Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00087 011016 7496045 na godz. na dobę w sumie
Towarowy transport kolejowy w Polsce. Konkurencja i konkurencyjność - ebook/pdf
Towarowy transport kolejowy w Polsce. Konkurencja i konkurencyjność - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 254
Wydawca: BEL Studio Język publikacji: polski
ISBN: 978-8-3779-8334-8 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> zarządzanie
Porównaj ceny (książka, ebook (-18%), audiobook).
Książka, na płaszczyźnie teoretycznej i praktycznej, podejmuje problematykę funkcjonowania kolejowego transportu towarowego w aspekcie zmian zachodzących na europejskim rynku usług transportowych. Dla realizacji założonych w niej celów, autor dokonał przeglądu pojęć związanych z rynkiem, konkurencją, konkurencyjnością, liberalizacją oraz deregulacją, odnosząc wskazane pojęcia również do rynku usług transportowych. Autor dokonał ponadto charakterystyki przedmiotowej gałęzi transportu, wskazując przesłanki reform europejskiego rynku kolejowego oraz różne modele funkcjonowania tej gałęzi transportu. Część empiryczna pracy objęła zagadnienia praktyczne dotyczące rynku kolejowego w Polsce, w tym dotyczące przeprowadzonych procesów liberalizacji oraz oceny jego konkurencyjności względem innych gałęzi transportu. Istotną częścią książki są wyniki przeprowadzonych przez autora badań pierwotnych realizowanych dwuetapowo – wśród ekspertów rynku oraz przewoźników. Publikacja zakończona jest wnioskami wskazującymi na możliwe kierunki rozwoju rynku kolejowego w Polsce.
Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Rozdział 3. KONKURENCYJNOŚĆ KOLEJOWEGO TRANSPORTU TOWAROWEGO W POLSCE 3.1. Funkcjonowanie towarowego rynku kolejowego w Polsce Początek zmian w zakresie liberalizacji europejskiego kolejowego rynku usług transportowych zbiegł się w czasie ze zmianami systemowymi, jakie następowały w tym okresie w Polsce. Jako kraj ubiegający się od 1991 r. o przyjęcie do struktur Unii Europejskiej, Polska zobligowana została dostosować m.in. swój rynek usług transportowych, w tym kolej, do norm obowiązujących we Wspólnocie640. Jedno- cześnie, na skutek zmian systemowych, niezbędne stały się procesy zmierzające do uzdrowienia zasad funkcjonowania tej gałęzi, jako części składowej systemu transportowego, który z kolei stanowił ważny element funkcjonowania gospodar- ki, jako całości. Stąd, zdaniem A. Mężyk, reforma kolei w Polsce przebiegała w odmiennych warunkach, niż w krajach Wspólnoty; cechowało ją to, iż zupełnie „inny był punkt wyjścia do podjęcia przemian i w konsekwencji znacząco inne były uzyskane efekty”641. 16 grudnia 1991 r. Polska podpisała „Układ ustanawiający stowarzyszenie między Rzeczpospolitą Polską z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi z drugiej strony”, zwany Układem Europejskim. Układ ten wszedł w życie w dniu 1 lutego 1994 r., stając się tym samym podstawowym porozumieniem w zakresie integracji Polski z Unią Europejską642, a także funda- mentem zacieśniania stosunków gospodarczych i politycznych w Europie, stwa- rzając podstawy m.in. do udzielania Polsce pomocy finansowej i technicznej, w tym również dotyczącej kolei643. Zgodnie z art. 68 wskazanego dokumentu, istotnym warunkiem wstępnym in- tegracji gospodarczej Polski ze Wspólnotą stało się zbliżenie istniejącego i przy- szłego ustawodawstwa do ustawodawstwa obowiązującego we Wspólnocie644. Polska, zgłaszając swój akces do struktur Unii Europejskiej, zobligowana została zatem do harmonizacji warunków prawnych, a także sposobów kształtowania działalności gospodarczej. Wśród wielu wskazanych w art. 69 Układu Europej- skiego dziedzin, w których następowała konieczność zbliżenia przepisów prawa krajowego, znalazł się poza m.in. prawem celnym, bankowym, rachunkowością 640 Mężyk A., Uwarunkowania i efekty reform kolei …, op. cit., s. 343. 641 Ibidem, s. 343. 642 Engelhardt J., Polski transport kolejowy …, op. cit., s. 71. 643 Mendyk D., Polska kolei na progu UE (część I), Spedycja. Transport. Logistyka nr 2/2005, Warszawa 2005, s. 46. 644 Materna G., Pojęcie przedsiębiorcy w polskim i europejskim prawie ochrony konkurencji, Wydawnictwo Wolters Kluwer Polska, Warszawa 2009, s. 173. 118 Towarowy transport kolejowy w Polsce. Konkurencja i konkurencyjność przedsiębiorstw czy zasadami konkurencji, również transport645. Zgodnie z treścią dokumentu, harmonizacja dotyczyła również ważnego elementu polskiej gospo- darki, mianowicie rynku usług transportowych. W art. 56 Układu Europejskiego podkreślone zostały zasady: skoordynowanego rozwoju, nieograniczonego dostę- pu do rynków, wolnej konkurencji, stopniowej liberalizacji transportu, a także tworzenia warunków koniecznych dla zwiększenia swobody w świadczeniu usług transportowych. Artykuł 81 z kolei określił wagę współpracy pomiędzy stronami w zakresie: restrukturyzacji transportu, usuwaniu technicznych i administracyj- nych barier dostępu do rynków oraz modernizacji infrastruktury sieci transeuro- pejskiej. We wskazanym artykule strony zobowiązały się również do tworzenia wspólnej polityki transportowej. Układ Europejski zakładał konieczność dostoso- wania polskiego kolejowego rynku usług przewozowych w trzech głównych aspektach, mianowicie646: • przepisów prawnych regulujących działalność przewoźnika, • rozwoju i modernizacji infrastruktury kolejowej, • przekształceń dotychczasowego przedsiębiorstwa kolejowego, tj. pełnego przyjęcia „dorobku prawnego” Wspólnoty Europejskiej. Polski kolejowy rynek usług przewozowych został zatem poddany restrukturyza- cji niejako z dwóch stron jednocześnie. Z jednej strony zmiany wynikały z trans- formacji systemowej i przejścia kraju z gospodarki sterowanej centralnie w kierunku wolnorynkowej, z drugiej zaś ze wspomnianej już akcesji Polski do struktur UE i idącą za tym koniecznością dostosowania przepisów wewnętrznych do obowią- zujących dla całej Wspólnoty647, w tym zniwelowania istniejącej asymetrii pomię- dzy PKP a operatorami kolejowymi prowadzącymi działalność na obszarze UE648. Czynności wynikające z konieczności dostosowania kolei do zmieniających się wewnętrznych warunków polskiej gospodarki determinowały jednocześnie wpro- wadzanie procesów zewnętrznych zmierzających do liberalizacji tego rynku649. Proces adaptacji rynku kolejowego w Polsce do nowych warunków rozpatrywać można zatem zarówno z punktu widzenia uwarunkowań wewnętrznych, jak też ze- wnętrznych650. Podział reformy kolejowego rynku usług przewozowych w Polsce według wskazanych dwóch kryteriów obrazuje szczegółowo rysunek nr 13. 645 Układ Europejski ustanawiający stowarzyszenie między Rzecząpospolitą Polską, z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi, z drugiej strony, sporządzony w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 r. (Dz.U. z dnia 27 stycznia 1994 r.), s. 19. 646 Mendyk D., Polska kolei na progu UE …, op. cit., s. 46 – 47. 647 Mężyk A., Uwarunkowania i efekty reform kolei …, op. cit., s. 343. 648 Dembińska-Cyran I., Wolska G., Integracja z europejskim transportem kolejowym …, op. cit., s. 14. 649 Kotowska-Jelonek M., Sektor publiczny w transporcie w świetle tendencji liberalizacyjnych i deregulacyjnych, w: Liberalizacja i konkurencja na rynku usług transportowych w Europie, pod red. nauk. S. Dziadka, M. Michałowskiej, Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej w Katowicach, Katowice 2000, s. 91. 650 Miecznikowski S., Zdolność adaptacyjna przedsiębiorstwa PKP do wymogów i standardów Unii Europejskiej, w: Dostosowanie polskiego transportu do Unii Europejskiej. Wyzwania dla przedsię- biorstw, pod red. D. Rucińskiej, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2001, s. 62. Konkurencyjność kolejowego transportu towarowego w Polsce 119 Rysunek 13. Zakres reformy kolei w Polsce Źródło: Mężyk A., Uwarunkowania i efekty reform kolei …, op. cit., s. 347. Warto w tym miejscu nadmienić, iż do lat 90-ych XX-go w. zadania z zakresu transportu kolejowego wykonywało przedsiębiorstwo państwowe Polskie Koleje Państwowe (PKP)651, posiadające pozycję monopolisty na tym rynku. Przedsię- biorstwo PKP zajmowało się zatem pełną obsługą procesów związanych z zapew- nieniem ciągłości realizacji usług, a zatem: budową i modernizacją infrastruktury, zarządzaniem ruchem kolejowym, przewozami osób i ładunków, obsługą bocznic i ładowni, sprzedażą biletów, informacją nt. ruchu itp. Stan taki był efektem upań- stwowienia gospodarki oraz sfery usług publicznych652, a co za tym idzie, pełnego podporządkowania tej gałęzi decyzjom polityczno-gospodarczym. Wraz z upadkiem gospodarki centralnie planowanej, nastąpiło znaczące załamanie kolejowego rynku usług przewozowych, co powiązane było głównie ze zmianami strukturalnymi w produkcji przemysłowej, handlu wewnętrznym i zagranicznym oraz konsumpcji653. Jako powód zmniejszenia udziału transportu kolejowego w przewo- zach ogółem wskazać można również jego dotychczasowy monopolistyczny charak- ter, którego cechą charakterystyczną był brak jakichkolwiek działań i bodźców zmie- rzających do podejmowania działań konkurencyjnych654. Ścisłe powiązanie tej gałęzi z krajowym przemysłem, w tym przemysłem wydobywczym i metalurgicznym, po- 651 Stasikowski R., Transport kolejowy. Analiza administracyjnoprawna, Wydawnictwo Difin, Warszawa 2013, s. 150. 652 Ibidem, s. 150. 653 Lesiak P., Prywatyzacja i restrukturyzacja kolei za granicą – wnioski dla Polski, w: Szybki, bezpieczny, ekologiczny transport ładunków koleją w Polsce i krajach Europy Środkowo-Wschodniej, II Konferencja Naukowo-Techniczna Szynotrans 2011, Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Komunikacji RP, Wydawnictwo Naukowe Instytutu Technologii Eksploatacji – PIB, Warszawa – Radom 2011, s. 73. 654 Rosa G., Konkurencja na rynku …, op. cit., s. 197. 120 Towarowy transport kolejowy w Polsce. Konkurencja i konkurencyjność zwalało na wykorzystanie podstawowej pozytywnej cechy tej gałęzi – zdolności do obsługi znacznej masy ładunkowej, przy jednoczesnym zapewnieniu niskiej taryfy przewozowej. Wskazane powiązania skutecznie utrwalały silną pozycję kolei na ryn- ku usług przewozowych, przez co kolej nie dostrzegała potencjalnie możliwych za- grożeń ze strony bardziej elastycznych gałęzi transportu. Według J. Perenca, wskazane zachowanie przedsiębiorstwa PKP podyktowane było tym, iż do końca lat osiemdzie- siątych funkcjonowało ono w warunkach stałej nadwyżki popytu na usługi przewo- zowe w stosunku do zdolności przewozowej655. Dodatkowo, na skutek niewystarcza- jącej zdolności przewozowej innych gałęzi, dokonywano przesunięć w kierunku transportu kolejowego, czego efektem stało się ukształtowanie nierynkowego podziału zadań przewozowych pomiędzy poszczególnymi gałęziami656. Pozycję monopolisty na polskim kolejowym rynku usług przewozowych przedsiębiorstwo PKP posiadało do momentu uchwalenia w połowie lat 90-ych XX w. nowych ustaw kolejowych. Ustawa o przedsiębiorstwie PKP z 6 lipca 1995 r.657 oraz ustawa o transporcie kolejowym z 27 czerwca 1997 r.658, stworzyły nowe unormowania legislacyjne ograniczające monopol PKP i, zgodnie z Dyrek- tywą 91/440/EWG, zagwarantowały rozwiązania prawne i organizacyjne dopusz- czające do rynku nowe podmioty. Pierwsza ze wskazanych ustaw zagwarantowała, w myśl art. 4 Dyrektywy 91/440, przedsiębiorstwu państwowemu PKP niezależność działania659. Dzięki zapisom w ustawie, powołującym nowe organy przedsiębiorstwa w postaci Rady PKP oraz Zarządu PKP, podmiot ten uzyskał szerokorozumianą autonomię po- dejmowania decyzji660. Co niezmiernie ważne, z punktu widzenia dostosowania polskiego transportu kolejowego do zasad obowiązujących w UE, w art. 7 ust. 1 ustawy pojawił się zapis, zgodnie z którym przedmiotem działalności przedsię- biorstwa PKP, poza działalnością dotychczasową, stało się również „udostępnianie linii kolejowych innym przedsiębiorcom”661. Zapisy ustawy wskazały ponadto m.in. na662: • uznanie PKP za przedsiębiorstwo państwowe transportu publicznego prowa- dzące działalność na zasadach rynkowych (z zastrzeżeniem zasad dotacji), • uznanie prowadzenia przez PKP wszelkiej działalności pod warunkiem nie ograniczania przez nią działalności podstawowej (przewozowej), • uznanie, iż nadzór nad przedsiębiorstwem sprawuje ministerstwo właściwe ds. transportu, zaś Zarządowi PKP przysługuje prawo wnoszenia sprzeciwu w stosunku do decyzji podjętych przez ministerstwo. 655 Międzynarodowe przewozy towarowe …, op. cit., s. 88. 656 Engelhardt J., Transport kolejowy w Polsce w warunkach transformacji gospodarki, Tom II. Działalność przedsiębiorstwa PKP, Kolejowa Oficyna Wydawnicza, Warszawa 1998, s. 27. 657 Dz.U. 1995 nr 95, poz. 474. 658 Dz.U. 1997 nr 96, poz. 591. 659 Mendyk D., Polska kolej na progu UE …, op. cit., s. 47. 660 Jastrzębska J., Polski transport kolejowy …, op. cit., s. 123. 661 Stasikowski R., Transport kolejowy. Analiza …, op. cit., s. 150. 662 Miecznikowski S., Zdolność adaptacyjna przedsiębiorstwa PKP …, op. cit., s. 63. Konkurencyjność kolejowego transportu towarowego w Polsce 121 Dodatkowo, wskazana ustawa zobowiązywała przedsiębiorstwo PKP do pro- wadzenia rachunkowości według standardów UE. Oznaczało to wyodrębnienie: ewidencji przychodów i kosztów wykonywania przewozów pasażerskich (z wy- różnieniem bezpłatnych i wg taryfy ulgowej), ewidencji kosztów ponoszonych na realizację inwestycji związanych z liniami o znaczeniu państwowym oraz ewiden- cji wpływów z opłat za udostępnianie linii innym podmiotom, a także ewidencji kosztów linii kolejowych. Ewidencja taka miała być prowadzona z podziałem na koszty budowy, utrzymania, prowadzenia ruchu i administrowania nimi663. Druga ze wskazanych – ustawa o transporcie kolejowym z 1997 r. (wraz z póź- niejszymi zmianami) – stała się zasadniczym dokumentem określającym stan prawny kolei w Polsce664, tworząc ponadto podstawę do demonopolizacji rynku665 i zbliżenia organizacyjnego kolejowego rynku usług transportowych w Polsce do ram prawnych UE. W art. 10 ust. 6 ustawy wprowadzono niezbędny i fundamen- talny, dla prowadzenia polityki transportowej zgodnej z realizowaną przez UE, zapis stanowiący iż „Zarządzanie liniami kolejowymi powinno być (…) rozdzie- lone od wykonywania przewozów kolejowych przez utworzenie odrębnych jedno- stek organizacyjnych bądź podmiotów gospodarczych prowadzących jeden z tych rodzajów działalności”. Jednocześnie w ust. 1 wskazanego artykułu dokonano zapisu, który zobowiązywał zarząd kolei (czyli – zgodnie z art. 4 ustawy – konce- sjonowany podmiot uprawniony do zarządzania liniami kolejowymi) do udostęp- niania linii kolejowych przewoźnikom (koncesjonowanym podmiotom gospodar- czym uprawnionym do wykonywania przewozów kolejowych). Udostępnianie linii, czyli zgodnie z ustawą – umożliwianie przejazdu po liniach kolejowych pojaz- dów szynowych przewoźnika, zgodnie z art. 21, odbywać się miało na podstawie opłaty, pobieranej przez zarząd kolei. Organem właściwym do udzielenia lub też odmowy, a także zmiany i cofnięcia koncesji był minister transportu i gospodarki morskiej666. W następnym roku – 1998 – Minister Transportu i Gospodarki Morskiej wydał pierwsze 8 koncesji na wykonywanie przewozów kolejowych”667, a łącznie w okresie od 1998 do 2002 wydanych zostało 20 takich dokumentów668. Wśród nich znalazły się wnioski przedsiębiorstw z branży chemicznej, nawozów sztucz- nych, cementowej, podmiotów związanych z obsługą transportową elektrowni i elektrociepłowni669, a także przedsiębiorstw reprezentujących tzw. „koleje piasko- we i górnicze”670 powiązane z przemysłem wydobywczym. Wskazane podmioty dysponowały zazwyczaj własnym zapleczem technicznym oraz parkiem trakcyjnym 663 Jastrzębska J., Polski transport kolejowy …, op. cit., s. 148. 664 Ibidem, s. 63. 665 Ibidem, s. 125. 666 Dembińska-Cyran I., Wolska G., Integracja z europejskim transportem kolejowym …, op. cit., s. 15. 667 Międzynarodowe przewozy towarowe …, op. cit., s. 27 – 28. 668 Engelhardt J., Transport kolejowy, Przegląd Komunikacyjny nr 12/2005, Miesięcznik Naukowo- Techniczny SITK-RP, Wrocław 2005, s. 33. 669 Engelhardt J., Liberalizacja dostępu do infrastruktury kolejowej …, op. cit., s. 130. 670 Mężyk A., Uwarunkowania i efekty reform kolei …, op. cit., s. 374.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Towarowy transport kolejowy w Polsce. Konkurencja i konkurencyjność
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: