Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00371 006325 18484547 na godz. na dobę w sumie
Tłumacząc nieprzetłumaczalne. Zdania z imiesłowami przysłówkowymi w Panu Tadeuszu i ich odpowiedniki w bułgarskim tłumaczeniu Błagi Dymitrowej - ebook/pdf
Tłumacząc nieprzetłumaczalne. Zdania z imiesłowami przysłówkowymi w Panu Tadeuszu i ich odpowiedniki w bułgarskim tłumaczeniu Błagi Dymitrowej - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 19
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8142-722-7 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> naukowe i akademickie >> filologia polska
Porównaj ceny (książka, ebook (-20%), audiobook).

Autorka analizuje kwestię tłumaczenia imiesłowów na przykładzie przekładu wybranych ksiąg Pana Tadeusza na bułgarski. Na podstawie szczegółowej analizy zastosowanych tam technik i strategii tłumaczenia przedstawia swoje spostrzeżenia na temat możliwości przekładu istniejących w języku polskim (a nieistniejących w języku bułgarskim) dwóch typów imiesłowów przysłówkowych. Pomimo znaczących systemowych różnic między tymi językami w zakresie bezosobowych form czasownika, bułgarski system językowy posiada właściwe środki językowe umożliwiające przekazanie semantyki polskiego imiesłowu.

W publikacji zostały dokładnie i kompleksowo przeanalizowane imiesłowowe konstrukcje w klasycznym dziele Adama Mickiewicza Pan Tadeusz i ich odpowiedniości w tłumaczeniu Błagi Dymitrowej. Joanna Satoła-Staśkowiak oferuje odpowiedni i działający model usystematyzowania i opisywania sposobów tłumaczenia rozważanych konstrukcji gramatycznych z języka polskiego na bułgarski. Model ten byłoby można również z powodzeniem zastosować w dalszych badaniach nad tłumaczeniem polskich konstrukcji imiesłowowych (imiesłowów przysłówkowych uprzednich i imiesłowów przysłówkowych współczesnych) na bułgarski.

Chociaż w ostatnich latach obserwuje się rosnące zainteresowanie badaniami translatologicznymi w zakresie słowiańskich przekładów, możliwości tłumaczenia polskich struktur z formami imiesłowowymi na język bułgarski są wciąż stosunkowo słabo zbadane. Badania naukowe zaprezentowane w pracy Joanny Satoły-Staśkowiak są jednymi z pierwszych w tej dziedzinie.

Z recenzji prof. dr hab. Diany Blagoevej
(Bułgarska Akademia Nauk)

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Joanna Satoła-Staśkowiak – Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi Wydział Humanistyczny, 90-212 Łódź, ul. Sterlinga 26 www.ahe.lodz.pl RECENZENT Diana Blagoeva REDAKTOR INICJUJĄCY Urszula Dzieciątkowska OPRACOWANIE REDAKCYJNE Bogusława Kwiatkowska SKŁAD I ŁAMANIE Munda – Maciej Torz KOREKTA TECHNICZNA Leonora Gralka PROJEKT OKŁADKI Agencja Reklamowa efectoro.pl Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/Fotofabrika © Copyright by Joanna Satoła-Staśkowiak, Łódź 2020 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2020 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.09423.19.0.M Ark. wyd. 4,1; ark. druk. 7,125 ISBN 978-83-8142-721-0 e-ISBN 978-83-8142-722-7 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 SPIS TREŚCI Wstęp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział I. Cechy właściwe imiesłowom . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.1. Omówienie cech właściwych imiesłowom . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2. Podział strukturalny imiesłowów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.3. Występowanie konstrukcji z imiesłowami nieodmiennymi . . . . . . . . . . . . . . Rozdział II. Literacka podstawa badań . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.1. Krótko o problematyce przekładu – wprowadzenie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2. Pan Tadeusz a bułgarski przekład poematu autorstwa Błagi Dymitrowej . . 2.2.1. Pan Tadeusz – Adama Mickiewicza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2.1.1. Sztuka przekładu Pana Tadeusza . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2.1.2. Historia przekładu Pana Tadeusza w Bułgarii . . . . . . . . . . . . . 2.2.1.3. Adam Mickiewicz w świadomości Bułgarów . . . . . . . . . . . . . Rozdział III. Przegląd wybranych stanowisk naukowych . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1. Ogólna charakterystyka stanowisk naukowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1.1. Metody badań i klasyfikacji Henryka Wróbla . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1.1.1. Konstrukcje imiesłowowe w układzie parataktycznym . . . 3.1.1.2. Konstrukcje imiesłowowe w układzie hipotaktycznym . . . 3.2. O wybranej metodzie opisu i klasyfikacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział IV. Opis i klasyfikacja materiału . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1. Współbieżność w oryginale i jej odpowiedniki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1.1. Współbieżność w oryginale i tłumaczeniu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1.1.1. Odpowiednik przekładowy ma postać imiesłowu współ- czesnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1.1.2. Odpowiednik przekładowy nie jest imiesłowem współ- czesnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1.2. Współbieżność w oryginale i jej zaburzenie w tłumaczeniu . . . . . . . . 4.1.2.1. Odpowiednik przekładowy ma postać imiesłowu na -л . . . 4.1.2.2. Odpowiednik przekładowy ma postać zdania w perfectum . . 4.1.2.3. Odpowiednik przekładowy ma postać zdania uprzedniego dzięki wykładnikowi щoм . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1.2.4. Odpowiednik przekładowy odpowiada formie conditio- nalu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2. Uprzedniość w oryginale i jej odpowiedniki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2.1. Uprzedniość w oryginale i tłumaczeniu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2.1.1. Odpowiednik przekładowy ma postać bułgarskiego imie- słowu na -л (минало свършено причастие) . . . . . . . . . . . 9 11 11 12 16 19 19 20 20 21 22 28 31 31 37 38 41 47 49 49 49 49 53 71 71 73 73 74 75 75 75 6 Spis treści 4.2.1.2. Odpowiednik przekładowy ma postać osobowej formy czasownika . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2.2. Uprzedniość w oryginale i jej zaburzenie w tłumaczeniu . . . . . . . . . . 4.2.2.1. Odpowiednik przekładowy ma postać bułgarskiego imie- słowu współczesnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2.2.2. Zdanie złożone w przekładzie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2.2.3. Zdanie pojedyncze w przekładzie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdział V. Brak odpowiedników imiesłowów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.1. Brak odpowiedników imiesłowu współczesnego w przekładzie . . . . . . . . . . 5.1.1. Brak odpowiednika nie zmienia zasadniczo znaczenia przekładu w stosunku do oryginału . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.1.2. Brak odpowiednika powoduje zmianę znaczenia tłumaczenia . . . . . 5.2. Brak odpowiedników imiesłowu uprzedniego w przekładzie . . . . . . . . . . . . . 5.2.1. Brak odpowiednika nie zmienia zasadniczo znaczenia przekładu w stosunku do oryginału . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.2.2. Brak odpowiednika powoduje zmianę znaczenia tłumaczenia . . . . . Rozdział VI. Wnioski i podsumowania . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zdania z imiesłowami przysłówkowymi współczesnymi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Zdania z imiesłowami przysłówkowymi uprzednimi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Bibliografia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 79 79 80 86 91 91 91 95 100 100 104 107 107 108 111 Wnikając w ducha obcego języka, mamy nieodmienne wrażenie wkraczania w świat nowy, w świat, który ma swoją własną strukturę intelektualną. Przypomina to podróż odkrywczą po obcym kraju, a największą korzyścią, jaką odnosimy z tej podróży, jest to, że nauczyliśmy się patrzeć na nasz język ojczysty w nowym świetle. Ernst Cassirer* * Cytaty, przy autorach których jest gwiazdka, pochodzą z  książki: E.  Balcerzan, E. Rajewska, Pisarze polscy o sztuce przekładu 1440–2005. Antologia, Poznań 2007. WSTĘP Jeżeli pisarza można przetłumaczyć w pełni to zły omen, i Francuz powiedziałby o tym tak: utwór przekładalny nie jest wart przekładu. Jean Paul* Przedmiotem niniejszej pracy jest analiza składniowa bułgarskich konstruk- cji tłumaczonych ze zdań z imiesłowami nieodmiennymi poematu A. Mickiewi- cza Pan Tadeusz. Opiera się ona na znanym już z wielu rozpraw spostrzeżeniu, iż konstrukcje składniowe, których ośrodkami są imiesłowy zarówno nieod- mienne, jak i odmienne, pod względem znaczenia i funkcji składniowej, jeśli nie mogą w tłumaczeniu odpowiadać konstrukcjom składniowym z ośrodkiem – imiesłowem, odpowiadają zdaniom składowym w ściśle określonych typach zdań złożonych. Punktem wyjścia niniejszej rozprawy jest próba zbadania możliwości i wa- runków użycia w bułgarskim tłumaczeniu imiesłowów tam, gdzie występują one w oryginale oraz ich odpowiedników, gdy z jakichś powodów nie mogą występo- wać imiesłowy. Każdemu zdaniu z konstrukcją imiesłowową odpowiada zdanie złożone. Zdania transformowane z  konstrukcji imiesłowowych mają charakter parataktyczny i hipotaktyczny. Ze względu na różnicę między systemem polskich imiesłowów a systemem imiesłowów bułgarskich, spowodowaną także zanikiem jednych z  imiesłowów bułgarskich, praca tłumaczki Pana Tadeusza – Błagi Dymitrowej1 stała się dość skomplikowana, a nawet w pierwszym momencie niemożliwa. Właśnie do tego faktu bezpośrednio odnosi się tytuł tejże książki. Tłumaczka musiała często oryginalne konstrukcje imiesłowowe wyrażać za pomocą innych środków językowych, pamiętając jednocześnie o rytmie i ry- mie poematu. Poemat Mickiewicza mieści w sobie ogromną liczbę imiesłowów przymiot- nikowych i przysłówkowych. Po to, by móc badać teksty uważniej, zdecydowa- łam się na zawężenie badań, poddanie ekscerpcji I, II, VI, VII, XI, XII księgi po- ematu Pan Tadeusz i wyłączną analizę konstrukcji z imiesłowami nieodmiennymi zwanymi przysłówkowymi. 1 Błaga Nikolowa Dimitrowa (1922–2003), bułgarska poetka, tłumaczka i politycz- ka, jest autorką wielu bułgarskich tłumaczeń z języka polskiego. Poza omawianym tu przekładem Mickiewicza, była na przykład główną tłumaczką na język bułgarski wier- szy poetki i noblistki Wisławy Szymborskiej, z którą ostatecznie bardzo się zaprzyjaźniła i wielokrotnie spotkała. 10 Wstęp Pewne obserwowane w  tłumaczeniu Dymitrowej przekształcenia spowo- dowane były zamysłem poetyckim, chęcią brania udziału w tworzeniu wielkiego dzieła. Inne są efektem obligatoryjnym, wynikającym z braku odpowiedników imiesłowów w języku bułgarskim. Ważna stała się umiejętność przekazania relacji parataktycznych i hipotaktycznych przez imiesłowy przysłówkowe. Nie zawsze tłumaczka mogła oddać te relacje tak, by były zgodne z oryginałem. W tłumacze- niu wskazać można pewne grupy odpowiedników konstrukcji imiesłowowych. Pogrupowany materiał przedstawię w rozdziale trzecim i czwartym mojej pracy. Nie literę literą trzeba oddawać w przekładzie, lecz (jam gotów to powtarzać tysiąc razy!) uśmiech – uśmiechem, muzykę – muzyką, tonację duchową – tonacją duchową. Korniej Czukowski* Rozdział I CECHY WŁAŚCIWE IMIESŁOWOM 1.1. OMÓWIENIE CECH WŁAŚCIWYCH IMIESŁOWOM W ostatnich latach zwiększyła się liczba prac naukowych szerzej mówiących o imiesłowach. W Polsce funkcjonuje pogląd, że „imiesłowy są formami fleksyj- nymi czasowników” (Jodłowski, 1971), czyli strukturami morfologicznymi two- rzonymi regularnie (czasem z pewnymi przesunięciami) według zasad polskiej fleksji czasownikowej. Imiesłowy mają zdolność tworzenia od postaci osobowych czasowników o  charakterze nadrzędno-podrzędnym. „Posiadają identyczne z  formami oso- bowymi właściwości wchodzenia w związki semantyczne z innymi wyrażeniami języka” (Wróbel, 1975: 9). Istnieje w języku polskim i innych językach słowiańskich podział imiesło- wów na czynne i bierne oraz podział na imiesłowy odmienne i nieodmienne na- zywane w języku polskim kolejno: przymiotnikowymi i przysłówkowymi (klasy- fikacja czysto strukturalna). Według bułgarskiego językoznawcy L. Andrejčina (pisze o tym w 1993 r. S. Georgiew) imiesłowy: to pośrednie formy między czasownikiem a przymiotnikiem, dlatego czasem otrzy- mują nazwę odczasownikowych przymiotników. Strona i czas łączą je z czasowni- kami, a rodzaj i określoność z przymiotnikami. Opisują one czynności pochodzące od czasowników. W swojej rozprawie S. Georgiew (Георгиев, 1993) zgadza się ze zdaniem Andrejčina kreślącego miejsce imiesłowów w gramatyce. Dodatkowo stwierdza, że najlepszy podział bułgarskich imiesłowów to ten, który dzieli imiesłowy: (1) ze względu na czas: – imiesłowy czasu teraźniejszego wskazujące czynność odbywającą się w momencie mówienia, – imiesłowy czasu przeszłego wskazujące czynność zakończoną przed mo- mentem, o której mówi się jako o czynności lub rezultacie tej czynności. (2) ze względu na stronę: – imiesłowy czynne, gdzie osoba jest wykonawcą; – imiesłowy bierne, gdzie do osoby lub przedmiotu akcja przychodzi z zewnątrz. 12 G. Krystewa potwierdza, że imiesłowy stanowią ważną część temporalne- go systemu języków słowiańskich. Są one formalnie oznaczone końcówkami ze względu na płeć, liczbę i przypadek (wyjątkiem jest tu język bułgarski). W języ- ku bułgarskim imiesłowy charakteryzują się podstawowymi przyrostkami -щ-, -л-, -н-/-т, a także -айки/-яйки, -ейки (które dodawane są do obecnej podsta- wy czasownika). Przynależności imiesłowu do określonej grupy dokonuje się na podstawie kryteriów formalnych. Krystewa za wydaną w roku 1982 Gramatyką współczesnego języka bułgarskiego1 przyjmuje, że fundamentalne znaczenie ma fakt, czy imiesłów powstaje z dokonanej, czy niedokonanej podstawy czasownika (GSBKE, 2, 1982; Кръстева, 2019: 7). W większości gramatyk naukowych bezosobowe formy czasowników są uważane za hybrydy. Wynika to z ich formalnego podobieństwa do przymiotników, zarówno w końcówkach rodzaju, jak i często w pełnionych przez nie funkcjach. […] W buł- garskich gramatykach naukowych przynależność imiesłowu do określonej grupy jest formalnie określona na podstawie podstawy, z której został utworzony, w języku polskim decyduje o tym rola składniowa. W polskiej lingwistyce formy czasowni- ków nieosobowych są podzielone na dwie duże grupy: imiesłowy przymiotnikowe (bułg. причастия-прилагателни) i imiesłowy przysłówkowe (причастия-наречия) (Кръстева, 2019: 7). 1.2. PODZIAŁ STRUKTURALNY IMIESŁOWÓW Podział strukturalny imiesłowów to najpopularniejszy sposób ukazywania przez gramatyków tych części mowy. Przedstawia się on następująco: • W dzisiejszej polszczyźnie istnieją dwa imiesłowy przysłówkowe: – współczesny (o aspekcie niedokonanym np.: idąc, pisząc, dając), – uprzedni (o aspekcie dokonanym np. przyszedłszy, napisawszy, zrobiwszy) oraz trzy imiesłowy przymiotnikowe: – czynny (o aspekcie niedokonanym, np.: idący), który we wszystkich języ- kach słowiańskich, gdzie występuje ta forma, tworzony jest za pomocą morfemu genetycznego tożsamego z polskim morfemem -ąc, – bierny (właściwy przechodnim czasownikom wyrażających zmianę stanu, np.: niesiony), – imiesłów przeszły (uważany często za przymiotnik perfektywny, np.: osi- wiały, stęchły, przesiąkły, umarły, przybyły, zwiędły, zmarły, dojrzały)2. 1 Граматика на съвременния български книжовен език [GSBKE], т. 2, Морфология (1982). 2 Przykłady za H. Dalewską-Greń (1997: 364). Tłumacząc nieprzetłumaczalne. Zdania z imiesłowami…
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Tłumacząc nieprzetłumaczalne. Zdania z imiesłowami przysłówkowymi w Panu Tadeuszu i ich odpowiedniki w bułgarskim tłumaczeniu Błagi Dymitrowej
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: