Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00082 018078 16942284 na godz. na dobę w sumie
Teoria europejskiej integracji gospodarczej - ebook/pdf
Teoria europejskiej integracji gospodarczej - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 225
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7387-559-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> inne
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Publikacja jest przede wszystkim podręcznikiem z zakresu teorii integracji europejskiej i gospodarczej, ale może stanowić także lekturę uzupełniającą do wykładu z międzynarodowych stosunków gospodarczych, teorii wymiany międzynarodowej, finansów międzynarodowych czy makroekonomii gospodarki otwartej.
Jest dobrą podstawą do rozważań na temat 'za i przeciw' integracji dla polityków, publicystów i dziennikarzy.
Autorki wykładają teorię integracji gospodarczej, ekonomię, makroekonomię i międzynarodowe stosunki gospodarcze. Były stypendystkami Fundacji na Rzecz nauki Polskiej dla Młodych Naukowców oraz Fundacji im. Skarbka.


Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Academia Oeconomica Anna Czarczyñska Katarzyna Œledziewska Teoria europejskiej integracji gospodarczej 2. wydanie poprawione i uaktualnione Wydawnictwo C.H. Beck ACADEMIA OECONOMICA Anna Czarczyñska, Katarzyna Œledziewska (cid:127) Teoria europejskiej integracji gospodarczej W SPRZEDA˚Y: Marek Radzikowski Kryzys argentyƒski. Wnioski dla Polski, ze wst´pem Leszka Balcerowicza Krystyna Gawlikowska-Hueckel, Anna Zieliƒska-G∏´bocka Integracja europejska. Od jednolitego rynku do unii walutowej Agnieszka Jankowska, Tomasz Kierzkowski, red., Robert Knopik Fundusze strukturalne Unii Europejskiej Alicja A. Jaruga, red. Mi´dzynarodowe regulacje rachunkowoÊci. Wp∏yw na rozwiàzania krajowe Irena Sobaƒska, red. Rachunek kosztów i rachunkowoÊç zarzàdcza, wyd. 2 Wieƒczys∏awa Soko∏owicz, Andrzej Srzednicki ISO. System zarzàdzania jakoÊcià oraz inne systemy oparte na normach, wyd. 3 Herwig R. Friedag, Walter Schmidt, Adrianna Lewandowska, Marcin Likierski My Balanced Scorecard. Moja strategiczna karta wyników, wyd. 2 František Bartes, Andrzej Srzednicki Walka konkurencyjna przedsi´biorstw Tomasz Michalski, red. Ubezpieczenia gospodarcze Artur Âliwiƒski, Bart∏omiej Âliwiƒski Facility management Bogus∏aw Fiedor, red. Podstawy ekonomii Êrodowiska i zasobów naturalnych Jerzy Kuciƒski, Zenon Trzciƒski Prawo gospodarcze. Podr´cznik dla studentów ekonomii i zarzàdzania Andrzej Patulski, W∏adys∏aw Patulski, Krzysztof Walczak, Grzegorz Or∏owski, Maciej Na∏´cz Prawo pracy i ubezpieczeƒ spo∏ecznych. Podr´cznik dla studentów ekonomii i zarzàdza- nia, wyd. 2 Zdzis∏aw Knecht Zarzàdzanie i planowanie marketingowe, wyd. 2 Tadeusz Listwan, red. Zarzàdzanie kadrami, wyd. 3 Marek Suchar Rekrutacja i selekcja personelu Anna Skowronek-Mielczarek Ma∏e i Êrednie przedsi´biorstwa. èród∏a finansowania Wies∏aw Szcz´sny, red. Finanse firmy. Jak zarzàdzaç kapita∏em, wyd. 2 Pe∏na oferta dzia∏u literatury ekonomicznej C.H. Beck na stronie www.ekonomia.beck.pl Teoria europejskiej integracji gospodarczej Anna Czarczyñska, Katarzyna Œledziewska 2. wydanie poprawione i uaktualnione WYDAWNICTWO C.H. BECK WARSZAWA 2007 Ksià˝ka stanowi 2. wydanie pozycji Teoria integracji europejskiej Recenzja: Jaros∏aw Kundera Redakcja: Justyna Anisimowicz Redakcja serii: Ewa Tomkiewicz Ok∏adka: Robert Rogiƒski © Wydawnictwo C.H. Beck 2007 Wydawnictwo C.H. Beck Sp. z o.o., ul. Gen. Zajàczka 9, 01-518 Warszawa, tel. (22) 33 77 600 Sk∏ad i ∏amanie: ¸ukasz Moczarski, tel. (22) 642 01 18 Druk i oprawa: Zak∏ady Graficzne KEN S.A., Brzoza k. Bydgoszczy ISBN 83-7387-559-X ISBN 978-83-7387-559-3 Spis treÊci Przedmowa do 2. wydania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . IX Od Autorek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . XI Rozdzia∏ 1. Podstawowe informacje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1. Poj´cie integracji gospodarczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2. Etapy integracji gospodarczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2.1. Podstawowe etapy integracji gospodarczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.3. Etapy integracji gospodarczej w praktyce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.3.1. Unia Europejska . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.3.1.1. Poczàtki integracji gospodarczej w Europie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.3.1.2. Etapy integracji gospodarczej na przyk∏adzie Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.4. Przystàpienie Polski do Unii Europejskiej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.5. Pytania kontrolne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.6. Literatura rozszerzajàca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Cz´Êç I. Mikroekonomia integracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdzia∏ 2. Strefa wolnego handlu i unia celna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1. Wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1.1. Podstawowe efekty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2. Konkurencja doskona∏a a unia celna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2.1. Analiza w ramach modelu równowagi czàstkowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2.1.1. Podstawy analizy skutków wprowadzania ce∏ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2.1.2. KorzyÊci i koszty wprowadzenia unii celnej dla paƒstwa niemajàcego przewagi komparatywnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2.1.3. KorzyÊci i koszty wprowadzenia unii celnej dla paƒstwa majàcego przewag´ komparatywnà . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2.2. Model równowagi ogólnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2.2.1. Sta∏a struktura produkcji 2.2.2.2. Zmienna struktura produkcji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2.3. Krzywa oferty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2.3.1. Równowaga na rynkach Êwiatowych przy wolnym handlu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2.3.2. Wprowadzenie ce∏ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2.3.3. Unia celna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3. Konkurencja monopolistyczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3.1. Model konkurencji monopolistycznej w gospodarce zamkni´tej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3.2. Skutki wprowadzenia unii celnej na modelu konkurencji monopolistycznej . . . . . . . . . . 1 4 5 5 10 13 13 15 18 24 25 27 29 29 30 32 33 35 38 44 47 47 51 54 55 57 58 60 61 63 V Spis treÊci 2.4. Struktura monopolistyczna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.1. Rozbicie monopolu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.2. Podniesienie efektywnoÊci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.5. Pytania kontrolne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.6. Literatura rozszerzajàca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdzia∏ 3. Wspólny rynek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1. Model równowagi czàstkowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1.1. Pe∏ne wyrównanie si´ cen czynników produkcji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1.2. Niepe∏ne wyrównywanie si´ cen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2. Kraƒcowy produkt pracy i kapita∏u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2.1. Rynek si∏y roboczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2.2. Rynek kapita∏u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2.3. MobilnoÊç wszystkich czynników produkcji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.3. Liberalizacja dóbr czy liberalizacja przep∏ywu czynników produkcji? . . . . . . . . . . . . . . . . 3.3.1. KomplementarnoÊç czy substytucja . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.3.2. Unia celna a wspólny rynek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4. Pytania kontrolne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.5. Literatura rozszerzajàca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68 69 69 74 74 76 77 78 80 81 82 83 85 89 89 91 92 93 95 Cz´Êç II. Integracja walutowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdzia∏ 4. Kurs walutowy a bilans p∏atniczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 97 97 4.1. Systemy kursów walutowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2. Bilans p∏atniczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101 4.3. Równowaga zewn´trzna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 4.4. Diagram Swana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 4.5. Model IS-LM w gospodarce otwartej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 4.6. Polityka fiskalna i monetarna a bilans p∏atniczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 4.6.1. Kursy p∏ynne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 4.6.2. Kursy sta∏e . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 4.7. Integracja finansowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 4.8. Przep∏yw kapita∏u i parytet stopy procentowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 4.9. Za∏àcznik: parytet si∏y nabywczej i parytet stopy procentowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 4.10. Pytania kontrolne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 4.11. Literatura rozszerzajàca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 120 Rozdzia∏ 5. Mi´dzynarodowy System Walutowy a integracja monetarna . . . . . . . . . . . 121 5.1. Bimetalizm i system waluty z∏otej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 5.1.1. Arbitra˝ walutowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 5.2. System z Bretton Woods . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 5.3. Przyk∏ady integracji walutowej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 5.3.1. Regu∏a n – 1 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 5.4. Poczàtki wspó∏pracy walutowej w Europie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127 5.5. Europejski System Walutowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 128 5.6. System przedzia∏u wahaƒ kursowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 130 5.7. Europejska Jednostka Walutowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 133 5.8. Rola ESW . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 135 5.9. Unia gospodarczo-walutowa (EMU) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 5.10. Polska w obszarze walutowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142 5.11. Pytania kontrolne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 144 5.12. Literatura rozszerzajàca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 VI Rozdzia∏ 6. Teoria optymalnych obszarów walutowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 6.1. Integracja walutowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 146 6.2. Optymalny obszar walutowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 147 6.3. Zak∏ócenia po stronie popytu i poda˝y – szoki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 148 6.4. Charakterystyka optymalnego obszaru walutowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 6.4.1. ElastycznoÊç cenowo-p∏acowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 153 6.4.2. Integracja rynku czynników produkcji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 157 6.4.3 WielkoÊç obszaru . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 159 6.4.4. Integracja i dywersyfikacja rynku dóbr . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 160 6.4.5. Integracja rynku finansowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 163 6.4.6. Preferencje inflacyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 164 6.4.7. Ró˝nice dotyczàce rynku pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 6.4.8. Ró˝ne stopy wzrostu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 6.4.9. Ró˝ne systemy fiskalne oraz problem senioratu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 170 6.4.10. Koordynacja polityki makroekonomicznej oraz integracja polityczna . . . . . . . . . . . . . 171 6.5. Zyski i straty z udzia∏u w obszarze walutowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172 6.5.1. Model kosztów/korzyÊci unii monetarnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 172 6.5.2. KorzyÊci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 174 6.5.3. Koszty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175 6.5.4. Zysk czy strata dla cz∏onka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 176 6.6. Pytania kontrolne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177 6.7. Literatura rozszerzajàca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177 Rozdzia∏ 7. Nowe podejÊcie w teorii optymalnych obszarów walutowych . . . . . . . . . . . . 179 7.1. Po∏o˝enie krzywej Philipsa a efektywnoÊç polityki gospodarczej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 179 7.2. Problem nominalnej kotwicy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 183 7.3. Niezale˝noÊç polityki monetarnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 184 7.4. Problem (n – 1) stopni swobody . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 186 7.5. Hipoteza asymetrii . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 188 7.6. Nowe spojrzenie na problem ró˝nic w systemach fiskalnych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 7.7. NiespójnoÊç czasowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 192 7.8. WiarygodnoÊç systemu wspólnej waluty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 193 7.9. Model Barro–Gordona . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195 7.10. Za∏àcznik: model Barro–Gordona (interpretacja algebraiczna) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 7.11. Pytania kontrolne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200 7.12. Literatura rozszerzajàca . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 200 Spis rysunków . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 202 Spis tabel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 206 Indeks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 VII Przedmowa do 2. wydania Po up∏ywie czterech lat od ukazania si´ pierwszego wydania Teorii Integracji Europejskiej mamy przyjemnoÊç przedstawiç Paƒstwu kolejne, uaktualnione wy- danie tego akademickiego podr´cznika. Cieszymy si´, ˝e ksià˝ka spotka∏a si´ z tak du˝ym zainteresowaniem ze strony Czytelników. Dzi´kujemy za wszystkie cenne uwagi, które pomog∏y nam jà udoskonaliç. Wprowadzone poprawki zwiàzane sà w g∏ównej mierze z faktem wstàpienia Polski w struktury Unii Europejskiej. Od maja 2004 r. mo˝emy obserwowaç me- chanizmy integracji gospodarczej, ju˝ nie z perspektywy widza, ale pe∏noprawnego cz∏onka Wspólnoty. Mo˝emy doÊwiadczaç ich dzia∏ania na w∏asnej skórze. W na- szej publikacji Czytelnik znajdzie teoretyczne przes∏anki procesu integracji zacho- dzàcego wokó∏ nas. Atrakcyjnym dodatkiem jest bibliografia uaktualniona o najnowsze Êwiatowe podr´czniki i publikacje. Zosta∏y równie˝ podane linki na wyselekcjonowane przez Autorki strony internetowe. Na stronach tych mo˝na znaleêç obszerne informacje dotyczàce procesów integracyjnych w Unii Europejskiej oraz aktualne dane staty- styczne. Zawarte na tych stronach informacje mo˝na wykorzystaç zarówno w pra- cy naukowej, jak i w pracach dyplomowych czy referatach przygotowywanych przez studentów. Mamy nadziej´, ˝e niniejsza publikacja spotka si´ z równie przychylnym odbio- rem, co jej poprzednie wydanie. Anna Czarczyƒska Katarzyna Âledziewska Warszawa, listopad 2006 r. IX Od Autorek Celem opracowania jest przedstawienie efektów integracji gospodarczej w obsza- rze europejskim. Podstawà prowadzonych w tym zakresie rozwa˝aƒ b´dà modele z mikroekonomii i makroekonomii, przy pomocy których poka˝emy, jak poszcze- gólne etapy integracji mogà wp∏ywaç na rynek i gospodark´. Publikacja stanowi pierwszà prób´ przedstawienia teorii integracji europejskiej i gospodarczej w formie podr´cznika. Ksià˝ka pisana jest w konwencji klasycznych podr´czników ekonomicznych. Dlatego pierwsza cz´Êç oparta zosta∏a na zagadnieniach z dziedziny mikroeko- nomii, druga z makroekonomii. Przedstawiane mechanizmy i modele zak∏adajà, ˝e kraje funkcjonujà w ramach wolnego rynku. Dlatego te˝ w ksià˝ce pomini´te zosta∏y kwestie zwiàzane ze wspólnymi politykami. OczywiÊcie jest to podejÊcie upraszczajàce, jednak celem ksià˝ki nie jest przedstawienie wszystkich zagadnieƒ zwiàzanych z integracjà europejskà, ale pokazanie najwa˝niejszych mechani- zmów rzàdzàcych integracjà gospodarczà. Wspólne polityki sà bardzo obszer- nym zagadnieniem i mogà pos∏u˝yç za temat do osobnej publikacji. Opieramy si´ jedynie na teorii ekonomii, co ma zapewniç obiektywizm. Nie jest to publikacja sponsorowana czy dotowana przez êród∏a „unijne” – zosta∏a przygotowana przez niezale˝ne wydawnictwo. Nie odpowiadamy na pytanie: czy warto by∏o zostaç cz∏onkiem Unii Europej- skiej. Pokazujemy natomiast ekonomiczne korzyÊci i koszty integracji, margina- lizujàc efekty spo∏eczne, kulturowe i polityczne. Nale˝y jednak pami´taç, ˝e eko- nomia nie mo˝e stanowiç jedynego kryterium oceny procesu integracji z Unià Europejskà. Opracowanie obejmuje wszystkie podstawowe zagadnienia z teorii integracji gospodarczej. Publikacja ta jest przede wszystkim podr´cznikiem Teorii Integracji Gospodarczej, ale stanowiç mo˝e tak˝e lektur´ uzupe∏niajàcà do wyk∏adu z Mi´- dzynarodowych Stosunków Gospodarczych, Teorii Wymiany Mi´dzynarodowej, Finansów Mi´dzynarodowych czy Makroekonomii Gospodarki Otwartej. Jest do- brà podstawà do rozwa˝aƒ na temat efektów integracji, dla polityków, publicystów i dziennikarzy. Zagadnienia wykorzystywane do zaprezentowania teorii integracji t∏umaczone sà od podstaw. Przedstawione modele sà modelami teoretycznymi a wprowadzone XI Od Autorek do nich za∏o˝enia pozwalajà na pokazanie g∏ównych mechanizmów rzàdzàcych in- tegracjà europejskà. OczywiÊcie przez te za∏o˝enia nie mo˝emy ich bezpoÊrednio odnosiç do Unii Europejskiej, tak jak jedynie teorià ekonomii nie mo˝na t∏uma- czyç funkcjonowania dowolnej gospodarki. W praktyce nie mo˝na wyciàgaç wnio- sków w oderwaniu od aspektów politycznych czy spo∏ecznych. Mamy nadziej´, ˝e przedstawione w ten sposób zagadnienia dotyczàce integra- cji gospodarczej pozwolà na pe∏niejsze zrozumienie ich istoty. Anna Czarczyƒska Katarzyna Âledziewska Warszawa, listopad 2002 r. XII Rozdzia∏ 1. Podstawowe informacje Po przeczytaniu rozdzia∏u 1 Czytelnik: – zapozna si´ z poj´ciem „integracja gospodarcza” oraz z poszczególnymi eta- pami tej integracji – b´dzie potrafi∏ podaç przyk∏ady ugrupowaƒ integracyjnych w Êwiecie – zrozumie, jak w praktyce nast´powa∏o przechodzenie na kolejne etapy inte- gracji gospodarczej w Unii Europejskiej 1.5.2004 r. Polska sta∏a si´ cz∏onkiem Unii Europejskiej. Proces integracji roz- poczà∏ si´ 16.12.1991 r., gdy podpisaliÊmy Uk∏ad Europejski, ustanawiajàcy stowa- rzyszenie ze Wspólnotami Europejskimi i ich paƒstwami cz∏onkowskimi. Postano- wienia handlowe Uk∏adu zosta∏y uj´te w postaci Umowy PrzejÊciowej, która obowiàzywa∏a do 1.2.1996 r., tj. do momentu wejÊcia w ˝ycie ca∏ego Uk∏adu Euro- pejskiego. Jego celem by∏o stworzenie strefy wolnego handlu dla artyku∏ów prze- mys∏owych mi´dzy Polskà a Unià Europejskà oraz cz´Êciowa liberalizacja handlu artyku∏ami rolnymi. Termin „Unia Europejska” (UE) stosowany w podr´czniku odnosi si´ do ca∏ego okresu integracji europejskiej. Nazwy „Europejska Wspólnota Gospodarcza” (od 1958 r.), Wspólnoty Europejskie (od 1967 r.) czy „Wspólnota Europejska”, zosta∏y dla ujednolicenia zastàpione terminem „Unia Europejska” (który obowiàzuje od 1993 r.) Przed paƒstwami stowarzyszonymi postawiono nast´pujàce – ekonomiczne i polityczne – warunki cz∏onkostwa: • zdolnoÊç do podj´cia zobowiàzaƒ wynikajàcych z cz∏onkostwa w Unii, • stabilnoÊç instytucji gwarantujàcych demokracj´, praworzàdnoÊç, poszanowa- • funkcjonowanie gospodarki rynkowej, • akceptacja politycznych, monetarnych i gospodarczych celów Unii, • zdolnoÊç do funkcjonowania w warunkach konkurencji rynkowej w ramach nie praw cz∏owieka i mniejszoÊci narodowych, Unii Europejskiej. 1 Rozdzia∏ 1. Podstawowe informacje A ze strony UE warunkiem jest mo˝liwoÊç przyj´cia przez Uni´ nowych cz∏on- ków w procesie post´pujàcej integracji europejskiej. DLACZEGO KRAJE SI¢ INTEGRUJÑ I CO Z TEGO WYNIKA? KorzyÊci, jakie dany kraj osiàga w wymianie mi´dzynarodowej czy w ramach wspó∏pracy gospodarczej i finansowej, zale˝à od wielkoÊci paƒstwa i jego udzia∏u w gospodarce Êwiatowej. WielkoÊç gospodarcza determinuje rol´ danego kraju na rynkach Êwiatowych. Dlatego te˝ wi´kszoÊç krajów na Êwiecie wykazuje tendencje do ∏àczenia si´ w grupy. Formy tych ugrupowaƒ sà ró˝norodne, poniewa˝ paƒstwa ró˝nià si´ pod wzgl´dem interesów gospodarczych i politycznych. Charaktery- styczna dla procesów integracyjnych jest rozbie˝noÊç dwóch podstawowych celów realizowanych przez rzàdy. Pierwszy z nich – to ch´ç zachowania swojej niezale˝- noÊci zarówno gospodarczej, jak i politycznej, a drugi – to dà˝enie do utworzenia silnej grupy o du˝ym znaczeniu mi´dzynarodowym. Niestety nie da si´ tego pogo- dziç. JeÊli paƒstwo zachowuje w pe∏ni swojà suwerennoÊç, to korzyÊci z tworzenia ugrupowania gospodarczego sà mniejsze, poniewa˝ zachowanie suwerennoÊci cz∏onków oznacza decyzyjnie s∏abszà grup´. Z punktu widzenia teorii ekonomii, a tak˝e z punktu widzenia innych nauk spo∏ecznych, integracja gospodarcza nie jest celem samym w sobie. Jest jedynie jed- nà z metod osiàgni´cia wy˝szego stopnia specjalizacji i kooperacji, co w rezultacie mo˝e prowadziç do wy˝szego tempa wzrostu gospodarczego i wi´kszego dobro- bytu. Ponadto istniejà pozytywne efekty zewn´trzne procesów integracyjnych w po- staci spadku prawdopodobieƒstwa wystàpienia konfliktu zbrojnego (intensywna wspó∏praca gospodarcza, na której zarabiajà wszystkie strony wymiany, nie sk∏a- nia do konfrontacji militarnej, gdy˝ partnerzy majà za du˝o do stracenia) oraz wi´kszej stabilnoÊci politycznej i ugruntowaniu demokracji jako podstaw dalszego rozwoju. Tak wi´c ostatecznym celem, z punktu widzenia interesów wewn´trznych, jest dobrobyt mieszkaƒców obszaru integrujàcego si´; wzgl´dy zewn´trzne nato- miast odnoszà si´ do pozycji danego obszaru wzgl´dem reszty Êwiata, a szczególnie mo˝liwoÊci poprawienia swojej konkurencyjnoÊci. POWODY INTEGRACJI • Budowanie zaufania. Rozwija si´ wspó∏praca pomi´dzy obywatelami. Brak napi´ç, które mog∏yby prowadziç do konfliktów zbrojnych (EWWiS). • Integracja z krajem na wy˝szym poziomie rozwoju jest gwarantem i zach´tà do wspó∏pracy gospodarczej. • Bezpieczeƒstwo wewn´trzne – kraje na ró˝nym poziomie rozwoju, wprowadzenie regulacji dotyczàcych: – zatrucia Êrodowiska, – nielegalnej migracji, – zorganizowanej przest´pczoÊci, – przemytu, – mi´dzynarodowego terroryzmu, – ochrona praw cz∏owieka. 2 Rozdzia∏ 1. Podstawowe informacje • Protekcja przed lokalnà „hegemonià”: – Kraje CEE i ich integracja z UE a rola Rosji w regionie. • Podtrzymanie demokratycznych rzàdów (np. poprzez wprowadzenie wymogu): – MERCOSUR – demokratyczne rzàdy warunkiem cz∏onkostwa, – UE. Kraje anga˝ujàc si´ w procesy integracyjne, dà˝à do poprawy ˝ycia i ogranicze- nia bezrobocia, co zwiàzane jest z perspektywà szybszego wzrostu gospodarczego. Ka˝de paƒstwo wchodzàce do ugrupowania ekonomicznego liczy na szybszy wzrost, a szczególnie kraje s∏absze gospodarczo, które dostajà szans´ równania do najlepszych. Polityczne przyczyny integracji, to: mo˝liwoÊç dzia∏ania w obronie wspólnych interesów, gwarancja utrwalenia demokratycznych przemian, kontynu- acja reform rynkowych, a tak˝e przynale˝noÊç do jednego z najwi´kszych obsza- rów. Z drugiej jednak strony proces ten generuje znaczne koszty, z którymi tak˝e nale˝y si´ liczyç. Podstawowy problem ekonomiczny, to przeciwstawienie mo˝li- wych do osiàgni´cia zysków ze specjalizacji koniecznym ograniczeniom suweren- noÊci, a tym samym oszacowanie efektu netto z uwzgl´dnieniem pozytywnych i ne- gatywnych zmian wtórnych, wynikajàcych z dzia∏ania tzw. spillover effect. DYNAMICZNY CHARAKTER INTEGRACJI UE jako najbli˝szy nam przyk∏ad integracji – przechodzàc przez kolejne etapy – przybiera∏a form´ ponadnarodowej umowy paƒstw, dobrowolnie ograniczajà- cych swojà suwerennoÊç na rzecz wspólnych instytucji. Takà form´ integracji zali- czamy do tzw. integracji poziomej, czyli integracji równych partnerów, opartej na powiàzaniach poziomych. Integracja gospodarcza w UE osiàgn´∏a etap unii walu- towej, czyli jednolitego organizmu finansowego. Wspólna waluta, jako bardzo istotny atrybut suwerennoÊci paƒstwowej, najlepiej ilustruje problem utraty nieza- le˝noÊci poprzez przekazanie pe∏nej kontroli nad politykà monetarnà i kursowà. Ewentualne korzyÊci ekonomiczne przeciwstawiane sà argumentom politycznym – waluty jako symbolu suwerennoÊci i jednoÊci danego kraju, a jednoczeÊnie bezpo- Êredniego Êrodka kontroli. Ka˝dy z krajów cz∏onkowskich UE indywidualnie po- dejmowa∏ decyzj´ o cz∏onkostwie, zestawiajàc koszty i korzyÊci integracji. Sam proces integracji gospodarczej nie polega na prostym zestawieniu elemen- tów, tzn. po∏àczeniu odr´bnych paƒstw strukturami formalnymi, ale na szeregu zmian w strukturze gospodarczej paƒstw integrujàcych si´, co wymusza dostoso- wania wewn´trzne. Integrujàce si´ obszary tworzà nowà, jednolità struktur´, opar- tà na wewn´trznej komplementarnoÊci. Integracja gospodarcza ze swej natury ma charakter dynamiczny. Oznacza to, ˝e jest to proces ciàg∏y, w którym ka˝dy etap jest kontynuacjà poprzedniego (niekoniecznie w wymiarze formalnym, gdy˝ mo˝e polegaç na zbli˝eniu kultur, technologii, poziomu rozwoju itd.), a jednoczeÊnie mo˝e (ale nie musi) byç punktem wyjÊcia dla kolejnej, wy˝szej formy integracji. Fundamentem integracji gospodarczej jest integracja spo∏eczna, rozumiana jako proces tworzenia harmonijnej, skoordynowanej i funkcjonalnej ca∏oÊci, polegajàcy 3 Rozdzia∏ 1. Podstawowe informacje na likwidowaniu barier i harmonizacji wszystkich elementów uk∏adu spo∏ecznego, co wyra˝a si´ mi´dzy innymi w akceptacji wspólnych systemów wartoÊci, norm i ocen. Dlatego te˝ proces integracji gospodarczej musi opieraç si´ na pe∏nym po- parciu spo∏ecznym. Sukces integracji zale˝y od poziomu rozwoju oraz podobieƒstw gospodarek po- szczególnych krajów. Warunkiem koniecznym jest istnienie powiàzaƒ infrastruktu- ralnych pomi´dzy danymi obszarami, co u∏atwia wymian´ pomi´dzy krajami (z tego w∏aÊnie powodu integracja z krajem le˝àcym na drugiej pó∏kuli mo˝e okazaç si´ nie- op∏acalna). Rolà rzàdu jest polityka prointegracyjna oraz tworzenie instytucji koor- dynujàcych (uwaga: jako efekt uboczny pojawia si´ zagro˝enie biurokracjà, gdy˝ struktury narodowej administracji paƒstwowej rzadko udaje si´ zredukowaç, po przekazaniu cz´Êci uprawnieƒ strukturom ponadnarodowym). Kolejny wa˝ny ele- ment – to podobny poziom rozwoju gospodarczego krajów integrujàcych si´, co za- pewnia istnienie ekonomicznej komplementarnoÊci. Te kilka wst´pnych warunków – to tylko przyk∏ady kryteriów op∏acalnoÊci takiego posuni´cia. O pozosta∏ych, czysto ekonomicznych, argumentach za i przeciw b´dzie mowa w nast´pnych rozdzia∏ach. Integracja gospodarcza jest to zatem tworzenie grup opartych na zale˝noÊciach ekonomicznych. 1.1. Poj´cie integracji gospodarczej Integracja, zgodnie z treÊcià tego s∏owa, oznacza scalanie, proces tworzenia ca- ∏oÊci z cz´Êci lub te˝ proces w∏àczania jakiegoÊ elementu w ca∏oÊç. Poj´cie to jest wieloznaczne. Przyk∏adowo, mo˝na mówiç o integracji kulturowej, politycznej, na- rodowoÊciowej, gospodarczej, dwu lub wi´kszej liczby paƒstw. Najcz´Êciej rozu- miane jest jako dobrowolne scalanie, zespalanie, ∏àczenie si´ w ca∏oÊç co najmniej dwóch elementów. Wyró˝niamy integracj´ gospodarczà przedsi´biorstw, regionów wewnàtrz jakiegoÊ kraju, jak i ró˝nych krajów. W ksià˝ce zosta∏y omówione proce- sy nale˝àce do ostatniej formy, tj. do gospodarczej integracji krajów. Integracja gospodarcza Integracj´ gospodarczà definiujemy jako dynamiczny proces polegajàcy na dobrowolnym zacieÊnianiu wspó∏pracy ekonomicznej przez co najmniej dwa niepodleg∏e kraje, poprzez stopniowà eliminacj´ barier ograniczajàcych wspó∏- prac´ gospodarczà. Warunek suwerennoÊci krajów integrujàcych si´ jest konieczny do przeprowa- dzenia analizy ekonomicznej przy za∏o˝eniu dzia∏ania mechanizmów rynkowych, nie zaÊ uwarunkowaƒ politycznych (z tego punktu widzenia ekonomiczna teoria integracji nie nadaje si´ np. do analizy funkcjonowania RWPG i tym podobnych ugrupowaƒ). 4 1.2. Etapy integracji gospodarczej 1.2. Etapy integracji gospodarczej Wed∏ug teorii, proces integracji gospodarczej dzieli si´ na pi´ç g∏ównych eta- pów: poczàwszy od strefy wolnego handlu a skoƒczywszy na unii monetarnej. Integracja ekonomiczna poczàtkowo dokonuje si´ na p∏aszczyênie rynków – naj- pierw obejmuje liberalizacj´ przep∏ywu dóbr i us∏ug, a nast´pnie czynników pro- dukcji. Na tym etapie wystarczy deregulacja liberalizujàca wymian´. W kolejnych etapach integracja obejmuje stopniowo obszary polityki gospodarczej, co wyma- ga tworzenia wspólnych instytucji koordynujàcych. Schematycznie pog∏´bianie si´ procesów integracyjnych przedstawia rysunek 1.1. W ka˝dym przypadku integracja ekonomiczna prowadzi do ujednolicenia cen, wzrostu wymiany handlowej i specjalizacji, jak te˝ do ogólnego rozwoju i wzrostu ekonomicznego. P∏ynne przejÊcia mi´dzy poszczególnymi etapami podporzàdko- wane sà nadrz´dnej zasadzie stopniowego znoszenia dyskryminacji wewn´trznej, przy jednoczesnym utrzymaniu bàdê wprowadzeniu dyskryminacji zewn´trznej. Rysunek 1.1. Etapy integracji gospodarczej Wspólna polityka gospodarcza i monetarna + Swobodny Swobodny przep∏yw kapita∏u przep∏yw kapita∏u i si∏y roboczej i si∏y roboczej + + Wspólna zewn´trzna taryfa celna Wspólna zewn´trzna taryfa celna Wspólna zewn´trzna taryfa celna + + + Wzajemne znoszenie ce∏ Wzajemne znoszenie ce∏ Wzajemne znoszenie ce∏ Wzajemne znoszenie ce∏ = Strefa wolnego handlu = = = Unia celna Wspólny rynek Unia gospodarcza i monetarna èród∏o: opracowanie w∏asne 1.2.1. Podstawowe etapy integracji gospodarczej Strefa wolnego handlu (free trade area) – powstaje, gdy zostajà zniesione c∏a i ograniczenia iloÊciowe w handlu mi´dzy dwoma krajami lub wi´kszà ich gru- pà. W ten sposób paƒstwa tworzàce stref´ wolnego handlu zapewniajà jednako- 5 Rozdzia∏ 1. Podstawowe informacje we traktowanie towarów wytworzonych na ich w∏asnym terenie i na terenie po- zosta∏ych paƒstw wchodzàcych do strefy. W praktyce tworzenie strefy wolnego handlu poprzedza wprowadzenie preferencyjnych uk∏adów handlowych, które polegajà na cz´Êciowym, czasem asymetrycznym, znoszeniu ce∏. Istot´ tych uk∏a- dów i strefy wolnego handlu przedstawiono w schematyczny sposób na rysun- kach 1.2. i 1.3. Rysunek 1.2. Zasady dzia∏ania preferencyjnego uk∏adu handlowego W t = 10 t = 20 t = 10 t = 20 H t = 7 t = 4 P H – kraj rodzinny, P – kraj partnerski, W – reszta Êwiata, → – kierunek ruchu towarów èród∏o: opracowanie w∏asne Strefa wolnego handlu jest etapem, na którym integrujàce si´ paƒstwa nie pro- wadzà wspólnej polityki handlowej w stosunku do paƒstw trzecich (nienale˝àcych do obszaru integracyjnego). Ka˝dy integrujàcy si´ kraj w stosunku do paƒstw spo- za obszaru ma prawo stosowaç w∏asne, zró˝nicowane c∏a. W tej sytuacji istnieje mo˝liwoÊç, ˝e towary z paƒstw trzecich zostanà sprowadzone na obszar strefy przez kraj o najni˝szej stawce celnej. Aby do tego nie dopuÊciç, wprowadzono tzw. Êwiadectwa pochodzenia. OkreÊlajà one, w którym kraju zosta∏ wytworzony dany towar. JeÊli na terenie strefy wolnego handlu, to podlega on swobodnemu obroto- wi. JeÊli na terenie paƒstw trzecich, to przy przekraczaniu granicy pomi´dzy kraja- mi nale˝àcymi do strefy na ten towar nak∏ada si´ dodatkowe c∏a. Tworzenie ugrupowaƒ integracyjnych sta∏o si´ jednà z bardziej popularnych form regulowania wspó∏pracy gospodarczej pomi´dzy paƒstwami. Kraje nale˝àce do WTO (Âwiatowej Organizacji Handlu) sà zobowiàzane do zg∏aszania, jeÊli stajà si´ uczestni- kiem procesów integracyjnych. Dzi´ki statystykom WTO wiadomo, ˝e obecnie prawie ka˝de paƒstwo cz∏onkowskie WTO zg∏osi∏o swój udzia∏ w co najmniej jednym ugrupo- waniu integracyjnym. Niektóre paƒstwa uczestniczà nawet w 20. W latach 1948–1994, do GATT nap∏yn´∏y 124 takie zg∏oszenia, zaÊ od momentu powo∏ania WTO nowych 6 1.2. Etapy integracji gospodarczej zg∏oszeƒ by∏o ponad 130. Obecnie ponad po∏owa Êwiatowego handlu jest obj´ta poro- zumieniami o ugrupowaniach integracyjnych, a w ciàgu ostatnich 10 lat podpisano oko- ∏o 50 umów o zawarciu bàdê rozszerzeniu istniejàcych ugrupowaƒ. 200 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 1948 1952 1956 1960 1964 1968 1972 1976 1980 1984 1988 1992 1996 2000 2004 èród∏o: Sekretariat WTO Tworzenie, rozszerzanie ugrupowaƒ integracyjnych regulujà Artyku∏ XXIV WTO, Klauzula upowa˝niajàca oraz Artyku∏ V GATS. Preferencyjne umowy integracyjne wed∏ug regulacji WTO Wejścia Nowe ugrupowania Razem WTO Art. XXIV (strefy wolnego handlu) WTO Art. XXIV (unie celne) Klauzula upoważniająca GATS Art. V Razem 4 5 1 2 12 113 6 20 29 168 117 11 21 31 180 7
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Teoria europejskiej integracji gospodarczej
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: