Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00050 007261 12258040 na godz. na dobę w sumie
Teksty transatlantyckie. Eseje i literaturze amerykańskiej i francuskiej - ebook/pdf
Teksty transatlantyckie. Eseje i literaturze amerykańskiej i francuskiej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 186
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3808-8265-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> obyczajowe >> esej
Porównaj ceny (książka, ebook (-19%), audiobook).
Prezentowana publikacja to zbiór szkiców krytycznoliterackich, esejów poświęconych współczesnej literaturze amerykańskiej i francuskiej. Autorka omawia tłumaczone na język polski książki, koncentrując się na kilku wątkach, takich jak formowanie się artystycznej wrażliwości, autobiografizm i autofikcja, powieść akademicka, różne wymiary doświadczenia lektury, problematyka rodzinna, relacje społeczne i przeżycia egzystencjalne. Eseje te mogą z pewnością posłużyć Czytelnikowi jako przewodnik, pomóc mu zdobyć orientację w określonym temacie, zachęcić do lektury i dalszych poszukiwań.
Mam nadzieję. że [...\ mogą się one [szkice\ stać przyczynkiem dialogu, jeśli nie z autorami omawianych utworów, to z ich polskimi czytelnikami, wydawcami oraz wszystkimi, którzy zajmują się literaturą lub się nią interesują. Chciałabym też, by odegrały one pewną rolę w recepcji literatury amerykańskiej i francuskiej na rodzimym gruncie. Życzyłabym sobie również, by przyczyniły się do promocji obu literatur i kultur, które je zrodziły, w Polsce”.
(ze Wstępu)
 
Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Alicja Piechucka – Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny, Instytut Anglistyki Zakład Literatury Amerykańskiej, 90-236 Łódź, ul. Pomorska 171/173 RECENZENT Marek Paryż REDAKTOR INICJUJĄCY Urszula Dzieciątkowska REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Danuta Bąk SKŁAD I ŁAMANIE Munda – Maciej Torz PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/Favetelinguis199 © Copyright by Alicja Piechucka, Łódź 2016 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2016 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.07412.16.0.M Ark. wyd. 8,1; ark. druk. 11,625 ISBN 978-83-8088-264-5 e-ISBN 978-83-8088-265-2 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Mojej Mamie SPIS TREŚCI Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Portret artysty z czasów współczesności Ciałokształt świadomości i czasokształt zjawisk . . . . . . . . . . . (Don DeLillo, Performerka) Intelektualiści publiczni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (Michel Houellebecq i Bernard-Henri Lévy, Wrogowie publiczni) Wieczność kuglarzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (Romain Gary, Czarodzieje) Pisarz listy pisał . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (Kurt Vonnegut, Listy) Artysta, czyli złodziej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (Joyce Carol Oates, Walet Pik) Autobiografia, biografia, autofikcja Zabić kata . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (Laurent Binet, HHhH. Zamach na kata Pragi) Oddech superkobiety . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (Anaïs Nin, Dziennik 1934−1939) Brakujący Dumas . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (Tom Reiss, Czarny Hrabia. Chwała, rewolucja, zdrada i prawdziwy hrabia Monte Christo) 21 25 29 33 37 43 48 51 8 Sypiając z artystą . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (Thérèse Mourlevat, Muza Claudela) Impresja, życie Courbeta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (David Bosc, Przejrzyste źródło) Różyczka Vonneguta . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (Charles J. Shields, Zdarza się. Kurt Vonnegut: Życie) Uniwersytet a universum Kobieta na szczycie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (Joyce Carol Oates, Zbłocona) Stowarzyszenie Umarłych Studentów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (Donna Tartt, Tajemna historia) Będziesz miał bogów cudzych przede mną . . . . . . . . . . . . . . . . (Michel Houellebecq, Uległość) Amerykański gotyk . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (Joyce Carol Oates, Przeklęci) Powidoki, polektury W prostokątnym mieście . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (Henry James, Opowiadania nowojorskie) Gawędy amerykańskie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (William Styron, Hawany w Camelocie) Słabość do Burroughsa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (Rafał Księżyk, 23 cięcia dla Williama S. Burroughsa) Jeden Anglik i kontynent . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (Julian Barnes, Coś do oclenia) 55 59 63 69 74 78 83 89 93 97 102 Rodzina, relacje, rozstania I że cię opuszczę po śmierci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (Joyce Carol Oates, Opowieść wdowy) Lęk nasz powszedni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (Raymond Carver, Słoń) Imię ojca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (Ann Patchett, Taft) Nie wszystko o mojej matce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (Patrick Modiano, Perełka) Paryż – Moskwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (Simone de Beauvoir, Pewnego razu w Moskwie) Człowiek, społeczeństwo, samotność Urania, czyli złudzenia intelektualisty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (Jean-Marie Le Clézio, Urania) Trzeci totalitaryzm . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (Philippe Claudel, Śledztwo) Podróż do wnętrza życia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (Don DeLillo, Punkt omega) Myśląc, cierpiąc, pisząc . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (Jacques Burko, Wątpewności) Nagasaki moja samotność . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (Ēric Faye, Nagasaki) Po drugiej stronie rzeki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (Edmund White, Hotel de Dream) Opowieści (nie) z tego kraju . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (Laurie Anderson, Język przyszłości) 9 109 113 116 119 122 129 135 139 143 148 151 155 10 Wściekłość nieba . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (Laurent Gaudé, Huragan) Co minutę rodzi się czytelnik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (Grégoire Delacourt, Lista moich zachcianek) Dialog ze wszystkim . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (Jorie Graham, Prześwity) Życie niezafałszowane . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (Gary Snyder, Dlaczego kierowcy ciężarówek z drewnem wstają wcześniej niż adepci Zen) Rozmowa na początek wieku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (Cormac McCarthy, Sunset Limited) Po wojnie, jak to po wojnie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (Pierre Lemaitre, Do zobaczenia w zaświatach) Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Podziękowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 161 166 171 176 179 183 185 WSTĘP „ Sztuka pasożytuje na życiu, a krytyka pasożytuje na sztuce”*. Te słowa, bardziej zapewne pochlebne dla twórców niż dla recenzentów ich twórczości, wyszły spod pióra Kennetha Tynana, jednego z  naj- bardziej znanych krytyków dwudziestego wieku. Fakt, że artysta czer- pie inspirację z otaczającego go świata, potrafi oczywiście wzbudzać kontrowersje, najczęściej w  postaci zarzutów o  niezgodne z  prawdą lub wręcz obraźliwe przedstawienie autentycznych osób lub wydarzeń historycznych. Nikt natomiast nie zarzuca twórcom, że oparli się na prawdziwym życiu, bo zabrakło im talentu, wyobraźni bądź pracowi- tości. W przypadku krytyków rzecz ma się nieco inaczej. W powszech- nym, a już na pewno obiegowym mniemaniu krytyk to nierzadko ktoś, kto chce się zajmować sztuką, ale nie zostaje artystą, ponieważ brakuje mu zdolności, wizji i odwagi. Co gorsza, to często ktoś, kto nie potrafi się z tym pogodzić. Frustracja rodzi pragnienie zemsty, a ono z kolei, w połączeniu z zainteresowaniem sztuką, sprawia, że krytyk odnajduje swoje powołanie: nie mogąc zaakceptować własnej bezpłodności twór- czej, z lubością miażdży twórczość innych. „Krytyk” − by znów zacyto- wać Tynana − „to człowiek, który zna drogę, ale nie umie prowadzić”. „Znajomość drogi” wydaje się jednak w  działalności krytycznej kwestią kluczową. W języku codziennym słowa „krytyk”, „krytyczny” i „krytykować” mają negatywne konotacje. Nieprzyjemne skojarzenia znajdują potwierdzenie w  definicjach konstruowanych przez leksy- kografów. Słownik języka polskiego PWN przypomina na przykład, że krytyka to „analiza i  ocena książki, filmu lub czyichś dokonań” oraz „grupa ludzi zajmująca się formułowaniem takich ocen”, ale tak- że „surowa lub negatywna ocena kogoś lub czegoś”. To samo źródło przypomina również, że wyrazem pokrewnym „krytyce” jest „kry- tykanctwo”. Krytyk funkcjonuje więc w świadomości zbiorowej jako * O ile nie podano inaczej, cytaty zawarte w esejach zostały przetłuma- czone przez autorkę Tekstów transatlantyckich lub pochodzą z polskich prze- kładów książek omawianych w poszczególnych esejach. 12 postać antypatyczna, źle nastawiona do innych lub wręcz wroga. Bywa też oskarżany – zarówno przez twórców, jak i odbiorców dzieł sztuki –  o  arbitralność sądów. Artyści nierzadko twierdzą, że autor recen- zji nie zrozumiał ich intencji; czytelnicy, widzowie czy słuchacze, że sztukę należy przeżywać, a nie analizować; przedstawiciele obu grup, że gust jest sprawą subiektywną, a upodobania recenzentów cechuje skłonność do elitaryzmu czy wręcz snobizmu. To, co bywa podstawą zarzutu pod adresem krytyka, jest też jednak, paradoksalnie, źródłem jego siły i tym, co daje mu mandat do uprawiania działalności, którą wybrał. Krytyk jest krytykiem dlatego, że posiada niezbędne do tego przygotowanie intelektualne. Jego mandat stanowią wiedza i kompe- tencje. Choć w dobie internetu komentatorem utworu literackiego lub dzieła reprezentującego inną gałąź sztuki może zostać każdy, kto ma dostęp do komputera podłączonego do sieci, profesjonalistą w tej dzie- dzinie będzie tylko ten, kto „zna drogę”. Zawodowy recenzent literatu- ry i sztuki w ogóle nie działa samozwańczo; nie ma też obowiązku wpi- sywać się w vox populi i prawdopodobnie byłoby niepokojące, gdyby zdarzało mu się to zbyt często. Jego kompetencje sprawiają również, że wbrew obiegowemu mniemaniu krytyka nie jest ani arcysubiektywna, ani tym bardziej arbitralna. Amerykański słownik Webstera definiuje krytyka jako tego, kto jest „zdolny do rozróżnienia”, kto działa „w opar- ciu o pewne standardy lub wartości”. O stuprocentowy obiektywizm jest oczywiście równie trudno jak o absolutną ciszę. Nie można jednak mówić o daleko posuniętym subiektywizmie w przypadku opinii opar- tej na rzetelnej wiedzy i udokumentowanych umiejętnościach. Na poziomie relacji międzyludzkich złe znoszenie krytyki jest dość powszechnie postrzegane jako dowód niskich kompetencji inter- personalnych. Dlaczego zatem w przypadku krytyki sztuki dzieje się inaczej? Dlaczego o niechęci twórców do recenzentów krążą legendy, a odbiorcy dzieła, pozornie w całej sprawie najbardziej neutralni, czę- sto za punkt honoru stawiają sobie programowe ignorowanie opinii „państwa od gwiazdek”? Myślę, że wynika to z niewłaściwego podej- ścia do samej instytucji krytyki. Być może jednym z  kluczy do roz- wiązania problemu może okazać się przywoływana już w niniejszym tekście etymologia. Słownik Webstera wskazuje na wzajemne związki trzech greckich słów kritikos, krinein i krisis. O tym, że relacje krytyk− 13 artysta i krytyk−odbiorca mogą prowadzić do kryzysu, była już mowa w poprzednich akapitach. Przez „kryzys” rozumie się jednak nie tylko załamanie czy konflikt, lecz także punkt zwrotny lub przełom. Jestem głęboko przekonana, że krytyka, a konkretnie krytyka literacka, którą się zajmuję, powinna być rozumiana nie tylko jako punkt zwrotny, lecz przede wszystkim jako punkt wyjścia. Powinna stanowić punkt wyj- ścia do tego, co jest trzecią najwspanialszą – po tworzeniu i czytaniu – czynnością związaną z literaturą: do dyskusji o niej. Philip Larkin zżymał się na to, co uważał za zmowę trzech osób: poety, krytyka i wykładowcy akademickiego. Mieli oni tworzyć herme- tyczną, kazirodczą trójcę, oraz – na najprostszym poziomie – zapewniać sobie nawzajem zajęcie, niejako w oderwaniu od rzeczywistości. Zdanie Larkina jest o tyle optymistyczne, że zakłada współpracę twórcy i tego, kto jego twórczość recenzuje, tym samym niejako eliminując lub przy- najmniej neutralizując potencjalny konflikt, o którym już wspomina- łam. Zwraca też uwagę na ważny mariaż: krytyki literackiej i akademii. Profesjonalny recenzent literatury nie musi oczywiście być jednocze- śnie pracownikiem naukowym. Często jednak tak się dzieje, z korzy- ścią, o ile mogę sądzić w oparciu o własne doświadczenie, dla obu sfer aktywności intelektualnej. Larkinowska „banda trojga” eliminuje jed- nak również czytelnika, co można zapewne uznać za przesadę, nawet w przypadku poety tak wymagającego jak T.S. Eliot, którego twórczość i towarzyszące jej założenia teoretyczne zainspirowały stwierdzenie Lar- kina. Larkinowska koncepcja zmowy jest oczywiście ironiczna i wyraża niezgodę autora na „literaturę dla wybranych”. Jeśli jednak tę koncepcję poszerzyć i wziąć ją, wbrew intencjom autora, za dobrą monetę, doj- dzie się do tego, co moim zdaniem stanowi istotę krytyki literackiej: do współpracy twórcy, recenzenta i czytelnika, którego zarówno praktyka literacka, jak i  krytyczna muszą uwzględniać, bo to on jest odbiorcą utworu literackiego i jego recenzji. Recenzent nie musi być związany z akademią w sensie dosłownym, ale to na nim – spośród wymienionej trójki – w największym stopniu spoczywa obowiązek wiedzy. Odpowiedź na pytanie o to, do czego krytykowi potrzebni są pi- sarz lub poeta oraz czytelnik, wydaje się oczywista. Jest ona też nieco mniej trywialna niż ta, której swoją definicją krytyka udzielił Wil- liam Faulkner: „Lasy pełne są ludzi chętnych zarobić parę centów na 14 wyrażaniu swojego zdania o pracy powieściopisarzy” [William Faulk- ner, Listy, tłum. Ewa Życińska]. Ważniejsze wydaje się jednak pytanie o to, do czego twórcom literatury i jej odbiorcom potrzebni są krytycy. Wbrew obiegowemu przekonaniu, recenzja utworu literackiego nie jest jedynie, a może nawet nie przede wszystkim oceną, choć ma cha- rakter wartościujący i opiniotwórczy. Nie jest też w swym najważniej- szym wymiarze wskazówką, co czytać, choć taka – na najprostszym poziomie – jest jej funkcja praktyczna. Krytyka literacka jest formą współpracy, a jako taka jest po prostu rozmową. Stanowi przyczynek do debaty intelektualnej. Jest głosem w polifonicznym dialogu, jaki to- czą między sobą pisarz lub poeta, czytelnik i recenzent, który czasem bywa też naukowcem. Ten ostatni pełni niejako rolę pośrednika lub łącznika między autorem i czytelnikiem oraz między autorem i jego dziełem a akademią, nawet jeśli jej formalnie nie reprezentuje. Krytyk nie jest niczyim wrogiem – ani literata, ani czytelnika. Nie powinien też przez żadnego z nich być postrzegany jako ten, który przemawia ex cathedra. Byłoby natomiast dobrze, gdyby i  literaci, i  czytelnicy zechcieli dostrzec w nim przewodnika lub chociażby – używając bar- dziej nowoczesnej terminologii – konsultanta. Krytyk to ktoś, kto może odegrać rolę w procesie twórczym i w procesie odbioru dzieła li- terackiego. Nie znaczy to, że autor i czytelnik muszą się z nim zgadzać lub traktować jego zdanie jako jedynie słuszne. Niezgoda jest bowiem nieodzownym elementem dialogu, tak jak dialog jest nieodzownym elementem pluralizmu. Dobrze jest być recenzowanym; dobrze jest też zapoznać się z recenzją utworu, który się czyta. Dobrze jest w obu przypadkach reagować niezgodą. Brak dialogu, brak pluralizmu, brak niezgody to droga do stagnacji. Stagnacja natomiast to zaprzecze- nie wszelkiej działalności twórczej i umysłowej. To także zaprzecze- nie przygody intelektualnej, jaką jest lektura. To nawet zaprzeczenie „przeżywania” lektury, choć odbiór dzieła literackiego się do niego nie sprowadza. Ludwig Wittgenstein twierdził, że „filozof, który nie bierze udziału w dyskusjach, jest jak bokser, który nigdy nie wychodzi na ring”. Myślę, że podobnie ma się rzecz z pisarzem lub poetą, który odcina się od krytyki literackiej lub ma do niej wrogie nastawienie. Myślę też, że czytelnik, który programowo krytykę ignoruje, skazuje się na oglądanie walki bokserskiej z jednego z dalszych rzędów. 15 Stereotyp krytyka jako „kierowcy z  tylnego siedzenia” jest nie- słuszny nie tylko dlatego, że jego kompetencje umożliwiają mu przy- czynienie się do dysputy intelektualnej, która powinna toczyć się wo- kół literatury. Jest on niesłuszny również dlatego, że zakłada, iż krytyka ma charakter odtwórczy, wtórny w stosunku do dzieła literackiego. Jest to założenie błędne z tych samych względów, z jakich błędny jest za- rzut niezrozumienia, złego zrozumienia lub wypaczenia intencji twór- cy przez recenzenta. Niedługo minie pół wieku, odkąd Roland Barthes obwieścił „śmierć autora”, dając tym samym carte blanche czytelnikom, a więc także krytykom. Krytyk jest bowiem, by posłużyć się pojęciem stworzonym przez innego francuskiego teoretyka literatury, Michela Riffaterre’a, archiczytelnikiem: czytelnikiem nietypowym, być może nawet nadrzędnym, ale jednak czytelnikiem. To zarazem kolejny argu- ment przemawiający za usuwaniem barier i antagonizmów dzielących go od odbiorcy tekstu literackiego, a także, w jakimś sensie, od pisarza i poety, który, nawiasem mówiąc, sam też bywa krytykiem. Uwolniony od autorytetu autora, traktujący utwór jako punkt wyjścia własnych, archiczytelniczych rozważań, odczytań i interpretacji przybierających tekstualną postać, krytyk przestaje być pasożytem żerującym na cudzej twórczości. Czytanie krytyczne i będące jego konsekwencją krytyczne pisanie stają się czynnościami kreatywnymi: granica oddzielająca to, co twórcze, od tego, co rzekomo odtwórcze, zostaje przekroczona lub wręcz staje się płynna. Przywykło się sądzić, że literatura jest – w jednym ze swoich licz- nych wymiarów – formą twórczego skomentowania życia i świata. Za twórczy komentarz – choć oczywiście w innej postaci − uważam rów- nież krytykę literacką. O ile jednak literatura komentuje życie i świat, o tyle krytyka literacka komentuje życie, świat i literaturę. Utwór może oczywiście wchodzić w  intertekstualne relacje z  innymi utworami, a więc w jakimś sensie komentować literaturę tworzoną przez innych. Krytyka to ostatnie robić musi, bo taka jest jej raison d’être. Nie może jednak ograniczać się do sfery czysto literackiej. Tak jak literatura nie istnieje w próżni – społecznej, kulturowej, politycznej – tak nie może w niej istnieć krytyka literatury. Nie wierzę w krytykę solipsystyczną, ściśle ograniczoną do dziedziny, której dotyczy. Wierzę, że dobry re- cenzent to ktoś, kto potrafi omawiany przez siebie tekst odnieść do 16 świata, w  którym żyją on, autor tekstu i  jego czytelnicy. Wierzę, że dla krytyka z prawdziwego zdarzenia źródłem intertekstu są nie tyl- ko utwory literackie – te, które omawia, i wiele innych, o których po- winien posiadać wiedzę – ale cała kultura, a szerzej – rzeczywistość, w  oderwaniu od której literatury, moim zdaniem, nie należy rozpa- trywać. Nie mam też wątpliwości, że tak szeroko rozumiana krytyka literacka nakłada na osobę ją praktykującą obowiązek nieustannej pra- cy, której celem jest erudycja, wykraczająca poza wybraną dziedzinę wiedzy. Wierzę, że w przypadku relacji literatura−krytyka−świat działa coś na kształt sprzężenia zwrotnego. Literatura pozwala lepiej zrozu- mieć życie, a życie pozwala lepiej zrozumieć literaturę. Jednym z zadań krytyka jest tworzenie mapy wzajemnych zależności pomiędzy jed- nym i drugim: również w tym sensie jest on, jak pisałam już wcześniej, przewodnikiem. Jak każdy przewodnik, powinien starać się widzieć dalej niż ci, których prowadzi. Cytowany już Kenneth Tynan zauważył kiedyś: „Dobry krytyk teatralny to taki, który dostrzega to, co dzieje się w teatrze jego czasów. Wybitny krytyk teatralny dostrzega również to, co się nie dzieje”. Słowa te można oczywiście odnieść nie tylko do dramatu, rodzaju literackiego, w którym specjalizował się Tynan, ale do krytyki literackiej w ogóle. Uważam, że można je też rozumieć sze- rzej niż zapewne zakładał ich autor. Krytyk powinien wychodzić poza utwory, które recenzuje, nie tylko w tym sensie, że ma świadomość ich braków lub niedosytu, który one pozostawiają. Powinien również mieć świadomość wszystkiego, „co się nie dzieje”, jak mogłoby się zdawać, w samej literaturze, czyli ogółu zjawisk społecznych, kulturowych i in- nych, które pozornie istnieją niejako poza nawiasem tej dziedziny sztu- ki, a w istocie pozostają z nią w ścisłym związku, związku, który nie za- wsze muszą sobie uświadamiać odbiorcy literatury, a nawet jej twórcy. Książka eseistyczna, którą niniejszym oddaję w ręce Czytelnika, wyrasta z koncepcji krytycznej przedstawionej w powyższych akapi- tach. Stanowi też, mam nadzieję, adekwatną ilustrację tej koncepcji. Na zbiór składają się teksty publikowane przeze mnie od roku 2011 do chwili obecnej na łamach miesięcznika „Nowe Książki”, z którym mam zaszczyt stale współpracować. Esej zatytułowany „Urania, czyli złudze- nia intelektualisty” ukazał się w 2008 roku w numerze 10−12 „Tygla Kultury” (s. 154−156), pisma, w którym również miałam przyjemność 17 publikować. Tekst pod tytułem „Ciałokształt świadomości i  czaso- kształt zdarzeń” nie był dotychczas nigdzie drukowany. Zebrane razem eseje są niejako podsumowaniem mojej dotychczasowej działalności w zakresie krytyki literackiej i punktem wyjścia jej dalszych etapów. Teksty zostały poświęcone utworom reprezentującym dwie literatury, amerykańską i francuską, a w dwóch przypadkach dotyczą publikacji autorów pochodzących z innych krajów, ale odnoszących się do litera- tury i kultury Stanów Zjednoczonych lub Francji. Wybór ten podykto- wany jest nie tylko moimi osobistymi zainteresowaniami, przekładają- cymi się również na charakter badań naukowych, które prowadzę jako literaturoznawca i  pracownik Uniwersytetu Łódzkiego. Wynika on także z mojego głębokiego przekonania, że trudno jest dobrze poznać literaturę kraju, którego języka, historii i kultury się nie zna; ponieważ w odniesieniu do Stanów Zjednoczonych i Francji spełniam warunek owej znajomości, pozwalam sobie pisać o literaturze obu tych krajów. Omawiane w poszczególnych tekstach utwory reprezentują wszystkie rodzaje literackie, z naciskiem na prozę, choć i poezja zaznacza tu swo- ją obecność. Piszę w przeważającej mierze o beletrystyce, ale staram się również poświęcać uwagę krytyczną literaturze faktu, biografisty- ce, epistolografii i eseistyce. Zebrane w jednym tomie teksty dotyczące amerykańskich i  francuskich tytułów, których przekłady ukazały się w Polsce w ostatnich latach, dają także pewien obraz tego, jaka literatura tych dwóch krajów dociera do polskojęzycznego czytelnika. Mam na- dzieję, że, zgodnie z przedstawioną już przeze mnie koncepcją krytyki literackiej, zaprezentowane omówienia mogą się stać przyczynkiem do dialogu, jeśli nie z autorami poszczególnych utworów, to z ich polskimi czytelnikami, wydawcami oraz wszystkimi, którzy zajmują się literatu- rą lub się nią interesują. Chciałabym także, by odegrały one pewną rolę w recepcji literatury amerykańskiej i francuskiej na rodzimym gruncie. Życzyłabym sobie ponadto, by przyczyniły się do promocji obu litera- tur i kultur, które je zrodziły, w Polsce. W tym sensie również teksty te są, jak sugeruje tytuł mojej książki, „transatlantyckie”.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Teksty transatlantyckie. Eseje i literaturze amerykańskiej i francuskiej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: