Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00540 006590 15342634 na godz. na dobę w sumie
Tłumaczenie poświadczone. Status, kształcenie, warsztat i odpowiedzialność tłumacza przysięgłego - ebook/pdf
Tłumaczenie poświadczone. Status, kształcenie, warsztat i odpowiedzialność tłumacza przysięgłego - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 371
Wydawca: Wolters Kluwer Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-264-5150-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> inne >> budownictwo
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Prezentowana publikacja jest pierwszym na polskim rynku wydawniczym przystępnie napisanym i aktualnym kompendium wiedzy na temat ustanawiania, statusu i odpowiedzialności tłumaczy przysięgłych w Polsce.

Opisano w niej system kształcenia kandydatów na tłumaczy przysięgłych, metody doskonalenia adeptów zawodu, procedury egzaminowania i ustanawiania, metodykę wykonywania tłumaczenia poświadczonego oraz przysięgłego tłumaczenia słowa żywego w różnych instytucjach, a także odpowiedzialność zawodową wiążącą się z wykonywaniem tej profesji.

Kandydaci na tłumaczy przysięgłych znajdą w książce wiele cennych wskazówek, jak przygotowywać się do egzaminu państwowego na tłumacza, zaś praktykujący tłumacze przysięgli będą mogli znacząco poszerzyć swoją wiedzę o wykonywanym zawodzie i wiążących się z nim obowiązkach.

Na szczególne polecenie zasługuje omówienie praktycznych zasad wykonywania zawodu tłumacza przysięgłego, poparte wzorcowymi tłumaczeniami mającymi charakter tłumaczenia poświadczonego, które opatrzono obszernymi komentarzami.

Adresaci:
Opracowanie przeznaczone jest dla kandydatów na tłumaczy przysięgłych i specjalistycznych oraz dla praktykujących tłumaczy przysięgłych. Może również okazać się przydatne wykładowcom translatoryki nauczającym tłumaczenia poświadczonego.

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

TŁUMACZENIE POŚWIADCZONE Status, kształcenie, warsztat i odpowiedzialność tłumacza przysięgłego Artur Dariusz Kubacki Warszawa 2012 Poświęcam Matce Spis treści Wykaz skrótów / 9 Wstęp / 11 Rozdział I Zarys historyczny rozwoju zawodu tłumacza przysięgłego / 19 Rozdział II Status prawny tłumacza przysięgłego w Europie / 41 2.1. Europa Północna / 42 2.1.1. Kraje nordyckie / 42 2.1.2. Kraje bałtyckie / 51 2.1.3. Pozostałe kraje Europy Północnej / 55 2.2. Europa Zachodnia / 58 2.2.1. Kraje Beneluksu / 58 2.2.2. Pozostałe kraje Europy Zachodniej / 62 2.3. Europa Środkowo-Wschodnia / 88 2.4. Europa Południowa / 93 2.5. Polska / 99 Rozdział III Praktyczne aspekty pracy tłumacza przysięgłego / 110 3.1. Definicja tłumaczenia poświadczonego a przysięgłego / 110 3.2. Specyfika wykonywania tłumaczeń poświadczonych / 125 3.2.1. Formalne zasady sporządzania tłumaczeń 3.2.2. Merytoryczne zasady sporządzania tłumaczeń poświadczonych / 127 poświadczonych / 134 3.2.3. Wzorce tłumaczenia poświadczonego / 136 7 Spis treści 3.3. Deontologia wykonywania zawodu tłumacza przysięgłego / 147 3.4. Praktyka przysięgłego tłumaczenia ustnego / 154 3.5. Ekwiwalencja i sposoby jej uzyskiwania / 163 3.6. Organizacja warsztatu tłumacza przysięgłego / 172 Rozdział IV Egzamin państwowy na tłumacza przysięgłego / 185 4.1. Państwowa Komisja Egzaminacyjna / 185 4.2. Kryteria oceny / 199 4.3. Analiza błędów popełnianych podczas egzaminu państwowego / 206 4.3.1. Analiza błędów popełnianych na egzaminie pisemnym / 212 4.3.2. Analiza błędów popełnianych na egzaminie ustnym / 226 4.4. Profil kandydata na tłumacza przysięgłego / 237 4.5. Profil tłumacza przysięgłego / 244 Rozdział V Kwalifikacje tłumacza przysięgłego / 247 5.1. Profile kształcenia tłumaczy / 247 5.2. Kształcenie kandydatów na tłumacza przysięgłego w Polsce / 265 5.3. Doskonalenie zawodowe tłumacza przysięgłego / 287 Rozdział VI Odpowiedzialność prawna tłumacza przysięgłego / 293 6.1. Rodzaje odpowiedzialności prawnej tłumacza przysięgłego / 293 6.2. Odpowiedzialność zawodowa tłumacza przysięgłego / 296 Podsumowanie / 317 Uwagi końcowe / 323 Bibliografia / 329 Spis tabel / 359 Załącznik. Wzorce tłumaczenia poświadczonego / 361 8 Wykaz skrótów BGH BST BVG ETPC k.k. KOZ k.p.a. k.p.c. k.p.k. Federalny Sąd Najwyższy Bałtyckie Stowarzyszenie Tłumaczy Federalny Trybunał Konstytucyjny Europejski Trybunał Praw Człowieka ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.) Komisja Odpowiedzialności Zawodowej Tłumaczy Przysięgłych przy Ministrze Sprawiedliwości ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks po- stępowania jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.) ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępo- wania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępo- wania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.) Biuro Informacyjne Krajowego Rejestru Karnego Kodeks tłumacza przysięgłego administracyjnego (tekst KRK KTP MDÜ Mitteilungsblatt für Dolmetscher und Übersetzer MEN Ministerstwo Edukacji Narodowej MS Ministerstwo Sprawiedliwości PKE PT TEPIS Państwowa Komisja Egzaminacyjna Polskie Towarzystwo Tłumaczy Przysięgłych i Spe- cjalistycznych TEPIS Rada Tłumaczy Polskich Stowarzyszenie Tłumaczy Polskich ustawa z dnia 25 listopada 2004 r. o zawodzie tłumacza przysięgłego (Dz. U. Nr 273, poz. 2702 z późn. zm.) RTP STP u.z.t.p. 9 Wstęp O ile zagadnienia prawne związane z tłumaczami przysięgłymi zostały dość dobrze opisane w Polsce przez prawników w trzech dotychczas wyda- nych komentarzach do ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego, to róż- norodne aspekty pragmatyki zawodu tłumacza przysięgłego nie doczekały się jeszcze całościowego i pogłębionego opracowania1. Brakuje szerokiego omówienia kwestii kształcenia kandydatów na tłumaczy przysięgłych, a na- stępnie doskonalenia adeptów zawodu, procedury egzaminowania i usta- nawiania, metodyki wykonywania tłumaczenia poświadczonego, zwane- go także uwierzytelnionym, oraz przysięgłego tłumaczenia słowa żywego w sądzie, na policji czy w urzędach lub innych instytucjach, nie wyczerpa- no też problematyki odpowiedzialności zawodowej wiążącej się bezpośred- nio z wykonywaniem tego zawodu2. Niniejsza publikacja jest pracą interdy- scyplinarną o charakterze teoretyczno-aplikatywnym. Wpisuje się w zakres badań juryslingwistyki (znanej także pod nazwą legilingwistyka)3, tj. na- 1 G. Dostatni, Komentarz do ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego, Warszawa 2005; B. Cieślik, L. Laska, M. Rojewski, Egzamin na tłumacza przysięgłego. Komentarz, teksty egza- minacyjne, dokumenty, Warszawa 2010; M. Mazuryk, M. Kaczocha, Ustawa o zawodzie tłu- macza przysięgłego. Komentarz, Warszawa 2011, LEX. W pracach polskich lingwistek, np. M. Tryuk (Przekład ustny środowiskowy, Warszawa 2006) i A. Jopek-Bosiackiej (Przekład prawny i sądowy, Warszawa 2006), wybrane zagadnienia dotyczące pracy tłumacza przysię- głego (sądowego) omawiane są jedynie na marginesie. 2 Ze względów pragmatycznych w całej monografii zastosowano wymiennie następujące terminy: tłumaczenie, przekład, mediacja, translacja, chociaż z pewnością istnieją między nimi różnice semantyczne. 3 Termin ten jest kalką angielskiego wyrazu legilinguistics i został wykorzystany do ofi- cjalnego nazwania jednostki badawczo-dydaktycznej – Pracownia Legilingwistyki – utwo- rzonej w ramach Instytutu Językoznawstwa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Pozna- niu. Celem jej badań jest – jak podają pracownicy na stronie internetowej swojej jednostki – pogłębianie wiedzy o języku prawa (lingua legis) i wiedzy w zakresie legilingwistyki porów- nawczej (w szczególności w kwestiach związanych z przekładem prawniczym i sądowym), 11 Wstęp uki zajmującej się – w rozumieniu J. Pieńkosa4 – badaniem języka prawne- go i prawniczego z wykorzystaniem wiedzy i metodologii językoznawczej. Została przygotowana na bazie wieloletnich doświadczeń autora, prakty- kującego tłumacza przysięgłego języka niemieckiego, ekonomisty oraz te- oretyka i dydaktyka przekładu specjalistycznego. Badania nad przekładem sądowym i działalnością tłumaczy przysię- głych poza granicami Polski są prowadzone od wielu lat, a ich szczególna intensyfikacja przypadła na schyłek XX i początek XXI w.5 W tym okresie powstało wiele prac poświęconych przede wszystkim praktyce tłumaczenia sądowego, badanego zarówno przez prawników, jak i lingwistów. W obsza- rze angloamerykańskim (USA, Kanada, Australia) dominuje nurt lingwi- styczny, reprezentowany przez takich naukowców, jak np. S. Berk-Seligson, R.D. Gonzáles, V.F. Vásquez i H. Mikkelson, E.M. de Jongh, R. Morris czy H. Mikkelson6. Badacze ci wskazują na szczególną rolę, jaką na sali sądo- wej odgrywa tłumacz, który staje się aktywną osobą we wszystkich etapach postępowania sądowego. Na przykładzie dokonywanych przez tłumacza zmian pragmatycznych (chodzi np. o dobieranie pewnych formuł grzecz- nościowych, zmianę skomplikowanych konstrukcji zdania lub dodawanie czy opuszczanie partykuł) S. Berk-Seligson udowodniła, iż tłumacz sądo- wy ma potencjalną władzę i może wywierać ogromny wpływ na recepcję treści wypowiadanych w sądzie przez obcojęzycznych uczestników postę- powania7. Z badań interakcji zachodzących na sali sądowej wynika według S. Hale8, iż tłumacz może wpływać nawet na ogólny sposób postrzegania wiarygodności osoby obcojęzycznej, zmieniając znaczenia pragmatyczne, stosując opuszczenia, uzupełnienia, wyjaśnienia lub przerwy. rozwijanie współpracy pomiędzy prawnikami a językoznawcami w zakresie językoznawstwa sądowego, a także porównawcze studia nad rzeczywistością prawną różnych obszarów języ- kowych i jej wpływem na komunikację. 4 J. Pieńkos, Podstawy juryslingwistyki. Język w prawie – prawo w języku, Kraków 1999. 5 F. Pöchhacker, Introducing Interpreting Studies, London–New York 2004, s. 36; S. Kurt, Der Dolmetscher im Gerichtsverfahren, Norderstedt 2007, s. 4. 6 S. Berk-Seligson, The Bilingual Courtroom. Court Interpreters in the Judicial Process, Chicago–London 1990; R.D. González, V.F. Vásquez, H. Mikkelson, Fundamentals of Court Interpretation, Durham 1991; E.M. de Jongh, An Introduction to Court Interpreting. Theory and Practice, Lanham–New York–London 1992; R. Morris, The Moral Dilemmas of Court Interpreting, The Translator 1995, vol. 1, no 1; H. Mikkelson, Introduction to Court Inter- preting, Manchester 2000. 7 S. Berk-Seligson, The Bilingual Courtroom…, s. 96. Por. M. Tryuk, Przekład ustny śro- dowiskowy…, s. 105–106. 8 S. Hale, The Discourse of Court Interpreting, Amsterdam–Philadelphia 2004. Wstęp Większość badaczy w swoich pracach skupia się głównie na działaniach praktycznych tłumacza z perspektywy interlingwalnej. E.M. de Jongh opisu- je wpływ interkulturowości na język, a co za tym idzie i proces tłumaczenia9. R.D. Gonzáles, V.F. Vásquez i H. Mikkelson opowiadają się za forsowanym zwłaszcza przez prawników tłumaczeniem dosłownym, tj. za niezmienia- niem rejestru i tonu wypowiedzi osoby tłumaczonej, a także zachowaniem przez nią w sądzie takiej samej pozycji, jaką miałaby osoba władająca danym językiem10. Natomiast niektórzy z badaczy, jak wspomniana wyżej R. Mor- ris11, odrzucają całkowicie ideę tłumaczenia dosłownego, a udany proces komunikacji na sali sądowej przypisują czynnikom fizycznym i/lub psy- chicznym związanym z osobą tłumacza, a także uwarunkowaniom kultu- rowym. W obszarze europejskim, zwłaszcza w krajach niemieckojęzycznych, problematyka roli tłumacza sądowego podejmowana jest przede wszystkim z perspektywy prawa procesowego (nurt prawniczy). Na przełomie XX i XXI w. powstało wiele rozpraw przygotowanych przez prawników bądź praktykujących tłumaczy, których centralnym punktem była rola i status tłumacza sądowego w świetle obwiązujących aktów prawnych (np. usta- nawianie, prawa i obowiązki, stawiennictwo, wynagrodzenie, etyka itp.). W wielu krajach Europy tłumacza przysięgłego traktuje się jak biegłego, od którego – w odróżnieniu od systemu amerykańskiego – nie oczekuje się tłumaczenia dosłownego, lecz zgodnego z treścią, uzupełnionego – jeśli trzeba – o eksplikację tła kulturowego i inne wyjaśnienia istotne dla oko- liczności sprawy12. Do najważniejszych badaczy niemieckojęzycznych tego nurtu, do których prac będziemy się odwoływać w różnych rozdziałach ni- niejszej monografii, należy zaliczyć K. Jessnitzera, G. Kabelkę, Ch. Drie- sen, M. Kadric, U. Dauma, B. Lankisch, H. Balaeia i D. Beck13. 9 E.M. de Jongh, An Introduction…, s. 59 i n. 10 R.D. González, V.F. Vásquez, H. Mikkelson, Fundamentals…, s. 5. 11 R. Morris, The Moral Dilemmas…, s. 27. 12 C. Schweitzer, Der Dolmetscher und der Zivilprozess, MDÜ 1978, H. 6 (24), s. 5; H. Ba- laei, Notwendigkeit der Professionalisierung von Dolmetschern im Justizwesen, Hamburg 2004, s. 122. 13 K. Jessnitzer, Dolmetscher. Ein Handbuch für die Praxis der Dolmetscher, Überset- zer und ihrer Auftraggeber im Gerichts-, Beurkundungs- und Verwaltungsverfahren, Köln– Berlin–Bonn–München 1992; G. Kabelka, Die Europäische Menschenrechtskonvention und ihre Auswirkungen auf die Tätigkeit des Gerichtsdolmetschers, Mitteilungsblatt des Öster- reichischen Übersetzers- und Dolmetscherverbandes Universitas 1992, H. 1; Ch. Driesen, Status und Funktion des Gerichtsdolmetschers/-übersetzers in Deutschland, Mitteilungsblatt des Österreichischen Übersetzer- und Dolmetscherverbands Universitas 1992, H. 7; eadem, Gerichtsdolmetschen (w:) M. Snell-Hornby, H.G. Hönig, P. Kußmaul, P.A. Schmitt (Hrsg.), 13 Wstęp W monografii zaprezentowano teoretyczne i praktyczne aspekty wy- konywania zawodu tłumacza przysięgłego. Rozpoczęto od przedstawienia zarysu historycznego zawodu tłumacza przysięgłego w Polsce (rozdział I), a następnie szczegółowo omówiono jego status w wybranych krajach eu- ropejskich, w tym aktualny status prawny tłumacza przysięgłego w Polsce w świetle obowiązującej od 2005 r. ustawy o tym zawodzie (rozdział II). Książka zawiera także szczegółowe informacje o wymaganiach egzamina- cyjnych dla kandydatów na tłumaczy przysięgłych wraz z językoznawczą analizą błędów popełnianych przez nich na egzaminie pisemnym i ustnym (na przykładzie języka niemieckiego i polskiego). W rozdziale IV zapre- zentowany został profil kandydata na tłumacza przysięgłego, przygotowa- ny na podstawie ankiet wypełnionych przez kandydatów poddających się procedurze egzaminacyjnej oraz w oparciu o analizę dokumentów składa- nych do Ministerstwa Sprawiedliwości, niezbędnych do nabycia uprawnień do wykonywania zawodu tłumacza przysięgłego. Opisano w nim również sposoby kształcenia tłumaczy w ramach studiów pierwszego i drugiego stopnia oraz studiów podyplomowych, a także metody doskonalenia za- wodowego, po które można sięgnąć po uzyskaniu prawa do wykonywania zawodu. Rozdział V zawiera prezentację autorskiego programu kształce- nia tłumaczy przysięgłych w ramach studiów drugiego stopnia lub studiów podyplomowych. W książce poruszono ponadto problem odpowiedzial- ności prawnej, w tym przede wszystkim odpowiedzialności zawodowej tłumaczy przysięgłych w kontekście działania Komisji Odpowiedzialno- ści Zawodowej przy Ministrze Sprawiedliwości, na podstawie przeprowa- dzonej analizy spraw rozpatrywanych przez Komisję i wydawanych przez nią orzeczeń (rozdział VI). Oprócz przeglądu ustawowych praw i obowiązków tłumaczy przysię- głych monografia zawiera obszerne omówienie teoretycznych i praktycz- nych zasad wykonywania tego zawodu, takich jak definicja tłumaczenia poświadczonego oraz przysięgłego tłumaczenia ustnego, formalne reguły Handbuch Translation, Tübingen 1999; eadem, Gerichtsdolmetschen – Praxis und Proble- matik (w:) J. Best, S. Kalina (Hrsg.), Übersetzen und Dolmetschen: eine Orientierungshilfe. Tübingen–Basel 2002; M. Kadric, Dolmetschen bei Gericht. Erwartungen, Anforderungen, Kompetenzen, Wien 2001; U. Daum, Gerichts- und Behördenterminologie, München 1997; idem, Haftung des Übersetzers (w:) F. Mayer (Hrsg.), Dolmetschen und Übersetzen. Der Be- ruf im Europa des 21. Jahrhunderts. Akten des Kongresses des BDÜ-Landesverbandes Bayern, 23.–25. November 2001, Freiburg 2001; idem, Übersetzen von Rechtstexten (w:) Tagungsband 4. Deutscher Gerichtsdolmetschertag München, 2004, Berlin 2004; B. Lankisch, Der Dolmet- scher in der Hauptverhandlung, Berlin 2001; H. Balaei, Notwendigkeit...; D. Beck, Image und Status von Dolmetschern, Hamburg 2007. 14 Wstęp sporządzania tłumaczeń poświadczonych, metody przysięgłego przekładu ustnego, sposoby uzyskiwania ekwiwalencji, deontologia w pracy tłumacza przysięgłego oraz organizacja jego warsztatu. Wspomniane omówienie zo- stało poparte wzorcowymi tłumaczeniami mającymi charakter tłumacze- nia poświadczonego, które opatrzono komentarzami. Za przykład posłużył tekst paralelny, tj. niemieckojęzyczne zaświadczenia o niekaralności oraz polskie zapytanie o udzielenie informacji o osobie (rozdział III). Prezentowana monografia obejmuje zatem kompleksowy opis zawo- du i metodologii tłumacza przysięgłego, począwszy od kształcenia i usta- nawiania tłumacza, poprzez wszelkie aspekty sporządzania tłumaczeń po- świadczonych oraz zasady deontologiczne obowiązujące tłumacza, a skoń- czywszy na jego błędach merytorycznych i/lub formalnych skutkujących ukaraniem, a nawet pozbawieniem prawa wykonywania zawodu. Praca ma charakter interdyscyplinarny, gdyż łączy wiedzę językoznawczą z wiedzą prawniczą w zakresie teorii i praktyki. Zrezygnowano w niej ze szczegó- łowego omówienia prac teoretycznych na rzecz przedstawienia praktycz- nych aspektów wynikających z pragmatyki zawodowej, które nie docze- kały się jeszcze pogłębionego opracowania. W monografii podjęto się próby udzielenia odpowiedzi na następu- jące pytania: 1. Czy sposób ustanawiania tłumaczy przysięgłych w Polsce powinien zostać zmieniony (porównanie systemu polskiego z systemami obo- wiązującymi w innych krajach)? 2. W jaki sposób najbardziej efektywnie zorganizować warsztat pracy 3. Na czym polega specyfika wykonywania tłumaczeń poświadczo- tłumacza przysięgłego? nych? 4. Jak należy poszukiwać najbardziej precyzyjnych ekwiwalentów w pro- cesie tłumaczenia poświadczonego? 5. Jak wygląda strona praktyczna przysięgłego tłumaczenia ustnego? 6. Dlaczego zasady etyczne są istotne w tym zawodzie? 7. W jaki sposób usprawnić kształcenie kandydatów na tłumacza przy- sięgłego? 8. Jakiego rodzaju błędy (na przykładzie języka niemieckiego i polskie- go) popełniają kandydaci na tłumacza przysięgłego podczas egzami- nu państwowego i jak unikać tych błędów? 9. W jaki sposób należy usprawnić pracę Państwowej Komisji Egzami- nacyjnej oraz jak udoskonalić sposób przeprowadzania egzaminu na tłumacza przysięgłego? 15 Wstęp 10. Jakie działania prewencyjne należy podjąć, aby ustrzec tłumaczy przy- sięgłych od uchybień formalnych oraz merytorycznych? Podsumowaniem analizowanej problematyki są wnioski dotyczące najbardziej optymalnych metod kształcenia kandydatów na tłumaczy przy- sięgłych (w tym propozycja curriculum) i doskonalenia zawodowego usta- nowionych tłumaczy przysięgłych oraz sugestie i wskazówki odnoszące się do systemu egzaminowania kandydatów, a także ustanawiania oraz kara- nia tłumaczy przysięgłych w Polsce. Adresatami niniejszego opracowania są przede wszystkim kandydaci na tłumacza przysięgłego (specjalistycznego), legitymujący się wykształce- niem filologicznym i niefilologicznym, oraz praktykujący – zwłaszcza od niedawna – tłumacze przysięgli, którzy chcieliby poszerzyć zakres swojej wiedzy na temat wykonywanego przez nich zawodu. Do pracy wprowadzono fragmenty artykułu pt. Odpowiedzialność za- wodowa tłumaczy przysięgłych14, który stał się częścią ostatniego rozdzia- łu, a także fragmenty artykułu pt. Europejskie modele ustanawiania tłu- maczy przysięgłych oraz kryteria dopuszczające do wykonywania zawodu w wybranych krajach Unii Europejskiej, napisanego we współpracy z Iwo- ną Wowro i opublikowanego w 2006 r.15, na bazie którego powstał rozdział II. Ponadto w monografii wykorzystano artykuł poświęcony analizie błę- dów na egzaminie pisemnym dla kandydatów na tłumacza przysięgłego16 oraz referat dotyczący analizy błędów na egzaminie ustnym na tłumacza przysięgłego, wygłoszony w kwietniu 2011 r. na międzynarodowej kon- ferencji naukowej TRANSLATA w Innsbrucku17. Dwa ostatnie materia- ły zostały przełożone z języka niemieckiego na język polski, a następnie 14 A.D. Kubacki, Odpowiedzialność zawodowa tłumaczy przysięgłych (w:) P. Nowak, M. Nowakowski (red.), Język, komunikacja, informacja, t. 3, Poznań 2008. 15 A.D. Kubacki, I. Wowro, Europejskie modele ustanawiania tłumaczy przysięgłych oraz kryteria dopuszczające do wykonywania zawodu w wybranych krajach Unii Europejskiej (w:) A. Barcik, R. Barcik (red.), Rozwój lokalny i regionalny po wejściu Polski do Unii Europejskiej, t. 2, Bielsko-Biała 2006. 16 A.D. Kubacki, Fehler in der Fachübersetzung der Kandidaten für einen staatlich ver- eidigten Übersetzer, Philologische Ostsee-Studien. Zeszyty Naukowe Instytutu Neofilologii i Komunikacji Społecznej, nr 2, Koszalin 2009. 17 Idem, Beurteilung der Qualität von Dolmetschleistungen der Kandidaten für einen staat- lich geprüften Dolmetscher in Polen (w:) L.N. Zybatow, A. Petrova, M. Ustaszewski (Hrsg.), Translationswissenschaft: Alte und neue Arten der Translation in Theorie und Praxis. Ta- gungsband der 1. Internationalen Konferenz TRANSLATA «Translationswissenschaft: gestern – heute – morgen», 12.–14. Mai 2011, Innsbruck, Bd. 16, Frankfurt am Main, Berlin, Bern, Bruxelles, New York, Oxford, Wien 2012. 16 Wstęp uzupełnione licznymi przykładami i opatrzone szerokimi komentarzami, co istotnie zmieniło ich treść. W tym miejscu autor monografii chciałby serdecznie podziękować Naczelnikowi Wydziału Tłumaczy Przysięgłych w Ministerstwie Sprawied- liwości – Panu Bolesławowi Cieślikowi oraz jego pracownikom za możli- wość przeprowadzenia ankiety podczas egzaminu na tłumacza przysięgłe- go, a także udostępnienie wszelkich materiałów i informacji niezbędnych do opracowania statystyki zdawalności oraz profilu kandydata do zawo- du tłumacza przysięgłego. Słowa podziękowania autor kieruje także do Przewodniczącego Komisji Odpowiedzialności Zawodowej, Pana Proku- ratora Jacka Zielińskiego, za udostępnienie mu akt spraw rozpatrywanych w latach 2005–2010 na posiedzeniach KOZ oraz konsultację rozdziału VI książki. Autor dziękuje również Przewodniczącemu Państwowej Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzania egzaminu na tłumacza przysięgłe- go, Panu Profesorowi Janowi Ilukowi, będącemu zarazem kierownikiem Zakładu Dydaktyki Języka Niemieckiego w Instytucie Filologii Germań- skiej Uniwersytetu Śląskiego, którego jest pracownikiem, za wspieranie jego rozwoju naukowego i umożliwienie mu zdobycia cennych doświad- czeń podczas pracy w charakterze konsultanta PKE. Wyrazy podziękowa- nia należą się ponadto recenzentowi pracy, Panu Profesorowi Edwardowi Białkowi, za życzliwe uwagi krytyczne przy opracowywaniu wersji osta- tecznej do druku. Na koniec autor chciałby gorąco podziękować swoje- mu przyjacielowi, Panu Janowi Gościńskiemu, tłumaczowi przysięgłemu języka angielskiego, za wszystkie rady i wnikliwe uwagi dotyczące kwestii merytorycznych, a także swojej drogiej koleżance, Pani Dagmarze Wach- nie, za rzetelną korektę językową. 17 18 Rozdział I Zarys historyczny rozwoju zawodu tłumacza przysięgłego Historia polskich tłumaczy przysięgłych rozpoczyna się wraz z usta- wą z dnia 16 lipca 1920 r. zmieniającą ustawę o postępowaniu karnem dla b. zaboru austriackiego (Dz. U. Nr 67, poz. 453) oraz rozporządzeniem Mi- nistra Sprawiedliwości w porozumieniu z Ministrem Skarbu z dnia 7 sierp- nia 1920 r. w przedmiocie wynagrodzenia świadków, znawców i tłuma- czów w postępowaniu karnem (Dz. U. Nr 75, poz. 515 z późn. zm.). Były to pierwsze po odzyskaniu niepodległości akty prawne dotyczące tej grupy zawodowej. Tworząc je, oparto się na rozwiązaniach organizacyjnych oraz zasadach ustawodawczych obowiązujących w zaborze austriackim, co wy- nikało z faktu, że spora część doskonale wykwalifikowanej kadry urzędni- czej z dawnego zaboru austriackiego przeszła do administracji państwo- wej niepodległej Polski. Powyższe akty prawne regulowały przede wszystkim sposób i wyso- kość wynagradzania tłumaczy. Zgodnie z § 384 przywołanej ustawy tłumacz mógł wystąpić o zwrot poniesionych i należycie wykazanych wydatków, o odszkodowanie za stratę czasu i wynagrodzenie za uskutecznioną pracę. Przyznania należności musiał zażądać w ciągu ośmiu dni od wykonania tłu- maczenia. Wysokość wynagrodzenia ustalano na podstawie taryf, a jeże- li czynności tłumacza nie dało się podciągnąć pod taryfę, według uznania sądu, przy uwzględnieniu nakładu i jakości pracy oraz wynagrodzenia ta- ryfowego za podobne czynności. Oznaczenie wynagrodzenia i zarządzenie wypłaty należało do kompetencji sądu pierwszej instancji. Wynagrodzenie miało być wypłacane wedle możliwości zaraz po dokonaniu tłumaczenia lub przesłane tłumaczowi bezpłatnie. W sprawie wysokości wynagrodzenia tłumacz miał prawo wystąpić z zażaleniem do sądu odwoławczego. Nale- żało je wnieść w ciągu ośmiu dni w sądzie pierwszej instancji. Jeżeli jednak 19 Rozdział I. Zarys historyczny rozwoju zawodu tłumacza przysięgłego do tłumaczeń lub przesłuchań sądowych powoływano urzędników, usta- nowionych przy sądzie lub tłumaczy zaprzysiężonych, pobierających wy- nagrodzenie stałe, to wykonywali oni te czynności bezpłatnie i mogli zażą- dać wyłącznie zwrotu wydatków poniesionych w gotówce. Według taryfy określonej przez ministra sprawiedliwości w rozpo- rządzeniu z dnia 7 sierpnia 1920 r. stawka urzędowa za każdą rozpoczętą godzinę tłumaczenia w sądzie wynosiła osiem marek, jednak nie więcej niż osiemdziesiąt marek za cały dzień, przy czym zgodnie z art. 19 rozpo- rządzenia wymierzając wynagrodzenie, należało „uwzględnić stanowisko, wykształcenie i uszczerbek w zarobku skutkiem straty czasu, trudność tłu- maczenia i czas trwania pracy”. W przypadku gdy tłumacz sam musiał na- pisać protokół, otrzymywał dodatkowo jedną markę za każdą stronę, któ- ra obejmowała trzydzieści dwie linijki pisma. Jeśli chodzi o tłumaczenia pisemne, stawka wynosiła pięć marek, jeżeli tłumaczenie „nie przenosiło jednej całej strony”. Zasady ustanawiania tłumaczy przysięgłych uregulowało rozporzą- dzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 grudnia 1928 r. o tłumaczach przysięgłych (Dz. U. Nr 104, poz. 943 z późn. zm.), którego ogólna struk- tura została następnie odwzorowana w dotyczących tłumaczy przysięgłych rozporządzeniach z 1953 i 1968 r. Tłumaczem przysięgłym mogła być osoba, która posiadała obywatel- stwo polskie, korzystała w pełni z praw cywilnych i obywatelskich, była nieskazitelnego charakteru i wykazała się znajomością języków, dla któ- rych miała zostać ustanowiona. Osoby pozostające w państwowej służbie cywilnej lub wojskowej musiały uzyskać zgodę od swoich przełożonych na wykonywanie tego zawodu. Minister sprawiedliwości ustanawiał dekretem tłumacza przysięgłego i wyznaczał mu siedzibę przy sądzie okręgowym. Przed wykonaniem pierwszej czynności tłumacz przysięgły zobowiąza- ny był złożyć wobec prezesa sądu okręgowego rotę przysięgi o następu- jącej treści: „Przysięgam Panu Bogu Wszechmogącemu i Wszechwie- dzącemu, że powierzone mi obowiązki tłumacza spełniać będę z całą su- miennością. Tak mi, Panie Boże, dopomóż”. Tłumacze wyznający religię chrześcijańską składali przysięgę przed krzyżem, natomiast wyznawcy re- ligii mojżeszowej trzymali prawą rękę na Torze (Druga Księga Mojżesza, 20 rozdział, 7 wiersz). Dla pozostałych osób minister miał wydać rozporzą- dzenie w sprawie formy składanego zapewnienia o sumiennym wykony- waniu przez nich czynności tłumacza przysięgłego, czego jednak nie zro- bił. Kontrolę nad tłumaczami sprawowali prezesi sądów okręgowych. Do obowiązków tłumacza należało zawiadomienie ministra sprawiedliwości 20 Rozdział I. Zarys historyczny zawodu tłumacza przysięgłego za pośrednictwem prezesa sądu okręgowego, któremu podlegał, o każdej zmianie adresu swojego biura, prowadzenie repertorium według wzoru stanowiącego załącznik do rozporządzenia oraz złożenie – do wiadomo- ści prezesa sądu okręgowego – wzoru podpisu. Ponadto repertorium tłu- macza miało być podpisane przez prezesa tego sądu i opatrzone przez se- kretarza sądowego sznurkiem oraz pieczęcią okrągłą sądu. W rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 grudnia 1928 r. o taksie dla tłumaczów przysięgłych (Dz. U. Nr 104, poz. 944 z późn. zm.) honorarium tłumaczy wyrażono już w złotówkach i było ono zróżnicowa- ne dla poszczególnych grup językowych, a także konkretnych czynności tłumacza wykonywanych według odrębnych stawek dla urzędów i osób prywatnych. Do czynności tych zaliczano m.in.: tłumaczenie pisemne, sporządzanie i poświadczanie zgodności kopii tłumaczenia lub kopii pis- ma w języku obcym, sprawdzanie dostarczonego przez władzę lub urząd tłumaczenia i poświadczanie jego zgodności z oryginałem, udział w czyn- ności urzędowej sądu lub innego organu władzy. Warto tu podkreślić, że rozporządzenie to było niezwykle korzystne w stosunku do obecnie obo- wiązujących przepisów prawa, gdyż przewidywało wprost diety oraz zwrot kosztów przejazdu, jeśli czynność urzędowa odbywała się poza siedzibą tłumacza przysięgłego, a także – w razie nieskorzystania z usług tłumacza – stosowne wynagrodzenie za utracony czas i zarobek. Rozporządzenie z 1928 r. zobowiązywało władze do corocznego pub- likowania w Dzienniku Urzędowym Ministerstwa Sprawiedliwości ogól- nokrajowego wykazu tłumaczy przysięgłych, co miało miejsce od 1930 do 1939 r. Po zakończeniu drugiej wojny światowej wykaz taki pojawił się tylko raz – w roku 1965. Pierwsza Lista ogólna tłumaczów przysięgłych została opublikowana w Ruchu Służbowym, tj. dodatku do Dziennika Urzędowego Ministerstwa Sprawiedliwości nr 2 z dnia 31 stycznia 1930 r. Lista była prowadzona z po- działem na sądy apelacyjne, zaś w ramach apelacji według okręgów sądów okręgowych, a sami tłumacze wymienieni byli w kolejności alfabetycznej. Lista zawierała imię i nazwisko tłumacza, zwykle z określeniem zawodu i ewentualnie tytułu naukowego, język lub języki, w zakresie których dana osoba była ustanowiona, oraz siedzibę i adres biura tłumacza. Na pierwszej liście było wpisanych w sumie 231 osób. Spośród nich 168 miało uprawnienia tylko do jednego języka obcego, a 42 osoby do dwóch języków obcych. Najpopularniejszymi językami były wtedy: język niemiecki – 136 osób (głównie w apelacji katowickiej, poznańskiej i toruń- skiej), język francuski – 37 osób, język rosyjski – 35 osób, język angielski 21 Rozdział I. Zarys historyczny rozwoju zawodu tłumacza przysięgłego – 31 osób, język hebrajski – 22 osoby, język żydowski (żargon) – 20 osób (ówczesne określenie języka jidysz) oraz język ruski (rusiński) – 14 osób. Wielu tłumaczy dwóch języków miało uprawnienia w parach język rosyj- ski i język ruski oraz język hebrajski i język żydowski. Główne grupy zawo- dowe, z których rekrutowali się tłumacze przysięgli, to: urzędnicy sądowi różnego szczebla (w tym emerytowani) – 86 osób, nauczyciele (szkół pań- stwowych, prywatnych i wyznaniowych) – 25 osób, adwokaci – 25 osób, notariusze – 7 osób, urzędnicy ministerstw – 6 osób, aplikanci sądowi – 4 osoby oraz rabini – 2 osoby. Liczba tłumaczy widniejąca na listach tłumaczy przysięgłych kształto- wała się w kolejnych latach tak, jak zilustrowano to w tabeli 1.1. Tabela 1.1. Liczba tłumaczy przysięgłych w Polsce przed drugą wojną światową według list tłumaczy zamieszczanych w promulgatorach Ministerstwa Sprawiedliwości Rok 1931 1932 1933 1934 1935 1936 1937 1938 1939 Liczba tłumaczy Promulgator 292 308 328 367 379 379 420 424 437 Dziennik Urzędowy Ministerstwa Sprawiedliwości nr 2 z dnia 15 stycznia 1931 r. Dziennik Urzędowy Ministerstwa Sprawiedliwości nr 1 z dnia 1 stycznia 1932 r. Dziennik Urzędowy Ministerstwa Sprawiedliwości nr 2 z dnia 16 stycznia 1933 r. Dziennik Urzędowy Ministerstwa Sprawiedliwości nr 2 z dnia 15 stycznia 1934 r. Dziennik Urzędowy Ministerstwa Sprawiedliwości nr 2 z dnia 15 stycznia 1935 r. Dziennik Urzędowy Ministerstwa Sprawiedliwości nr 1 z dnia 15 stycznia 1936 r. Dziennik Urzędowy Ministerstwa Sprawiedliwości nr 1 z dnia 20 stycznia 1937 r. Dziennik Urzędowy Ministerstwa Sprawiedliwości nr 1 z dnia 20 stycznia 1938 r. Dziennik Urzędowy Ministerstwa Sprawiedliwości nr 1 z dnia 20 stycznia 1939 r. Źródło: B. Cieślik, Tłumacz w polskim systemie prawnym (w przygotowaniu). W Dzienniku Urzędowym Ministerstwa Sprawiedliwości ukazywały się co pewien czas obwieszczenia o wolnych stanowiskach tłumaczy przy- sięgłych. I tak 8 kwietnia 1932 r. ogłoszono obwieszczenie o wolnych sta- 22 Rozdział I. Zarys historyczny zawodu tłumacza przysięgłego nowiskach dla tłumaczy języka portugalskiego z siedzibą w okręgu sądu apelacyjnego we Lwowie oraz dla tłumaczy języków rosyjskiego, francu- skiego i hebrajskiego w okręgu sądu apelacyjnego w Lublinie. W tym sa- mym numerze podano informację o ustanowieniu jedenastu nowych tłu- maczy i zmianie adresów przez dwóch tłumaczy. Podobne obwieszczenia zamieszczano w Dzienniku Urzędowym Ministerstwa Sprawiedliwości trzy lub cztery razy w roku. Do 1968 r. tłumacza przysięgłego ustanawiał minister sprawiedliwo- ści, zaś po tym roku – prezes sądu wojewódzkiego, a następnie okręgowe- go. Ponadto do 1953 r. na środku pieczęci tłumacza przysięgłego znajdo- wało się godło, które następnie usunięto18. Rozporządzenie z dnia 9 grudnia 1953 r. (Dz. U. Nr 51, poz. 256) zmieniło treść roty przysięgi, z której usunięto odwołanie do wartości religijnych, a także formę prowadzenia wykazów tłumaczy przysięgłych poprzez wprowadzenie indywidualnych kart dla każdego tłumacza. Na kartach należało na bieżąco umieszczać wszelkie informacje, o których dowiedział się prezes sądu wojewódzkiego, np. zamawianie pieczęci, po- świadczanie liczby stron w repertoriach, wzór podpisu i odcisku pieczęci tłumacza, dane o uzyskanych stopniach naukowych. Prezesi sądów woje- wódzkich przekazywali informacje o wpisach dokonanych w wykazach tłumaczy przysięgłych prezesom sądów powiatowych. Natomiast w rozporządzeniu z dnia 19 sierpnia 1968 r. (Dz. U. Nr 35, poz. 244) po raz pierwszy sprecyzowano, w jaki sposób absolwenci studiów wyższych niebędący filologami mogą wykazać się wystarczającą do usta- nowienia tłumaczem przysięgłym znajomością języka obcego. W tym celu konieczne było zdanie egzaminu potwierdzającego umiejętność tłumacze- nia tekstów, zwłaszcza o charakterze prawnym. Egzaminy takie przepro- wadzali egzaminatorzy z lokalnych uniwersytetów, stosując opracowane przez siebie kryteria. Z reguły niechętnie podejmowali się tego zadania ze względu na fakt, że niewielu z nich legitymowało się znaczącymi kwa- lifikacjami w zakresie tłumaczenia specjalistycznego, zaś w szczególności tłumaczenia prawniczego. 18 Do 1975 r. nie udało się – jak podaje F. Grucza (Wyodrębnienie się, stan aktualny i per- spektywy świata translacji oraz translatoryki, Lingua Legis 1998, nr 6, s. 5 i n.) – doprowadzić do wpisania zawodu tłumacza na państwową listę uznawanych w naszym kraju zawodów praktycz- nych, choć autor ten przez wiele lat osobiście o to zabiegał. Skutkowało to tym, iż nikt nie był zatrudniany w zakładach pracy na stanowisku tłumacza. Etatowi tłumacze byli jedynie w Mi- nisterstwie Spraw Zagranicznych. W okresie PRL państwo uznawało oficjalnie jedynie doryw- czo pracujących tłumaczy przysięgłych. Zawód tłumacza wpisano na oficjalną listę zawodów dopiero w 1981 r., dzięki staraniom Stowarzyszenia Tłumaczy Polskich w Warszawie. 23 Rozdział I. Zarys historyczny rozwoju zawodu tłumacza przysięgłego 8 czerwca 1987 r. minister sprawiedliwości wydał kolejne rozporzą- dzenie w sprawie biegłych sądowych i tłumaczy przysięgłych (Dz. U. Nr 18, poz. 112 z późn. zm.). Zgodnie z nim tłumaczem przysięgłym mogła zo- stać osoba, która posiadała obywatelstwo polskie, korzystała z pełni praw cywilnych i obywatelskich, ukończyła dwadzieścia pięć lat, dawała gwa- rancję należytego wykonywania obowiązków tłumacza, wykazała odpo- wiednią znajomość języka polskiego i języka obcego, dla którego miała być ustanowiona tłumaczem, oraz umiejętność tłumaczenia, a także ukoń- czyła wyższe studia filologiczne lub studia w zakresie lingwistyki stosowa- nej. Rozporządzenie zatem, poprzez likwidację egzaminu dla absolwen- tów studiów wyższych nieposiadających wykształcenia filologicznego, do- puszczało do funkcji tłumacza przysięgłego tylko osoby posiadające takie wykształcenie. Ponadto wprowadzało ono wymóg wykazania się przez kandydata umiejętnością tłumaczenia. Jednak ustawodawca założył, że umiejętności tej dowodzi fakt posiadania dyplomu ukończenia studiów filologicznych lub w zakresie lingwistyki stosowanej. W efekcie organizo- wanie specjalnego egzaminu poświadczającego posiadanie umiejętności tłumaczenia okazało się zbędne. Do zmiany tej sytuacji dążyło m.in. sku- piające tłumaczy przysięgłych Towarzystwo TEPIS, opierając swoje stano- wisko na dwóch zasadniczych przesłankach. Po pierwsze, programy stu- diów filologicznych w owym czasie często nie zawierały teorii i praktyki tłumaczenia, zaś po drugie, konieczność zdania państwowego egzaminu na tłumacza przysięgłego przyczyniłaby się do podniesienia kwalifikacji tłumaczy, a tym samym rangi zawodu. Starania o wprowadzenie wzmiankowanego powyżej egzaminu za- kończyły się sukcesem. Ustawa z dnia 25 listopada 2004 r. o zawodzie tłumacza przysięgłego (Dz. U. Nr 273, poz. 2702 z późn. zm.), która we- szła w życie 27 stycznia 2005 r., ustanowiła zasadę, iż każdy, kto chce zo- stać tłumaczem przysięgłym, musi zdać stosowny egzamin państwowy. Uchwalenie tej ustawy podyktowane zostało nie tylko, a nawet nie prze- de wszystkim, koniecznością sprawdzania kwalifikacji kandydatów do za- wodu tłumacza przysięgłego w zakresie umiejętności pisemnego i ustne- go tłumaczenia. Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 1987 r. od- woływało się do zasad dawnego systemu prawnego, przez co nie mogło sprostać wymogom nowej rzeczywistości kształtującej się od przełomu lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych, zwłaszcza w odniesieniu do rosnącego zapotrzebowania na usługi ustanawianego przez państwo tłu- macza. Rozporządzenie to nadawało tłumaczowi status pomocnika pro- cesowego sądu, przy którym go zatwierdzono, na potrzeby obszaru pod- 24 Rozdział I. Zarys historyczny zawodu tłumacza przysięgłego legającego jurysdykcji tegoż sądu. Rola tłumacza była zatem bardzo po- dobna do tej pełnionej przez biegłego sądowego. Sprowadzała się ona do udzielania pomocy sądom, prokuraturze i policji podczas przesłuchania podejrzanych, obwinionych lub oskarżonych oraz świadków, a także do tłumaczenia dokumentów z języka obcego i na język obcy. Działalność tłumaczy przysięgłych kontrolowały sądy wojewódzkie (później okręgo- we). Prezes sądu lub wyznaczony przez niego pracownik sądowy (prze- ważnie byli to prezesi sądów rejonowych) raz w roku sprawdzał działal- ność tłumaczy, co odnotowywał w prowadzonych przez nich repertoriach. Kontroli podlegały prawidłowość i rzetelność prowadzenia repertoriów oraz wynagrodzenie pobierane na podstawie obowiązujących w tym za- kresie przepisów. Prezesi sądów mogli też sprawdzać jakość tłumaczeń, korzystając z pomocy znawców danego języka. Prezes sądu okręgowe- go mógł zwolnić tłumacza z pełnionej funkcji z ważnych powodów, tj. w szczególności ze względu na nienależyte wykonanie czynności przez tłumacza przysięgłego. Była to jedyna kara, jaką można było wobec nie- go zastosować. Jednakże przypisanie tłumaczowi przysięgłemu roli pomocnika pro- cesowego jako jego podstawowej funkcji zaczęło coraz wyraźniej nie przy- stawać do gwałtownie zmieniającej się od roku 1989 rzeczywistości. Za- chodzące wtedy przemiany uzmysłowiły ustawodawcy, że zadań tłumacza przysięgłego nie da się ograniczyć przede wszystkim do spraw sądowych. Okazał się on bowiem niezbędny także poza sądem: przy tłumaczeniu dokumentów dla obywateli, w obrocie gospodarczym oraz w kontaktach z administracją państwową. Wszystko to sprawiło, że konieczna stała się zmiana statusu tłumacza przysięgłego. Należało na nowo określić jego po- zycję w systemie prawnym, czyli uwolnić go od sądu i przekształcić w in- stytucję świadczącą usługi na rzecz wszystkich obywateli i organów pań- stwa. „Nie dało się tego uczynić – jak zauważa G. Dostatni19 – za pomocą nowelizacji rozporządzenia stanowiącego akt wykonawczy do ustawy re- gulującej ustrój sądów powszechnych, skutkiem czego niezbędne okazało się uchwalenie nowej ustawy”. Historię prac nad ustawą reformującą status tłumaczy przysięgłych w Polsce przedstawia tabela 1.2. 19 G. Dostatni, Komentarz do ustawy o zawodzie tłumacza…, s. 7–8. 25 Rozdział I. Zarys historyczny rozwoju zawodu tłumacza przysięgłego Tabela 1.2. Historia prac nad ustawą o zawodzie tłumacza przysięgłego 27–29 października 1997 r. 14 września 1998 r. 29 września 1998 r. Konferencja na temat zmiany zasad ustanawiania tłumaczy przysięgłych zorganizowana w Zaciszu (Bory Tucholskie) z udziałem przedstawicieli tłumaczy stowarzyszonych i nie- stowarzyszonych, prezesów sądów wojewódzkich oraz pra- cowników Ministerstwa Sprawiedliwości, na czele z jej inicja- torem – dr. Bohdanem Zdziennickim, podsekretarzem stanu w tym ministerstwie. Środowisko tłumaczy reprezentowała Rada Tłumaczy Polskich, założona 5 lipca 1996 r., składająca się z Rady Tłumaczy STP-TEPIS oraz przedstawicieli czterech ośrodków akademickich kształcących tłumaczy: STiJO UAM, OBiSP UŁ, PST UJ, ILS UW20. Do najważniejszych ustaleń na- leży zaliczyć chęć uregulowania zawodu (a nie – jak wcześ- niej – funkcji) tłumacza publicznego w akcie rangi ustawo- wej. Do wykonywania tego zawodu mieli być dopuszczani absolwenci dowolnych studiów magisterskich, po zdaniu eg- zaminu przed Państwową Komisją Egzaminacyjną powołaną przez Ministerstwo Edukacji Narodowej. Ponadto tłumacze publiczni mieli pobierać wynagrodzenie według zasad wol- norynkowych, zaś w przypadku zleceń na rzecz sądów i or- ganów ścigania według stawek określonych przez ministra sprawiedliwości21. Ogłoszenie pierwszego projektu ustawy o tłumaczach pub- licznych przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Krytyka pierwszego projektu ustawy o tłumaczach publicz- nych ze strony RTP. 27 października 1999 r. Ogłoszenie drugiego projektu ustawy o tłumaczach publicz- 31 stycznia 2000 r. nych przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Zaopiniowanie drugiego projektu ustawy o tłumaczach pub- licznych przez RTP. Poparła ona utworzenie samorządowej or- ganizacji zawodowej tłumaczy, a także zaproponowała wspól- ne rozważenie projektu ustawy o tłumaczach publicznych. 20 STP – Stowarzyszenie Tłumaczy Polskich, TEPIS – Polskie Towarzystwo Tłumaczy Ekonomicznych, Prawniczych i Sądowych TEPIS, STiJO UAM – Szkoła Tłumaczy i Języków Obcych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, OBiSP UŁ – Ośrodek Studiów i Badań Przekładowych Uniwersytetu Łódzkiego, PST UJ – Podyplomowe Studia dla Tłu- maczy przy Uniwersytecie Jagiellońskim, ILS UW – Instytut Lingwistyki Stosowanej Uni- wersytetu Warszawskiego. 21 Szczegółowe ustalenia dotyczące statusu tłumaczy przysięgłych poczynione na kon- ferencji w Zaciszu w 1997 r. opublikował B. Gruszczyński w: Ustalenia dotyczące statusu tłu- maczy przysięgłych dokonane na konferencji w Zaciszu w dniach 27–29 X 1997 r. z udziałem przedstawicieli Rady Tłumaczy Polskich, tłumaczy niestowarzyszonych, prezesów sądów woje- wódzkich i Ministerstwa Sprawiedliwości, Biuletyn TEPIS 1997, nr 29, s. 5 i n. 26 Rozdział I. Zarys historyczny zawodu tłumacza przysięgłego 29 maja 2002 r. 26 marca 2002 r. 23 października 2001 r. Monit RTP skierowany do Ministerstwa Sprawiedliwości w sprawie omówienia stanu prac nad projektem ustawy o tłu- maczach publicznych. Skierowanie listu otwartego prezesa PT TEPIS oraz sekretarza RTP do ministra sprawiedliwości na temat roli tłumaczy w re- alizacji prawa człowieka do sprawiedliwego procesu. Ogłoszenie trzeciego projektu ustawy o tłumaczach publicz- nych przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Wyrażenie opinii przez PT TEPIS na temat trzeciego projektu ustawy o tłumaczach publicznych z maja 2002 r. z powołaniem się na poglądy przedstawicieli RTP. Ogłoszenie czwartego projektu ustawy o tłumaczach publicz- nych przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Zaopiniowanie przez PT TEPIS czwartego projektu ustawy z powołaniem się na poglądy przedstawicieli RTP. 21 lutego 2003 r. czerwiec 2002 r. marzec 2003 r. 3 lipca 2003 r. 16 grudnia 2003 r. 15 i 25 kwietnia 2003 r. Pierwsza i druga międzyresortowa konferencja uzgadniająca czwarty projekt ustawy o tłumaczach publicznych z udziałem przedstawicieli RTP oraz zaproszonych resortów: Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu, Ministerstwa Spraw Wewnętrz- nych i Administracji, Ministerstwa Finansów oraz Rządowego Centrum Legislacji. Rozpatrzenie projektu ustawy o tłumaczach publicznych przez Komitet Rady Ministrów oraz jego rekomendowanie Radzie Ministrów z zastrzeżeniem uzgodnienia nadzoru nad zawo- dem przez odpowiedniego ministra oraz redakcyjnego dopra- cowania aktu na posiedzeniu komisji prawniczej. Przedstawienie opinii Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej o zgodności projektu ustawy o tłumaczach publicznych z pra- wem UE. W jej konkluzji szefowa UKIE Danuta Hübner stwier- dziła zgodność projektu ustawy z prawem UE. Przyjęcie czwartego projektu ustawy o tłumaczach publicznych przez Radę Ministrów. Przedstawienie Sejmowi RP w piśmie Rady Ministrów 10-208-03 przez Prezesa Rady Ministrów Leszka Millera projektu ustawy o tłumaczach publicznych oraz opinii UKIE dotyczącej zgod- ności proponowanych regulacji z prawem UE wraz z upoważ- nieniem ministra sprawiedliwości do prezentowania stanowiska rządu w tej sprawie w toku prac parlamentarnych. Wpłynięcie rządowego projektu ustawy o tłumaczach publicz- nych do Sejmu RP. Skierowanie projektu do Komisji Sprawiedliwości i Praw Czło- wieka. 29 stycznia 2004 r. 22 stycznia 2004 r. 21 stycznia 2004 r. 23 grudnia 2003 r. 27 Rozdział I. Zarys historyczny rozwoju zawodu tłumacza przysięgłego Wspólne stanowisko PT TEPIS i STP na temat projektu ustawy o tłumaczach publicznych. Wysunięto w nim dziesięć postula- tów zmian w projekcie ustawy: 1) wprowadzenie słowniczka ter- minów i definicji; 2) specjalizacja tłumaczeniowa na studiach filologicznych oraz podyplomowych studiach tłumaczeniowych z uwzględnieniem tłumaczenia pism sądowych i urzędowych oraz innych tekstów prawniczych jako warunek dopuszczenia do egzaminu państwowego; 3) zmiana definicji członków PKE, tak by obejmowała osoby posiadające nie tylko wiedzę teore- tyczną, ale przede wszystkim wieloletnią praktykę i wybitne osiągnięcia zawodowe w zakresie tłumaczenia prawniczego i są- dowego, a także zwiększenie ich liczby do sześciu; 4) możliwość bezpośredniego tłumaczenia z języka obcego na język obcy, o ile tłumacz posiada uprawnienia do dwóch języków; 5) zapłata wy- nagrodzenia za zlecenia sądu, prokuratury, policji lub organów administracji publicznej z kasy Skarbu Państwa; 6) zobowią- zanie ministra sprawiedliwości do wydania rozporządzenia w sprawie stawek wynagrodzenia w porozumieniu z Komisją Odpowiedzialności Zawodowej; 7) przywrócenie w pieczęci tłu- macza przysięgłego godła państwowego; 8) dodanie do innych obrońców tłumacza przysięgłego organizacji zrzeszającej tłuma- czy; 9) ustalenie udziału tłumaczy w Komisji Odpowiedzialno- ści Zawodowej w proporcji przewidzianej dla PKE; 10) powo- łanie zamiast Komisji Odpowiedzialności Zawodowej Komisji Praktyki i Odpowiedzialności Zawodowej uprawnionej do two- rzenia i upowszechniania zasad praktyki zawodowej. Pierwsze czytanie projektu ustawy w Komisji Sprawiedliwo- ści i Praw Człowieka, a następnie skierowanie go do podko- misji nadzwyczajnej. Ukonstytuowanie się podkomisji nadzwyczajnej ds. ustawy o tłumaczach publicznych Komisji Sprawiedliwości i Praw Czło- wieka. Jej przewodniczącym został Stanisław Rydzoń z SLD. Zaproszenie przez podkomisję nadzwyczajną ds. ustawy o tłu- maczach publicznych Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka prezesa STP Ryszarda Dulinicza, prezes PT TEPIS Danuty Kierz- kowskiej, dyrektora STiJO UAM i przedstawiciela uniwersyte- ckich jednostek kształcących tłumaczy Witolda Skowrońskiego oraz – na własny wniosek – Urszuli Dzierżawskiej-Bukowskiej z Oddziału Warszawskiego STP do prac nad projektem ustawy. Posiedzenia Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka, na których rozpatrywano poszczególne artykuły projektu ustawy o tłumaczach publicznych. Przyjęcie przez Komisję Sprawiedliwości i Praw Człowieka pro- jektu ustawy z poprawkami. 29 marca 2004 r. 30 marca 2004 r. 14 kwietnia, 13 maja, 15 czerwca i 7 lipca 2004 r. 28 lipca, 25 sierpnia 2004 r. 6 października 2004 r. 28 20 października 2004 r. 22 października 2004 r. 18 listopada 2004 r. 19 listopada 2004 r. Rozdział I. Zarys historyczny zawodu tłumacza przysięgłego Drugie czytanie projektu ustawy na 87. posiedzeniu Sejmu RP. Trzecie czytanie projektu ustawy na 87. posiedzeniu Sejmu, podczas którego przyjęto ustawę w brzmieniu przedłożonym przez Komisję Sprawiedliwości i Praw Człowieka (bez wniosku mniejszości zgłoszonego przez posłankę Katarzynę Piekarską z SLD, postulującego zmianę art. 15 w ten sposób, że przy od- mowie wykonania tłumaczenia na rzecz organów sądowych, ścigania i administracji publicznej tłumacz mógłby powołać się na inne ważne przyczyny). Wyniki głosowania elektronicz- nego: 389 za, 0 przeciw, 11 wstrzymało się od głosu, 60 nie głosowało. Przekazanie ustawy Marszałkowi Senatu RP oraz Prezydentowi RP. Rozpatrzenie ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego przez Senat RP na 72. posiedzeniu. Przekazanie uchwały Senatu RP z dnia 18 listopada 2004 r. w sprawie ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego, w któ- rej wniósł on dziewięć poprawek, Marszałkowi Sejmu RP, a następnie skierowanie jej przez Marszałka Sejmu do Ko- misji Sprawiedliwości i Praw Człowieka w celu rozpatrzenia. Zgłoszone przez Izbę poprawki obejmowały: 1) uwzględnie- nie w zakresie podmiotowym ustawy nie tylko obywateli UE, ale także państw członkowskich Europejskiego Porozumie- nia o Wolnym Handlu (EFTA) – stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym (EOG); 2) nabycie uprawnień tłu- macza przysięgłego bez względu na posiadane wykształcenie; 3) zagwarantowanie wysokiego poziomu kwalifikacji człon- ków PKE nie tylko dzięki posiadaniu wiedzy teoretycznej w za- kresie technik tłumaczeniowych, ale także umiejętności ich stosowania; 4) możliwość bezpośredniego sporządzania tłu- maczeń z języka obcego na inny język obcy w zakresie posia- danych uprawnień; 5) dopuszczalność odmowy tłumaczenia na żądanie organów sprawiedliwości oraz organów ścigania w razie zaistnienia szczególnie ważnych przyczyn; 6) przy- znanie w przypadku wykonywania czynności przez tłuma- cza przysięgłego poza jego miejscem zamieszkania zwrotu kosztów podróży i noclegów oraz ekwiwalentu pieniężnego za utracony zarobek; 7) wprowadzenie do katalogu rozstrzyg- nięć w postępowaniu dyscyplinarnym uniewinnienia tłuma- cza przysięgłego od zarzucanych mu czynów; 8) zapadalność decyzji w sprawach odpowiedzialności zawodowej kwalifiko- waną większością głosów; 9) wskazanie, do jakiego zakresu spraw nieuregulowanych w ustawie znajdą zastosowanie prze- pisy kodeksu postępowania karnego. 29 Rozdział I. Zarys historyczny rozwoju zawodu tłumacza przysięgłego 23 listopada 2004 r. 25 listopada 2004 r. 16 grudnia 2004 r. 27 grudnia 2004 r. Praca w Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka nad stano- wiskiem Senatu RP zakończona sprawozdaniem tej komisji, w którym zarekomendowano przyjęcie pięciu poprawek Se- natu, tj. 1, 5, 7, 8 i 9. Uchwalenie ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego na 90. posiedzeniu Sejmu IV kadencji. Sejm odrzucił cztery popraw- ki zgłoszone przez Senat. Przekazanie ustawy Prezydentowi RP do podpisu. Podpisanie ustawy przez Prezydenta RP. Ogłoszenie ustawy z dnia 25 listopada 2004 r. o zawodzie tłu- macza przysięgłego w urzędowym promulgatorze, tj. Dzienni- ku Ustaw Nr 273, poz. 2702. Wejście w życie ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego. 27 stycznia 2005 r. Źródło: opracowanie własne na podstawie Biuletynu TEPIS 2004, nr 54, s. 3–12 oraz archiwum Sejmu RP dostępnego na stronie internetowej pod adresem http://www.sejm.gov.pl/ (dostęp: 10 maja 2012 r.). Celem ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego było uregulowanie statusu tłumaczy przysięgłych w akcie rangi ustawowej. W myśl rozpo- rządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 8 czerwca 1987 r. w sprawie biegłych sądowych i tłumaczy przysięgłych tłumacze przysięgli mogli być powoływani jedynie na potrzeby organów sprawiedliwości i orga- nów ścigania, ustawa zakłada natomiast, że świadczą swoje usługi na rzecz całego społeczeństwa. Ponadto wyłącza ona stosowanie zawartych w niej przepisów do tłumaczy języka migowego oraz innych systemów komunikacji niebędących językami naturalnymi. W odniesieniu do tej grupy tłumaczy znalazły zastosowanie regulacje rozporządzenia o bie- głych sądowych22. Ustawa o zawodzie tłumacza przysięgłego zmieniła w stosunku do po- przednio obowiązującego rozporządzenia organ właściwy do nadawania uprawnień tłumaczom przysięgłym – nie są to już sądy okręgowe (wcześ- niej wojewódzkie), lecz Państwowa Komisja Egzaminacyjna, w której skład wchodzą osoby wyróżniające się wysokim poziomem wiedzy w zakresie ję- zyków obcych i technik tłumaczeniowych. Członkowie PKE są powoływani na czteroletnią kadencję i odwoływani przez ministra sprawiedliwości. Ustawa przewiduje, iż zawód tłumacza przysięgłego mogą wykonywać nie tylko obywatele polscy, ale także obywatele każdego z państw człon- 22 Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. Nr 15, poz. 133). 30 Rozdział I. Zarys historyczny zawodu tłumacza przysięgłego kowskich Unii Europejskiej lub, na zasadzie wzajemności, obywatele in- nego państwa. Warunkiem wykonywania zawodu tłumacza przysięgłego jest spełnienie określonych ustawowo wymogów. Są to m.in. znajomość języka polskiego, pełna zdolność do czynności prawnych oraz złożenie z wynikiem pozytywnym egzaminu z umiejętności tłumaczenia z języka polskiego na język obcy i z języka obcego na język polski. Nabycie uprawnień do wykonywania zawodu tłumacza przysięgłego jest potwierdzane świadectwem wydanym przez ministra sprawiedliwo- ści. Prawo do wykonywania zawodu przysługuje po złożeniu ślubowania i wpisaniu na listę tłumaczy przysięgłych prowadzoną przez tego ministra. Ustawa określa zasady udostępniania listy tłumaczy – do dnia 31 stycz- nia każdego roku minister sprawiedliwości ogłasza ją w swoim dzien- niku urzędowym, udostępnia w Biuletynie Informacji Publicznej (BIP), a wojewodowie przedkładają listę do powszechnego wglądu w miejscu do tego przeznaczonym, w siedzibie i w godzinach pracy urzędu woje- wódzkiego. Jeden z rozdziałów ustawy poświęcony jest zagadnieniom odpowie- dzialności zawodowej tłumaczy przysięgłych w przypadku niewypełnia- nia albo nienależytego lub nierzetelnego wypełniania przez nich zadań lub obowiązków określonych w ustawie. Katalog kar zawiera upomnienie, na- ganę, zawieszenie prawa wykonywania zawodu tłumacza przysięgłego na okres od trzech miesięcy do jednego roku oraz pozbawienie prawa wyko- nywania zawodu. Orzeczona kara jest odnotowywana we wpisie tłumacza na listę. Postępowanie w sprawie odpowiedzialności zawodowej przepro- wadza Komisja Odpowiedzialności Zawodowej na wniosek ministra spra- wiedliwości lub wojewody. Podmiot, który zlecił tłumaczenie, może zwró- cić się do ministra lub wojewody o wystąpienie z wnioskiem o wszczęcie takiego postępowania. Postępowanie toczy się z udziałem osoby, w sto- sunku do której jest prowadzone. Ustawa zapewnia także sądową kontrolę orzeczeń Komisji Odpowie- dzialności Zawodowej poprzez wniesienie odwołania do sądu apelacyjne- go, jaki jest właściwy ze względu na miejsce zamieszkania tłumacza. Oprócz naszkicowanych tu pobieżnie najistotniejszych rozwiązań me- rytorycznych ustawa zawiera również zmiany obowiązujących aktów praw- nych, tj. dekretu z dnia 26 października 1950 r. o należnościach świad- ków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym (Dz. U. Nr 49, poz. 445 z późn. zm.), ustawy z dnia 4 września 1997 r. o działach administracji rządowej (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 65, poz. 437 z późn. zm.) oraz ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych 31 Rozdział I. Zarys historyczny rozwoju zawodu tłumacza przysięgłego (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 z późn. zm.). Zmiany te mają przede wszystkim charakter porządkowy, gdyż aktualizują stan prawny. Ustawodawca przewidział także na końcu ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego przepisy przejściowe i końcowe. Dzięki art. 33 u.z.t.p. usta- nowieni dotychczas tłumacze przysięgli mogli stać się tłumaczami przy- sięgłymi w rozumieniu nowej ustawy, pod warunkiem że w terminie sześ- ciu miesięcy od dnia wejścia jej w życie wpisali się – na swój wniosek – na listę tłumaczy przysięgłych prowadzoną przez ministra sprawiedliwości. W związku z tym, że ustawa została ogłoszona 27 grudnia 2004 r. weszła ona w życie – jak stanowią jej przepisy końcowe – po upływie trzydziestu dni od dnia jej ogłoszenia, tj. 27 stycznia 2005 r. Zatem ostatnim dniem na złożenie wniosku do Ministerstwa Sprawiedliwości – osobiście lub za pośrednictwem poczty – był 27 lipca 2005 r. Termin ten – określany przez prawników jako termin zawity – był nieprzywracalny, a osoba, która nie złożyła do tego dnia wniosku, utraciła ostatecznie możliwość wpisu na li- stę tłumaczy przysięgłych bez konieczności zdawania egzaminu. W ustawie nie przewidziano żadnych wymogów formalnych, jakie musiał spełniać wniosek. Zdaniem G. Dostatniego23 we wniosku należało wyrazić chęć zostania tłumaczem przysięgłym w rozumieniu nowej usta- wy, a także prośbę o wpis na prowadzoną przez ministra listę tłumaczy przysięgłych. Dane wymagane przy wpisie obejmowały w myśl art. 8 ust. 1 u.z.t.p. imię i nazwisko, datę i miejsce urodzenia, obywatelstwo, miejsce zamieszkania, adres do korespondencji, datę nabycia uprawnień zawodo- wych, czyli w tym wypadku datę ustanowienia tłumaczem przysięgłym przez prezesa sądu, język lub języki, w zakresie którego lub których tłu- macz przysięgły posiada uprawnienia do wykonywania zawodu, oraz in- formację o uzyskanych stopniach i tytułach naukowych lub stopniach i ty- tułach w zakresie sztuki. Do wniosku należało załączyć jedynie – zgodnie z przywołanym powyżej art. 33 – zaświadczenie wydane przez prezesa sądu, przy którym tłumacz przysięgły został ustanowiony, potwierdzają- ce fakt jego ustanowienia. W art. 33 u.z.t.p. ustawodawca przewidział możliwość wykonywa- nia czynności tłumacza przysięgłego oraz posługiwania się dotychczaso- wą pieczęcią przez osoby ustanowione na mocy przywołanego powyżej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 8 czerwca 1987 r. przez okres nie dłuższy niż dwa lata od chwili wejścia w życie ustawy, czyli do 27 stycznia 2007 r. Po tym terminie zaczęły obowiązywać nowe regulacje 23 G. Dostatni, Komentarz do ustawy o zawodzie tłumacza…, s. 130. 32 Rozdział I. Zarys historyczny zawodu tłumacza przysięgłego ustawowe, a więc warunkiem dalszego wykonywania tego zawodu stał się wpis na listę tłumaczy przysięgłych oraz posługiwanie się nową pieczęcią tłumacza przysięgłego. Zmiana stanu prawnego od dnia wejścia w życie nowej ustawy, tj. od 27 stycznia 2005 r., spowodowała – jak słusznie zauważa G. Dostatni – bezprzedmiotowość wszystkich niezakończonych do tego dnia postępo- wań w sprawie ustanowienia tłumaczem przysięgłym przez prezesów są- dów okręgowych. Utracili oni bowiem w tym dniu swoje uprawniania do ustanawiania tłumaczy przysięgłych. Także procedura wpisu i jego warun- ki uległy całkowitej zmianie. Ostatnią kwestią regulowaną przez przepisy końcowe był obowiązek powołania przez ministra sprawiedliwości Państwowej Komisji Egzami- nacyjnej w terminie trzech miesięcy o dnia wejścia w życie ustawy, tj. do 27 kwietnia 2005 r. Przepis ten gwarantował, że proces ustanawiania tłu- maczy przysięgłych będzie przebiegał bez zakłóceń i nie dojdzie do przerw w powoływaniu kolejnych tłumaczy. Przedstawiając rys historyczny zawodu tłumacza przysięgłego, nie można ograniczyć się do omówienia ustawy o tym zawodzie jedynie w wersji, jaka obowiązywała w chwili jej wejścia w życie, tj. siedem lat temu. W roku 2006 dokonano jej nowelizacji, zaś w roku 2008 próbowa- no dokonać kolejnej, co niestety zakończyło się fiaskiem. Ponadto w od- niesieniu do ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego w 2008 r. Trybu- nał Konstytucyjny wydał prawomocny wyrok. W latach 2010 oraz 2011 niektóre zapisy ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego uległy zmianie, jednakże nie w drodze bezpośredniej nowelizacji samej ustawy, lecz po- przez wprowadzenie nowych ustaw zmieniających ustawę o tym zawo- dzie. Wszystkie wymienione zmiany i próby zmian zasługują – naszym zdaniem – na obszerniejsze omówienie. Zacznijmy od pierwszej nowelizacji ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego. 12 lipca 2006 r. weszła w życie ustawa z dnia 12 maja 2006 r. o zmianie ustawy o zawodzie tłumacza przysięgłego (Dz. U. Nr 107, poz. 722). Obejmowała ona zaledwie trzy artykuły. Najważniejszy z nich przewidywał zmianę art. 33 ust. 1 u.z.t.p. z 2004 r. w ten sposób, iż osoby, które uzyskały uprawnienia tłumacza przysięgłego przed wejściem w ży- cie ustawy z 2004 r., tj. przed 27 stycznia 2005 r., stawały się tłumaczami przysięgłymi w rozumieniu ustawy, pod warunkiem wpisu na listę tłuma- czy przysięgłych w terminie dwuletnim, liczonym od 27 stycznia 2005 r. Ponadto dzięki wprowadzonej przez Senat RP poprawce do ustawy no- welizującej ustawę o zawodzie tłumacza przysięgłego możliwość wpisu 33 Rozdział I. Zarys historyczny rozwoju zawodu tłumacza przysięgłego na listę zyskały także osoby, które zostały ustanowione tłumaczem przy- sięgłym na mocy jeszcze obowiązującego rozporządzenia Ministra Spra- wiedliwości z 1987 r., ale nie zdążyły zakończyć procedury administra- cyjnej, ponieważ nie złożyły przyrzeczenia wobec prezesa sądu okręgo- wego i ostatecznie nie nabyły tych uprawnień. Dodatkowo przedłużono termin posługiwania się dotychczasowymi pieczęciami tłumacza przysię- głego z dwóch do trzech lat od dnia wejścia w życie ustawy, tj. do 27 stycz- nia 2008 r., co było konsekwencją wydłużenia terminu wpisu na listę tłu- maczy przysięgłych do 27 stycznia 2007 r. W przypadku złożenia wnio- sku o wpis w styczniu 2007 r. osoby takie nie miałyby ważnej pieczęci i nie mogłyby wykonywać czynności. Przypomnijmy, iż w momencie wejścia w życie ustawy o zawodzie tłu- macza przysięgłego w 2005 r. było ustanowionych ok. 10 800 tłumaczy przysięgłych dla 50 języków, w tym ok. 2100 dla języków rzadkich oraz ok. 8700 dla języków często używanych, jak: niemiecki (ok. 3500), angiel- ski (ok. 2200), rosyjski (ok. 1750) i francuski (ok. 1250). Jak pokazała rze- czywistość, ok. 2500 tłumaczy przysięgłych, czyli blisko 25 , nie wpisało się na listę i utraciło uprawnienia, gdyż z różnych powodów nie wiedzieli oni o zmianach prawnych. Jak słusznie zauważyły posłanki PiS, które wy- stąpiły z interpelacją do ministra sprawiedliwości w sprawie przywrócenia uprawnień tłumacza przysięgłego, ustawodawca wraz z wprowadzeniem nowych i zarazem istotnych zmian nie poparł proponowanej noweliza- cji szeroką akcją informacyjną24. Mógł to przecież uczynić obligatoryj- nie poprzez sądy okręgowe dokonujące wówczas mianowania tłumaczy przysięgłych i sprawujące na nimi nadzór. Należy nadmieni
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Tłumaczenie poświadczone. Status, kształcenie, warsztat i odpowiedzialność tłumacza przysięgłego
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: