Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00670 009443 7438079 na godz. na dobę w sumie
Tora - Pięcioksiąg Mojżesza - ebook/pdf
Tora - Pięcioksiąg Mojżesza - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 1188
Wydawca: Austeria Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-61978-85-5 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> religia i rozwój duchowy
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Książka jest zapisana od prawej do lewej strony i w taki sposób należy ją odczytywać.

 

„W przedmowie do swojego przekładu Księgi Psalmów pisze Czesław Miłosz, że decydującym powodem podjęcia tej pracy było zapoznanie się z mikrofilmem dwujęzycznego, polsko-hebrajskiego wydania Biblii z przekładem Izaaka Cylkowa. Na wydanie to zwrócił mu uwagę kolega z uniwersytetu w Berkeley, znakomity logik i matematyk Alfred Tarski. Poeta uważa, że jest to przekład zarówno poetycko piękny, jak i bardzo wierny (co przecież tak rzadko idzie w parze). Miłosz podkreśla, że Cylkow stara się zachować kolejność słów oryginału. Zauważa, że Cylkow, »wrażliwy na modulację hebrajskiej frazy, nieco inaczej kształtuje werset niż czynią to Biblie, zarówno katolickie jak i protestanckie, zawsze... ulegające wpływowi składni łacińskiej«. Przyznając się do tego, iż stale odwołuje się do jego rozwiązań, swój własny przekład określa jako »ciągłą z nim rozmowę«” – pisze we wstępie do tłumaczenia Tory Cylkowa Henryk Halkowski.

Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

(cid:157)(cid:5)(cid:171)(cid:155) 2 tewet 5766 (cid:159)(cid:5)(cid:171)(cid:179)(cid:180)(cid:3)(cid:180)(cid:155)(cid:162)(cid:3)(cid:155) Wydanie Pięcioksięgu w przekładzie Izaaka Cylkowa jest bez wątpienia bar- (cid:3)(cid:154)(cid:166)(cid:166)(cid:3)(cid:154)(cid:163)(cid:158) ,(cid:158)(cid:166)(cid:154)(cid:3)(cid:167)(cid:163)(cid:168)(cid:163)(cid:155)(cid:3)(cid:155)(cid:159)(cid:177)(cid:166)(cid:163)(cid:176)(cid:3)(cid:166)(cid:179)(cid:3)(cid:159)(cid:168)(cid:159)(cid:156)(cid:178)(cid:180)(cid:155)(cid:3)(cid:179)(cid:168)(cid:159)(cid:161)(cid:3)(cid:166)(cid:179)(cid:3)(cid:178)(cid:159)(cid:154)(cid:166)(cid:3)(cid:158)(cid:154)(cid:176)(cid:159)(cid:158) dzo ważnym wydarzeniem w życiu polskiego żydostwa. Przez dziesiątki lat (cid:3)(cid:167)(cid:163)(cid:170)(cid:179)(cid:3) (cid:180)(cid:159)(cid:178)(cid:179)(cid:172)(cid:3) (cid:164)(cid:179)(cid:168)(cid:155) .(cid:169)(cid:163)(cid:166)(cid:159)(cid:174)(cid:3) (cid:180)(cid:159)(cid:157)(cid:158)(cid:163)(cid:3) (cid:163)(cid:163)(cid:161)(cid:155)(cid:3) (cid:157)(cid:159)(cid:154)(cid:168)(cid:3) (cid:155)(cid:159)(cid:179)(cid:161)(cid:3) (cid:172)(cid:159)(cid:178)(cid:163)(cid:154)(cid:3) (cid:177)(cid:174)(cid:171) dokonane przez Cylkowa przekłady Chumaszu i Siduru stwarzały wielu pol- (cid:3)(cid:178)(cid:179)(cid:154)(cid:3)(cid:169)(cid:163)(cid:166)(cid:159)(cid:174)(cid:3)(cid:163)(cid:157)(cid:159)(cid:158)(cid:163)(cid:168)(cid:3)(cid:167)(cid:163)(cid:155)(cid:178)(cid:3)(cid:178)(cid:159)(cid:155)(cid:172)(cid:3)(cid:159)(cid:163)(cid:158)(cid:3)(cid:155)(cid:159)(cid:177)(cid:166)(cid:163)(cid:176)(cid:3)(cid:166)(cid:179)(cid:3)(cid:178)(cid:159)(cid:157)(cid:163)(cid:171)(cid:159)(cid:3)(cid:179)(cid:168)(cid:159)(cid:161)(cid:3)(cid:163)(cid:168)(cid:159)(cid:156)(cid:178)(cid:180) skim Żydom, którzy nie znali świętego języka, jedyną możliwość zachowa- (cid:3)(cid:178)(cid:179)(cid:177)(cid:158)(cid:3) (cid:166)(cid:172)(cid:3)(cid:178)(cid:159)(cid:168)(cid:179)(cid:166)(cid:3)(cid:158)(cid:157)(cid:163)(cid:161)(cid:163)(cid:3) (cid:162)(cid:172)(cid:168)(cid:165)(cid:3) (cid:180)(cid:159)(cid:178)(cid:179)(cid:174)(cid:154)(cid:3)(cid:179)(cid:157)(cid:159)(cid:177)(cid:158)(cid:3) (cid:169)(cid:159)(cid:179)(cid:166)(cid:3)(cid:180)(cid:154)(cid:3)(cid:159)(cid:172)(cid:157)(cid:163)(cid:3) (cid:154)(cid:166) nia więzi z tradycją przodków. Dzięki nim mogą modlić się, zwracać się do (cid:3)(cid:167)(cid:166)(cid:159)(cid:172)(cid:3)(cid:154)(cid:178)(cid:159)(cid:155)(cid:166)(cid:3)(cid:180)(cid:159)(cid:170)(cid:174)(cid:166) ,(cid:166)(cid:166)(cid:174)(cid:180)(cid:158)(cid:166) ,(cid:180)(cid:171)(cid:170)(cid:165)(cid:158)(cid:3)(cid:180)(cid:163)(cid:155)(cid:166)(cid:3)(cid:154)(cid:159)(cid:155)(cid:166) ,(cid:180)(cid:159)(cid:155)(cid:154)(cid:158)(cid:3)(cid:180)(cid:178)(cid:159)(cid:171)(cid:168)(cid:3)(cid:167)(cid:172) Stwórcy świata, rozumieć znaczenie tego, co jest napisane i śledzić czytanie Tory w synagodze. Mogą także uczyć się Tory, otworzyć najświętszą księgę, (cid:3)(cid:157)(cid:159)(cid:168)(cid:166)(cid:166)(cid:3) (cid:167)(cid:156)(cid:159) .(cid:158)(cid:178)(cid:159)(cid:180)(cid:158)(cid:3) (cid:180)(cid:154)(cid:163)(cid:178)(cid:177)(cid:3) (cid:163)(cid:178)(cid:161)(cid:154)(cid:3) (cid:155)(cid:159)(cid:177)(cid:172)(cid:166) ,(cid:178)(cid:168)(cid:154)(cid:170)(cid:158)(cid:3) (cid:178)(cid:179)(cid:174)(cid:3) (cid:180)(cid:154)(cid:3) (cid:169)(cid:163)(cid:155)(cid:158)(cid:166)(cid:159) czytać ją i studiować. Pośród wielu przykazań nauka Tory zajmuje zdecydowa- .(cid:159)(cid:180)(cid:154)(cid:163)(cid:178)(cid:177)(cid:155) ,(cid:159)(cid:157)(cid:159)(cid:168)(cid:163)(cid:166)(cid:155)(cid:3)(cid:156)(cid:170)(cid:172)(cid:180)(cid:158)(cid:166)(cid:159)(cid:3)(cid:178)(cid:180)(cid:159)(cid:163)(cid:155)(cid:3)(cid:179)(cid:159)(cid:157)(cid:177)(cid:158)(cid:3)(cid:178)(cid:174)(cid:171)(cid:158)(cid:3)(cid:180)(cid:154)(cid:3)(cid:161)(cid:159)(cid:180)(cid:174)(cid:166) ,(cid:158)(cid:178)(cid:159)(cid:180) nie najważniejsze miejsce; jak powiedzieli nasi rabini błogosławionej pamięci, (cid:3)(cid:163)(cid:174)(cid:165)(cid:159) ,(cid:163)(cid:160)(cid:165)(cid:178)(cid:168)(cid:3) (cid:167)(cid:159)(cid:177)(cid:168)(cid:3) (cid:180)(cid:166)(cid:155)(cid:177)(cid:168)(cid:3) (cid:180)(cid:166)(cid:161)(cid:158)(cid:155)(cid:3) (cid:158)(cid:178)(cid:159)(cid:180)(cid:3) (cid:157)(cid:159)(cid:168)(cid:166)(cid:180)(cid:3) (cid:180)(cid:159)(cid:155)(cid:178)(cid:3) (cid:180)(cid:159)(cid:159)(cid:176)(cid:168)(cid:3) (cid:169)(cid:163)(cid:155) przykazanie nauki Tory jest równoważne wszystkim innym. (cid:17)(cid:167)(cid:166)(cid:159)(cid:165)(cid:3)(cid:157)(cid:156)(cid:170)(cid:165)(cid:3)(cid:158)(cid:166)(cid:159)(cid:177)(cid:179)(cid:3)(cid:158)(cid:178)(cid:159)(cid:180)(cid:3)(cid:157)(cid:159)(cid:168)(cid:166)(cid:180)(cid:3)(cid:180)(cid:159)(cid:159)(cid:176)(cid:168)(cid:3)(cid:166)(cid:5)(cid:160)(cid:161)(cid:3)(cid:159)(cid:178)(cid:168)(cid:154)(cid:179) Każdego poranka, na początku modlitwy, Żydzi wypowiadają słowa, któ- (cid:3)(cid:167)(cid:163)(cid:178)(cid:155)(cid:157)(cid:3) (cid:159)(cid:166)(cid:154) :(cid:154)(cid:178)(cid:168)(cid:156)(cid:3) (cid:163)(cid:178)(cid:155)(cid:157)(cid:3) (cid:167)(cid:163)(cid:178)(cid:168)(cid:159)(cid:154)(cid:3) (cid:159)(cid:170)(cid:154)(cid:3) (cid:180)(cid:163)(cid:178)(cid:161)(cid:179)(cid:3) (cid:180)(cid:166)(cid:163)(cid:174)(cid:180)(cid:155)(cid:3) (cid:178)(cid:177)(cid:159)(cid:155)(cid:3) (cid:166)(cid:165) re są fragmentem Talmudu: „Oto rzeczy, których owoc człowiek spożywa na tym świecie, a zasługa spełnia mu się w Przyszłym Świecie. Są to: szacu- ,(cid:154)(cid:155)(cid:158)(cid:3) (cid:167)(cid:166)(cid:159)(cid:172)(cid:166)(cid:3) (cid:159)(cid:166)(cid:3) (cid:180)(cid:168)(cid:163)(cid:177)(cid:3) (cid:169)(cid:178)(cid:177)(cid:158)(cid:159)(cid:3) (cid:158)(cid:160)(cid:158)(cid:3) (cid:167)(cid:166)(cid:159)(cid:172)(cid:155)(cid:3) (cid:167)(cid:158)(cid:163)(cid:180)(cid:159)(cid:178)(cid:174)(cid:3) (cid:166)(cid:165)(cid:159)(cid:154)(cid:3) (cid:167)(cid:157)(cid:154)(cid:179) nek dla ojca i matki, akty dobroczynności, wczesne przybywanie do domu (cid:3)(cid:179)(cid:178)(cid:157)(cid:168)(cid:158)(cid:3) (cid:180)(cid:163)(cid:155)(cid:3) (cid:180)(cid:168)(cid:165)(cid:179)(cid:158)(cid:159) ,(cid:167)(cid:163)(cid:157)(cid:171)(cid:161)(cid:3) (cid:180)(cid:159)(cid:166)(cid:163)(cid:168)(cid:156)(cid:159) ,(cid:167)(cid:154)(cid:159)(cid:3) (cid:155)(cid:154)(cid:3) (cid:157)(cid:159)(cid:155)(cid:165) :(cid:169)(cid:158)(cid:3) (cid:159)(cid:166)(cid:154)(cid:159) nauki o świcie i wieczorem, przyjmowanie gości, odwiedzanie chorych, ,(cid:158)(cid:166)(cid:165)(cid:3) (cid:180)(cid:171)(cid:170)(cid:165)(cid:158)(cid:159) ,(cid:167)(cid:163)(cid:166)(cid:159)(cid:161)(cid:3) (cid:178)(cid:159)(cid:177)(cid:155)(cid:159) ,(cid:167)(cid:163)(cid:161)(cid:178)(cid:159)(cid:154)(cid:3) (cid:180)(cid:171)(cid:170)(cid:165)(cid:158)(cid:159) ,(cid:180)(cid:163)(cid:155)(cid:178)(cid:172)(cid:159)(cid:3) (cid:180)(cid:163)(cid:178)(cid:161)(cid:179) wyposażanie ubogiej panny młodej, odprowadzanie zmarłego, skupienie (cid:3)(cid:157)(cid:159)(cid:168)(cid:166)(cid:180)(cid:159) ,(cid:159)(cid:178)(cid:155)(cid:161)(cid:166)(cid:3) (cid:167)(cid:157)(cid:154)(cid:3) (cid:169)(cid:163)(cid:155)(cid:3) (cid:167)(cid:159)(cid:166)(cid:179)(cid:3) (cid:180)(cid:154)(cid:155)(cid:158)(cid:159) ,(cid:158)(cid:166)(cid:174)(cid:180)(cid:3) (cid:169)(cid:159)(cid:163)(cid:172)(cid:159) ,(cid:180)(cid:168)(cid:158)(cid:3) (cid:180)(cid:163)(cid:159)(cid:166)(cid:159) w modlitwie, wprowadzanie pokoju pomiędzy człowiekiem a jego przyjacie- (cid:11)(cid:154)(cid:15)(cid:160)(cid:165)(cid:177)(cid:3)(cid:180)(cid:155)(cid:179)) .(cid:167)(cid:166)(cid:165)(cid:3)(cid:157)(cid:156)(cid:170)(cid:165)(cid:3)(cid:158)(cid:178)(cid:159)(cid:180) lem, ale nauka Tory przewyższa to wszystko” (Szabat 127a). W traktacie Kiduszin rabini dyskutują, co jest ważniejsze: studiowanie Tory czy (cid:3)(cid:159)(cid:154)(cid:3) (cid:158)(cid:178)(cid:159)(cid:180)(cid:3) (cid:157)(cid:159)(cid:168)(cid:166)(cid:180) :(cid:155)(cid:159)(cid:179)(cid:161)(cid:3) (cid:178)(cid:180)(cid:159)(cid:163)(cid:3) (cid:158)(cid:168)(cid:3) (cid:167)(cid:163)(cid:168)(cid:161)(cid:165)(cid:3) (cid:159)(cid:177)(cid:166)(cid:161)(cid:170)(cid:3) (cid:169)(cid:163)(cid:179)(cid:159)(cid:157)(cid:163)(cid:177)(cid:3) (cid:180)(cid:165)(cid:171)(cid:168)(cid:155) spełnianie przykazań? Dochodzą do wniosku, że ważniejsze jest studiowanie, (cid:3)(cid:157)(cid:159)(cid:168)(cid:166)(cid:180)(cid:3) (cid:163)(cid:166)(cid:155)(cid:3) (cid:163)(cid:165)(cid:3) (cid:155)(cid:159)(cid:179)(cid:161)(cid:3) (cid:178)(cid:180)(cid:159)(cid:163)(cid:3) (cid:158)(cid:178)(cid:159)(cid:180)(cid:3) (cid:157)(cid:159)(cid:168)(cid:166)(cid:180)(cid:179)(cid:3) (cid:167)(cid:163)(cid:178)(cid:168)(cid:159)(cid:154)(cid:3) (cid:167)(cid:158)(cid:159) ?(cid:180)(cid:159)(cid:159)(cid:176)(cid:168) gdyż tylko ono prowadzi do czynów, czyli do spełniania przykazań – bez stu- (cid:3)(cid:179)(cid:168)(cid:159)(cid:161)(cid:3) (cid:154)(cid:166)(cid:166)(cid:3) (cid:158)(cid:160)(cid:3) (cid:157)(cid:159)(cid:168)(cid:163)(cid:166)(cid:17)(cid:158)(cid:170)(cid:159)(cid:165)(cid:170)(cid:3) (cid:164)(cid:178)(cid:157)(cid:155)(cid:3) (cid:180)(cid:159)(cid:159)(cid:176)(cid:168)(cid:3) (cid:180)(cid:159)(cid:179)(cid:172)(cid:166)(cid:3) (cid:178)(cid:179)(cid:174)(cid:154)(cid:3) (cid:163)(cid:154)(cid:3) (cid:158)(cid:178)(cid:159)(cid:180) diowania człowiek nie może spełniać ich we właściwy sposób. (cid:17)(cid:180)(cid:163)(cid:178)(cid:179)(cid:174)(cid:154)(cid:3)(cid:163)(cid:180)(cid:166)(cid:155)(cid:3)(cid:158)(cid:168)(cid:163)(cid:179)(cid:168)(cid:3)(cid:167)(cid:163)(cid:157)(cid:159)(cid:158)(cid:163)(cid:3)(cid:163)(cid:174)(cid:166)(cid:154)(cid:3)(cid:166)(cid:163)(cid:155)(cid:179)(cid:155)(cid:3)(cid:158)(cid:163)(cid:158)(cid:3)(cid:167)(cid:156)(cid:178)(cid:159)(cid:180)(cid:168) Dla tysięcy Żydów nauka bez przetłumaczonego Pięcioksięgu była zada- (cid:3)(cid:173)(cid:154)(cid:159)(cid:3) (cid:180)(cid:159)(cid:157)(cid:158)(cid:163)(cid:166)(cid:3) (cid:158)(cid:178)(cid:159)(cid:180)(cid:166)(cid:3) (cid:167)(cid:180)(cid:159)(cid:154)(cid:3) (cid:178)(cid:179)(cid:177)(cid:179)(cid:3) (cid:169)(cid:159)(cid:178)(cid:161)(cid:154)(cid:3) (cid:162)(cid:159)(cid:161)(cid:3) (cid:158)(cid:163)(cid:158)(cid:3) (cid:167)(cid:156)(cid:178)(cid:159)(cid:180)(cid:168)(cid:3) (cid:179)(cid:168)(cid:159)(cid:161) niem niemożliwym do wykonania. Przetłumaczony Pięcioksiąg był nicią, która wiązała ich z Torą, z judaizmem i z Narodem Izraela. Dziś, gdy Pię- (cid:3)(cid:159)(cid:170)(cid:163)(cid:166)(cid:154)(cid:3) (cid:178)(cid:160)(cid:159)(cid:161)(cid:3) (cid:155)(cid:159)(cid:177)(cid:166)(cid:163)(cid:176)(cid:3) (cid:166)(cid:179)(cid:3) (cid:167)(cid:156)(cid:178)(cid:159)(cid:180)(cid:168)(cid:3) (cid:179)(cid:168)(cid:159)(cid:161)(cid:179)(cid:165)(cid:3) (cid:167)(cid:159)(cid:163)(cid:165) .(cid:166)(cid:154)(cid:178)(cid:179)(cid:163)(cid:3) (cid:167)(cid:172)(cid:166) cioksiąg w tłumaczeniu Cylkowa wraca do nas w nowym wydaniu, może on (cid:3)(cid:180)(cid:159)(cid:163)(cid:158)(cid:166)(cid:3)(cid:167)(cid:156)(cid:3)(cid:154)(cid:166)(cid:154)(cid:3)(cid:157)(cid:163)(cid:177)(cid:174)(cid:180)(cid:3)(cid:159)(cid:180)(cid:159)(cid:154)(cid:3)(cid:154)(cid:166)(cid:168)(cid:166)(cid:3)(cid:177)(cid:178)(cid:3)(cid:154)(cid:166)(cid:3)(cid:166)(cid:159)(cid:165)(cid:163)(cid:3)(cid:154)(cid:159)(cid:158)(cid:3)(cid:158)(cid:179)(cid:157)(cid:161)(cid:3)(cid:158)(cid:154)(cid:176)(cid:159)(cid:158)(cid:155) nie tylko wypełnić to zadanie, ale może także stać się głównym pomostem dla wracających do judaizmu Żydów, którzy w naszych czasach posłużą się tym Chumaszem. Może on otworzyć przed nimi nową kartę o wielu zna- czeniach. Również dla nie-Żydów czytanie tego Pięcioksięgu to niezwy- kła okazja kulturowa, aby zetknąć się z Księgą nad księgami i poznać ją w szczególny sposób – poprzez żydowską tradycję. Życzymy powodzenia każdemu, kto będzie się uczył Tory z pomocą tego prze- kładu. Rabin Michael Schudrich Naczelny rabin Polski Rabin Awraham Flaks Rabin Żydowskiej Gminy Wyznaniowej w Krakowie IX (cid:157)(cid:5)(cid:171)(cid:155) (cid:159)(cid:5)(cid:171)(cid:179)(cid:180)(cid:3)(cid:180)(cid:155)(cid:162)(cid:3)(cid:155) (cid:3)(cid:154)(cid:166)(cid:166)(cid:3)(cid:154)(cid:163)(cid:158) ,(cid:158)(cid:166)(cid:154)(cid:3)(cid:167)(cid:163)(cid:168)(cid:163)(cid:155)(cid:3)(cid:155)(cid:159)(cid:177)(cid:166)(cid:163)(cid:176)(cid:3)(cid:166)(cid:179)(cid:3)(cid:159)(cid:168)(cid:159)(cid:156)(cid:178)(cid:180)(cid:155)(cid:3)(cid:179)(cid:168)(cid:159)(cid:161)(cid:3)(cid:166)(cid:179)(cid:3)(cid:178)(cid:159)(cid:154)(cid:166)(cid:3)(cid:158)(cid:154)(cid:176)(cid:159)(cid:158) (cid:3)(cid:167)(cid:163)(cid:170)(cid:179)(cid:3) (cid:180)(cid:159)(cid:178)(cid:179)(cid:172)(cid:3) (cid:164)(cid:179)(cid:168)(cid:155) .(cid:169)(cid:163)(cid:166)(cid:159)(cid:174)(cid:3) (cid:180)(cid:159)(cid:157)(cid:158)(cid:163)(cid:3) (cid:163)(cid:163)(cid:161)(cid:155)(cid:3) (cid:157)(cid:159)(cid:154)(cid:168)(cid:3) (cid:155)(cid:159)(cid:179)(cid:161)(cid:3) (cid:172)(cid:159)(cid:178)(cid:163)(cid:154)(cid:3) (cid:177)(cid:174)(cid:171) (cid:3)(cid:178)(cid:179)(cid:154)(cid:3)(cid:169)(cid:163)(cid:166)(cid:159)(cid:174)(cid:3)(cid:163)(cid:157)(cid:159)(cid:158)(cid:163)(cid:168)(cid:3)(cid:167)(cid:163)(cid:155)(cid:178)(cid:3)(cid:178)(cid:159)(cid:155)(cid:172)(cid:3)(cid:159)(cid:163)(cid:158)(cid:3)(cid:155)(cid:159)(cid:177)(cid:166)(cid:163)(cid:176)(cid:3)(cid:166)(cid:179)(cid:3)(cid:178)(cid:159)(cid:157)(cid:163)(cid:171)(cid:159)(cid:3)(cid:179)(cid:168)(cid:159)(cid:161)(cid:3)(cid:163)(cid:168)(cid:159)(cid:156)(cid:178)(cid:180) (cid:3)(cid:178)(cid:179)(cid:177)(cid:158)(cid:3) (cid:166)(cid:172)(cid:3)(cid:178)(cid:159)(cid:168)(cid:179)(cid:166)(cid:3)(cid:158)(cid:157)(cid:163)(cid:161)(cid:163)(cid:3) (cid:162)(cid:172)(cid:168)(cid:165)(cid:3) (cid:180)(cid:159)(cid:178)(cid:179)(cid:174)(cid:154)(cid:3)(cid:179)(cid:157)(cid:159)(cid:177)(cid:158)(cid:3) (cid:169)(cid:159)(cid:179)(cid:166)(cid:3)(cid:180)(cid:154)(cid:3)(cid:159)(cid:172)(cid:157)(cid:163)(cid:3) (cid:154)(cid:166) (cid:3)(cid:167)(cid:166)(cid:159)(cid:172)(cid:3)(cid:154)(cid:178)(cid:159)(cid:155)(cid:166)(cid:3)(cid:180)(cid:159)(cid:170)(cid:174)(cid:166) ,(cid:166)(cid:166)(cid:174)(cid:180)(cid:158)(cid:166) ,(cid:180)(cid:171)(cid:170)(cid:165)(cid:158)(cid:3)(cid:180)(cid:163)(cid:155)(cid:166)(cid:3)(cid:154)(cid:159)(cid:155)(cid:166) ,(cid:180)(cid:159)(cid:155)(cid:154)(cid:158)(cid:3)(cid:180)(cid:178)(cid:159)(cid:171)(cid:168)(cid:3)(cid:167)(cid:172) (cid:3)(cid:157)(cid:159)(cid:168)(cid:166)(cid:166)(cid:3) (cid:167)(cid:156)(cid:159) .(cid:158)(cid:178)(cid:159)(cid:180)(cid:158)(cid:3) (cid:180)(cid:154)(cid:163)(cid:178)(cid:177)(cid:3) (cid:163)(cid:178)(cid:161)(cid:154)(cid:3) (cid:155)(cid:159)(cid:177)(cid:172)(cid:166) ,(cid:178)(cid:168)(cid:154)(cid:170)(cid:158)(cid:3) (cid:178)(cid:179)(cid:174)(cid:3) (cid:180)(cid:154)(cid:3) (cid:169)(cid:163)(cid:155)(cid:158)(cid:166)(cid:159) .(cid:159)(cid:180)(cid:154)(cid:163)(cid:178)(cid:177)(cid:155) ,(cid:159)(cid:157)(cid:159)(cid:168)(cid:163)(cid:166)(cid:155)(cid:3)(cid:156)(cid:170)(cid:172)(cid:180)(cid:158)(cid:166)(cid:159)(cid:3)(cid:178)(cid:180)(cid:159)(cid:163)(cid:155)(cid:3)(cid:179)(cid:159)(cid:157)(cid:177)(cid:158)(cid:3)(cid:178)(cid:174)(cid:171)(cid:158)(cid:3)(cid:180)(cid:154)(cid:3)(cid:161)(cid:159)(cid:180)(cid:174)(cid:166) ,(cid:158)(cid:178)(cid:159)(cid:180) (cid:3)(cid:163)(cid:174)(cid:165)(cid:159) ,(cid:163)(cid:160)(cid:165)(cid:178)(cid:168)(cid:3) (cid:167)(cid:159)(cid:177)(cid:168)(cid:3) (cid:180)(cid:166)(cid:155)(cid:177)(cid:168)(cid:3) (cid:180)(cid:166)(cid:161)(cid:158)(cid:155)(cid:3) (cid:158)(cid:178)(cid:159)(cid:180)(cid:3) (cid:157)(cid:159)(cid:168)(cid:166)(cid:180)(cid:3) (cid:180)(cid:159)(cid:155)(cid:178)(cid:3) (cid:180)(cid:159)(cid:159)(cid:176)(cid:168)(cid:3) (cid:169)(cid:163)(cid:155) (cid:17)(cid:167)(cid:166)(cid:159)(cid:165)(cid:3)(cid:157)(cid:156)(cid:170)(cid:165)(cid:3)(cid:158)(cid:166)(cid:159)(cid:177)(cid:179)(cid:3)(cid:158)(cid:178)(cid:159)(cid:180)(cid:3)(cid:157)(cid:159)(cid:168)(cid:166)(cid:180)(cid:3)(cid:180)(cid:159)(cid:159)(cid:176)(cid:168)(cid:3)(cid:166)(cid:5)(cid:160)(cid:161)(cid:3)(cid:159)(cid:178)(cid:168)(cid:154)(cid:179) (cid:3)(cid:167)(cid:163)(cid:178)(cid:155)(cid:157)(cid:3) (cid:159)(cid:166)(cid:154) :(cid:154)(cid:178)(cid:168)(cid:156)(cid:3) (cid:163)(cid:178)(cid:155)(cid:157)(cid:3) (cid:167)(cid:163)(cid:178)(cid:168)(cid:159)(cid:154)(cid:3) (cid:159)(cid:170)(cid:154)(cid:3) (cid:180)(cid:163)(cid:178)(cid:161)(cid:179)(cid:3) (cid:180)(cid:166)(cid:163)(cid:174)(cid:180)(cid:155)(cid:3) (cid:178)(cid:177)(cid:159)(cid:155)(cid:3) (cid:166)(cid:165) ,(cid:154)(cid:155)(cid:158)(cid:3) (cid:167)(cid:166)(cid:159)(cid:172)(cid:166)(cid:3) (cid:159)(cid:166)(cid:3) (cid:180)(cid:168)(cid:163)(cid:177)(cid:3) (cid:169)(cid:178)(cid:177)(cid:158)(cid:159)(cid:3) (cid:158)(cid:160)(cid:158)(cid:3) (cid:167)(cid:166)(cid:159)(cid:172)(cid:155)(cid:3) (cid:167)(cid:158)(cid:163)(cid:180)(cid:159)(cid:178)(cid:174)(cid:3) (cid:166)(cid:165)(cid:159)(cid:154)(cid:3) (cid:167)(cid:157)(cid:154)(cid:179) (cid:3)(cid:179)(cid:178)(cid:157)(cid:168)(cid:158)(cid:3) (cid:180)(cid:163)(cid:155)(cid:3) (cid:180)(cid:168)(cid:165)(cid:179)(cid:158)(cid:159) ,(cid:167)(cid:163)(cid:157)(cid:171)(cid:161)(cid:3) (cid:180)(cid:159)(cid:166)(cid:163)(cid:168)(cid:156)(cid:159) ,(cid:167)(cid:154)(cid:159)(cid:3) (cid:155)(cid:154)(cid:3) (cid:157)(cid:159)(cid:155)(cid:165) :(cid:169)(cid:158)(cid:3) (cid:159)(cid:166)(cid:154)(cid:159) ,(cid:158)(cid:166)(cid:165)(cid:3) (cid:180)(cid:171)(cid:170)(cid:165)(cid:158)(cid:159) ,(cid:167)(cid:163)(cid:166)(cid:159)(cid:161)(cid:3) (cid:178)(cid:159)(cid:177)(cid:155)(cid:159) ,(cid:167)(cid:163)(cid:161)(cid:178)(cid:159)(cid:154)(cid:3) (cid:180)(cid:171)(cid:170)(cid:165)(cid:158)(cid:159) ,(cid:180)(cid:163)(cid:155)(cid:178)(cid:172)(cid:159)(cid:3) (cid:180)(cid:163)(cid:178)(cid:161)(cid:179) (cid:3)(cid:157)(cid:159)(cid:168)(cid:166)(cid:180)(cid:159) ,(cid:159)(cid:178)(cid:155)(cid:161)(cid:166)(cid:3) (cid:167)(cid:157)(cid:154)(cid:3) (cid:169)(cid:163)(cid:155)(cid:3) (cid:167)(cid:159)(cid:166)(cid:179)(cid:3) (cid:180)(cid:154)(cid:155)(cid:158)(cid:159) ,(cid:158)(cid:166)(cid:174)(cid:180)(cid:3) (cid:169)(cid:159)(cid:163)(cid:172)(cid:159) ,(cid:180)(cid:168)(cid:158)(cid:3) (cid:180)(cid:163)(cid:159)(cid:166)(cid:159) (cid:11)(cid:154)(cid:15)(cid:160)(cid:165)(cid:177)(cid:3)(cid:180)(cid:155)(cid:179)) .(cid:167)(cid:166)(cid:165)(cid:3)(cid:157)(cid:156)(cid:170)(cid:165)(cid:3)(cid:158)(cid:178)(cid:159)(cid:180) (cid:3)(cid:159)(cid:154)(cid:3) (cid:158)(cid:178)(cid:159)(cid:180)(cid:3) (cid:157)(cid:159)(cid:168)(cid:166)(cid:180) :(cid:155)(cid:159)(cid:179)(cid:161)(cid:3) (cid:178)(cid:180)(cid:159)(cid:163)(cid:3) (cid:158)(cid:168)(cid:3) (cid:167)(cid:163)(cid:168)(cid:161)(cid:165)(cid:3) (cid:159)(cid:177)(cid:166)(cid:161)(cid:170)(cid:3) (cid:169)(cid:163)(cid:179)(cid:159)(cid:157)(cid:163)(cid:177)(cid:3) (cid:180)(cid:165)(cid:171)(cid:168)(cid:155) (cid:3)(cid:157)(cid:159)(cid:168)(cid:166)(cid:180)(cid:3) (cid:163)(cid:166)(cid:155)(cid:3) (cid:163)(cid:165)(cid:3) (cid:155)(cid:159)(cid:179)(cid:161)(cid:3) (cid:178)(cid:180)(cid:159)(cid:163)(cid:3) (cid:158)(cid:178)(cid:159)(cid:180)(cid:3) (cid:157)(cid:159)(cid:168)(cid:166)(cid:180)(cid:179)(cid:3) (cid:167)(cid:163)(cid:178)(cid:168)(cid:159)(cid:154)(cid:3) (cid:167)(cid:158)(cid:159) ?(cid:180)(cid:159)(cid:159)(cid:176)(cid:168) (cid:3)(cid:179)(cid:168)(cid:159)(cid:161)(cid:3) (cid:154)(cid:166)(cid:166)(cid:3) (cid:158)(cid:160)(cid:3) (cid:157)(cid:159)(cid:168)(cid:163)(cid:166)(cid:17)(cid:158)(cid:170)(cid:159)(cid:165)(cid:170)(cid:3) (cid:164)(cid:178)(cid:157)(cid:155)(cid:3) (cid:180)(cid:159)(cid:159)(cid:176)(cid:168)(cid:3) (cid:180)(cid:159)(cid:179)(cid:172)(cid:166)(cid:3) (cid:178)(cid:179)(cid:174)(cid:154)(cid:3) (cid:163)(cid:154)(cid:3) (cid:158)(cid:178)(cid:159)(cid:180) (cid:17)(cid:180)(cid:163)(cid:178)(cid:179)(cid:174)(cid:154)(cid:3)(cid:163)(cid:180)(cid:166)(cid:155)(cid:3)(cid:158)(cid:168)(cid:163)(cid:179)(cid:168)(cid:3)(cid:167)(cid:163)(cid:157)(cid:159)(cid:158)(cid:163)(cid:3)(cid:163)(cid:174)(cid:166)(cid:154)(cid:3)(cid:166)(cid:163)(cid:155)(cid:179)(cid:155)(cid:3)(cid:158)(cid:163)(cid:158)(cid:3)(cid:167)(cid:156)(cid:178)(cid:159)(cid:180)(cid:168) (cid:3)(cid:173)(cid:154)(cid:159)(cid:3) (cid:180)(cid:159)(cid:157)(cid:158)(cid:163)(cid:166)(cid:3) (cid:158)(cid:178)(cid:159)(cid:180)(cid:166)(cid:3) (cid:167)(cid:180)(cid:159)(cid:154)(cid:3) (cid:178)(cid:179)(cid:177)(cid:179)(cid:3) (cid:169)(cid:159)(cid:178)(cid:161)(cid:154)(cid:3) (cid:162)(cid:159)(cid:161)(cid:3) (cid:158)(cid:163)(cid:158)(cid:3) (cid:167)(cid:156)(cid:178)(cid:159)(cid:180)(cid:168)(cid:3) (cid:179)(cid:168)(cid:159)(cid:161) (cid:3)(cid:159)(cid:170)(cid:163)(cid:166)(cid:154)(cid:3) (cid:178)(cid:160)(cid:159)(cid:161)(cid:3) (cid:155)(cid:159)(cid:177)(cid:166)(cid:163)(cid:176)(cid:3) (cid:166)(cid:179)(cid:3) (cid:167)(cid:156)(cid:178)(cid:159)(cid:180)(cid:168)(cid:3) (cid:179)(cid:168)(cid:159)(cid:161)(cid:179)(cid:165)(cid:3) (cid:167)(cid:159)(cid:163)(cid:165) .(cid:166)(cid:154)(cid:178)(cid:179)(cid:163)(cid:3) (cid:167)(cid:172)(cid:166) (cid:3)(cid:180)(cid:159)(cid:163)(cid:158)(cid:166)(cid:3)(cid:167)(cid:156)(cid:3)(cid:154)(cid:166)(cid:154)(cid:3)(cid:157)(cid:163)(cid:177)(cid:174)(cid:180)(cid:3)(cid:159)(cid:180)(cid:159)(cid:154)(cid:3)(cid:154)(cid:166)(cid:168)(cid:166)(cid:3)(cid:177)(cid:178)(cid:3)(cid:154)(cid:166)(cid:3)(cid:166)(cid:159)(cid:165)(cid:163)(cid:3)(cid:154)(cid:159)(cid:158)(cid:3)(cid:158)(cid:179)(cid:157)(cid:161)(cid:3)(cid:158)(cid:154)(cid:176)(cid:159)(cid:158)(cid:155) (cid:3)(cid:159)(cid:170)(cid:168)(cid:160)(cid:155)(cid:179)(cid:3) (cid:167)(cid:163)(cid:157)(cid:159)(cid:158)(cid:163)(cid:158)(cid:3) (cid:167)(cid:180)(cid:159)(cid:154) (cid:163)(cid:157)(cid:165)(cid:170)(cid:3) (cid:166)(cid:179)(cid:3) (cid:180)(cid:159)(cid:157)(cid:158)(cid:163)(cid:158)(cid:3) (cid:166)(cid:154)(cid:3) (cid:167)(cid:180)(cid:178)(cid:160)(cid:161)(cid:155)(cid:3) (cid:178)(cid:179)(cid:156)(cid:3) (cid:179)(cid:154)(cid:178) (cid:3)(cid:167)(cid:156) .(cid:172)(cid:168)(cid:179)(cid:168)(cid:3)(cid:163)(cid:180)(cid:178)(cid:180)(cid:3)(cid:179)(cid:157)(cid:161)(cid:3)(cid:173)(cid:157)(cid:3)(cid:167)(cid:158)(cid:163)(cid:170)(cid:174)(cid:166)(cid:3)(cid:161)(cid:159)(cid:180)(cid:174)(cid:166)(cid:3)(cid:166)(cid:159)(cid:165)(cid:163)(cid:3)(cid:154)(cid:159)(cid:158) .(cid:158)(cid:160)(cid:3)(cid:179)(cid:168)(cid:159)(cid:161)(cid:155)(cid:3)(cid:159)(cid:178)(cid:160)(cid:172)(cid:170) (cid:3)(cid:158)(cid:166)(cid:163)(cid:156)(cid:178)(cid:3) (cid:163)(cid:180)(cid:166)(cid:155)(cid:3)(cid:180)(cid:163)(cid:180)(cid:159)(cid:155)(cid:178)(cid:180)(cid:3)(cid:180)(cid:159)(cid:170)(cid:168)(cid:157)(cid:160)(cid:158)(cid:3) (cid:154)(cid:159)(cid:158)(cid:3)(cid:158)(cid:160)(cid:3)(cid:167)(cid:159)(cid:156)(cid:178)(cid:180)(cid:3) (cid:163)(cid:157)(cid:159)(cid:158)(cid:163)(cid:3)(cid:154)(cid:166)(cid:158)(cid:3)(cid:154)(cid:178)(cid:159)(cid:177)(cid:166) (cid:3)(cid:169)(cid:174)(cid:159)(cid:154)(cid:155)(cid:3) (cid:180)(cid:163)(cid:157)(cid:159)(cid:158)(cid:163)(cid:158)(cid:3) (cid:180)(cid:178)(cid:159)(cid:171)(cid:168)(cid:3) (cid:163)(cid:174)(cid:3) (cid:166)(cid:172)(cid:3) (cid:159)(cid:180)(cid:159)(cid:154)(cid:3) (cid:178)(cid:163)(cid:165)(cid:158)(cid:166)(cid:159)(cid:3) (cid:167)(cid:163)(cid:178)(cid:174)(cid:171)(cid:158)(cid:3) (cid:178)(cid:174)(cid:171)(cid:155)(cid:3) (cid:180)(cid:172)(cid:156)(cid:166) .(cid:158)(cid:160)(cid:158)(cid:3)(cid:167)(cid:159)(cid:156)(cid:178)(cid:180)(cid:158)(cid:3)(cid:166)(cid:179)(cid:3)(cid:172)(cid:159)(cid:163)(cid:171)(cid:155)(cid:3)(cid:158)(cid:178)(cid:159)(cid:180)(cid:3)(cid:157)(cid:168)(cid:166)(cid:163)(cid:179)(cid:3)(cid:163)(cid:168)(cid:3)(cid:166)(cid:165)(cid:166)(cid:3)(cid:158)(cid:161)(cid:166)(cid:176)(cid:158)(cid:155)(cid:3)(cid:167)(cid:163)(cid:166)(cid:161)(cid:154)(cid:168)(cid:3)(cid:159)(cid:170)(cid:154) .(cid:163)(cid:172)(cid:176)(cid:168)(cid:154)(cid:3)(cid:163)(cid:180)(cid:166)(cid:155) (cid:164)(cid:163)(cid:178)(cid:157)(cid:159)(cid:179)(cid:3)(cid:163)(cid:165)(cid:157)(cid:178)(cid:168)(cid:3)(cid:155)(cid:178)(cid:158) (cid:169)(cid:163)(cid:166)(cid:159)(cid:174)(cid:166)(cid:3)(cid:163)(cid:179)(cid:154)(cid:178)(cid:158)(cid:3)(cid:155)(cid:178) (cid:171)(cid:177)(cid:166)(cid:174)(cid:3)(cid:167)(cid:158)(cid:178)(cid:155)(cid:154)(cid:3)(cid:155)(cid:178)(cid:158) (cid:154)(cid:177)(cid:154)(cid:178)(cid:177)(cid:3)(cid:177)(cid:5)(cid:177)(cid:157)(cid:3)(cid:155)(cid:178) VIII Torę. Wznowienie – a więc przywrócenie z zapomnienia po ponad stu latach – Pięcioksięgu (Chumaszu) Izaaka Cylkowa jest więc hołdem złożonym ich wysiłkom, jest aktem przywracania pamięci o wszyst- kich tych, którzy – jak jeszcze niedawno się wydawało – bezpowrotnie i na zawsze odeszli w niepamięć. Henryk Halkowski VII jasza, Jeremiasza, Ezechiela i 12 mniejszych proroków. W pierwszych latach XX wieku ukazały się kolejne księgi: Przypowieści, Hioba, Pięciu Megilot (Szir ha-Szirim – Pieśń nad Pieśniami, Ruth, Ejcha – Treny, Kohelet i Ester) i Jozuego. Izaak Cylkow zmarł po ciężkiej cho- robie serca 1 grudnia 1908 w Warszawie; pochowano go na cmenta- rzu żydowskim przy ulicy Okopowej. Już po śmierci Cylkowa ukazał się w roku 1912 opracowany przez niego Machzor – modlitewnik na święta, a w latach 1913-1914 – w redakcji Samuela Poznańskiego – księgi: Sędziów, Samuela i Królów. Przed wybuchem pierwszej wojny światowej zdążono jeszcze wydać drugi tom jego Kazań i nauk (pierw- szy ukazał się w 1901 roku). Pozostawione w rękopisie księgi Daniela, Ezry, Nechemiasza i Kronik nie doczekały się już wydania drukiem. Rozpoczęła się pierwsza wojna światowa, a po jej zakończeniu sytu- acja na tyle się zmieniła, że nikt nie był zainteresowany ich wydaniem. Rękopisy te zaginęły podczas II wojny światowej. Grób Cylkowa na żydowskim cmentarzu w Warszawie także został zapomniany. Odna- leziono go dopiero w latach dziewięćdziesiątych – a więc dopiero po tym, jak Czesław Miłosz przypomniał jego postać. Podstawą czytania i studiowania Tanachu jest oryginalny tekst he- brajski, zaś przekład – jaki by nie był – może tu być tylko pomocą, ułatwiającą zrozumienie tego niezwykłego tekstu. Tłumaczenie Biblii hebrajskiej na jakikolwiek inny język może tylko starać się – z lep- szym lub gorszym skutkiem – zbliżyć do bogactwa tego tekstu, ale z konieczności musi rezygnować z wielu bardzo istotnych warstw znaczeniowych, istniejących jedynie w oryginale. Przekład Cylko- wa to pierwsze i jedyne jak dotąd żydowskie tłumaczenie całej Bi- blii hebrajskiej na język polski. Nie chcemy negować zasług Daniela Neufelda, Józefa Miesesa czy Salomona Spitzera, którzy tłumaczyli poszczególne biblijne księgi. Przekład Izaaka Cylkowa jest jednak jedynym pełnym przekładem Tanachu, ponadto wzbogaconym o ob- szerny i bardzo ciekawy komentarz. Tłumaczenie to odznacza się niezwykłą językową inwencją – chociaż jego język może się dzisiaj wydawać miejscami archaiczny, zaś niektóre rozwiązania można uwa- żać za dyskusyjne. Jest jednak w tym przekładzie coś, czego nie ma w żadnym współczesnym tłumaczeniu – klimat minionej epoki, za- trzymany w czasie trud wielu pokoleń Żydów studiujących w Polsce VI Przez wiele lat Izaak Cylkow uczył żydowskiej religii w szko- le utrzymywanej przez Zgromadzenie Synagogalne. Jednak nie jako nauczyciel zasłużył się najbardziej; dziełem jego życia jest przekład Biblii na język polski. Cylkow zdawał sobie sprawę z tego, że każdy przekład Biblii jest tylko przybliżeniem i w najle- pszym wypadku może oddać tylko jedną z warstw oryginału. Dlatego też poszczególne tomy z jego przekładem ukazywały się w dwuję- zycznych wydaniach – po prawej stronie oryginalny tekst hebrajski, po lewej przekład na język polski; opatrzone one były wstępem i ko- mentarzami. Pierwszym tomem były Psalmy, które ukazały się w 1883 roku w Warszawie w drukarni Aleksandra Ginsa. Wszystkie następne tomy ukazywały się w Krakowie w drukarni Józefa Fiszera. Józef Fiszer (1840-1914) był kantorem (chazanem) w Synagodze Po- stępowej w Krakowie – w krakowskim Templu. W roku 1879/1880 otworzył on drukarnię przy ulicy Grodzkiej 62, gdzie drukował dzie- ła najwybitniejszych hebrajskich i żydowskich pisarzy i poetów, ta- kich jak m.in. Achad ha-Am, Icchok Lejb Perec, Mendele Mojcher Sforim, Szołem Alejchem, Dawid Friszman, Chaim Nachman Bialik, Józef Gedalia Klausner, Szalom Asz. Autorzy ci mieszkali w Impe- rium Rosyjskim, gdzie cenzurowano każdą publikację – dlatego wo- leli wydawać swoje dzieła u Józefa Fiszera w Krakowie, gdzie cenzura prawie że nie istniała. Józef Fiszer drukował również większość re- ligijnej literatury związanej z postępowym judaizmem, a także cały szereg hebrajskich czasopism (m.in. Ha-Sziloah, Ha-Tor, Ha-Zman, Ha-Magid) i wszystkie książki wydawnictw Achiasaf i Tuszija z War- szawy i Moria z Odessy. Przed pierwszą wojną światową były to za- pewne najważniejsza hebrajska drukarnia i wydawnictwo na świecie. Kraków nie był wcale przypadkowym miejscem druku, albowiem to właśnie miasto – po okresie zdecydowanej dominacji Lwowa i War- szawy – stało się wówczas głównym ośrodkiem judaizmu postępowe- go na ziemiach polskich. I tak w 1895 roku w drukarni Józefa Fiszera ukazała się najważniejsza z religijnego punktu widzenia część hebrajskiej Biblii – Pięcioksiąg (Chumasz), w dwóch wydaniach (jedno – z komentarzem, drugie – bez komentarza). Następnie, w latach dziewięćdziesiątych XIX wie- ku, ukazywały się po kolei Księgi prorockie (Newiim acharonim): Iza- V tego środowiska mogą zatem uważać się także za dziedziców trady- cji dziewiętnastowiecznych zwolenników judaizmu postępowego. Ale oczywiście niniejsze wznowienie Pięcioksiągu Izaaka Cylkowa prze- znaczone jest nie tylko dla nich. Czytać i studiować przekład Cylko- wa mogą wszyscy – tak Żydzi, jak i Polacy; zainteresowani hebrajską Biblią, ale także wzajemnym oddziaływaniem na siebie polszczyzny i hebrajszczyzny, Polaków i Żydów. * Izaak Cylkow urodził się w 1841 roku w małym miasteczku Bieżuń w ziemi płockiej. Jego ojciec, Aaron Cylkow (1813-1884), przeniósł się później do Warszawy i został nauczycielem Talmudu w wyższych klasach postępowej Warszawskiej Szkoły Rabinów. Szkoła ta – dzia- łająca w latach 1826-1863 – odegrała decydującą rolę w zbliżaniu Żydów z Królestwa Kongresowego do polskiego społeczeństwa, ję- zyka i polskiej kultury. Cylkow ukończył tę Szkołę w 1859 roku, po- tem przez rok uczył się w Akademii Medyko-Chirurgicznej. Dzięki uzyskanemu stypendium stowarzyszenia Lomdej Tora mógł udać się w 1860 roku na studia filozoficzne do Berlina; w roku 1864 uzy- skał stopień doktora filozofii i języków semickich na Uniwersytecie w Halle. Po powrocie do Warszawy został kaznodzieją w postępowej Synagodze przy ulicy Daniłowiczowskiej. Stanowisko to było wów- czas nieobsadzone po wydaleniu z Warszawy za udział w demonstra- cjach patriotycznych w 1861 roku Markusa Jastrowa. W tej właśnie Synagodze Izaak Cylkow wygłaszał kazania – początkowo w języku niemieckim, słabo rozumianym przez warszawskich Żydów; kazań po polsku zakazywał jednak ukaz carski, wydany po stłumieniu powsta- nia styczniowego. Przełomowym w tym względzie okazał się 1878 rok. W dniu święta Rosz ha-Szana 5639 (czyli 26 września 1878) nastąpiło uroczyste otwarcie budowanej przez dwa lata Wielkiej Sy- nagogi na Tłomackiem, która zastąpiła zbyt już małą Synagogę przy ulicy Daniłowiczowskiej. W ceremonii tej brał udział między innymi rosyjski generał-gubernator Paweł Kotzebue. Cylkow wygłosił wów- czas kazanie w języku polskim. Zarząd Synagogi dał Kotzebuemu do podpisania sprawozdanie z uroczystości. Dokument ten został po- traktowany jako przyzwolenie na kazania w tym języku. Od tej pory wszystkie kazania w tej Synagodze wygłaszane były po polsku. IV łeczeństwa – a więc pozwalała być równocześnie Żydami i Polakami (tak jak obecnie w Stanach Zjednoczonych Żydzi są zarazem Ame- rykanami). Chcieli być pobożnymi Żydami w domu i w synagodze, zaś takimi samymi ludźmi jak wszyscy wokół nich, w pracy czy na ulicy. Tradycja wielonarodowej i wielowyznaniowej przedrozbiorowej Rzeczypospolitej – wciąż żywa w XIX wieku – zdawała się sprzyjać takim zamiarom. Historia potoczyła się jednak inaczej. Na przełomie XIX i XX wie- ku załamała się w Polsce polityczna, obywatelska koncepcja narodu – zastąpiona koncepcją etniczną, nieuchronnie pociągającą za sobą „pomniejszenie ojczyzny”, zamknięcie jej w granicach narodowych, językowych i wyznaniowych. Doprowadziło to do triumfu modelu Polaka-katolika, do tej pory odrzucanego przez wszystkie demokra- tyczne ugrupowania w Polsce i na emigracji, przeciwstawnemu mode- lowi Polaka-Europejczyka. W sytuacji nieistnienia państwa polskiego deifikacja pojęcia narodu polskiego nie była aż tak trudna. Żydzi zaś nie tylko znaleźli się poza „organicznym ciałem Polskiego Narodu”, ale wręcz uznani zostali za czynnik chorobotwórczy, za zarazki za- grażające temu „ciału”. Polska była wówczas podzielona pomiędzy ościenne mocarstwa: Rosję, Niemcy i Austro-Węgry; w każdej z jej części inni byli wrogowie i inni sojusznicy. Żydzi zaś byli wszędzie. Dlatego też przywódcy rodzącego się wówczas polskiego ruchu na- rodowego uznali antysemityzm za najlepsze spoiwo polskiego nacjo- nalizmu. W tak pojmowanej „polskiej ojczyźnie” nie było już miejsca dla Żydów – także i dla tych, którzy chcieli zasymilować się z polskim społeczeństwem. Przed tymi ludźmi stanął więc dramatyczny wybór: czy być Żydami, czy Polakami – jako że równocześnie i Żydami, i Polakami być nie mogli. W XX wieku większość rozczarowa- nych asymilatorów przeszło na pozycje syjonizmu – ruchu dążące- go do utworzenia żydowskiej ojczyzny w Erec Israel (w Palestynie). Ci, którzy nie chcieli przestać być Polakami, mieli przed sobą prak- tycznie tylko jedną drogę – konwersję na katolicyzm. Nic zatem dziw- nego, że w takiej atmosferze dzieło Cylkowa nie mogło liczyć na zain- teresowanie – inne były problemy i inne priorytety. Widzimy obecnie w Polsce nieliczne co prawda, ale wyraziste środowisko pobożnych Żydów, używających na co dzień języka polskiego. Przedstawiciele III gii i pracy nad przekładaniem Biblii i modlitewnika. Nie pamięta- no o jego nieocenionych zasługach w zbliżeniu społeczności polskiej i żydowskiej. Najbardziej zadziwiające jest jednak tak komplet- ne zapomnienie dokonanego przez Izaaka Cylkowa jedynego (jak dotąd) żydowskiego przekładu Tanachu (czyli Biblii hebraj- skiej) na język polski. Gdyby historia potoczyła się inaczej, to Ta- nach razem z przekładem Cylkowa byłby wielokrotnie wznawiany i studiowany. Dzieło Cylkowa byłoby komentowane i dyskutowane; powstawałyby inne żydowskie przekłady Biblii hebrajskiej na język polski, a ich autorzy odwoływaliby się do rozstrzygnięć Cylkowa i proponowaliby własne, odmienne rozwiązania trudnych problemów stojących przed tłumaczem tego tekstu. Tak się jednak nie stało. Dzie- ło Cylkowa pozostało – jak to określił Czesław Miłosz – „samotnym monumentem na cmentarzysku polskich Żydów”. Środowisko, dla którego przeznaczony był przekład Cylkowa – a więc społeczność Żydów postępowych – było w owym okresie nie- zwykle istotne i odgrywało wielką rolę w życiu polskich Żydów. Przy- stępując do pracy nad swoim tłumaczeniem, Izaak Cylkow nie mógł wiedzieć, że jego znaczenie tak osłabnie w następnych latach; nie mógł też oczywiście przewidzieć Zagłady Żydów w latach II wojny światowej, co w tak brutalny i okrutny sposób całkowicie zniszczyło to środowisko. Patrząc dziś na tych ludzi, bardzo często czynimy to w sposób ahistoryczny, nie rozumiejąc ich sytuacji. Być może jed- nak – paradoksalnie – dopiero teraz, ponad sto lat później, jesteśmy w stanie ich zrozumieć. Nie byli to bowiem wcale Żydzi reformowani (jako że w Polsce, w przeciwieństwie do Niemiec czy też późniejszych Stanów Zjednoczonych – nie było Synagogi Reformowanej), ani też Żydzi, którzy zerwali z religią (jak to zrobili świeccy jidyszyści). Wśród postępowych Żydów byli i tacy, dla których „jarzmo Tory” było zbyt ciężkim brzemieniem i którzy usiłowali się od niego uwolnić. W większości byli to jednak ludzie szczerze przywiązani do żydow- skiej tradycji, dla których Samson Rafael Hirsch był bliższy niż Abra- ham Geiger. Jeśliby szukać współczesnych analogii, to najbardziej podobni byliby temu, co w Stanach Zjednoczonych określa się jako modern orthodox. Dla większości z nich postępowość łączyła równo- czesne bycie religijnymi Żydami i stanowienie części polskiego spo- II Najwyraźniej praca całego życia, dzieło Cylkowa, trwa jako samotny monument na cmentarzysku polskich Żydów Czesław Miłosz W przedmowie do swojego przekładu Księgi Psalmów pisze Czesław Miłosz, że decydującym powodem podjęcia tej pracy było zapoznanie się z mikrofilmem dwujęzycznego, polsko-hebrajskiego wydania Bi- blii z przekładem Izaaka Cylkowa. Na wydanie to zwrócił mu uwagę kolega z uniwersytetu w Berkeley, znakomity logik i matematyk Al- fred Tarski. Poeta uważa, że jest to przekład zarówno poetycko pięk- ny, jak i bardzo wierny (co przecież tak rzadko idzie w parze). Miłosz podkreśla, że Cylkow stara się zachować kolejność słów oryginału. Zauważa, że Cylkow, „wrażliwy na modulację hebrajskiej frazy, nie- co inaczej kształtuje werset niż czynią to Biblie, zarówno katolickie jak i protestanckie, zawsze... ulegające wpływowi składni łacińskiej”. Przyznając się do tego, iż stale odwołuje się do jego rozwiązań, swój własny przekład określa jako „ciągłą z nim rozmowę”. Czytającym po polsku (w tym także i władającym tym językiem Ży- dom) przypomniał postać Izaaka Cylkowa po wielu latach kompletne- go zapomnienia dopiero wielki polski poeta-laureat Nagrody Nobla. Jakże to niezasłużone zapomnienie – był przecież Cylkow pierwszym rabinem (z tytułem kaznodziei) w Wielkiej Synagodze przy Tłomac- kiem w Warszawie. Jeśli do 30 lat sprawowania tej funkcji dołożymy 13 poprzednich lat, kiedy był kaznodzieją w synagodze mieszczącej się przy ulicy Daniłowiczowskiej, to okaże się, że był on duchowym przywódcą postępowej społeczności żydowskiej w Warszawie przez 43 lata, a więc dłużej, niż razem wzięci obaj jego następcy – Samuel Abraham Poznański (od 1908 do 1921) i Mojżesz Schorr (od 1922 do 1939). Pamiętano o Poznańskim i Schorze, uczestniczących w ży- ciu politycznym – zapomniano o Cylkowie, który unikał zbytniego angażowania się w te sprawy, poświęcając swój czas nauczaniu reli- I TORA Pięcioksiąg Mojżesza Tłumaczenie Izaak Cylkow Książka wydana dzięki wsparciu: Michael H. Traison Fund for Poland Wydawnictwo Austeria Kraków 2011 TORA Pięcioksiąg Mojżesza Tora Pięcioksiąg Mojżesza Tłumaczenie Izaak Cylkow
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Tora - Pięcioksiąg Mojżesza
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: