Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00410 007039 14246455 na godz. na dobę w sumie
Teoria i praktyka logopedyczna. Wybrane zagadnienia - ebook/pdf
Teoria i praktyka logopedyczna. Wybrane zagadnienia - ebook/pdf
Autor: , Liczba stron: 222
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8142-105-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> logopedia
Porównaj ceny (książka, ebook (-15%), audiobook).

Prezentowany tom zawiera prace z zakresu diagnozy, terapii i profilaktyki logopedycznej, wyniki badań oraz rozważania teoretyczne logopedów reprezentujących różne krajowe ośrodki badawcze, a także przedstawicieli pokrewnych dyscyplin naukowych: medycyny, językoznawstwa, pedagogiki, psychologii. Współczesna logopedia stoi przed różnymi wyzwaniami. Ponieważ wzrasta liczba pacjentów z zaburzeniami mowy, potrzebna jest dyskusja o pożądanych kierunkach rozwoju logopedii w XXI wieku, przedstawienie najnowszych wyników badań nad mechanizmami zaburzeń komunikacji językowej, metodami diagnozy czy terapii. Teoria i praktyka logopedyczna powinny uwzględniać [...\ wzrost liczby osób w wieku senioralnym wymagających opieki logopedycznej, a także pacjentów w wieku produkcyjnym, chorujących na nowotwory jamy ustnej, krtani czy mózgu, których konsekwencją są zaburzenia mowy. Równie istotnym kierunkiem rozwoju współczesnej logopedii jest wczesna interwencja logopedyczna u dzieci już od okresu noworodkowego, wpisująca się w założenia profilaktyki logopedycznej [...\. Zawarte w monografii treści dotyczą podmiotów oddziaływań logopedycznych, czyli dzieci, dorosłych, seniorów z różnymi dysfunkcjami mowy i głosu oraz samych terapeutów. [...\ Książka adresowana jest do logopedów, lekarzy, pedagogów, psychologów, lingwistów zajmujących się problematyką zaburzeń mowy. Wśród jej odbiorców powinni znaleźć się również studenci takich kierunków, jak: logopedia, filologia polska, psychologia, pedagogika, medycyna.

Ze Wstępu

„Przedłożona do oceny wydawniczej monografia wieloautorska to bardzo dobra wizytówka łódzkiej logopedii - jednego z ważniejszych w Polsce ośrodków prowadzących badania dyskursu zaburzonego oraz kształcącego przyszłych logopedów. Zaprezentowany zbiór tekstów, mimo iż zróżnicowany pod względem merytorycznym, językowym i edytorskim, jest tylko potwierdzeniem naukowej rangi logopedii w Uniwersytecie Łódzkim.”

Z recenzji dr. hab. Mirosława Michalika, prof. UP w Krakowie

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Ewa Gacka, Monika Kaźmierczak – Uniwersytet Łódzki, Wydział Filologiczny Instytut Filologii Polskiej i Logopedii, Zakład Dialektologii Polskiej i Logopedii 90-236 Łódź, ul. Pomorska 171/173 RECENZENT Mirosław Michalik REDAKTOR INICJUJĄCY Urszula Dzieciątkowska REDAKTOR WYDAWNICTWA UŁ Joanna Balcerak SKŁAD I ŁAMANIE Munda – Maciej Torz PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/Andrey_Kuzmin © Copyright by Authors, Łódź 2018 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2018 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.08531.18.0.K Ark. wyd. 12,5; ark. druk. 13,875 ISBN 978-83-8142-104-1 e-ISBN 978-83-8142-105-8 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE ................................................................. 9 Grażyna Gunia SZANSE I ZAGROŻENIA DLA TEORII I PRAKTYKI LOGOPEDII XXI WIEKU ......................................................................... OPPORTUNITIES AND THREATS FOR THE THEORY AND PRACTICE OF SPEECH THERAPY IN THE 21st CENTURY Grażyna Śmiech-Słomkowska, Małgorzata Peruga ZNACZENIE MIĘŚNI W BUDOWIE I CZYNNOŚCIACH NARZĄDÓW JAMY USTNEJ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . IMPORTANCE OF MUSCLES FOR STRUCTURE AND FUNCTION OF ORAL CAVITY ORGANS Justyna Antczak-Kujawin ZABURZENIA SEMANTYKI FRAZEOLOGIZMÓW U OSÓB W ŁA- GODNEJ FAZIE OTĘPIENIA ALZHEIMEROWSKIEGO. WSTĘPNE WYNIKI BADAŃ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . DISORDERS WITHIN THE SEMANTICS OF PHRASEMES IN PEOPLE WITH EARLY STAGE ALZHEIMER’S DEMENTIA. PRELIMINARY RESEARCH RESULTS Katarzyna Bieńkowska SPRAWNOŚĆ JĘZYKOWA DZIECI Z USZKODZONYM NARZĄDEM SŁUCHU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . LINGUISTIC PERFORMANCE OF HEARING IMPAIRED CHILDREN Izabela Ejsmunt-Wieczorek SPOSOBY TWORZENIA CZASOWNIKOWYCH GNIAZD SŁOWO- TWÓRCZYCH PRZEZ DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM . . . . . . . . THE WAYS OF BUILDING VERBAL WORD-FORMATION NESTS BY PRE-SCHOOL CHILDREN 15 29 35 47 57 6 Spis treści Ewa Gacka DIAGNOZOWANIE I USPRAWNIANIE FUNKCJI ODDECHOWEJ W  POSTĘPOWANIU LOGOPEDYCZNYM. UJĘCIE TEORETYCZNE I PRAKTYCZNE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . DIAGNOSING AND STREAMLINING THE RESPIRATORY FUNCTION IN SPEECH-THERAPY PROCEEDINGS. THEORETICAL AND PRACTICAL PERSPECTIVE Renata Gliwa FLUENCJA SŁOWNA W OTĘPIENIU NACZYNIOPOCHODNYM – UJĘCIE KLINICZNE ............................................................ VERBAL FLUENCY IN VASCULAR DEMENTIA – CLINICAL APPROACH Katarzyna Jachimowska, Agata Korycka LOGOPEDA WOBEC KONSEKWENCJI KOLCZYKOWANIA NARZĄ- DÓW ZESPOŁU USTNO-TWARZOWEGO ................................... SPEECH THERAPIST FACING CONSEQUENCES OF ORAL PIERCING Aleksandra Jastrzębowska-Jasińska SUPERWIZJA W ZAWODZIE LOGOPEDY . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . SUPERVISION FOR SPEECH THERAPISTS Monika Kaźmierczak ROLA GESTÓW FONICZNYCH W WYCHOWANIU KOMUNIKACYJ- NYM DZIECI PRZEDSZKOLNYCH ............................................ ROLE OF PHONIC GESTURES IN COMMUNICATION EDUCATION IN KINDER- GARTEN AGE CHILDREN Dominika Kozłowska LOKALIZACJA NOWOTWORÓW GŁOWY I SZYI ORAZ JEJ ZNACZE- NIE DLA SKUTECZNEJ TERAPII LOGOPEDYCZNEJ..................... THE INFLUENCE OF THE TUMOR LOCATION OF HNC (HEAD AND NECK CANCER) ON EFFECTIVE SPEECH AND SWALLOW THERAPY Marlena Kurowska LOGOPEDYCZNE BADANIA DZIECI I MŁODZIEŻY Z ZABURZE- NIAMI MOWY I  JĘZYKA UWARUNKOWANYMI KOROWO. PRO- JEKT BADAŃ WŁASNYCH ...................................................... LOGOPEDIC RESEARCHES OF CHILDREN AND YOUTH WITH CORTICAL BASED SPEECH AND LANGUAGE DISORDERS. OWN RESEARCH PROJECT Renata Marciniak-Firadza JAK LOGOPEDA MOŻE POMÓC DZIECKU Z MUTYZMEM WYBIÓR- CZYM? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . HOW A SPEECH THERAPIST CAN HELP CHILDREN WITH SELECTIVE MUTISM? 71 85 105 119 131 141 151 163 Spis treści Justyna Sochacka MOWA W ZANIKU WIELOUKŁADOWYM – PROBLEM DIAGNOZY LOGOPEDYCZNEJ. STUDIUM PRZYPADKU ............................... THE SPEECH IN MULTIPLE SYSTEM ATROPHY – ISSUE OF LANGUAGE DISORDERS DIAGNOSIS. CASE  STUDY Anna Stefan O GŁOSIE „WRAŻLIWCA” (WYBRANE ZAGADNIENIA)................. ABOUT VOICE OF HIGHLY SENSITIVE PERSON (SELECTED PROBLEMS) Mateusz Szurek PRZESIEWOWE BADANIE MOWY JAKO DZIAŁANIE SŁUŻĄCE IDENTYFIKACJI DZIECI Z GRUPY RYZYKA ZABURZEŃ MOWY ..... SCREENING EXAMINATION OF SPEECH AS A MEANS OF IDENTYFING CHILDREN AT RISK OF SPEECH DISORDERS Ewelina Zając WPŁYW ZABURZEŃ MOWY U DZIECI SZEŚCIO- I SIEDMIOLET- NICH NA NAUKĘ CZYTANIA I PISANIA ..................................... THE INFLUENCE OF SPEECH DISORDERS IN SIX- AND SEVEN-YEAR-OLD CHILDREN ON LEARNING TO READ AND WRITE 7 177 189 199 213 WPROWADZENIE Współczesna logopedia stoi przed różnymi wyzwaniami. Wzrasta liczba pa- cjentów z zaburzeniami mowy, zarówno dzieci, jak i osób dorosłych, potrzebna jest więc dyskusja o pożądanych kierunkach rozwoju tej dyscypliny w XXI wie- ku, a także prezentacja wyników najnowszych badań dotyczących mechanizmów zaburzeń komunikacji językowej, metod diagnozy i terapii. Trudno nie uwzględ- niać w  teorii i  praktyce logopedycznej procesów demograficznych, takich jak starzenie się społeczeństwa, które skutkuje wzrostem liczby seniorów wymaga- jących opieki logopedycznej i pacjentów w wieku produkcyjnym, chorujących na nowotwory jamy ustnej, krtani czy mózgu, powodujących zaburzenia mowy. Równie istotnym kierunkiem rozwoju współczesnej logopedii jest wczesna inter- wencja, obejmująca dzieci od okresu noworodkowego poczynając, wpisująca się w założenia profilaktyki logopedycznej. Teksty zawarte w  monografii pt. Teoria i  praktyka logopedyczna. Wybrane zagadnienia stanowią rozwinięcie wystąpień wygłoszonych podczas ogólnopol- skiej konferencji logopedycznej Logopedia wobec wyzwań i zagrożeń XXI wieku, zorganizowanej przez Zakład Dialektologii Polskiej i Logopedii Instytutu Języka Polskiego i Logopedii Uniwersytetu Łódzkiego, która odbyła się 14 października 2017 r. W publikacji znalazły się prace z zakresu diagnozy, terapii oraz profilak- tyki logopedycznej, wyniki badań i rozważania teoretyczne logopedów reprezen- tujących różne krajowe ośrodki badawcze, a także przedstawicieli pokrewnych dyscyplin naukowych: medycyny, językoznawstwa, pedagogiki, psychologii. W otwierającym monografię tekście Grażyna Gunia rozważa (na podsta- wie modelu analizy strategicznej SWOT/TOWS) szanse i zagrożenia dla teorii i praktyki logopedycznej w XXI wieku, określa mocne i słabe strony współcze- snej logopedii, wskazując czynniki, które mogą sprzyjać jej rozwojowi lub mu zagrażać. Czyni to w odniesieniu do logopedii postrzeganej wieloaspektowo, jako dyscyplina naukowa, zawód i kierunek studiów. Grażyna Śmiech-Słomkowska i Małgorzata Peruga omawiają znaczenie podstawowych pojęć dotyczących jamy ustnej jako kompletnego układu mię- śni oraz elementów kostnych. W sposób szczególny zwracają uwagę na wpływ zaburzeń funkcjonowania mięśni twarzy na kształt łuków zębowych, akcentują też znaczenie proporcji twarzy jako czynnika warunkującego budowę narzą- dów jamy ustnej. Autorki podkreślają wpływ budowy i funkcjonowania mięśni 10 narządu żucia oraz budowy układu kostno-zębowego na sposób realizacji fo- nemów. Problematykę zaburzeń mowy u  osób w  wieku senioralnym podejmują Justyna Antczak-Kujawin oraz Renata Gliwa. Tematem rozważań pierwszej z nich jest defrazeologizacja w otępieniu alzheimerowskim. Grupę badaną sta- nowiło 15 osób ze zdiagnozowanym zespołem otępiennym (w łagodnej fazie) w wieku od 74 do 93 lat, przebywających w domach pomocy społecznej i zakła- dach opiekuńczo-leczniczych na terenie województwa łódzkiego. Badaczka oma- wia różne rodzaje modyfikacji związków frazeologicznych, wyróżnione ze wzglę- du na ich strukturę i znaczenie. Przedstawia autorski test do badania sprawności leksykalno-semantycznej u osób w wieku senioralnym z demencją. Druga autor- ka prezentuje wyniki badań fluencji słownej (formalnej i semantycznej) 42 pa- cjentów po 65. r.ż. z otępieniem naczyniowym o nieustalonej etiologii. Badani charakteryzowali się różnym stopniem otępienia: lekkim, średnim i  głębokim W tekście dokonano ilościowej i jakościowej analizy wyników badań w poszcze- gólnych podgrupach pacjentów. Zaburzeniom słuchu u dzieci poświęcony jest rozdział Katarzyny Bieńkow- skiej, która prezentuje wyniki i wnioski z prowadzonych w latach 2009–2011 badań, dotyczących dojrzałości szkolnej 159 dzieci z  wadą słuchu. W  tekście znalazła się także analiza czynników sprzyjających osiąganiu przez badane dzieci gotowości do podjęcia nauki szkolnej. Rozdział napisany przez Izabelę Ejsmunt-Wieczorek stanowi uzupełnienie wiedzy na temat umiejętności językowych dzieci przedszkolnych w zakresie sło- wotwórstwa. Autorka prezentuje sposoby tworzenia przez pięciolatków kolejnych szczebli danego gniazda słowotwórczego w zakresie derywacji czasownika. Wyko- rzystana metoda opisu gniazdowego, choć dość szeroko rozpowszechniona w ję- zykoznawstwie, nie znalazła jak dotąd zastosowania w badaniach logopedycznych. Ewa Gacka omawia kryteria diagnozowania i usprawniania jednej z czynno- ści prymarnych mowy – oddychania w postępowaniu logopedycznym. Autorka analizuje odmienności budowy i  funkcjonowania układu oddechowego dzieci i osób starszych, a następnie prezentuje metody oceny i sposoby usprawniania różnych aspektów funkcji oddechowej, zróżnicowane ze względu na wiek i stan psychofizyczny pacjentów. Katarzyna Jachimowska i  Agata Korycka zwracają uwagę na popularne obecnie zjawisko kolczykowania (piercingu), z którym coraz częściej stykają się w swojej praktyce zawodowej lekarze różnych specjalności, a także logopedzi. Zabieg ten nie jest zupełnie obojętny dla zdrowia, a osoby z piercingiem oralnym stanowią grupę ryzyka zaburzeń czynności pokarmowych i oddechowych, ob- niżenia jakości artykulacji, prowadzącej do „dyslalii kolczykowania”. W wyniku analiz zebranego materiału Autorki zaznaczają, że zaburzenie pracy kompleksu orofacjalnego może prowadzić do powstania nowych ruchów o charakterze kom- pensacyjnym, w tym parafunkcji. Wprowadzenie 11 Pytanie o potrzebę wprowadzenia superwizji dla logopedów stawia Alek- sandra Jastrzębowska-Jasińska. Superwizja jest metodą, mającą ułatwić tera- peucie radzenie sobie z wyzwaniami pojawiającymi się w jego pracy oraz pozwa- lającą podwyższać jakość usług. W tekście przedstawiono wyniki własnych badań prowadzonych na 95-osobowej grupie logopedów. Na ich podstawie Autorka formułuje wniosek, że w świetle problemów i obciążeń w pracy terapeuty istnieje potrzeba zastosowania tej metody także w zawodzie logopedy. O gestach fonicznych jako narzędziu komunikacji i regulatorze stosunków społecznych napisała Monika Kaźmierczak. W postępowaniu logopedycznym wykonuje je każdy z podmiotów: logopeda, rodzic/opiekun, pacjent. Przepro- wadzone przez Autorkę badania dowiodły, że gestami fonicznymi różnego typu i  w  różnych funkcjach skutecznie posługują się również dzieci przedszkolne. Nauka celowego stosowania znaków działających słuchowo jest ważną częścią (auto)refleksji logopedy, który przygotowuje małego pacjenta do pełnego i ak- tywnego uczestnictwa w interakcji językowej. W nurt rozważań z zakresu onkologopedii wpisuje się rozdział Dominiki Kozłowskiej. Autorka omawia zaburzenia funkcji jamy ustnej, gardła i krtani po leczeniu onkologicznym nowotworów głowy i szyi. Przedstawia schemat i naj- ważniejsze założenia terapii logopedycznej, zwracając uwagę na potrzebę niwelo- wania zaburzeń, zarówno czynności prymarnych, jak i sekundarnych, podkreśla ponadto znaczenie interdyscyplinarnej współpracy specjalistów zaangażowanych w leczenie pacjenta onkologicznego. Zaznacza również, że kluczowe znaczenie dla uzyskania maksymalnej poprawy jakości życia chorych ma rozpoczęcie reha- bilitacji logopedycznej i fizjoterapii jeszcze w trakcie leczenia oraz ich kontynu- acja aż do osiągnięcia względnego komfortu życia pacjenta. Marlena Kurowska porusza temat aktualny w  polskiej logopedii, czyli występowanie u dzieci zaburzeń językowych uwarunkowanych uszkodzeniami i/lub dysfunkcjami ośrodkowego układu nerwowego (OUN) o charakterze roz- wojowym lub nabytym. W opracowaniu przedstawia zagadnienia dotyczące wła- snego projektu badawczego. Jego główne cele to: dokonanie porównania stopnia rozwoju kompetencji językowej u dzieci, u których do zaburzenia doszło w wyni- ku zmian strukturalnych lub funkcjonalnych mózgu, z uwzględnieniem czasu od wystąpienia patogennego czynnika. Autorka wyróżnia charakterystyczne zacho- wania językowe i pozajęzykowe, w zależności od podłoża zmian i ich lokalizacji. Zagadnieniom dotyczącym pomocy logopedycznej dzieciom z mutyzmem wybiórczym poświęcony jest rozdział autorstwa Renaty Marciniak-Firadzy. Autorka, po prezentacji definicji, etiologii, kryteriów diagnostycznych oraz sta- tystyk omawianego zaburzenia, koncentruje się na procesie terapeutycznym, opisuje poszczególne jego etapy, a  także przedstawia propozycje konkretnych ćwiczeń. W  swoich rozważaniach na temat zależności między funkcjonowaniem OUN a użyciem języka przez pacjentkę chorą na zanik wieloukładowy, Justyna Wprowadzenie 12 Sochacka ukazuje podłoże procesów mowy w patologii. Charakteryzuje wystę- pujące u kobiety z rzadkim neurologicznym zespołem chorobowym zaburzenia, które odnosi do mowy w normie. Podkreśla rangę diagnozy logopedycznej i opi- suje kolejne kroki wykorzystywane w złożonym procesie diagnostycznym. Ar- tykuł nie pomija pewnych zagadnień teoretycznych, definicyjnych, opartych na wynikach wieloletnich badań specjalistów: logopedów, foniatrów, neurologów, otolaryngologów. O problemach związanych z zaburzeniami adaptacyjnymi w stresie oraz pa- cjentami o profilu osobowościowym „wrażliwca” napisała Anna Stefan. Czynno- ściowe zaburzenia głosu stanowią duży problem społeczny. Najbardziej narażone na powstanie samych chorób krtani oraz ich skutków są osoby, którym stawiane są wysokie wymagania głosowe, m.in. śpiewacy, nauczyciele, wykładowcy, dzien- nikarze radiowi i telewizyjni, politycy, księża, prawnicy. Celem rozdziału był opis objawów dysfunkcji narządu głosu na podstawie doświadczeń osób nadmiernie wrażliwych. Tekst Mateusza Szurka jest poświęcony badaniom przesiewowym mowy dzieci w  wieku przedszkolnym. Grupę badaną stanowiło 80 przedszkolaków w wieku 3–6 lat z województwa łódzkiego. Badania potwierdziły duży odsetek dzieci z trudnościami w zakresie komunikacji językowej, które powinny uczęsz- czać na terapię logopedyczną. Autor zwraca uwagę na fakt, że w praktyce pomo- cą logopedyczną objęte są przede wszystkim dzieci przedszkolne z orzeczeniami o potrzebie kształcenia specjalnego. Na zależność między zaburzeniami mowy a  trudnościami w  nauce czyta- nia i pisania u dzieci sześcio- i siedmioletnich wskazuje Ewelina Zając. Autorka przebadała 36 uczniów klas pierwszych i 27 dzieci sześcioletnich uczęszczających do „zerówki”. Przeprowadzona diagnoza logopedyczna wykazała, że niemal 62 badanych uczniów ma różnego rodzaju zaburzenia mowy, które wpływają na trudności w nauce czytania i pisania. W prezentowanej monografii poruszono wiele zagadnień. Treści dotyczą podmiotów oddziaływań logopedycznych, czyli dzieci, dorosłych, seniorów z różnymi dysfunkcjami mowy i głosu, jak też samych terapeutów. Dla rozwoju nauki istotna jest możliwość wymiany poglądów, prezentacji różnych stanowisk i podejść badawczych. W przypadku nauki praktycznej, jaką jest logopedia, ma to szczególnie istotne znaczenie, gdyż przekłada się na efektywną pomoc oso- bom z nieprawidłowościami w zakresie komunikacji językowej. Taki cel przy- świecał też pomysłodawcom niniejszej publikacji. Książka jest adresowana do logopedów, lekarzy, pedagogów, psychologów i  lingwistów zajmujących się problematyką zaburzeń mowy. Wśród jej odbiorców powinni się również zna- leźć studenci logopedii, filologii polskiej, psychologii, pedagogiki, medycyny. Redaktorki mają nadzieję, że monografia stanie się dla Czytelników inspirującą lekturą, skłoni do przemyśleń, ale także konstruktywnej dyskusji na temat lo- gopedii XXI wieku. Wprowadzenie * * * 13 Składamy serdeczne podziękowania Autorom, którzy zechcieli podzielić się z Czytelnikami swoją wiedzą i doświadczeniem oraz recenzentowi tomu, Panu prof. dr hab. Mirosławowi Michalikowi za cenne merytoryczne wskazówki, które w istotny sposób wpłynęły na wartość monografii. Ewa Gacka, Monika Kaźmierczak Zakład Dialektologii Polskiej i Logopedii Wydział Filologiczny Uniwersytetu Łódzkiego Wprowadzenie Grażyna Gunia Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie* SZANSE I ZAGROŻENIA DLA TEORII I PRAKTYKI LOGOPEDII XXI WIEKU OPPORTUNITIES AND THREATS FOR THE THEORY AND PRACTICE OF SPEECH THERAPY IN THE 21st CENTURY Słowa kluczowe: logopedia, zaburzenia mowy, komunikacja, terapia logopedyczna. Keywords: speech therapy, speech disorders, communication, speech therapy. Wprowadzenie Teoretyczne, diagnostyczne i pragmatyczne problemy osób z zaburzeniami mowy i komunikacji stanowią przedmiot zainteresowań logopedii. Interdyscy- plinarne i całościowe ujęcie złożonych zagadnień logopedycznych wymaga od naukowców-teoretyków, praktyków i  samych zainteresowanych osób oraz ich rodzin i  najbliższych korzystania z  dorobku naukowego tych dyscyplin, które – jak twierdził Leon Kaczmarek [1982] – w mniejszym lub większym stopniu zajmują się mową i zaburzeniami w tym zakresie. Najczęściej podkreślamy współ- zależność logopedii od dorobku wiedzy nauk humanistycznych, społecznych, medycznych i o zdrowiu, ale ważny jest również związek z innymi naukami, np. ekonomicznymi, technicznymi. Do interdyscyplinarnych rozważań o  szansach i  zagrożeniach dla teo- rii i praktyki logopedii XXI wieku zastosowano analizę strategiczną SWOT/ TOWS, która od lat jest wykorzystywana w  obszarze nauk społecznych do całościowego ujęcia rozwiązań ekonomicznych i planowania kluczowych ob- szarów działalności instytucji, organizacji oraz przedsiębiorstw [https://pl.wi- kipedia.org/wiki/Analiza_SWOT]. Trudno porównywać strategię rozwoju * Wydział Pedagogiczny, Instytut Pedagogiki Specjalnej, Katedra Wspierania Roz- woju Osób z Niepełnosprawnością, ul. Ingardena 4, 30-060 Kraków, gragunia4@gmail. com 16 Grażyna Gunia gminy, instytucji, firmy biznesowej, strategii marketingowej do sfery działal- ności logopedii jako dyscypliny naukowej, zawodu i kierunku studiów. Jednak sprawdzone metody zarządzania, stanowiące wynik analizy SWOT powodują, że coraz częściej korzystamy z tej strategii przy rozwiązywaniu problemów po- mocy społecznej i zarządzaniu w nauce (np. analiza zasobów informacji) [por. Batorowska, 2016]. Psycholodzy rozwoju człowieka, dokonując bilansu życia, proponują całościowe podsumowanie biegu życia według kryterium zysków i strat [por. Oleś, 2015]. Opierając się na zasadach analizy SWOT, ustalono cztery kategorie czynni- ków strategicznych, istotnych dla teorii i praktyki logopedii: – S (Strengths) – mocne strony (zalety); – W (Weaknesses) – słabe strony (bariery, wady); – O (Opportunities) – szanse, korzystne/dobre zmiany; – T (Threats) – zagrożenia [Oleś, 2015]. Celem opracowania jest próba oceny mocnych i słabych stron współczesnej i przeszłej logopedii jako elementu tradycji oraz określenie szans i czynników, które mogą sprzyjać realizacji zadań na przyszłość lub ją utrudniać. Czynniki strategiczne dla zadań logopedii/logopedy XXI wieku Historia jest wartością, bez której nie byłoby teraźniejszości i planów na przyszłość. Ponieważ żyjemy w historii i ją tworzymy, uświadamiamy sobie, że przedmiot i podmiot zainteresowań logopedii zmieniał się wraz z przemianami społeczno-kulturowymi na świecie i w Polsce. Omawiając szanse i zagrożenia dla teorii i praktyki logopedii XXI wieku, uwzględniamy ogólnoświatowe pro- blemy egzystencji człowieka, głównie społeczno-kulturowe i polityczno-eko- nomiczne. Zgodnie z  przyjętą analizą SWOT, kierunek strategii aktualnych i przyszłych zadań logopedy będzie omówiony w kontekście słabych stron i do- tychczasowego dorobku teoretycznego oraz rozwiązań praktycznych logope- dii, rozumianej jako dyscyplina naukowa, zawód (profesja) i kierunek studiów [por. Lechta, 2011]. Całościowa ocena dokonań i porażek w perspektywie historii wymaga uświa- domienia sobie sensu i celu dalszych działań w obszarze interdyscyplinarnej wie- dzy logopedycznej. Rozważania na temat mocnych i słabych stron logopedii oraz szans i zagrożeń przy ustalaniu strategii zadań logopedy ograniczono do trzech wskaźników w każdej z omawianych kategorii. To zawężenie nie wyczerpuje cało- ści problemu, ale jest próbą poszukiwania dobrych i niekorzystnych przykładów w ramach ustaleń teoretycznych i praktycznych na temat profilaktyki, diagnozy i terapii logopedycznej. 17 Tabela 1. Cztery kategorie czynników strategicznych dla zadań logopedii/logopedy Mocne strony Słabe strony Dorobek naukowy prekursorów i twór- ców współczesnej logopedii Podstawy teoretyczne zaburzeń mowy/ komunikacji działania zmierzające do ujednolicenia standardów Kadra specjalistów Szanse Rozwój subdyscyplin Humanistyczno-społeczne podejście do pacjenta Wykorzystanie nowoczesnej aparatury diagnostycznej do działań profilaktyczno- -terapeutycznych Źródło: opracowanie własne. Brak wyodrębnienia logopedii jako samo- dzielnej dyscypliny naukowej Brak ujednolicenia terminologii Niska jakość usług i organizacji opieki logopedycznej oraz systemu kształcenia kadry Zagrożenia Globalne zagrożenia dla życia i zdrowia człowieka w biegu życia Brak świadomości pacjentów i ich rodzin w działaniach profilaktycznych i współ- pracy Rozwój nowoczesnej technologii Mocne i słabe strony dorobku naukowego prekursorów i twórców współczesnej logopedii W Polsce od połowy XX wieku teoria i praktyka logopedii były ukierunko- wane za sprawą koncepcji Leona Kaczmarka, twórcy podstawowych założeń ca- łościowego ujęcia tej multiinterdyscyplinarnej dziedziny w perspektywie: – tworzenia podstaw teoretycznych; – przygotowania kadry specjalistów; – ujednolicenia metodyki logopedycznej; – zintegrowania środowiska logopedów; – rozwoju działalności naukowo-badawczej; – wydawnictw specjalistycznych [por. Minczakiewicz, 1998]. Z inicjatywy Leona Kaczmarka [1991] systematycznie i wielotorowo orga- nizowano kształcenie kadry logopedycznej. W ośrodku lubelskim na UMCS zor- ganizowano kursy dla nauczycieli, w tym dla nauczycieli szkolnictwa specjalnego, a także wprowadzenie logopedii do programu studiów wyższych (1967/1968, UMCS) oraz pierwsze studia podyplomowe (dwuletnie Podyplomowe Studium Szanse i zagrożenia dla teorii i praktyki logopedii XXI wieku 18 Grażyna Gunia Logopedii, 1970 rok, UMCS) przygotowujące logopedów do pracy z osobami z różnymi wadami, zaburzeniami mowy i komunikacji. Potrzeba kształcenia na- uczycieli w  zakresie problemów logopedycznych była kontynuacją postulatów prekursorów polskiej logopedii: Benedykta Dylewskiego z  lat 30. XX wieku [Minczakiewicz, 1998] i ks. Stanisława Wilczewskiego [Basista, 1998]. Przeglą- dając i analizując współczesne plany i programy studiów należy stwierdzić, że po- stulat Leona Kaczmarka [1991], by logopedia była obligatoryjnym przedmiotem na studiach pedagogicznych nie jest realizowany. Obecne modele edukacji logopedów są bardzo zróżnicowane i, jak twier- dzi Tomasz Woźniak [2017], wymagają egzekwowania standardów oraz jakości kształcenia w celu weryfikacji poziomu kwalifikacji i określania kompetencji za- wodowych. Należy przypomnieć inicjatywę Zbigniewa Tarkowskiego z lat 90. XX wieku dotyczącą opracowania certyfikatu zawodowego logopedy. Obserwo- wane powszechnie uznawanie „kwalifikacji zawodowych”, zdobytych w ramach kilkugodzinnych kursów on-line należy zaliczyć do słabych stron praktyki logo- pedycznej, która wymaga monitorowania i ustaleń legislacyjnych. Tylko wysoki standard pomocy specjalistycznej (logopedycznej) gwaran- tuje sukces terapii zaburzeń komunikacyjnych [por. Janiszewska-Nieścioruk, 2005]. Działania diagnostyczno-terapeutyczne logopedy muszą mieć podbudo- wę empiryczną, a działania praktyczne muszą korelować z podstawami nauko- wymi [Błeszyński, 2014]. Biorąc pod uwagę efekty kształcenia, sformułowane w Polskiej Ramie Kwalifikacji studiów wyższych, należy zadbać o wzbogacenie wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych kreatywnego logopedy, zdolne- go do autorefleksji i świadomego dokonywania wyborów metod diagnozy i te- rapii osób z zaburzeniami mowy i komunikacji, a nie konsumenta trendu prak- tycystycznego, pojmującego logopedię jako „książkę kucharską” [Lechta, 2011, s. 16]. Refleksyjność, gotowość do ustawicznego poszerzania wiedzy i umiejęt- ności zawodowych, kompetencje interpersonalne, logistyczne podejście do sto- sowania procedur logopedycznych – to niektóre z cech wymaganych w profesji logopedy [Grabias, 2012; Węsierska, 2015]. Wizja logopedii jako samodzielnej dyscypliny naukowej była i nadal jest ak- tualnym problemem normatywnym w zakresie obszarów wiedzy i dziedzin na- uki, zgodnych z rozporządzeniami ministerialnymi, co nie oznacza, że – dążąc do samodzielności – pozostaje w związku z innymi naukami, bez dominacji jednego paradygmatu. Mimo trwających od ponad pół wieku starań o usamodzielnienie się tej dyscypliny naukowej oraz unormowanie form organizacyjnych kształcenia logopedów, w Polsce kwestie te pozostają nadal nierozstrzygnięte i stanowią słabą stronę omawianych strategii. Na przestrzeni lat rozszerzono przedmiot badań logopedii, który w ujęciu Leona Kaczmarka [1991] dotyczył mowy i jej zaburzeń we wszystkich aspek- tach, a obecnie obejmuje całościowe ujęcie problemu w aspekcie embriologicz- nym, patologicznym, społecznym i artystycznym. W drugiej dekadzie XXI wieku
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Teoria i praktyka logopedyczna. Wybrane zagadnienia
Autor:
,

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: