Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00510 005018 14474059 na godz. na dobę w sumie
Terapia racjonalno - emotywna. Podręcznik. Wydanie II - książka
Terapia racjonalno - emotywna. Podręcznik. Wydanie II - książka
Autor: Liczba stron: 174
Wydawca: Sensus Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-246-3221-3 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> psychologia i filozofia >> rozwiązywanie problemów
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).
Ta najnowsza książka na temat REBT zawiera zwięzły i nadzwyczaj uporządkowany opis terapii, przejrzyście ukazujący wszystkie jej aspekty filozoficzne, teoretyczne i praktyczne. Przestudiuj ją dokładnie, stosuj zawarte w niej zasady i metody, a z pewnością Ty i Twoi pacjenci ogromnie na tym skorzystacie.
dr Arnold A. Lazarus,
Amerykańska Komisja Psychologii Profesjonalnej

Ludzi niepokoją nie rzeczy, ale poglądy, które mają na ich temat!
Epiktet z Hierapolis

Nowoczesna terapia poznawczo-behawioralna ma swoje początki w terapii racjonalnej, stworzonej w latach pięćdziesiątych przez Alberta Ellisa. Obecnie znana jest ona pod nazwą terapii racjonalno-emotywnej (REBT) i na stałe weszła do kanonu najskuteczniejszych nowoczesnych terapii. Jej celem jest zmiana blokujących nas nieracjonalnych przekonań, które sprawiają, że odczuwamy emocjonalny ból, i uniemożliwiają nam samorealizację, przeżywanie szczęścia oraz przyjemności w życiu. Setki tysięcy pacjentów zawdzięczają swoje zdrowie i szczęście terapeutom REBT oraz ich aktywnym interwencjom.

Książka 'Rational Emotive Behavior Therapy' jest zaktualizowanym, nieocenionym źródłem użytkowej wiedzy dla praktykujących terapeutów, ale także wszechstronnym przewodnikiem dla każdego pasjonata psychologii, zainteresowanego tą tematyką od strony czysto teoretycznej. Znajdziesz tu omówienie zasad, metod pracy, opisy przypadków i dziesiątki ćwiczeń, które możesz wykorzystać w swojej pracy.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Idź do Przykładowy rozdział Spis treści Katalog ksiazek Nowości Bestesllery Zamów drukowany katalog Terapia racjonalno-emotywna. Podręcznik. Wydanie II Autorzy: Albert Ellis, Ph.D., Catharine MacLaren, M.S.W. Tłumaczenie: Małgorzata Warmińska-Biszczad ISBN: 978-83-246-3221-3 Tytuł oryginału: Rational Emotive Behavior Therapy: A Therapist s Guide, Second Edition Format: 140×208, stron: 174 Ta najnowsza książka na temat REBT zawiera zwięzły i nadzwyczaj uporządkowany opis terapii, przejrzyście ukazujący wszystkie jej aspekty filozoficzne, teoretyczne i praktyczne. Przestudiuj ją dokładnie, stosuj zawarte w niej zasady i metody, a z pewnością Ty i Twoi pacjenci ogromnie na tym skorzystacie. dr Arnold A. Lazarus, Amerykańska Komisja Psychologii Profesjonalnej Twój koszyk Ludzi niepokoją nie rzeczy, ale poglądy, które mają na ich temat! Epiktet z Hierapolis Nowoczesna terapia poznawczo-behawioralna ma swoje początki w terapii racjonalnej, stworzonej w latach pięćdziesiątych przez Alberta Ellisa. Obecnie znana jest ona pod nazwą terapii racjonalno-emotywnej (REBT) i na stałe weszła do kanonu najskuteczniejszych nowoczesnych terapii. Jej celem jest zmiana blokujących nas nieracjonalnych przekonań, które sprawiają, że odczuwamy emocjonalny ból, i uniemożliwiają nam samorealizację, przeżywanie szczęścia oraz przyjemności w życiu. Setki tysięcy pacjentów zawdzięczają swoje zdrowie i szczęście terapeutom REBT oraz ich aktywnym interwencjom. Książka „Rational Emotive Behavior Therapy” jest zaktualizowanym, nieocenionym źródłem użytkowej wiedzy dla praktykujących terapeutów, ale także wszechstronnym przewodnikiem dla każdego pasjonata psychologii, zainteresowanego tą tematyką od strony czysto teoretycznej. Znajdziesz tu omówienie zasad, metod pracy, opisy przypadków i dziesiątki ćwiczeń, które możesz wykorzystać w swojej pracy. • Teoria zaburzeń i zmiany osobowości • Proces oceny w terapii • Techniki poznawcze i behawioralne • Techniki emotywne i doświadczeniowe • Integracja REBT z innymi terapiami Dodaj do koszyka Cennik i informacje Zamów cennik Zamów informacje o nowościach Wydawnictwo Helion SA 44-100 Gliwice tel. 032 230 98 63 e-mail: sensus@sensus.pl Spis treĂci WstÚp 1. Terapia racjonalno-emotywna: wprowadzenie i refleksja 2. Filozofia i teoria osobowoĂci jako podstawy terapii racjonalno-emotywnej 3. Teoria zaburzeñ i zmiany osobowoĂci wedïug REBT 4. Proces oceny w terapii racjonalno-emotywnej 5. Techniki poznawcze w terapii racjonalno-emotywnej 6. Techniki emotywne/doĂwiadczeniowe w terapii racjonalno-emotywnej 7. Techniki behawioralne w terapii racjonalno-emotywnej 8. Integrowanie terapii racjonalno-emotywnej z innymi systemami terapeutycznymi Podsumowanie 7 9 19 31 55 63 79 95 109 123 Jak utrzymaÊ i wzmocniÊ efekty terapii racjonalno-emotywnej 125 ½ródïa Skorowidz 139 171 Filozofia i teoria osobowoĂci jako podstawy terapii racjonalno-emotywnej T erapia racjonalno-emotywna opiera siÚ na dwóch rodzajach teorii. Pierwszy z nich to filozoficzne spojrzenie na ludzkÈ osobowoĂÊ i jej zaburzenia. Drugi rodzaj to teorie terapeutycznej zmiany. Teorie te ïÈczÈ siÚ ze sobÈ pod kilkoma waĝnymi wzglÚdami. W tym rozdziale skupimy siÚ na filozofii i zagadnieniach osobowoĂci oraz pytaniu, dlacze- go niektórzy ludzie sÈ bardziej zaburzeni niĝ inni. Filozofia postmodernistyczna a terapia racjonalno-emotywna Albert Ellis stworzyï terapiÚ REBT jako logiczny pozytywista, to znaczy taki, który wierzy, ĝe wprawdzie nie ma prawdy absolutnej i czystej, jed- nak naukowcy mogÈ do niej blisko dotrzeÊ poprzez odkrywanie faktów dotyczÈcych danej sytuacji, a nastÚpnie wyciÈganie z nich wniosków. Prawda moĝe byÊ jednak tylko tymczasowa, gdyĝ — jak zauwaĝyï Karl Popper (1985) — nawet jeĂli hipoteza poparta jest dobrymi dowo- dami, to odkrycie nowych faktów moĝe jÈ sfaïszowaÊ. Wedïug Poppera (1985), Bartleya (1984) i Mahoneya (1991) logicz- ny pozytywizm ma swoje ograniczenia, a kilku postmodernistycznych myĂlicieli uznaïo go nawet za wÈtpliwy [Derrida, 1976; Feyerband, 1975; 20 Terapia racjonalno-emotywna. PodrÚcznik Gergen, 1995]. Zauwaĝyli oni, ĝe to przecieĝ ludzie zawsze identyfikujÈ „fakty” i „prawdy”, wiÚc z zaïoĝenia nie przedstawiajÈ one ĝadnej „obiektywnej” czy „prawdziwej” rzeczywistoĂci. Na wiele lat po tro- sze fenomenalistyczny i egzystencjalny Albert Ellis staï siÚ równieĝ umiarkowanym, a nie radykalnym postmodernistÈ. Terapia racjonalno- emotywna zawsze byïa doĂÊ postmodernistyczna, w szczególnoĂci dla- tego, ĝe wystÚpuje przeciwko wszelkim nakazom oraz powinnoĂciom i z tego wzglÚdu sprzeciwia siÚ pojÚciu absolutnej prawdy. Oto gïówne postmodernistyczne zaïoĝenia terapii wedïug „Postmodernistycznej etyki aktywno-dyrektywnego doradztwa i psychoterapii” [Ellis, 1997]: 1. ByÊ moĝe istnieje jakiĂ rodzaj niekwestionowanej obiektywnej rzeczywistoĂci lub rzeczy samej w sobie, ale poznajemy je tylko poprzez naszÈ omylnÈ, osobisto-spoïecznÈ, zróĝnicowanÈ i zmiennÈ ludzkÈ percepcjÚ. Nie mamy ĝadnej absolutnej pewnoĂci, czym jest lub czym bÚdzie rzeczywistoĂÊ, chociaĝ jesteĂmy gïÚboko przekonani, ĝe to wiemy. 2. Nasze poglÈdy na to, co jest dobre, a co zïe, wïaĂciwe i niewïaĂciwe, moralne i niemoralne, sÈ w wiÚkszoĂci przypadków konstrukcjami osobisto-spoïecznymi. OkreĂlenie uniwersalnych prawd jest zadaniem niemoĝliwym do wykonania, a wszystkie przekonania etyczne majÈ naturÚ domniemanÈ. 3. ChoÊ ludzka osobowoĂÊ ma pewne waĝne wrodzone i doĂÊ trwaïe elementy, to w duĝej mierze formowana jest takĝe przez relacje oraz otoczenie spoïeczne i jest znacznie mniej indywidualistyczna, niĝ siÚ powszechnie uwaĝa. 4. Wychowanie w okreĂlonej kulturze w duĝym stopniu wpïywa na osobowoĂÊ lub jÈ warunkuje. Ludzkie zachowania sÈ zdumiewajÈco wielokulturowe i nie ma ostatecznych dowodów na to, ĝe te róĝnorodne kultury sÈ dobre lub zïe, lepsze czy gorsze od innych [Ivey i Ragazio-DiGilio, 1991; Sampson, 1990]. PodejĂcie do dobra i zïa metodÈ albo/albo jest doĂÊ czÚste, ale maïo elastyczne; jest ono równieĝ nieprecyzyjne, ograniczone i wynika z uprzedzeñ. Ze wzglÚdu na to, Filozofia i teoria osobowoĂci jako podstawy terapii racjonalno-emotywnej 21 ĝe monolityczne rozwiÈzania typu albo/albo lub wszystko/nic majÈ swoje ograniczenia, lepiej jest wziÈÊ pod uwagÚ szereg róĝnych rozwiÈzañ typu i/takĝe i przetestowaÊ je po to, aby sprawdziÊ, które dziaïajÈ dobrze, a które ěle. 5. Prawie wszystkie rozwiÈzania problemów zaleĝÈ od naszych wyjĂciowych celów i zamiarów, a te sÈ zawsze dyskusyjne — nigdy absolutne. Moĝemy osiÈgnÈÊ konsensus w kwestii wyboru celów i zamiarów, ale nigdy nie dojdziemy do peïnej zgody, które z nich sÈ lepsze lub gorsze. Teoria REBT byïa niekiedy postrzegana jako niekonstruktywistyczna [Guidano, 1991; Mahoney, 1991], ale tak naprawdÚ zawiera niezwykle duĝo cech konstruktywizmu. Duĝy nacisk kïadzie na fakt, ĝe ludzie myĂlÈ i pracujÈ w sposób elastyczny i przystosowawczy. Wedïug niej sztywne, absolutystyczne stwierdzenia typu muszÚ, które czÚsto spra- wiajÈ, ĝe ludzie siÚ drÚczÈ, ksztaïtowane sÈ przez kulturÚ, a takĝe tworzone przez kreatywne i biologiczne tendencje czïowieka. Terapia pomaga pacjentom dostrzec, jak sami tworzÈ swoje kluczowe dysfunk- cyjne filozofie i jak mogÈ konstruktywnie je zmieniÊ poprzez myĂlenie, poprzez myĂlenie o swoim myĂleniu oraz poprzez myĂlenie o myĂleniu o swoim myĂleniu [Dryden, 1995; Ellis, 1994, 1996; Ellis i Dryden, 1975; Ellis, Gordon, Neenan i Palmer, 1998]. JeĂli chodzi o radzenie sobie z problemami dotyczÈcymi poczucia wïasnej wartoĂci, REBT zgadza siÚ z konstruktywistycznym i egzystencjalnym stanowiskiem Heideggera (1962), Tillicha (1953) i Rogersa (1961), ĝe ludzie mogÈ okreĂlaÊ samych siebie jako wartoĂciowych tylko dlatego, iĝ tak chcÈ. Te- rapia zajmuje siÚ nieĂwiadomymi i cichymi procesami, z których jed- ne prowadzÈ do zaburzeñ, a inne wspomagajÈ rozwiÈzywanie proble- mów. Utrzymuje ona, ĝe ludzie majÈ ogromnÈ naturalnÈ zdolnoĂÊ do rekonstruowania i zmieniania siebie, i w sposób aktywno-dyrektywny pomaga im to robiÊ przy pomocy zaangaĝowanego terapeuty. PodkreĂla znaczenie stosowania elastycznej, niedogmatycznej metody nauko- wego stawiania i sprawdzania hipotez oraz empirycznego poszukiwa- nia wartoĂci i standardów, tak aby siÚ przekonaÊ, jakie sÈ ich skutki. 22 Terapia racjonalno-emotywna. PodrÚcznik Filozoficzny akcent terapii racjonalno-emotywnej Jak zauwaĝyliĂmy juĝ wczeĂniej, wiÚkszoĂÊ teoretycznej podbudowy terapii racjonalno-emotywnej zostaïa zaczerpniÚta raczej z filozofii niĝ z psychologii. PowiedzieliĂmy równieĝ, ĝe REBT jest terapiÈ poznawczÈ, emotywnÈ, behawioralnÈ, ale bynajmniej nie stricte „intelektualnÈ”. Jednak woli ona, gdy pacjenci dokonujÈ gïÚbokich filozoficznych zmian, a nie tylko zastÚpujÈ nieracjonalne przekonania i automatyczne nega- tywne myĂli bardziej rozsÈdnymi. Terapia nie promuje tzw. pozytywne- go myĂlenia czy zastÚpowania myĂli negatywnych optymistycznymi, które mogÈ czasem okazaÊ siÚ zbyt krótkowzroczne. Dla przykïadu: Donald miaï nieracjonalne przekonanie, ĝe jest zïym czïowiekiem, poniewaĝ oszukaï swojego brata Davida. Chodziïo o majÈtek ich matki. Na wydatki zwiÈzane z podziaïem jej majÈtku Do- nald jako wykonawca testamentu bezprawnie potrÈciï sobie kilka ty- siÚcy dolarów wiÚcej, niĝ naleĝaïo. NieĂwiadom niczego David zaak- ceptowaï taki podziaï. W wyniku tego zdarzenia rok póěniej Donald zaczÈï siÚ uwaĝaÊ za „podïego zïodzieja” i wstyd mu byïo przyznaÊ siÚ przed Davidem do swojego czynu. Obwiniaï siÚ za to bezlitoĂnie i po- padï w depresjÚ. Donald szukaï pomocy u hipnotyzera, który podczas kilku sesji pró- bowaï uczyÊ go pozytywnego myĂlenia i usiïowaï przekonaÊ, ĝe ma on na koncie wiele dobrych uczynków, w tym pomaganie Davidowi, co robiï przez caïe ĝycie, a tych zïych, jak oszukanie brata, jest zaledwie kilka. Pozytywna mantra, którÈ powtarzaï sobie wiele razy, brzmiaïa mniej wiÚcej tak: „RobiÚ znacznie wiÚcej dobrych rzeczy niĝ zïych, jestem wiÚc z gruntu dobrym czïowiekiem”. Pozytywne myĂlenie przez jakiĂ czas przynosiïo poĝÈdane efekty, ale niedïugo potem Donald znów poczuï siÚ winny i przygnÚbiony. Wyzbyï siÚ zïudzeñ co do skutecznoĂci pozytywnego myĂlenia. Kiedy pojawiï siÚ u Alberta Ellisa na terapii REBT, nadal ĝywiï swoje irracjo- nalne przekonanie: „Absolutnie nie wolno mi czyniÊ nic zïego. Moje dobre uczynki absolutnie nie niwelujÈ tych zïych, których nie wolno mi byïo popeïniÊ. Prawdziwie zïy czyn, taki jak oszukanie Davida, Filozofia i teoria osobowoĂci jako podstawy terapii racjonalno-emotywnej 23 sprawia, ĝe jestem podïym czïowiekiem! ZasïugujÚ wiÚc na cierpienie i depresjÚ. Tylko wïaĂciwa doza cierpienia moĝe mi pomóc. Jestem zdemoralizowany do szpiku koĂci!”. Pozytywne myĂlenie sprawiïo, ĝe Donald swoim pragnieniem nie- czynienia zïa przysïoniï tylko swoje negatywne, autokrytyczne myĂli, nie zdoïaï jednak siÚ ich pozbyÊ. Podczas terapii REBT Albert Ellis pomógï Donaldowi zakwestionowaÊ nieracjonalne przekonania i na zawsze je zmieniÊ. Przy okazji Donald wykonywaï „Êwiczenia zwalczajÈce wstyd” (zobacz str. 98) i zmusiï siÚ do powiedzenia Davidowi caïej prawdy. W rezultacie Donald dostrzegï potrzebÚ stosowania kilku kluczowych zasad filozoficznych i zaczÈï zmierzaÊ do ich przyjÚcia: 1) „Nie ma powodu, ĝebym absolutnie nie mógï zrobiÊ nic zïego, aczkolwiek na- prawdÚ wolÚ tego nie robiÊ”; 2) „Niestety, zawsze bÚdÚ niedoskonaïÈ istotÈ ludzkÈ i bÚdÚ popeïniaï bïÚdy. To nie jest dobra wiadomoĂÊ, ale bÚdÚ siÚ staraï, jak umiem najlepiej, ĝeby byÊ raczej mniej omylnym niĝ nieomylnym”; 3) „Jeden zïy uczynek nie moĝe ze mnie zrobiÊ ogólnie zïego czïowieka, a tylko czïowieka, który robi zïe rzeczy, i muszÚ siÚ staraÊ je naprawiaÊ”. Poprzez zakwestionowanie swoich nieracjonalnych przekonañ i sprze- ciwienie siÚ im oraz budowanie przekonañ racjonalnych (wedïug REBT wprowadzanie nowych, gïÚbokich i skuteczniejszych zasad filozoficz- nych) Donaldowi udaïo siÚ powaĝnie podwaĝyÊ (a nie tylko schowaÊ pod przykrywkÈ czegoĂ innego) swoje zaburzone myĂlenie-odczuwanie- zachowanie. Dopiero wtedy staï siÚ mniej przygnÚbiony i mniej skïonny do depresji. Jego stan psychiczny rzeczywiĂcie siÚ polepszyï, a nie tylko pozwoliï mu czuÊ siÚ lepiej (tïumaczymy to zagadnienie w nastÚpnej sekcji), jak to byïo w przypadku pozytywnego myĂlenia. StosujÈc te- rapiÚ racjonalno-emotywnÈ, staramy siÚ pomagaÊ ludziom dokonywaÊ gïÚbokiej przemiany filozoficznej, czyli permanentnej fundamental- nej zmiany poglÈdów. Nie chodzi tu o zwykïÈ automatycznÈ wymianÚ negatywnych myĂli na pozytywne, ale o zmianÚ podstawowych niera- cjonalnych przekonañ. Musimy siÚ wiÚc zwróciÊ w kierunku gïÚbszej formy myĂlenia. 24 Terapia racjonalno-emotywna. PodrÚcznik Wielokulturowe aspekty terapii racjonalno-emotywnej Terapia REBT otwiera siÚ na pacjentów, którzy pochodzÈ z róĝnych kultur oraz z mniejszoĂciowych odïamów jednej kultury. Dzieje siÚ tak gïównie dlatego, ĝe najwaĝniejsza zasada jej teorii sprzeciwia siÚ ab- solutystycznemu i sztywnemu myĂleniu, zachÚcajÈc jednostki i grupy do rozwijania niezliczonej iloĂci preferencji, celów, pragnieñ i stan- dardów, jeĂli tylko nie ĝywiÈ przekonania, iĝ oni sami i inni ludzie muszÈ je dogmatycznie i despotycznie wprowadzaÊ w ĝycie. JeĂli pacjent ma skïonnoĂci, które w znacznym stopniu odbiegajÈ od standardów panujÈcych w rodzinie, kulturze, religii, czy grupie politycznej, ale nie ïamie prawa ani nie krzywdzi innych, terapeuta REBT nie bÚdzie staraï siÚ tego zmieniaÊ. Jednak terapia racjonalno-emotywna wyraě- nie mówi, ĝe jeĂli ktoĂ despotycznie trzyma siÚ swoich celów i wartoĂci oraz zmusza innych do ich realizowania, to nieuchronnie popadnie w kïopoty osobiste lub spoïeczne. Tak wiÚc byïoby lepiej, gdyby ta osoba byïa wierna swoim osobistym i kulturowym zasadom, ale trak- towaïa je jako silne preferencje, a nie zbyt ambitny przymus czy we- wnÚtrzny nakaz. Z tego powodu teoretycy i praktycy REBT mogÈ pomagaÊ róĝnym pacjentom w osiÈganiu ich wïasnych celów i wartoĂci. UczÈ ich równieĝ, aby nie doprowadzali tych celów i wartoĂci do „onanistycznego” eks- tremum. Ekstremizm i brak giÚtkoĂci czÚsto sabotujÈ nasze osobiste i spoïeczne cele, natomiast elastyczne, choÊ zdecydowane standardy tego nie robiÈ. Praktycy REBT sÈ wiÚc w stanie w peïni zaakceptowaÊ (a nie obwiniaÊ i potÚpiaÊ) pacjentów z róĝnych Ărodowisk, kultur i religii. W jaki sposób terapia REBT definiuje racjonalnoĂÊ i nieracjonalnoĂÊ Dla niektórych ludzi racjonalnoĂÊ jest „zïym sïowem”. Oznacza ono róĝ- ne rzeczy dla róĝnych ludzi, a niektóre z nich nie sÈ zbyt racjonalne! Filozofia i teoria osobowoĂci jako podstawy terapii racjonalno-emotywnej 25 W rozumieniu terapii racjonalno-emotywnej racjonalnoĂÊ nie ozna- cza braku uczuÊ. Od czasu do czasu od nowych pacjentów sïyszymy zdania typu: „Wydaje mi siÚ, ĝe nie chce pan, ĝebym cokolwiek czuïa. Czy chciaïby pan, ĝebym byïa pozbawiona emocji jak zombie?”. Wcale nie! Racjonalni ludzie, gdy coĂ siÚ im nie powiedzie, woleliby byÊ bardzo emocjonalni, na przykïad wyraěnie zmartwieni, rozczarowani czy zdenerwowani. Jak zauwaĝyïa Windy Dryden, racjonalnoĂÊ w te- rapii REBT oznacza „coĂ, co pomaga ludziom osiÈgaÊ ich podstawowe cele i zamiary, podczas gdy »nieracjonalnoĂÊ« oznacza to wszystko, co przeszkadza w osiÈgniÚciu tych celów i zamiarów” [Dryden, 1984, s. 238]. Inaczej mówiÈc, racjonalnoĂÊ oznacza pomaganie sobie, a nie- racjonalnoĂÊ oznacza autodestrukcjÚ. Poniewaĝ jednak Twoi pacjenci ĝyjÈ z wyboru w jakiejĂ grupie spoïecznej, racjonalnoĂÊ oznacza równieĝ pomaganie grupie w dÈĝeniu do przetrwania oraz osiÈgania celów, a nieracjonalnoĂÊ oznacza powaĝne zakïócanie ĝycia i dobra grupy. Poza tym bycie racjonalnym oznacza skutecznoĂÊ w dÈĝeniu do celów osobistych i celów spoïecznoĂci. Sku- tecznoĂÊ i racjonalnoĂÊ nie sÈ jednak równoznaczne, poniewaĝ ktoĂ moĝe na przykïad skutecznie wdraĝaÊ politykÚ autodestrukcji i ruj- nowania ĝycia spoïecznego. RacjonalnoĂÊ jest sïowem o wielu znaczeniach, ale niektóre z nich wzajemnie sobie przeczÈ. Z punktu widzenia pacjenta racjonalnoĂÊ za- zwyczaj oznacza pomaganie sobie, czyli dÈĝenie do tego, czego siÚ pra- gnie, i unikanie tego, czego siÚ nie chce. Jest to w duĝej mierze sprawa indywidualna. Pacjenci mogÈ chcieÊ przedkïadaÊ interesy spoïeczne nad osobistymi i do pewnego stopnia, jak wskazaï Adler (1929), jest to objaw zdrowia psychicznego i zdrowia spoïecznoĂci. Ale indywidualni ludzie równieĝ chcÈ byÊ akceptowani przez innych i jeĂli tego nie za- znajÈ, bÚdÈ prawdopodobnie wyglÈdaÊ na przygnÚbionych, nawet jeĂli wcale tak siÚ nie czujÈ. Tak wiÚc indywidualna adaptacja psychiczna pokrywa siÚ z zasadÈ traktowania innych w sposób miïy i odpowiedni. Dlatego teĝ dla dobra osobistego i spoïecznego najbardziej racjonalnÈ rzeczÈ, jakÈ moĝna zrobiÊ, jest znalezienie równowagi miÚdzy intere- sem prywatnym a spoïecznym, co wcale nie jest ïatwe! 26 Terapia racjonalno-emotywna. PodrÚcznik Nie jesteĂmy w stanie (jak postmoderniĂci i konstruktywiĂci) sfor- muïowaÊ zasadniczej i absolutnej oceny racjonalnoĂci, podobnie jak nie istnieje „prawdziwa” ocena tego, co jest „dobre”, a co „zïe”. Ludzie potrafiÈ wprawdzie wypracowaÊ pewne „racjonalne” cele, ale robiÈ to stosunkowo rzadko. JeĂli Twoi pacjenci chcÈ czuÊ mniejszÈ panikÚ, wĂciekïoĂÊ czy mniejsze przygnÚbienie, moĝesz pomóc im w osiÈgniÚ- ciu tego celu, stosujÈc metody REBT (oraz inne techniki terapeutyczne). Takie techniki samopomocy bÚdziemy nazywaÊ „racjonalnymi”. W wiÚk- szoĂci przypadków bÚdÈ one przynosiÊ lepsze efekty niĝ inne metody. Nie oznacza to jednak, ĝe sÈ one „racjonalne” i „dobre” dla kaĝdego pacjenta w kaĝdych warunkach. Zawsze moĝesz byÊ sceptyczny co do tego, czy sÈ one absolutnie prawdziwe lub uniwersalne. Stosuj je dlate- go, ĝe uwaĝasz je za czÚsto lub zazwyczaj skuteczne. Jednak musisz mieÊ otwartÈ gïowÚ i sceptyczne spojrzenie! Zdrowe i niezdrowe uczucia negatywne w terapii racjonalno-emotywnej Terapia REBT ma kilka teorii na temat zdrowych i niezdrowych nega- tywnych uczuÊ, które pojawiajÈ siÚ w momencie, gdy pacjent napotyka na jakieĂ wydarzenie aktywizujÈce. Po pierwsze, prawie wszystkie uczu- cia sÈ „naturalne” i niemal automatycznie powstajÈ w wyniku wyobra- ĝenia sobie lub faktycznego odczuwania boděców, które pacjent odbiera jako wstrÚtne lub nieprzyjemne. Jest to jak najbardziej „zdrowa” ludzka reakcja. Gdyby bowiem ludzie nie mieli zdrowych negatywnych uczuÊ, nie próbowaliby zmniejszaÊ lub unikaÊ negatywnych boděców. W re- zultacie ich ĝycie byïoby ĝaïosne i trudno byïoby im przeĝyÊ. Z kolei uczucia pozytywne sÈ motorem napÚdzajÈcym chÚÊ ĝycia i zwiÚksza- jÈcym wydajnoĂÊ. Tak wiÚc terapia REBT zachÚca ludzi do odczuwania (czÚsto silnego) zarówno pozytywnych, jak i negatywnych emocji. Terapia ta nie jest (jak bïÚdnie myĂlÈ niektórzy terapeuci) „racjonalna” w tym sensie, ĝe pro- muje brak pasji, stoicyzm i bezdusznoĂÊ. Jest ona bardziej epikurejska niĝ stoicka. Filozofia i teoria osobowoĂci jako podstawy terapii racjonalno-emotywnej 27 W sytuacji, gdy coĂ pójdzie nie tak, terapia racjonalno-emotywna stawia jasnÈ granicÚ miÚdzy zdrowymi uczuciami negatywnymi, takimi jak smutek, ĝal, frustracja, zdenerwowanie, i niezdrowymi uczuciami negatywnymi, jak panika, depresja, wĂciekïoĂÊ i uĝalanie siÚ nad sobÈ. Zdrowe uczucia negatywne wywoïujÈ dziaïania majÈce na celu pomóc sobie lub spoïecznoĂci. Natomiast niezdrowe uczucia negatywne za- kïócajÈ dziaïania pomocowe albo wywoïujÈ biernoĂÊ lub zachowania destrukcyjne. Tak wiÚc, jeĂli ktoĂ siÚ boi, ĝe obleje egzamin, uczy siÚ wiÚcej, aby go na pewno zdaÊ. JeĂli jednak ktoĂ wpada w panikÚ, bo moĝe oblaÊ egzamin, wówczas czÚsto unika nauki (co nakrÚca dalszÈ panikÚ), uczy siÚ niespokojnie i nieefektywnie lub nie podchodzi do egzaminu. Tak wiÚc terapia REBT zachÚca pacjentów do gïÚbokiej wiary w sukces, jeĂli chodzi o waĝne zadania oraz zwiÈzki. Chce przy tym, aby wyzbyli siÚ typowo ludzkiej skïonnoĂci do podnoszenia swoich pra- gnieñ do rangi absolutystycznych nakazów typu: „MuszÚ odnieĂÊ sukces, bo jeĂli tak siÚ nie stanie, jestem bezuĝyteczny!”. Takie stwierdzenia sÈ ěródïem dysfunkcyjnych uczuÊ negatywnych, szczególnie paniki i de- presji, które blokujÈ pragnienia. Wedïug teorii REBT w czïowieku z jednej strony drzemiÈ pragnie- nia i preferencje, a z drugiej przymusy i nakazy. SÈ one ze sobÈ nieroz- ïÈcznie powiÈzane i wystÚpujÈ prawie u kaĝdego. Z powodów wrodzo- nych i biologicznych, a takĝe rodzinnych i kulturowych wszyscy zostaliĂmy wyposaĝeni w róĝne odcienie pragnienia: umiarkowane, Ărednie i silne. Teoretycy REBT twierdzÈ, ĝe gdy czïowiek ma silne pragnienia, to (statystycznie) przejawia wiÚkszÈ tendencjÚ do zamieniania ich w przy- musy i nakazy. Tak wiÚc Twoi klienci mogÈ mieÊ ĂredniÈ preferencjÚ bycia lubianymi przez innych ludzi, a wtedy fakt, ĝe ktoĂ ich nie lubi, nie przysporzy im wiÚkszego problemu. JeĂli jednak ta preferencja jest silna, bÚdÈ prawdopodobnie (Ăwiadomie i/lub nieĂwiadomie) bardziej skïonni do stwierdzeñ typu: „Ludzie muszÈ mnie lubiÊ! JeĂli znajdujÈ siÚ tacy, którzy mnie nie lubiÈ, czujÚ siÚ okropnie, gdyĝ to znaczy, ĝe nie jestem sympatycznÈ osobÈ!”. 28 Terapia racjonalno-emotywna. PodrÚcznik Nie jest jasne, dlaczego ludzie czÚsto zamieniajÈ swoje silne prefe- rencje i awersje w wewnÚtrzne nakazy. ByÊ moĝe takie praktyki po- magaïy przeĝyÊ ludziom pierwotnym w czasach, gdy otoczenie spo- ïeczne i fizyczne byïo znacznie bardziej niebezpieczne. Biologia a ludzka racjonalnoĂÊ i nieracjonalnoĂÊ W odróĝnieniu od innych form psychoterapii opierajÈcych siÚ na zaïo- ĝeniu, ĝe ludzkie zaburzenia sÈ wyuczone lub uwarunkowane, REBT wysuwa hipotezÚ, iĝ rozwijanie myĂli racjonalnych i nieracjonalnych jest zarówno cechÈ wrodzonÈ ludzi, jak i efektem procesu edukacji spoïecznej. OczywiĂcie myĂli te muszÈ byÊ w duĝej mierze racjonalne i mieÊ na celu samopomoc, bo w przeciwnym razie ludzie nie mogliby przeĝyÊ. Ludzie z natury sÈ konstruktywistami i dlatego, gdy stykajÈ siÚ z trudnoĂciami lub zdarzeniami aktywizujÈcymi, które sÈ sprzeczne z ich interesami (szczególnie z instynktem przeĝycia), starajÈ siÚ kreatyw- nie rozwiÈzywaÊ swe problemy. Taka jest ich natura juĝ od dzieciñstwa (podobnie jak w przypadku innych istot ĝywych), z tym ĝe u ludzi jest ona o wiele silniejsza. Po pierwsze, ludzie wykazujÈ siÚ wiÚkszÈ kre- atywnoĂciÈ wówczas, gdy myĂlÈ, czujÈ oraz walczÈ o przetrwanie. Po drugie, majÈ do dyspozycji wiÚcej przyjemnych zajÚÊ, takich jak gry, sport, sztuka, muzyka, nauka itd. — wprawdzie nie sïuĝÈ one przeĝyciu, ale mogÈ pomóc. Po trzecie, ludzie sÈ praktyczniejsi i dÈĝÈ do samore- alizacji w wiÚkszym stopniu niĝ zwierzÚta. ’atwo jest uwydatniaÊ konstruktywizm czïowieka i bagatelizowaÊ jego destruktywizm. PrzyjmujÈc pozycjÚ obronnÈ, czÚsto (diabelnie czÚsto!) nie chcemy przyznaÊ, ĝe jesteĂmy nieracjonalni, autodestruk- cyjni, spoïecznie niemoralni oraz destrukcyjni w stosunku do innych. Jak w swojej pracy „The Biological Basis of Human Irrationality” za- uwaĝyï Albert Ellis [Ellis, 1976], nie moĝemy jasno udowodniÊ, ĝe lu- dzie rodzÈ siÚ nieracjonalni i zostajÈ wychowani tak, aby zachowywaÊ siÚ nieracjonalnie, ale mamy wiele dowodów na poparcie tej hipotezy. ¥wiadectwo: Filozofia i teoria osobowoĂci jako podstawy terapii racjonalno-emotywnej 29 1. Prawie wszyscy ludzie na wiele sposobów sabotujÈ siebie i innych pomimo wysiïków i pragnieñ, ĝeby byÊ lepszymi. 2. ChoÊ grupy kulturowe majÈ bardzo zróĝnicowane cele i wartoĂci, ich czïonkowie z ïatwoĂciÈ tworzÈ zakïócajÈce rzeczywistoĂÊ nieracjonalne przekonania (absolutne przymusy i nakazy) na temat swoich zasad i standardów. To powoduje, ĝe siÚ zamartwiajÈ. 3. Pomimo wielu technik samopomocy, których ludzie uczÈ siÚ od rodziców, rówieĂników i z massmediów, wciÈĝ wykazujÈ oni wiele zachowañ autodestrukcyjnych, takich jak brak dyscypliny czy zwlekanie. 4. Ludzie, którzy „stanowczo” sprzeciwiajÈ siÚ „gïupim” zachowaniom, czÚsto sami siÚ w nie angaĝujÈ. Agnostycy gïoszÈ absolutystyczne filozofie, a osoby bardzo religijne dopuszczajÈ siÚ niemoralnych czynów. 5. Miliony ludzi przyznajÈ siÚ do zachowañ autodestrukcyjnych, takich jak nadmierne picie czy zaĝywanie narkotyków, jednak konsekwentnie siÚ im oddajÈ. 6. Wiele osób wraca do swoich destrukcyjnych zachowañ, takich jak na przykïad agresja czy hazard, mimo ĝe bardzo siÚ starali z nimi skoñczyÊ. 7. Ludziom czÚsto ïatwiej jest uciekaÊ siÚ do dziaïañ autodestrukcyjnych (typu nadmierne jedzenie), niĝ w sposób rozsÈdny ich zaprzestaÊ. 8. Psychoterapeuci, którzy przypuszczalnie najlepiej wiedzÈ, czym jest destrukcyjne zachowanie, czÚsto sami siÚ w nie angaĝujÈ. Widzimy wiÚc, ĝe prawie kaĝdy czïowiek rodzi siÚ nieracjonalny i jest wychowywany w tym duchu, wiÚc róĝnego typu zaburzenia nie sÈ mu obce. Na szczÚĂcie ludzie sÈ takĝe w duĝej mierze racjonalni i majÈ jedynÈ w swoim rodzaju umiejÚtnoĂÊ myĂlenia (dziÚki dobrze rozwiniÚ- temu jÚzykowi) o swoim nieracjonalnym myĂleniu oraz myĂlenia o my- Ăleniu o swoim myĂleniu. Tak wiÚc sÈ konstruktywistami. 30 Terapia racjonalno-emotywna. PodrÚcznik ChcÈc pomóc swoim samokrytycznym pacjentom, powiedz im, ĝe ludzie: x czÚsto z ïatwoĂciÈ myĂlÈ, czujÈ i zachowujÈ siÚ w sposób destrukcyjny, x mogÈ siÚ konstruktywnie zmieniÊ, x muszÈ duĝo ÊwiczyÊ i pracowaÊ, jeĂli chcÈ wykorzystaÊ swojÈ naturalnÈ kreatywnoĂÊ w celu zredukowania naturalnej tendencji do autosabotaĝu.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Terapia racjonalno - emotywna. Podręcznik. Wydanie II
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: