnego. Jednak w dalszym ciągu najmniejszą wagę przywiązuje się do kształcenia incyden- talnego, będącego rezultatem codziennej aktywności człowieka, oddziały- wania na niego środowiska i wszechobecnych mediów” („Strategia rozwoju kształcenia ustawicznego do roku 2010”: 1). „Kształcenie ustawiczne jest podstawowym czynnikiem warunkującym rozwój społeczno-gospodarczy, szczególnie w realiach gospodarki global- nej. Dlatego też głównym celem »Strategii…« jest wyznaczenie kierunków rozwoju kształcenia ustawicznego w kontekście idei uczenia się przez całe życie i budowania społeczeństwa opartego na wiedzy. Dokument wyzna- czający kierunki rozwoju kształcenia ustawicznego pozwoli w przyszłości koordynować i monitorować zachodzące w Polsce zmiany z punktu widze- nia oczekiwań społecznych i możliwości realizacyjnych” („Strategia rozwoju kształcenia ustawicznego do roku 2010”: 1). „Stąd też pojawia się koniecz- ność budowania bardziej przyjaznego człowiekowi systemu dostępu do róż- nych poziomów, form i metod pozyskiwania wiedzy i kształtowania umie- jętności. Powinien on posiadać następujące cechy: otwartość, różnorodność, drożność, porównywalność, przejrzystość i uznawalność kwalifikacji” („Stra- tegia rozwoju kształcenia ustawicznego do roku 2010”: 4). „W tym kontekście celowe jest: […] tworzenie warunków dla rozwoju no- wych form kształcenia z uwzględnieniem technologii informacyjnych (kształ- cenie na odległość, w tym e-learning)” („Strategia rozwoju kształcenia usta- wicznego do roku 2010”: 4). W „Strategii informatyzacji Rzeczypospolitej Polskiej – ePolska” cel C jest sformułowany jako cel globalny: „Powszechna umiejętność posługiwania się teleinformatyką” („Strategia rozwoju kształce- nia ustawicznego do roku 2010”: 14), oraz podane są inne szczegółowe cele dotyczące aktualności wykorzystania e-learningu i posiadania odpowied- nich kompetencji w kontekście praktycznego wykorzystania tej technologii na różnych szczeblach kształcenia. Zadeklarowana została także kontynu- acja reformy systemu edukacji, w tym: rozwijanie kształcenia na odległość. Analizą i badaniami w zakresie funkcjonowania uniwersytetów w warun- kach globalnej cyfryzacji i opracowaniem przestrzeni wirtualnej zajmowa- li się: Galwas (2004, 2012), Kusiak, Tadeusiewicz (2004), Wieczorkow- ska, Madey (2007, 2010), Sysło (2002, 2004), Tadeusiewicz (2007, 2008), a wśród zagranicznych naukowców: Collins (2000), Morze (2015), Nosko- va (2015), Siemens (2005) i inni. Konceptualne aspekty zmian w oświacie w społeczeństwie wiedzy i informatyzacji oświaty badali i wnieśli znaczący wkład: Kojs (2014), Kupisiewicz (1970, 1999, 2012), Kwiatkowski (2001, 20 Wstęp 2012), Lewowicki (1994, 2005, 2009), Nikitorowicz (2001), Nikitoro- wicz, Misiejuk (2009), Śliwerski (2011, 2014), Sysło (2002, 2015), Stry- kowski (2004), Wenta (1988, 2014b, 2014c). Przygotowaniem współczes- nych specjalistów, w tym nauczycieli w zakresie TIK i e-learningu, zajmują się: Collis (1994), Juszczyk (2002), Bednarczyk, Woźniak, Kwiatkow- ski (red., 2007), Sysło (2002), Siemieniecki (2002), Strykowski (2004), Wenta (2002), Spivakovskij (2004). Znaczny wkład w badania dotyczące edukacyjnego zastosowania TIK w praktyce akademickiej wnieśli: Koziel- ska (2011), Sysło (2002), Tanaś (1997, 2005, 2007), Topol (1988, 2013), Walat (2004), wśród zagranicznych naukowców: Morze (2015), Noskova (2015), Polat (2004, 2006), Salmon (2004), Savin-Baden (2000), Spivako- vskij (2004), Žaldak (2005), e-learningu: Clarke (2007), Siemens (2005), Smyrnova-Trybulska (2007, 2014, 2015), Sysło (2002, 2015) i inni. Szybki rozwój technologii informacyjno-komunikacyjnych generuje nowe wymagania wobec nowoczesnego szkolnictwa wyższego. Można obserwować sprzeczność pomiędzy szybkim rozwojem technologii informacyjno-komu- nikacyjnych i poziomem realizacji elementów otwartej edukacji a niewystar- czającym przygotowaniem uniwersytetów do ich efektywnego wykorzysta- nia oraz do integracji procesu uczenia się; pomiędzy potrzebą zapewnienia swobodnego dostępu do zasobów edukacyjnych a możliwością wykorzy- stania ich poza kampusem; pomiędzy potrzebami studentów do korzysta- nia ze zorientowanej na naukę chmury i z innych internetowych usług sper- sonalizowanego środowiska uczenia się w kontekście uczenia się studenta, który bierze pod uwagę ich cechy jako przedstawicieli pokolenia Y, a cela- mi podejścia kompetencyjnego oraz brakiem zestawu odpowiedniej jako- ści oprogramowania i treści elektronicznych (Morze, Spivak, Smyrnova- -Trybulska, 2014). Jednym z rozwiązań tych konfliktów jest projektowanie i implementacja funkcjonalnego nowoczesnego wirtualnego uniwersyteckiego środowiska edukacyjnego, które jest zintegrowane z innymi usługami internetowymi, globalnymi i korporacyjnymi, zaspokajającymi potrzeby i charakterystykę wykorzystania ICT w całym procesie edukacyjnym uniwersytetu (z jednej strony studenci, z drugiej – nauczyciele i liderzy), którzy należą do różnych pokoleń, mają różne potrzeby i właściwości, różne poziomy kompetencji ICT oraz inne rozumienie i wizję polityki edukacyjnej. Zadanie staje się coraz bardziej aktualne i istotne w powszechnie wdrażanych kursach e-learningo- wych i masowych otwartych kursach online (MOOC), które pełnią funkcję katalizatora zmian jakościowych w rozwoju szkolnictwa wyższego, ponie- Wstęp 21 waż z jednej strony wspierają naturalną konkurencję nowoczesnych uczelni, nauczycieli, systemu uczenia się i innowacyjnych technik pedagogicznych, a z drugiej strony – rozprzestrzenianie i rozpowszechnienie edukacji incy- dentalnej (pozaformalnej), zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę obecne trendy (Morze, Spivak, Smyrnova-Trybulska, 2014). Tendencje te zbadane w „School’s Over: Learning Spaces in Europe in 2020: An Imagining Exercise on the Future of Learning”, prowadzone przez European Commission Joint Research Centre wspólnie z Instytutem Stu- diów Perspektyw Technologicznych (Duhnich, 2014), są podzielone na kilka konwencjonalnych poziomów: makro, mezo i mikro. Do badanych trendów na poziomie makrokomponentów należą takie czynniki, jak nowe umiejętności i kompetencje, zmiany demograficzne i globalizacja. Do ten- dencji poziomu mezo, które uwarunkowane są sytuacją w Europie i jedno- cześnie wpływają na nią, należą: rozwój edukacji incydentalnej (pozaformal- nej), reformy systemu edukacji, w szczególności wprowadzające technologie kształcenia na odległość, a także zmiany w szkoleniu uniwersyteckim opar- tym między innymi na przebiegu formalnego wykształcenia w sposób nie- formalny, jednocześnie przy pozyskaniu efektów, które polegają na otrzymy- waniu formalnych rezultatów – wiedzy, umiejętności i nowych kompetencji. Niektóre aspekty oraz porównanie formalnego, incydentalnego i nieformal- nego wykształcenia zbadali i opisali również w swych pracach badacze pol- scy: Bednarczyk (2012), Kargul (2001), Kędzierska (2007), Marcin- kiewicz (2013), Smyrnova-Trybulska (2013a, b) i inni, oraz zagraniczni: Bugajčuk (2013), Il’čenko (2010), Kuharenko (2002, 2011, 2013, 2014), West (2011) i inni. • Wszystkie trzy typy wykształcenia ściśle wiążą się z edukacją ustawiczną – trwającą całe życie. U podstaw strategii Europa 2020 legły trzy priorytety: rozwój inteligentny – rozwój gospodarki opartej na wiedzy i innowacji; • rozwój zrównoważony – wspieranie gospodarki efektywniej korzystają- • cej z zasobów, bardziej przyjaznej środowisku i bardziej konkurencyjnej; rozwój sprzyjający włączeniu społecznemu – wspieranie gospodarki cha- rakteryzującej się wysokim poziomem zatrudnienia i zapewniającej spój- ność gospodarczą, społeczną i terytorialną („Strategia na rzecz inteligent- nego i zrównoważonego rozwoju”: 5). Gdy uogólnić te strategie i badania, można sformułować wniosek, że czynniki przyczyniają się do sytuacji, w której ścieżki kształcenia osobowo- ściowego, indywidualnego są bardzo różne dla każdej osoby i stanowią śro- dowisko nauki personalnej. 22 Wstęp Rozważania zawarte w publikacji są pewnym zilustrowaniem i dopełnie- niem wieloletnich spostrzeżeń, badań, refleksji i doświadczeń autorki mo- nografii (ogólnie zostało opublikowanych ponad 180 artykułów, 22 książki w języku polskim, angielskim (większość), rosyjskim, ukraińskim zarówno w Polsce, jak i w Australii, Szwajcarii, Holandii, Hiszpanii, Portugalii, Sta- nach Zjednoczonych, Słowacji, Czechach, Rosji, na Ukrainie, w tym przez takie wydawnictwa prestiżowe, jak Inderscience, IGI Global, Wolter Kluwer, Adam Marszałek, Impuls, Rabid, naukowe wydawnictwa polskich i zagranicz- nych uczelni) dotyczących kształcenia na odległość i w szerszym kontekście e-learningu na uczelni wyższej w globalnym kontekście: projektowania jak najbardziej adekwatnego modelu, opracowania koncepcji teoretyczno-me- todycznej i naukowej oraz implementacji i ewaluacji. Wyniki badań zostały przedstawione na ponad 160 konferencjach naukowych, w tym na 75 mię- dzynarodowych, 60 za granicą. Oprócz tego autorka jest redaktorem naczel- nym czasopisma naukowego „International Journal of Research in E-learning” IJREL (http://weinoe.us.edu.pl/nauka/serie-wydawnicze/international-jour- nal-research-e-learning) oraz serii wydawniczej E-learning (http://weinoe. us.edu.pl/nauka/serie-wydawnicze/e-learning). Ponadto zostało przygoto- wanych ponad 160 kursów zdalnych z wykorzystaniem platformy e-learnin- gowej Moodle, w których opracowaniu autorka wystąpiła jako autorka lub konsultant metodyczny, wykonawca. Autorka realizowała lub brała udział w 10 projektach, przy czym w 4 wystąpiła w roli koordynatora, w tym jest koordynatorem prestiżowego naukowego międzynarodowego projektu unij- nego IRNet: International research network for study and development of new tools and methods for advanced pedagogical science in the field of ICT instru- ments, e-learning and intercultural competences, Seventh Framework Pro- gramme funding scheme Marie Curie International Research Staff Exchan- ge Scheme (IRSES), (No: PIRSES-GA-2013-612536), z udziałem partnerów z 9 krajów i 10 uczelni (www.irnet.us.edu.pl). Od 2005 roku pełni funkcję koordynatora wydziałowej platformy kształcenia na odległość (http://el.us. edu.pl/weinoe). Za działalność naukową i organizacyjną uzyskała liczne na- grody JM Rektora Uniwersytetu Śląskiego różnego stopnia za osiągnięcia na- ukowe, dydaktyczne, organizacyjne. W 2015 roku została laureatem konkur- su pod patronatem rektora UŚ prof. zw. dr. hab. Wiesława Banysia „Lider Umiędzynarodowienia” w nominacji pracownik samodzielny „Koordyno- wanie prestiżowymi projektami międzynarodowymi na WEiNoE”, a w 2017 roku otrzymała nagrodę I stopnia JM Rektora UŚ prof. dr. hab. Andrzeja Ko- walczyka za kierowanie projektem badawczym. Ponadto prowadziła i na- Wstęp 23 dal prowadzi aktywną działalność w zakresie współpracy międzynarodowej i umiędzynarodowienia. Jest członkiem kilkunastu komitetów programo- wych i konferencji naukowych, w tym 7 międzynarodowych i 6 zagranicz- nych, członkinią kilku prestiżowych stowarzyszeń, w tym: IADIS, PTNEI (członek zarządu), SEA, Znane Ekspertki, Soroptimus International; koor- dynatorem i organizatorem międzynarodowej konferencji naukowej: „The- oretical and Practical Aspects of Distance Learning” (www.dlcc.us.edu.pl), która jest prowadzona od 2009 roku. Ten fragmentaryczny wycinek dorob- ku i doświadczenia naukowo-badawczego autorki pokazuje skalę i poziom jej zaangażowania w działania i aktywność, związane ze współczesną eduka- cją w warunkach globalnej cyfryzacji, globalizacji i umiędzynarodowienia. W części 1. Tendencje rozwoju współczesnej edukacji i kompetencji zostały przedstawione między innymi tendencje rozwoju systemu kształcenia przy przejściu do społeczeństwa wiedzy (rozdział 1.1.), w szczególności: podsta- wowe aspekty kształtowania społeczeństwa wiedzy, jego cechy i uwarunko- wania rozwoju kształcenia; przeanalizowano wybrane cechy ery informacyj- nej i społeczeństwa wiedzy, omówiono rolę TIK w społeczeństwie wiedzy, pewne tendencje rozwoju systemu kształcenia przy przejściu do społeczeń- stwa wiedzy, formalne, nieformalne i incydentalne nauczanie oraz nauczanie przez całe życie (lifelong learning), kształcenie ustawiczne w społeczeństwie wiedzy – wyzwania i perspektywy na przyszłość. Oprócz tego przedstawio- no wielowektorowe i wieloaspektowe relacje e-learningu i kształcenia usta- wicznego oraz uwarunkowania pomyślnej implementacji. Także w kontekście przedstawionych rozważań zostały wyróżnione wybra- ne inicjatywy w wykorzystaniu e-learningu i ICT na Uniwersytecie Śląskim. W rozdziale 1.2. Teoretyczne podstawy przygotowania nauczycieli w za- kresie wykorzystania technologii informacyjno-komunikacyjnych zostały wy- różnione cele przygotowania i podniesienia kwalifikacji nauczycieli, w tym: standardy przygotowania nauczycieli, kompetencje informatyczne we współ- czesnym społeczeństwie i w edukacji, historia powstania, rozwoju i analiza terminologii, kompetencyjne podejście do edukacji, a także kluczowe kom- petencje w europejskich systemach kształcenia, w tym: kompetencje na- uczycieli, analiza paradygmatu modernizacji oświaty na podstawie podej- ścia kompetencyjnego. Przedstawiono również kształtowanie kompetencji informatycznych przyszłych nauczycieli wyższej uczelni pedagogicznej, psy- chologiczno-pedagogiczne aspekty kształcenia studentów. Zaprezentowano i przeanalizowano charakterystykę specjalności i sylwetki absolwenta kie- runku pedagogika ze specjalnością zintegrowana edukacja wczesnoszkol- 24 Wstęp na z metodyką edukacji na odległość. Uwzględniono właściwości wiekowe podczas formowania kompetencji informatycznych, andragogiczny model nauki w zakresie TIK i zdalnego nauczania, informatyczne samokształcenie nauczycieli, niektóre programy i dodatkowe formy przygotowania nauczy- cieli w dziedzinie technologii informacyjno-komunikacyjnych, kompeten- cje nauczyciela w zakresie nauczania na odległość. Zwrócono uwagę na ak- tualność badań w zakresie koncepcji interdyscyplinarności we współczesnej edukacji (Dudzikowa, 2011), jednocześnie na wyzwanie, nietrywialność i problematyczność, niejednoznaczne relacje nauk humanistycznych, spo- łecznych i przyrodniczo-matematycznych. Jedną z efektywnych metod ba- dawczych w tym zakresie są badania w działaniu edukacyjnym (Czerepa- niak-Walczak, 2010, 2014). Część 2., zatytułowana E-learning jako jedna z ważniejszych składowych funkcjonowania e-przestrzeni współczesnej uczelni: aspekt teoretyczny, praktycz- ny, technologiczno-organizacyjny i utylitarny, ma trzy rozdziały. Rozdział 2.3. E-learning, uwarunkowania pomyślnego wdrażania zawiera rozważania, ana- lizę systemu nauczania na odległość, uwarunkowanie wykorzystania w pla- cówce oświatowej niektórych aspektów psychologiczno-pedagogicznych na- uczania na odległość; wybrane wyniki badań na temat wiedzy respondentów o teoriach pedagogicznych oraz metodach nauczania we współczesnym pro- cesie edukacyjnym. Oprócz tego autorka zbadała i opisała niektóre uwarun- kowania teoretyczno-metodyczne wdrażania e-learningu, jakości kształce- nia na odległość i sposobów jej weryfikacji, psychospołeczne, pedagogiczne i organizacyjno-techniczne uwarunkowania komunikowania się przez Inter- net w grupie wirtualnej, podstawowe aspekty kreowania i funkcjonowania e-środowiska współczesnego uniwersytetu. Poruszyła aktualny temat i wy- brane aspekty opracowania i wdrażania MOOC. Ważnym podrozdziałem jest opis wydziałowej platformy kształcenia na odległość, jako przykładu dobrej praktyki, której autorka jest koordynatorem od ponad dziesięciu lat. Rozdział 2.4. zatytułowany Wybrane badania z e-learningu w ramach pro- jektu UPGOW („Uniwersytet partnerem gospodarki opartej na wiedzy”) za- wiera opis i przedstawienie wybranych badań z zakresu e-learningu w ra- mach projektu UPGOW oraz opinie studentów na temat udziału w kursach e-learningowych opracowanych na podstawie autorskiej metodyki. W rozdziale 2.5. Technologie informacyjno-edukacyjne i e-learning w wa- runkach globalizacji i cyfryzacji – wybrane wyniki badań z projektu IRNet zostały przeanalizowane podstawy prawne, etyczne, ludzkie, czynniki tech- niczne i społeczne rozwoju ICT i e-learningu, kompetencje międzykultu- Wstęp 25 rowe w wybranych krajach Europy Zachodniej, Środkowej, Wschodniej, Australii, a także ich analiza. Omówiono technologię informacyjną w szkol- nictwie wyższym, koncepcję projektu IRNet, politykę instytucjonalną mię- dzynarodowych instytucji europejskich w zakresie szkolnictwa wyższego. Przeprowadzono analizę różnych czynników ICT oraz rozwoju e-learningu w krajach partnerskich, zestawiono niektóre wyniki badań WP2. Zajęto się umiędzynarodowieniem szkolnictwa wyższego na przykładzie Polski i UŚ, różnymi inicjatywami w wykorzystaniu e-learningu i ICT na Uniwersyte- cie Śląskim, elektroniczną przestrzenią naukową i edukacyjną współczesnej uczelni, strategią rozwoju przestrzeni informacyjno-edukacyjnej współczes- nej uczelni oraz jej składowymi i cechami, wybranymi aspektami e-przestrze- ni współczesnej uczelni, e-learningiem (strategiami w niektórych uniwersy- tetach IRNet), indywidualnym podejściem do analizy strategii edukacyjnej, głównie osobistymi strategiami edukacyjnymi odpowiadającymi nowoczes- nemu środowisku informacyjnemu. Omówiono też kompetencje informa- cyjno-edukacyjne interesariuszy środowiska jako warunek realizacji strate- gii edukacyjnych, postawę współczesnych studentów wobec wykorzystania nowych technologii w przestrzeni informacyjno-edukacyjnej uczelni i poza nią oraz przedstawiono ogólny przegląd opinii studentów w środowisku in- formacyjnym. Przeanalizowano cechy współczesnej młodzieży, wyzwania w edukacji oraz we współczesnym świecie i zbadano, jak to warunkuje zmia- ny w priorytetach i oczekiwaniach studentów, omówiono niektóre wybrane badania edukacyjnej i pozalekcyjnej aktywności studentów, edukacyjne, ko- munikatywne i naukowe aspekty rozwoju społeczności uczelni w środowisku elektronicznym, przedstawiono działania badawcze w zakresie implementa- cji wybranych roboczych pakietów projektu IRNet oraz ważniejsze wyniki. Każdy rozdział kończy się podsumowaniem. W zakończeniu przedsta- wiono ogólne konkluzje oraz plany badawcze autorki. Ważną częścią mo- nografii jest bibliografia, która w sumie zawiera ponad 600 pozycji autorów polskich i zagranicznych, począwszy od lat pięćdziesiątych XX wieku do te- raźniejszości. W książce przedstawiono także wybrane wyniki badań, przeprowadzo- nych w ramach międzynarodowego projektu naukowego IRNet, którego ko- ordynatorem jest autorka monografii (projekt IRNet – międzynarodowa sieć badawcza na rzecz badań i rozwoju zaawansowanych nowych narzędzi i me- tod dla nauk pedagogicznych w zakresie TIK, e-learningu i rozwoju kompe- tencji międzykulturowych. Projekt finansuje Komisja Europejska w ramach 7. programu ramowego UE). W projekcie dostrzeżono współczesne zmia- 26 Wstęp ny, trendy i wyzwania, wymagające coraz więcej uwagi w najbliższych latach. Badania prowadzone w ramach projektu mają na celu wyjaśnienie między innymi uwarunkowania spójności dostępu do zaawansowanych uniwersal- nych metod i narzędzi w praktyce międzynarodowej wymiany studentów oraz utworzenie efektywnej otwartej elektronicznej przestrzeni informa- cyjno-edukacyjnej. Istotnym bodźcem w tym procesie jest infrastruktura: dostęp do serwisów Web 2.0, 3.0, w tym mediów społecznościowych i sie- ci, portali społecznościowych, platform e-learningowych, cloud computing (technologia chmury) – zarówno dla studentów, jak i nauczycieli. Wartości i procedury dydaktyczne w międzynarodowym szkolnictwie wyższym mogą być postrzegane jako wartość sama w sobie dla dobra przyszłych karier stu- denckich, które stają się coraz bardziej związane z umiędzynarodowieniem. Ale nawet istotniejsza wartość może być osiągnięta. Szkolnictwo wyższe po- trzebuje klimatu uczenia się, który zapewnia rozwiązywanie problemów tech- nologicznych i społecznych. Różnorodność zmysłów poznawczych i emo- cjonalnych wydaje się niezbędna do wspólnego rozwiązywania problemów. W konsekwencji projektowanie i scenariusze nauczania muszą być także dostosowane do współczesnych uwarunkowań w celu wywołania produk- tywnego i stymulującego klimatu nauki. Ważne, aby znaleźć dydaktyczne praktyki i uwarunkowania, które optymalnie pozwalają przekształcić wielo- kulturowość w różnorodność intelektualną i wyzwolić twórcze nastawienie. Obecnie możemy zaobserwować szybkie przejście społeczeństwa opar- tego na wiedzy do społeczeństwa „globalnej kompetencji”, w którym zarów- no w globalnej gospodarce, jak i w systemach edukacji zachodzą zmiany. Jest oczywiste, że bez aktywnego wdrażania innowacyjnych form i metod kształ- cenia, a przede wszystkim kształcenia na odległość na wszystkich poziomach kształcenia, cele te nie zostaną osiągnięte. Jednocześnie należy uznać za fakt, że metodyka e-learningu nie jest jeszcze w pełni rozwinięta i określona, za- równo w UE, jak i w Australii, Rosji, na Ukrainie. Opracowanie i wdrożenie systemu mającego na celu rozwój kompetencji współczesnego specjalisty, zwłaszcza przyszłych nauczycieli, obecnych nauczycieli, kadry zarządzającej instytucjami edukacyjnymi oraz szkolnictwa wyższego, dzięki systematycz- nemu stosowaniu wybranych technologii internetowych, takich jak systemy LMS (na przykład Moodle, BlackBoard), masowe otwarte kursy online, tech- nologia „wirtualna klasa”, media społecznościowe, inne wybrane technologie Web 2.0 i Web 3.0, które pozytywnie przyczyniają się do rozwoju umiejęt- ności w obszarze IT oraz kompetencji wielo- i międzykulturowych. Projekt IRNet ma na celu utworzenie interdyscyplinarnego programu wspólnej wy- Wstęp 27 miany w ramach badań i rozwoju nowych narzędzi do zaawansowanej nauki pedagogicznej w dziedzinie narzędzi ICT, kształcenia na odległość i kompe- tencji międzykulturowych w UE (w Polsce, Holandii, Hiszpanii, Portugalii, Słowacji, Republice Czeskiej) i w krajach pozaunijnych (w Australii, Rosji, na Ukrainie). Program wzmacnia dotychczasową współpracę i pozwala na nawiązywanie nowych kontaktów naukowych przez wzajemne oddelegowa- nie badaczy z krajów europejskich (Uniwersytet Śląski w Katowicach, Polska; Uniwersytet Twente, Enschede, Holandia; Uniwersytet Extremadura, Hisz- pania; Uniwersytet Lusiada w Lizbonie, Portugalia; Uniwersytet Ostrawski, Republika Czeska; Uniwersytet Konstantina Filozofa w Nitrze, Słowacja) oraz krajów pozaunijnych (Uniwersytet Curtin w Perth, Australia; Uniwersytet Borysa Grinchenki w Kijowie, Ukraina; Państwowy Uniwersytet Technicz- ny w Dnieprodzierżyńsku, Ukraina; Państwowy Rosyjski Uniwersytet Peda- gogiczny im. A.I. Herzena w Sankt Petersburgu, Rosja). W procesie realiza- cji badań w ramach projektu – przy bezpośrednim udziale autorki – zostały przeprowadzone: ocena kompetencji dydaktycznych, a także opracowanie skutecznych strategii wdrażania innowacyjnych narzędzi działalności eduka- cyjnej w kontekście globalizacji edukacji dzięki zbadaniu wskaźników efek- tywności kształcenia w UE i państwach pozaeuropejskich uczestniczących w projekcie; analiza i ocena społecznych, gospodarczych, prawnych i etycz- nych uwarunkowań, a także metod i modeli technologii e-learningowych rozwijanych w Europie i krajach trzecich zaangażowanych w projekt; ocena skuteczności istniejących modeli/metod mających na celu rozwój kompeten- cji w zakresie ICT, e-learningu i zwiększenie świadomości międzykulturowej; opracowanie nowego modelu opartego na aktualnie istniejących modelach/ metodologiach; ocena i prezentacja nowych modeli/metodologii efektywnej pracy zdalnej, współpracy i poprawy technologii informacyjnych w naucza- niu przedmiotów ścisłych, jak również humanistycznych w UE i krajach po- zaeuropejskich; aktywny transfer wiedzy w celu generowania strategicznych skutków w zakresie obszaru badań; promowanie dyskusji naukowej na te- mat integralności systemów edukacji i pracy, koncentrowanie się na kwe- stiach rozwoju kompetencji w kontekście globalizacji szkolnictwa wyższego; ustalenie metod postępowania, opis procedur, danych i ich analiza, wniosek o stanie zaawansowania ICT i poziomu kompetencji w zakresie e-learningu. W monografii przedstawiono także niektóre wyniki wdrażania autorskiej metodyki i badań przeprowadzonych w ramach innych projektów, na przy- kład UPGOW, a szczególnie zadania związanego z e-learningiem i opraco- waniem kursów zdalnych dla innowacyjnych kierunków i specjalności wdra- 28 Wstęp żanych na uniwersytecie. Udowodniono ich efektywność i innowacyjność. Zaproponowaną metodykę kształcenia zdalnego wysoko ocenili także nie- zależni eksperci. Zaprezentowane badania eksperymentalne i sondażowe zostały wykona- ne na kilku uczelniach partnerskich, z którymi Uniwersytet Śląski w Katowi- cach prowadzi wspólne badania i projekty. W szczególności pragnę gorąco podziękować Pani Profesor Katerinie Kostolanyovej, Panu Profesorowi Jo- zefowi Malachowi, Pani Profesor Janie Kapounovej z Uniwersytetu Ostraw- skiego, Panu Profesorowi Milanovi Turcaninowi, Panu Doktorowi Martino- wi Drlikowi z Uniwersytetu Konstantina Filozofa w Nitrze, Panu Profesorowi Pietowi Kommersowi z Uniwersytetu Twente, Enschede, Panu Profesorowi Sixto Cubo z Uniwersytetu Extremadura, Panu Profesorowi Antonio Dos Reisowi z Graal Institute, Panu Profesorowi Paulowi Pinto z Uniwersytetu Lusiada w Lizbonie, Pani Profesor Tatianie Noskovej, Pani Profesor Tatianie Pavlovej, Pani Doktor Oldze Yakovlevej z Państwowego Rosyjskiego Uniwer- sytetu Pedagogicznego im. A.I. Herzena w Sankt Petersburgu, Pani Doktor Tomayess Issa i Pani Doktor Teodorze Issa z Uniwersytetu Curtin w Perth, Pani Profesor Natalii Morze i partnerom z Uniwersytetu Borysa Grinczenki w Kijowie, partnerom z Państwowego Uniwersytetu Technicznego w Dnie- prodzierżyńsku oraz wielu innym naukowcom i partnerom. Także szczere podziękowania przekazuję Pani Profesor zw. dr hab. Halinie Widle z ma- cierzystej uczelni autorki monografii i Panu Magistrowi Pawłowi Pawełczy- kowi, dyrektorowi CKnO UŚ, za wsparcie w realizacji i wdrażaniu kursów zdalnych na wydziale i uczelni, a także wszystkim współautorom kursów w ramach projektu UPGOW, w szczególności Panu Profesorowi zw. dr. hab. Piotrowi Skubale, Panu Rektorowi Profesorowi zw. dr. hab. Januszowi Janecz- kowi, Pani Profesor zw. dr hab. Zofii Drzazdze, Panu Profesorowi Stanisła- wowi Czai, Pani Profesor Marioli Jabłońskiej, Panu Magistrowi Ryszardowi Kalamarzowi i innym osobom. Serdeczne podziękowania przekazuję Recenzentom – Panu Profesorowi Kazimierzowi Wencie (świętej pamięci) oraz Pani Profesor Natalii Morze, których opinie i cenne uwagi pozwoliły nadać monografii ostateczny, lepszy kształt i podnieść jakość publikacji. Dziękuję serdecznie za wielkie wsparcie mojej Rodzinie – Małżonkowi i Rodzicom. Eugenia Smyrnova-Trybulska Information and Communication Technologies and E-learning in Contemporary Education S u m m a r y The book is a systematic study in the field of information and communication tech- nologies and e-learning in contemporary education taking into consideration a com- petencies-oriented approach. The current educational system is in the middle of global changes. That is why future specialists should be fully prepared to live in an open infor- mation space, which includes the formation of the skills necessary in the 21st century so as to ensure their continuous development in the course of life, in both informal and formal forms. In modern society, we observe new world trends – technological, eco- nomic, cultural, ecological changes – that are a part of a rapid and fluctuating process of globalisation. Contemporary university also changes, along with its information-edu- cational space. Its components change, including technologies used, content, resources, subjects and objects (students, academic teachers, administration), the teaching-learn- ing process, and the whole educational process; what also changes are principles and tools of management, of communication, and of cooperation in the educational envi- ronment itself and outside of it. Taking such tendencies into consideration, the quali- ty of the virtual educational environment in a modern educational institution has to be based on realising educational needs of students, their expectations, contents, and tech- nologies they use also due to their own learning experience. Filling the virtual educa- tional environment, the quality of its content, and effectiveness of its use by students – aiming at educating future specialists, competitive on the contemporary labour market – depend not only on the level of teachers’ ICT competencies, but also on numerous var- ious factors and conditions, such as the strategy of development of a university’s e-envi- ronment, effectiveness of its functioning, the educational offer, and ensuring the quality of education, including e-learning. In addition to theoretical aspects of the main issue, the book also presents chosen research results, obtained within the framework of sev- eral projects the author of the monograph participated in, including IRNet internation- al project, realised by the international consortium under the di rection of the author. Евгения Смирнова-Трыбульска Информационно-коммуникационные технологии и e-learning в современном образовании Р е з ю м е Книга представляет собой систематизированную разработку в области ин- формативно-коммуникативных технологий и метода e-learning в современном образовании. Образовательная система в настоящее время находится в стадии глобальных перемен, в связи с чем необходимо тщательно подготовить будущих специалистов для жизни в открытом информационном пространстве. Форми- рование умений, востребованных в XXI веке, становится важным в аспекте га- рантированности постоянного обучения на протяжении всей жизни, в том чис- ле неформального и информального типа. В нынешнем обществе наблюдаются технологические, экономические, культурные, экологические преобразования, которые являются частью интенсивного и дифференцированного процесса гло- бализации. Изменяются современные вузы, их информационно-образовательное пространство. Модифицируются и трансформируются их компоненты, в част- ности, используемые технологии, содержание обучения, ресурсы, субъекты и объекты (студенты, преподаватели, администрация). Изменениям подвергается как процесс обучения и учения, так и весь образовательный процесс. Меняются принципы и инструменты управления, коммуникации, сотрудничества в самой среде, а также в ее окружении. Принимая во внимание эти тенденции, качество виртуального обучения в современных образовательных учреждениях должно опираться на реализацию образовательных потребностей студентов, их ожида- ний, характера содержания и применения технологий, которыми они пользуют- ся также благодаря собственному опыту по овладеванию знаниями. Наполнение виртуальной среды обучения, качество его содержания и эффективность исполь- зования студентами направлено на достижение целей обучения будущих специа- листов, конкурентноспособных на современном рынке труда. Все это завис
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Technologie informacyjno-komunikacyjne i e-learning we współczesnej edukacji
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: