Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00837 011023 7493363 na godz. na dobę w sumie
Testamenty, spadki, darowizny - ebook/pdf
Testamenty, spadki, darowizny - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 160
Wydawca: Infor Biznes Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-64085-45-1 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> zdrowie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

'Z książki dowiesz się m.in.:

• W jaki sposób można decydować o podziale spadku

• Co można dziedziczyć

• Co nie wchodzi do spadku

• Kto ma prawo do zachowku

• Jakie są zasady dziedziczenia przedsiębiorstwa i udziałów w spółkach

• Kto dziedziczy z ustawy

• Kto dziedziczy na podstawie testamentu

• Jakie są rodzaje testamentów

• Jakie są wymagania dotyczące świadków

• Jak można odwołać testament

• Jaka jest odpowiedzialność za długi

• Jak odrzucić spadek

• Jak przebiega postępowanie spadkowe

• Jak obliczać podatek od spadków i darowizn

• Jak zawrzeć umowę dożywocia

• Jak zawierać umowę pożyczki i jak można od niej odstąpić

• Co wchodzi do majątku wspólnego, a co do osobistego małżonków

• Jak ustanowić małżeńską rozdzielność majątkową '

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

BiBlioteka Testamenty spadki darowizny ● Co można dziedziczyć ● Kto dziedziczy z ustawy, a kto na podstawie testamentu ● Jakie są rodzaje testamentów ● Kiedy testament jest nieważny ● Jak nie odziedziczyć długu ● Jak obliczyć podatek od spadku ● Wzory testamentów, pozwy, wnioski, oświadczenia BiBlioteka Testamenty spadki darowizny ● Co można dziedziczyć ● Kto dziedziczy z ustawy, a kto na podstawie testamentu ● Jakie są rodzaje testamentów ● Kiedy testament jest nieważny ● Jak nie odziedziczyć długu ● Jak obliczyć podatek od spadku ● Wzory testamentów, pozwy, wnioski, oświadczenia Adres redakcji: 01-042 Warszawa, ul. Okopowa 58/72, www.dziennik.pl, www.gazetaprawna.pl, www.forsal.pl Autor: Dobromiła Niedzielska-Jakubczyk Redaktor merytoryczny: Łukasz Sobiech, Adam Makosz Redaktor prowadzący: Renata Krasowska-Kłos Korekta: Mirosława Jasińska-Nowacka Projekt graficzny okładki: Kinga Pisarczyk DTP: Joanna Archacka Biuro Obsługi Klienta: 03-308 Warszawa, ul. Batalionu Platerówek 3, tel. 22 212 08 27, 22 761 31 27, 801 626 666, e-mail: bok@infor.pl © Copyright by INFOR Biznes Sp. z o.o. Wydanie I/2014, czerwiec 2014 r. ISBN: 978-83-64085-45-1 Spis treści Wstęp .......................................................................................................................................7 Rozdział 1. Zasady dziedziczenia ................................................................................ 9 Masa spadkowa, czyli scheda .........................................................................................9 Co można dziedziczyć ...................................................................................................9 Mieszkanie, samochód, działka...........................................................................9 Ograniczone prawa rzeczowe ..............................................................................9 Pieniądze, wierzytelności, prawa .....................................................................10 Zobowiązania spadkodawcy ...............................................................................12 Długi spadkowe .......................................................................................................12 Co nie wchodzi do spadku ......................................................................................... 13 Pieniądze z banku i OFE ......................................................................................14 Dziedziczenie przedsiębiorstwa jednoosobowego przedsiębiorcy ..............16 Dziedziczenie praw udziałowych w spółkach .................................................... 17 Spółka cywilna.........................................................................................................18 Spółka jawna ............................................................................................................19 Spółka partnerska ................................................................................................. 20 Spółka komandytowa ...........................................................................................21 Spółka komandytowo-akcyjna ..........................................................................22 Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ....................................................22 Spółka akcyjna .........................................................................................................24 Dziedziczenie gospodarstw rolnych ......................................................................24 Kto dziedziczy z ustawy ..................................................................................................25 Pierwsza grupa ..............................................................................................................26 Druga grupa ....................................................................................................................27 Trzecia grupa ..................................................................................................................28 Czwarta i piąta grupa ..................................................................................................28 Dziedziczenie przysposobionego ............................................................................29 Nie ma dziedziczenia w rodzinie zastępczej ......................................................30 Dodatkowe roszczenia ................................................................................................ 31 Kto dziedziczy na podstawie testamentu ..............................................................32 Prawo do rozporządzania majątkiem ....................................................................33 Wady oświadczenia woli .....................................................................................33 Rodzaje testamentów..................................................................................................34 Testament własnoręczny ....................................................................................34 Testament notarialny ...........................................................................................37 Notarialny rejestr testamentów .......................................................................37 Testament urzędowy ............................................................................................39 WZÓR najprostszego TESTAMENTU NOTARIALNEGO ...........................39 Testament ustny ................................................................................................... 40 WZÓR ZAWIADOMIENIA O TESTAMENCIE USTNYM, KTÓREGO TREŚĆ NIE ZOSTAŁA SPISANA ................................................... 40 Testament podróżny .............................................................................................41 Testament wojskowy ............................................................................................41 3 Wymagania dotyczące świadków ...........................................................................42 Odwołanie testamentu ...............................................................................................43 WZÓR ODWOŁANIA TESTAMENTU ...............................................................44 Powołanie do spadku ...................................................................................................45 Wskazanie spadkobiercy ......................................................................................45 Zapis zwykły ...................................................................................................................47 WZÓR TESTAMENTU Z ZAPISEM ................................................................... 49 WZÓR TESTAMENTU Z ZAPISEM OBWAROWANYM WARUNKIEM ... 49 Zapis windykacyjny ......................................................................................................50 WZÓR TESTAMENTU Z ZAPISEM WINDYKACYJNYM .............................52 Polecenie ..........................................................................................................................53 WZÓR TESTAMENTU Z POLECENIEM (1) .....................................................53 WZÓR TESTAMENTU Z POLECENIEM (2) .....................................................53 Podstawienie spadkobiercy .......................................................................................54 WZÓR TESTAMENTU Z PODSTAWIENIEM .................................................54 Przyrost ............................................................................................................................55 Powołanie wykonawcy testamentu .......................................................................55 WZÓR TESTAMENTU POWOŁUJĄCEGO WYKONAWCĘ TESTAMENTU ...........................................................................56 Prawo do zachowku .....................................................................................................57 WZÓR POZWU O ZACHOWEK ......................................................................... 60 Opodatkowanie zachowku .................................................................................61 Wydziedziczenie ...........................................................................................................61 WZÓR TESTAMENTU Z WYDZIEDZICZENIEM ...........................................62 Niegodność dziedziczenia .........................................................................................62 Odpowiedzialność za długi ...........................................................................................63 Odrzucenie spadku ..................................................................................................... 64 Przed sądem lub u notariusza ...........................................................................65 Ochrona wierzycieli .....................................................................................................65 Wady oświadczenia woli ........................................................................................... 66 WZÓR OŚWIADCZENIA O ODRZUCENIU SPADKU .................................. 68 WZÓR OŚWIADCZENIA O PRZYJĘCIU SPADKU Z DOBRODZIEJSTWEM INWENTARZA ......................................................... 68 Solidarna odpowiedzialność spadkobierców ..................................................... 69 Postępowanie spadkowe ............................................................................................... 69 Przed sądem .............................................................................................................70 Ogłoszenie testamentu ..............................................................................................70 WZÓR WNIOSKU O OTWARCIE I OGŁOSZENIE TESTAMENTU ..........70 Stwierdzenie nabycia spadku ................................................................................... 71 WZÓR WNIOSKU O STWIERDZENIE NABYCIA SPADKU ........................72 U notariusza .............................................................................................................73 Dział spadku ...................................................................................................................74 Podział schedy .........................................................................................................74 Podział gospodarstwa rolnego ...........................................................................75 Wymaganie dotyczące wniosku .......................................................................76 WZÓR WNIOSKU O DZIAŁ SPADKU ...............................................................77 Podatek od spadków ........................................................................................................78 Bez podatku ..............................................................................................................79 Progi podatkowe .....................................................................................................79 4 Jaki podatek od spadku .........................................................................................81 Zwolnienia przedmiotowe ........................................................................................81 Ulga mieszkaniowa ......................................................................................................82 Złożenie zeznania podatkowego ............................................................................ 84 Rozdział 2. Umowy między bliskimi .......................................................................87 Umowa darowizny ............................................................................................................87 Strony umowy ................................................................................................................87 Przedmiot umowy ....................................................................................................... 88 Forma umowy ........................................................................................................ 88 WZÓR UMOWY DAROWIZNY SAMOCHODU ............................................ 89 WZÓR UMOWY DAROWIZNY NIERUCHOMOŚCI .................................... 90 Polecenie ...................................................................................................................91 WZÓR UMOWY DAROWIZNY KWOTY PIENIĘŻNEJ Z POLECENIEM .......................................................................................................92 Odpowiedzialność darczyńcy ............................................................................93 Odwołanie umowy ...................................................................................................... 94 Oświadczenie na piśmie ......................................................................................95 WZÓR OŚWIADCZENIA O ODWOŁANIU DAROWIZNY...........................95 Prawa wierzycieli ......................................................................................................... 96 Podatki ............................................................................................................................. 96 Bez podatku ..............................................................................................................97 Jaki podatek od darowizny ................................................................................. 98 Zgłoszenie do urzędu ........................................................................................... 99 Ulga mieszkaniowa ............................................................................................ 100 Umowa renty .........................................................................................................101 Forma umowy ..............................................................................................................101 Treść umowy ................................................................................................................101 WZÓR UMOWY RENTY .....................................................................................102 Podatek ...........................................................................................................................103 Umowa dożywocia .....................................................................................................103 WZÓR UMOWY DOŻYWOCIA .........................................................................104 Forma umowy ..............................................................................................................105 Treść umowy ................................................................................................................106 Zbycie prawa ..........................................................................................................106 Prawo wygasa ........................................................................................................106 Rozwiązanie umowy ...........................................................................................107 Podatek .......................................................................................................................... 108 Umowa pożyczki ............................................................................................................. 108 Forma i treść umowy ................................................................................................ 108 Maksymalne odsetki .......................................................................................... 108 WZÓR UMOWY POŻYCZKI ...............................................................................109 Odstąpienie od umowy ......................................................................................110 Podatek ...........................................................................................................................110 Rozdział 3. Podział majątku małżonków .............................................................111 Wspólność ustawowa .....................................................................................................111 Zarząd majątkiem wspólnym ................................................................................. 112 Majątek osobisty małżonka..................................................................................... 112 5 Odpowiedzialność za długi ......................................................................................... 114 Odpowiedzialność solidarna ............................................................................ 114 WZÓR WNIOSKU O ROZSTRZYGNIĘCIE O WYŁĄCZENIU ODPOWIEDZIALNOŚCI MAŁŻONKA ZA ZOBOWIĄZANIA DRUGIEGO MAŁŻONKA .................................................................................... 115 Za zgodą małżonka lub bez ............................................................................... 116 Kiedy powstała wierzytelność ......................................................................... 116 Intercyza nie zawsze pomaga ...........................................................................117 Umowy małżeńskie .........................................................................................................117 WZÓR UMOWY O ROZSZERZENIE WSPÓLNOŚCI USTAWOWEJ ............................................................................118 WZÓR UMOWY O OGRANICZENIU WSPÓLNOŚCI USTAWOWEJ ............................................................................ 119 Rozszerzenie lub wyłączenie wspólności ...........................................................120 Rozdzielność majątkowa .........................................................................................120 WZÓR UMOWY MAJĄTKOWEJ MAŁŻEŃSKIEJ I O PODZIAŁ MAJĄTKU WSPÓLNEGO .......................................................... 121 Z wyrównaniem dorobków .....................................................................................123 Podział majątku w sądzie ............................................................................................124 Z datą wsteczną ....................................................................................................124 WZÓR POZWU O USTANOWIENIE ROZDZIELNOŚCI MAJĄTKOWEJ MIĘDZY MAŁŻONKAMI .......................................................125 Podatki .................................................................................................................................127 Rozdział 4. Orzecznictwo Sądu Najwyższego ....................................................129 DAROWIZNY Rażąca niewdzięczność córki wobec matki ......................................................129 Zdrada małżeńska zięcia nie dotyczy teściów ..................................................130 Odwołanie darowizny w pozwie ...........................................................................132 Kolejne odwołania testamentów nie przywracają skuteczności pierwszego testamentu ............................................................................................ 133 Ważne jest wypełnienie woli spadkodawcy ......................................................135 Odnaleziony testament bez znaleźnego ............................................................ 137 Notariusz składa sądowi wszystkie testamenty ..............................................138 Nowy spadkobierca, stary zapis .............................................................................140 Zapisobierca nie jest spadkobiercą ....................................................................... 141 Można zapisać część majątku wspólnego małżonków .................................143 Testament głuchego lub głuchoniemego ..........................................................146 Wolno sporządzić testament negatywny...........................................................149 Zaniedbywanie spadkodawcy może prowadzić do wydziedziczenia spadkobiercy .................................................................................................................150 Zachowek to połowa należnej ustawowo schedy ............................................152 Beneficjent polecenia nie jest wierzycielem .....................................................154 Dziedziczenie składek na ZUS ................................................................................155 Spadkobierca nie zwraca bonifikaty ....................................................................156 Prawa osobiste spadkodawcy – nie dla spadkobierców .................................158 TESTAMENTY SPADKI 6 Wstęp Każdy, kto ma więcej rzeczy i praw, niż może zużyć na co dzień, a także kie- dy otaczają go bliscy, którym chciałby po sobie zostawić coś więcej niż życzli- wą pamięć, zastanawia się czasem, jak mógłby mieć wpływ na to, kto, co i ile po nim odziedziczy. I właśnie do wywierania wpływu na to, co stanie się z na- szym majątkiem po naszej śmierci, służą testamenty, darowizny na wypadek śmierci, zapisy czy polecenia. Każda jednak z tych instytucji prawa cywilne- go, żeby była skuteczna, musi zachowywać właściwą formę i powinna mieć stosowną treść. W przeciwnym razie może nie wywrzeć takich skutków, jakie założyliśmy. I jeśli np. testament okazałby się nieważny, będą po nas dziedzi- czyć ci, którzy mogą być powołani do spadku na mocy ustawy. Od lat problemem było również dla wszystkich, którzy sporządzali testa- menty, to, że nie mogli bez kłopotu pozapisywać konkretnym osobom okre- ślonych rzeczy. Bo chociaż zawsze (tzn. od początku 1965 roku, od kiedy obowiązuje Kodeks cywilny) istniała możliwość sporządzenia zapisu nazywa- nego dziś zwykłym, to jednak dzięki niemu zapisobierca uzyskiwał tylko rosz- czenie, czyli prawo żądania wydania mu określonych rzeczy wobec spadko- bierców czy spadkobiercy. Ci zaś dziedziczyli masę spadkową w określonych w ustawie albo w testamencie częściach. Nie było bowiem i nie ma w polskim systemie spadkobrania działowego („Jankowi to, a Ani tamto przeznaczam w testamencie”). Teraz jednak (tzn. od 23 października 2011 r.), dzięki wprowadzeniu nowej instytucji zapisu windykacyjnego, wolno w praktyce obejść zasadę ułamko- wego dziedziczenia całości. Jest to wielka korzyść szczególnie dla tych, któ- rzy chcą uniknąć przewidywanych problemów przy podziale spadku, na czym przez lata cierpiały np. przedsiębiorstwa pozbawione skutecznego zarządza- nia po śmierci jednoosobowego przedsiębiorcy. Wszyscy zainteresowani spo- rządzeniem zapisu windykacyjnego muszą jednak pamiętać, że będzie on ważny wyłącznie wtedy, kiedy zostanie umieszczony w testamencie mają- cym formę aktu notarialnego. U notariusza można też zarejestrować każdy testament (od 5 październi- ka 2011 r.), bez względu na to, czy jest własnoręczny, czy notarialny. To duże ułatwienie dla spadkobierców. Dzięki notarialnemu rejestrowi testamentów (NORT) będą oni bowiem mogli ustalić, czy ich krewny lub powiedzmy sa- motny przyjaciel poczynił rozrządzenia majątkowe na wypadek śmierci. Nie ma przy tym obaw o upowszechnienie informacji o testamencie, a tym bar- dziej o możliwość sprawdzenia jego treści za życia spadkodawcy. Po to bo- wiem, żeby uzyskać informacje z  NORT, potencjalni spadkobiercy muszą przedstawić notariuszowi odpis aktu zgonu albo inny dokument świadczący, że testator nie żyje. 7 Testamenty, spadki, darowizny Warto również mieć na względzie, że najbliższa rodzina, czyli małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, dziadkowie, pasierbowie, rodzeństwo, ojczym i maco- cha nie płacą podatku od spadków i darowizn. Muszą jednak pamiętać o do- pełnieniu formalności w urzędzie skarbowym. Po to więc, żeby wiedzieć, jak możemy skutecznie rozdysponować schedę po nas, a także, czego robić nie warto, bo i tak nie odniesie to skutku, jakiego byśmy chcieli, powinniśmy przestudiować przed sporządzeniem testamentu przynajmniej podstawowe zasady prawa spadkowego. Takiemu właśnie przy- bliżeniu nieprzekraczalnych reguł, które muszą respektować wszelkie rozrzą- dzenia na wypadek śmierci, służy nasza książka. Pomocne mogą być również zawarte w niej wzory testamentów, umów, oświadczeń czy projektów aktów notarialnych. Orzeczenia Sądu Najwyższego natomiast, które omawiamy, mają za celu pokazanie, jak wyglądają w działaniu regulacje księgi czwartej Kodeksu cywilnego zatytułowanej „Spadki”. Bo chociaż w polskim systemie prawa stanowionego o tym, co wolno, a czego nie należy, decydują ustawy i rozporządzenia, to jednak sądy powszechne zarówno stwierdzając nabycie spadku, jak i orzekając o jego podziale, zawsze biorą pod uwagę to, co w po- dobnych sprawach orzekł SN. 8 Rozdział 1. Zasady dziedziczenia Masa spadkowa, czyli scheda Z chwilą śmierci spadkodawcy wiele jego praw i obowiązków przechodzi na spadkobierców. Oznacza to, że mogą oni otrzymać w spadku nie tylko mają- tek (aktywa), lecz także długi (pasywa). Nie dotyczy to jednak wszystkich praw i zobowiązań zmarłego. Część z nich, szczególnie silnie związanych z osobą spadkodawcy, jest bowiem wyłączona z dziedziczenia i nie wchodzi do masy spadkowej, nazywanej też schedą po zmarłym. Co można dziedziczyć Mieszkanie, samochód, działka Przepisy nie zawierają katalogu praw i obowiązków dotyczących schedy, a jedynie wskazówki, które pozwalają ustalić, co da się odziedziczyć. Niemniej ponad wszelką wątpliwość do spadku wchodzą prawa rzeczowe, czyli: ■■ własność ruchomości (m.in. samochodów, maszyn, surowców, dzieł sztuki, książek, biżuterii) i nieruchomości (np. parceli, domów z działkami, na któ- rych stoją, lokali, czyli mieszkań, biur, sklepów), ■■ udziały we współwłasności ruchomości i nieruchomości oraz ■■ prawo użytkowania wieczystego (gruntów), ■■ niektóre ograniczone prawa rzeczowe, a więc m.in., co najważniejsze dla większości spadkobierców, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. SŁOWNIK Zstępni – dzieci, wnuki, prawnuki itd. Wstępni – rodzice, dziadkowie, pradziadkowie itd. Powinowactwo – stosunek łączący jednego małżonka z krewnymi drugiego. Spadkodawca – osoba fizyczna (nie może być spadkodawcą osoba prawna ani żadna inna jednostka organizacyjna), której majątek z chwilą jej śmierci przechodzi na spadkobierców. Spadkobierca – podmiot (osoba fizyczna, prawna lub jednostka organizacyjna bez osobowości prawnej), na który przechodzi ogół praw i obowiązków osoby zmarłej. Otwarcie spadku – z punktu widzenia prawa spadkowego – chwila śmierci spad- kodawcy. Ograniczone prawa rzeczowe W wypadku odziedziczenia własnościowego prawa do lokalu spadkobiercy, bez względu na to, ilu ich jest, nie muszą ubiegać się o członkostwo w spół- 9 Testamenty, spadki, darowizny dzielni. Innym ograniczonym prawem rzeczowym, które może należeć do spadku, jest służebność gruntowa. Niemniej przechodzi ona tylko wraz z pra- wem do własności nieruchomości, dla której ta służebność została ustano- wiona, czyli wraz z prawem do nieruchomości nazywanej władnącą, dla któ- rej ustanowiono np. na innej działce służebność drogi koniecznej. Dziedziczy się też zastaw, czyli zabezpieczenie wierzytelności, tzn. spłaty długu na ja- kiejś rzeczy ruchomej, podobnie jak hipotekę, która jest formą zabezpieczenia wierzytelności na nieruchomości (obciążenie hipoteką wpisuje się do księ- gi wieczystej nieruchomości, na której została ustanowiona). Trzeba jednak pamiętać, że zastaw i hipotekę można odziedziczyć tylko razem z wierzytel- nością, którą zabezpieczają. Ponieważ jednak obydwa te zabezpieczenia są rzeczowe (obciążają rzeczy), to chociaż z jednej strony dziedziczy się np. hi- potekę na nieruchomości osoby, która ustanowiła ją na rzecz spadkodawcy, to z drugiej – dziedzicząc nieruchomość obciążoną hipoteką, dostaje się ją razem z niebezpieczeństwami z tego płynącymi (wierzyciel uprawniony z hi- poteki zawsze może żądać zaspokojenia z nieruchomości, na której to zabez- pieczenie jego wierzytelności zostało ustanowione, bez względu na to, czyją własnością stały się obciążona ziemia, budynek czy lokal). Pieniądze, wierzytelności, prawa Jeżeli spadkodawca zgromadził środki pieniężne, czyli banknoty i mo- nety krajowe i zagraniczne zarówno w gotówce, jak i na rachunkach ban- kowych albo w formie lokat, a także czeki oraz metale szlachetne (np. w formie monet lub sztabek złota lub srebra), to spadkobiercy również je dziedziczą. Przechodzą na nich również prawa z papierów wartościo- wych, a  więc akcji, obligacji, weksli, bonów pieniężnych NBP czy bo- nów skarbowych. Dziedziczone są poza tym wierzytelności wynikające z umów zawartych przez spadkodawcę (niezapłacony mu czynsz dzier- żawny, niezapłacona przedsiębiorcy wpisanego do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej faktura za towar lub wykona- ną usługę) oraz wierzytelności wynikające z  wyrządzenia szkody. Przy czym w tym ostatnim przypadku dziedziczenie jest niejako dwustron- ne. Roszczenie o naprawienie szkody majątkowej przechodzi bowiem na spadkobierców poszkodowanego, a odpowiadający mu obowiązek odszko- dowawczy przechodzi na spadkobierców ponoszącego odpowiedzialność za powstałą szkodę. A do szkody mogło dojść wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez kontrahenta spadkodawcy (m.in. wynikającego z umowy) albo z czynu niedozwolonego (gdy szkoda powstała na skutek wypadku komunikacyjnego). PRZYKŁAD Dziedziczenie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu Po śmierci rodzica przysługujące mu spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu przeszło na trójkę rodzeństwa. Każde dziecko uzyskało udział wynoszący 1/3. Żad- 10 Rozdział 1. Zasady dziedziczenia ne nie musi ubiegać się o członkostwo w spółdzielni. Gdyby jednak spadkobier- cy zdecydowali się na taki krok, to członkiem spółdzielni mógłby zostać tylko je- den z nich. W terminie roku od otwarcia spadku spadkobiercy powinni wyznaczyć spośród siebie pełnomocnika, który dokonywałby czynności prawnych związanych z wykonywaniem spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu (uczestnicze- nie w walnym zgromadzeniu spółdzielni mieszkaniowej, regulowanie opłat). Jeśli zaś tego nie zrobią, to sąd – na wniosek spadkobierców albo spółdzielni – wyzna- czy przedstawiciela. Dziedziczeniu podlegają również majątkowe prawa autorskie (prawo do tantiem), prawo do uzyskania patentu na wynalazek, prawo do uzyskania prawa ochronnego na wzór użytkowy. Spadkobiercy dziedziczą także niektóre prawa spadkowe, np. wierzytelność wynikającą z zapisu (str. 47) i roszczenie z tytułu zachowku (str. 57). PRZYKŁAD Wierzytelność wynikająca z zapisu Spadkodawca zobowiązał w testamencie swoją córkę, którą wskazał jako jedyne- go spadkobiercę, do przekazania na rzecz konkubiny trzech obrazów z jego kolek- cji. Konkubina zmarła, zanim postępowanie spadkowe zostało zakończone. Rosz- czenie o przeniesienie własności tych obrazów ma jej syn, który jest jej jedynym spadkobiercą (nie ma w tym wypadku znaczenia, czy chłopak dziedziczy z ustawy, czy na mocy testamentu). Spadkobierca dziedziczy także prawo wynikające z posiadania, które ma podstawowe znaczenie przy zasiedzeniu nieruchomości. Posiadacz niebę- dący właścicielem nieruchomości nabywa jej własność, jeżeli włada nią nie- przerwanie od lat 20 jako posiadacz samoistny w dobrej wierze, albo po trzy- dziestu latach, gdy wszedł w posiadanie w złej wierze. Jeżeli podczas biegu zasiedzenia nastąpiło przeniesienie posiadania w  wyniku dziedziczenia, spadkobierca może doliczyć do czasu, przez który sam posiada nieruchomość, czas posiadania spadkodawcy. PRZYKŁAD Zasiedzenie udziału w spadku Rodzeństwo Jan I. i Anna I. odziedziczyli – z mocy ustawy – po rodzicach, któ- rzy jednocześnie zginęli w wypadku samochodowym, dom i działkę. Siostra na wiele lat przed śmiercią ojca i matki wyjechała jednak do USA. I poza tym, że pi- sała do rodziny i pomagała rodzicom za ich życia finansowo, po ich śmierci nie wykazywała przez dwadzieścia pięć lat zainteresowania spadkiem. Brat od uro- dzenia nieprzerwanie mieszkał w domu rodziców i tak zostało również kiedy 11 Testamenty, spadki, darowizny już zmarli. Od czasu, kiedy skończył naukę, płaci wszystkie rachunki i podatki, remontuje budynek, dobudował garaż, uprawia ogród. Wiedzą o tym wszyscy na około i traktują go jak właściciela całej nieruchomości. Można więc uznać, że jest posiadaczem samoistnym udziału siostry w spadku po rodzicach, a nie tylko właścicielem odziedziczonej przez siebie połowy domu i działki. Posiadacz samoistny musi bowiem władać nieruchomością jak właściciel. W tym wypad- ku brat włada jednak udziałem siostry w spadku w złej wierze. Nie można bo- wiem przyjąć, by w dobrej wierze był spadkobierca obejmujący w posiadanie nieruchomość spadkową, kiedy wie, że są inni spadkobiercy powołani do dzie- dziczenia. Tak orzekł Sąd Najwyższy. Dlatego Jan będzie mógł skutecznie wy- stąpić do sądu o stwierdzenie zasiedzenia połowy domu, którą odziedziczyła jego siostra, dopiero po 30 latach, licząc od śmierci rodziców. Gdyby natomiast zmarł on w czasie zasiadywania udziału siostry w spadku po rodzicach, to jego dwaj synowie (Jan jest rozwiedziony, więc żona po nim nie dziedziczy) będą mogli do swego posiadania samoistnego (o ile będą się zachowywali tak jak ich ojciec, czyli jak właściciele nieruchomości po dziadkach) doliczyć czas posiada- nia samoistnego ojca. Wówczas to oni będą mieli prawo po trzydziestu latach od śmierci dziadków wystąpić o stwierdzenie zasiedzenia spadkowego udziału ciotki Anny w domu i działce, które w połowie odziedziczył ich ojciec po swo- ich rodzicach. Zobowiązania spadkodawcy Długi, jakie zaciągnął spadkodawca za życia, przechodzą na jego spadko- bierców. Dotyczy to zarówno zobowiązań wynikających z zawartych przez niego umów (takich jak niezapłacony czynsz lub nieopłacona faktura), jak i z czynu niedozwolonego (w razie spowodowania wypadku lub zniszczenia cudzego mienia), albo z niewykonania, bądź nienależytego wykonania zobo- wiązania (w tym wynikającego z umowy). Dlatego spadkobierca będzie mu- siał zwrócić zaciągniętą przez spadkodawcę pożyczkę lub kredyt, uiścić zale- gły czynsz, wypłacić należne odszkodowanie. Długi spadkowe Do spadku należą także zobowiązania niezaciągnięte przez spadkodawcę. Są to m.in.: koszty jego pogrzebu (w zakresie, w jakim ten pogrzeb odpowiada miejscowym zwyczajom przyjętym w środowisku zmarłego), wydatki zwią- zane z kupnem miejsca pochówku, trumny czy urny, kremacją, urządzeniem ceremonii pogrzebowej i konsolacji. Tylko w wyjątkowych przypadkach koszty pogrzebu nie wchodzą do spad- ku. Zdarza się tak, gdy obowiązek ich pokrycia spoczywa na innych oso- bach niż najbliżsi. Jest tak np. kiedy spadkodawca zawarł umowę dożywocia (str. 103). Wówczas zobowiązany z takiego kontraktu musi urządzić pogrzeb na własny koszt. I powinna to być uroczystość odpowiadająca miejscowym zwyczajom (chyba że w umowie dożywocia ustalono inaczej). 12 Rozdział 1. Zasady dziedziczenia Obowiązek pokrycia kosztów pogrzebu (zwrot kosztów temu, kto je poniósł) spoczywa też na osobie zobowiązanej do naprawienia szkody, jeżeli spadko- dawca zmarł wskutek uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia. PRZYKŁAD Pokrycie kosztów pogrzebu przez sprawcę wypadku Jan Z. doznał ciężkich obrażeń w wypadku. W ich następstwie zmarł. Pozostawił żonę. Sprawca wypadku będzie musiał zwrócić wdowie koszty pogrzebu. Do długów spadkowych zaliczane są również koszty związane z ostatnią chorobą spadkodawcy (koszty leczenia, sprawowania opieki), koszty postępo- wania spadkowego (m.in. zabezpieczenia spadku, ustanowienia wykonawcy testamentu, wykonania spisu inwentarza), a także koszty związane z obo- wiązkiem zaspokojenia roszczeń o zachowek (str. 57) oraz z obowiązkiem wy- konania zapisów zwykłych czy poleceń (str. 47 i 53). Co nie wchodzi do spadku Do spadku nie wchodzą prawa i obowiązki ściśle związane z osobą spadko- dawcy. Należą do nich: ■■ użytkowanie (obciążenie rzeczy prawem do jej używania i pobierania z niej pożytków) oraz służebność osobista (nieruchomość jest obciążona służeb- nością na rzecz oznaczonej osoby fizycznej), ■■ prawo dożywocia (str. 103), ■■ prawo do żądania alimentów i obowiązek alimentacyjny, ■■ prawo do renty przyznanej w związku z uszkodzeniem ciała lub wywo- łaniem rozstroju zdrowia oraz z tego tytułu prawo żądania wyłożenia z góry określonej sumy na koszty leczenia lub koszty przygotowania do innego zawodu. PRZYKŁAD Spadkobierca nie płaci alimentów jak spadkodawca Rozwiedziony Adam T. żył w  konkubinacie z  Joanną I. Miał małoletniego syna z byłą żoną, na którego płacił orzeczone przez sąd alimenty. W testamencie jako jedynego spadkobiercę wskazał konkubinę. Po śmierci Adama T. Joanna I. nie bę- dzie musiała płacić alimentów na rzecz dziecka konkubenta–spadkodawcy. Nie zmienia to oczywiście faktu, że będzie miała obowiązek wypłacić chłopcu zacho- wek, czyli dać mu kwotę odpowiadającą 2/3 jego udziału w spadku, który przy- padłby mu na mocy ustawy (gdyby więc przyjąć, że po Adamie T. z ustawy miał prawo dziedziczyć tylko jego małoletni syn, to i tak, mimo że testamentowym spadkobiercą jest konkubina, po oddaniu dziecku zachowku będzie musiała zado- wolić się 1/3 wartości majątku konkubenta). 13 Testamenty, spadki, darowizny PRZYKŁAD Bez prawa do renty, ale z zadośćuczynieniem Krzysztof G. stał się inwalidą w wyniku katastrofy budowlanej. Wcześniej był zatrudniony jako kierowca. Po wypadku nie mógł już wykonywać swego za- wodu. Odpowiedzialna za katastrofę była spółka ABC, zarządca budynku. Po- szkodowany wystąpił do tego przedsiębiorcy o wyłożenie określonej sumy na koszty leczenia, a także o rentę. Zanim jednak spółka odniosła się do jego żąda- nia, Krzysztof G. zmarł. Jego spadkobiercy nie mogą domagać się realizacji jego żądania od spółki ABC, ponieważ było ono ściśle związane z osobą Krzyszto- fa G. Gdyby natomiast Krzysztof G. zdążył wystąpić do sądu o zadośćuczynie- nie pieniężne za doznaną krzywdę, roszczenie to przeszłoby na spadkobierców. Odziedziczyliby oni to roszczenie również wtedy, kiedy spółka ABC uznałaby je na piśmie. Do spadku nie wchodzą też prawa, które z chwilą śmierci spadkodawcy przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobierca- mi. Na przykład w umowie ubezpieczenia osobowego ubezpieczający (spad- kodawca) może wskazać osoby uprawnione do otrzymania sumy ubezpiecze- nia i kwota ta nie wejdzie do spadku. PRZYKŁAD Suma ubezpieczenia, która nie wchodzi do spadku Aldona J. zawarła z ubezpieczycielem umowę na życie na kwotę 400 tys. zł. Jako uprawnionego do otrzymania sumy ubezpieczenia w razie jej śmierci wskazała swojego obecnego męża, Tadeusza J. Aldona J. ma dwoje dzieci z poprzedniego małżeństwa. Po jej śmierci kwota ubezpieczenia nie wejdzie do spadku. Dzieci, choć będą miały prawo do spadku, nie będą mogły ubiegać się o część sumy na- leżnej z ubezpieczenia. Pieniądze z banku i OFE Także posiadacz rachunku oszczędnościowego, rachunku oszczędnościo- wo-rozliczeniowego lub rachunku terminowej lokaty oszczędnościowej może pisemnie polecić bankowi dokonanie – po jego śmierci – wypłaty z rachunku określonej kwoty. Może to zrobić na rzecz wybranych przez siebie osób: mał- żonka, wstępnych, zstępnych lub rodzeństwa. Kwota wypłaty – bez względu na liczbę dyspozycji – nie może być wyższa od dwudziestokrotnego przecięt- nego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw (bez wypłat nagród z zysku) ogłoszonego przez prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na ostatni miesiąc przed śmiercią posiadacza rachunku. Wypłacona kwota nie wejdzie do spadku. Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci może być 14
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Testamenty, spadki, darowizny
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: