Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00873 015315 17823994 na godz. na dobę w sumie
Transformacja w coachingu. Doświadczenia uczenia się dorosłych - ebook/pdf
Transformacja w coachingu. Doświadczenia uczenia się dorosłych - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 384
Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-8142-714-2 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> edukacja >> pedagogika
Porównaj ceny (książka, ebook (-17%), audiobook).

Autorka traktuje coaching jako jedną z metod edukacji dorosłych i osadza swój wywód teoretyczny na andragogicznych koncepcjach uczenia się. Zaprezentowane badania sytuuje w kontekście teorii transformatywnego uczenia się Jacka Mezirowa. Czytelnik otrzymuje ponadto opis własnych badań empirycznych autorki, przeprowadzonych metodą studium przypadku. Na podstawie wywiadów z trzynastoma osobami poddanymi procesowi coachingu dowiaduje się: jak przebiegał proces uczenia się, jakie były jego konteksty, jakich zmian doświadczyli uczestnicy, a także jakie znaczenie miała osoba coacha. Autorka formułuje też praktyczne wskazówki dla coachów w zakresie warunków ułatwiających proces uczenia się w coachingu.

*

Największym, wybitnym osiągnięciem autorki jest opracowany przez nią schemat procesu uczenia się w coachingu, porównany następnie z etapami uczenia się opracowanymi na podstawie teorii Mezirowa. Na uznanie zasługują także wskazówki, jakie sformułowała autorka pod adresem praktyków na podstawie wnikliwej analizy wyników swoich badań. Książka wnosi bardzo istotny wkład w teorię i praktykę edukacji dorosłych. Publikację tę uznaję za wybitną.

Z recenzji prof. dr hab. Ewy Skibińskiej (UW)

Znajdź podobne książki Ostatnio czytane w tej kategorii

Darmowy fragment publikacji:

Monika Chmielecka – Uniwersytet Łódzki, Wydział Nauk o Wychowaniu Katedra Andragogiki i Gerontologii Społecznej, 91-408 Łódź, ul. Pomorska 46/48 RECENZENT Ewa Skibińska REDAKTOR INICJUJĄCY Urszula Dzieciątkowska OPRACOWANIE REDAKCYJNE Beata Wojtania SKŁAD I ŁAMANIE AGENT PR KOREKTA TECHNICZNA Leonora Gralka PROJEKT OKŁADKI Katarzyna Turkowska Zdjęcie wykorzystane na okładce: © Depositphotos.com/lightsource © Copyright by Monika Chmielecka, Łódź 2020 © Copyright for this edition by Uniwersytet Łódzki, Łódź 2020 Wydane przez Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego Wydanie I. W.09293.19.0.M Ark. wyd. 16,0; ark. druk. 24,0 ISBN 978-83-8142-713-5 e-ISBN 978-83-8142-714-2 Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego 90-131 Łódź, ul. Lindleya 8 www.wydawnictwo.uni.lodz.pl e-mail: ksiegarnia@uni.lodz.pl tel. (42) 665 58 63 Spis treści Wprowadzenie .................................................................................... 9 Rozdział 1 Uczenie się w ujęciu andragogicznym ................................. 13 1.1. Kategoria „uczenie się” w andragogice ................................... 13 1.2. „Doświadczenie” jako kategoria opisu procesu uczenia się dorosłych ..................................................................................... Podsumowanie ................................................................................... 18 21 Rozdział 2 Rekonstrukcja teorii transformatywnego uczenia się ......... 23 23 2.1. Jack Mezirow (1923–2014) – twórca teorii ............................ 25 2.2. Ogólny zarys teorii ..................................................................... 2.3. Analiza aparatury pojęciowej ................................................... 34 45 2.4. Analiza twierdzeń naukowych ................................................. 2.5. Analiza stosowanej metodologii badań .................................. 49 2.6. Etapy rozwoju teorii/transformacja teorii – powiązania z innymi teoriami ............................................................... 2.7. Geneza teorii transformatywnego uczenia się ....................... 2.8. Recepcja teorii transformatywnego uczenia się w Polsce .... 2.9. Krytyka teorii transformatywnego uczenia się ...................... Podsumowanie ................................................................................... 55 71 77 78 81 6 Spis treści Rozdział 3 Coaching w polu andragogiki .............................................. 83 3.1. Czym jest coaching? ................................................................... 83 3.2. Kim jest coach? ........................................................................... 98 3.3. Krytyka coachingu ..................................................................... 101 3.4. Coaching wśród metod edukacji dorosłych........................... 107 Podsumowanie ................................................................................... 112 Rozdział 4 Metodologiczne podstawy badań własnych ......................... 115 4.1. Charakterystyka obranego podejścia badawczego ............... 115 4.2. Problematyka podjętych badań ................................................ 119 4.3. Metoda, technika i narzędzie badawcze ................................. 124 4.4. Dobór przypadków (próby badawczej) .................................. 127 4.5. Przebieg procedury badawczej ................................................. 131 4.6. Kwestie etyczne badania ............................................................ 133 4.7. Krytyka metodologicznych podstaw badań własnych ......... 135 Rozdział 5 Prezentacja badanych przypadków ...................................... 143 5.1. Ogólne informacje o badanych ................................................ 144 5.2. Opisy doświadczeń uczenia się w coachingu poszczególnych badanych .......................................................................................... 159 5.2.1. Pani Ewa – „coaching spowodował, że zaczęłam widzieć inne obszary” .................................................. 159 5.2.2. Pani Karina – „coaching pomaga dokładnie ustalić, co ta osoba ma robić, za co powinna być odpowie- dzialna” .............................................................................. 161 5.2.3. Pan Tomasz – „to jest takie oczywiste, trzeba było tylko otworzyć oczy” ....................................................... 165 5.2.4. Pan Daniel – „to mi się objawiło, nazwało i okazało, że miałem to przez cały czas, choć o tym nie wiedzia- łem” .................................................................................... 168 Spis treści 7 5.2.5. Pani Joanna – „zmieniłam sposób, w jaki widzę świat, zmieniłam to, na czym opieram swoje rozumowanie i swoją argumentację i swoje wybory” ......................... 172 5.2.6. Pani Julia – „zdałam sobie sprawę, że muszę więcej czasu poświęcić sobie, że muszę się lepiej zrozumieć” 176 5.2.7. Pani Anna – „coaching jako sposób na to, żeby prze- trwać”................................................................................. 179 5.2.8. Pani Wioletta – „te spotkania dały mi taką siłę, żeby szukać […] nic złego w sobie nie mam, żebym się bała sama do siebie do środka zajrzeć” ........................ 182 5.2.9. Pan Marek – „to było takie proste i oczywiste i ja prze- cież mogłem to zrobić sam, a nie zrobiłem i nie potra- fiłem” ...................................................................................... 186 5.2.10. Pani Maria – „uświadomienie sobie tego, że ja sobie sama to zrobiłam, było dla mnie najwa- żniejszą rzeczą”.................................................................. 190 5.2.11. Pan Karol – „po coachingu zostały mi pierwsze kartki w życiu […] i ja po raz pierwszy pamiętam, co ja na tych kartkach zapisałem” ............................... 194 5.2.12. Pani Zuzanna – „widać było, że ze spotkania na spotkanie było mi lepiej ze sobą” ................................ 197 5.2.13. Pan Bartosz – „przed coachingiem wydawało mi się, że więcej zależy od zewnętrznego otoczenia, a po – wyraźnie to poczucie kontroli przeszło do wnętrza” .......................................................................... 199 Rozdział 6 Analiza przekrojowa materiału empirycznego ................... 203 6.1. Doświadczenia uczenia się w coachingu badanych osób dorosłych ..................................................................................... 203 6.2. Przebieg procesu uczenia się w coachingu ............................. 214 6.3. Konteksty przebiegu procesu uczenia się w coachingu ........ 246 6.4. Zmiany doświadczane przez badane osoby dorosłe w konte- kście coachingu .............................................................................. 292 6.5. Znaczenie osoby coacha w doświadczeniach badanych z procesu coachingu .................................................................. 322 8 Spis treści Rozdział 7 Praktyczne aplikacje wyników badań własnych .................. 351 Zakończenie ........................................................................................ 359 Bibliografia .......................................................................................... 365 Netografia ............................................................................................ 377 Spis rysunków..................................................................................... 379 Spis tabel .............................................................................................. 381 O Autorze ............................................................................................ 383 Wprowadzenie Coaching to zjawisko, które powszechnie weszło już do my- ślenia o  edukacji, czego dowodem są konferencje, publikacje (głównie w  obszarze dydaktyki szczegółowej –  metodyki co- achingu) czy projekty badawcze podejmujące tę tematykę. Co więcej, nauki o  zarządzaniu skutecznie adaptują coaching do swoich potrzeb. To praktyczne wykorzystanie coachingu, zda- niem autorki niniejszej publikacji, rodzi potrzebę naukowego poznania zjawiska. W coaching rozumiany jako proces służący zmianie jednost- ki, immanentnie wpisuje się uczenie się, a zatem z definicji – co- aching powinien stać się przedmiotem badań andragogiki. Jednak rzadko kiedy rozważaniom o coachingu towarzyszy myślenie o procesach uczenia się (Askew, Carnell, 2011, s. 119). W  warunkach socjokulturowych Zachodu dostępne są prace, które empirycznie odnoszą się do problematyki coachingu, tym bardziej polskie projekty badawcze nie powinny zaniedbywać tego tematu. W dostępnych badaniach, najczęściej dokumento- wane rezultaty coachingu dotyczą podniesienia poziomu samo- świadomości, poprawy samopoczucia i doskonalenia zdolności osiągania celów (Campbell, Gardner, 2005; Creane, 2002; Duff, 2002; Grant, 2003; Green, Oades, 2006; Hurd, 2002; Paige, 2002; Spence, Grant, 2005; za: Griffiths, 2008, s. 1). Według Kerryn Griffiths (2008, s. 2), istnieje obszerna literatura wyjaśniająca, jak prowadzić coaching i bardzo niewiele pozycji odnoszących się do badań nad samym jego procesem. Z  kolei, jak autorka zaznaczyła dalej, te badania, które istnieją, skupiają się wokół wyniku i rezultatów coachingu lub też procesu z perspektywy 10 Wprowadzenie coacha bądź uczącego się (coachee). Mimo iż coaching został uznany za metodę wsparcia uczenia się w  kontekście szeroko rozumianej edukacji czy zajęć szkolnych (Wrona, 2014, s. 238), wciąż jeszcze rozumienie tego procesu i jego związków z ucze- niem się jest marginalne, niewiele wiadomo na temat tego, w jaki sposób i dzięki czemu, z punktu widzenia teorii uczenia się, coaching przebiega. Drugim z obszarów badawczych jest teoria transformatyw- nego uczenia się, która polskim czytelnikom znana jest jedynie ze szczątkowych opracowań, bowiem jak dotąd brakuje tłuma- czenia oryginalnych pozycji, nie mówiąc już o zaawansowanych badaniach, w których teoria ma szansę zostać zaadaptowana do polskich warunków socjokulturowych. Tymczasem wydaje się, że jest to teoria ułatwiająca identyfikację i wyjaśniająca proces przejścia osoby przez przełomowe momenty w życiu. Niniejsza monografia w  pewnym stopniu wypełnia prze- strzeń andragogicznych badań, dotyczących procesów uczenia się w  trakcie udziału w  coachingu, w  tym szczególny akcent pada na zrekonstruowaną teorię transformatywnego uczenia się. Jednocześnie przyjęta perspektywa badawcza – badania ja- kościowe przeprowadzone na niewielkiej próbie – zamyka drogę uniwersalnego, zobiektywizowanego poznania zjawiska, wery- fikowania jego przebiegu itd., otwierając przy tym ścieżkę pogłę- bionego poznania indywidualnych doświadczeń. Kolejne rozdziały wprowadzają czytelnika w teoretyczne za- łożenia zrealizowanego projektu badawczego, metodologiczne podstawy badań własnych oraz wyniki empiryczne. Należy zwrócić uwagę, że autorka powołuje się na oryginal- ne, anglojęzyczne publikacje, które na potrzeby niniejszej mo- nografii osobiście tłumaczy i interpretuje. W ramach wprowadzenia teoretycznego przybliżone zostają: kategorie uczenia się w andragogice oraz doświadczenia, w tym szczególnie doświadczenia edukacyjnego. Na tym tle, drugi rozdział poświęcony jest szerokiej rekon- strukcji teorii transformatywnego uczenia się Jacka Mezirowa, odsłaniającej zarówno jej istotę, założenia, pojęcia i  kluczowe Wprowadzenie 11 twierdzenia, jak i kontekst jej powstania z uwzględnieniem cha- rakterystyki twórcy oraz wykorzystywanej przez niego i jego ze- spół procedury i metod badawczych, by prześledzić dalsze etapy rozwoju omawianej teorii. Następnie wyjaśniona została gene- za powstania teorii transformatywnego uczenia się, jej recepcja w Polsce oraz wybrane głosy krytyczne, nierzadko rzutujące na finalny kształt pojęcia. Trzeci rozdział dotyka coachingu i jego miejsca w andragogi- ce. Odpowiada na pytania: czym jest coaching?, kim jest coach?, czego dotyczą głosy krytyczne związane z tym fenomenem? oraz jakie jest miejsce coachingu wśród metod edukacji dorosłych? Rozdział Metodologiczne podstawy badań własnych rozpo- czyna się charakterystyką danego podejścia badawczego, na- stępnie wprowadza w problematykę podjętych badań, eksponu- je wybraną metodę, technikę i narzędzie badawcze, uzasadnia klucz doboru przypadków oraz relacjonuje pełną procedurę badawczą. Rozdział zamykają rozważania natury etycznej oraz krytyka metodologiczna ujmująca najważniejsze problemy i ich konsekwencje, z którymi realnie przyszło zmagać się w trakcie prowadzonych badań. Kolejna część zawiera omówienie rezultatów badania, które otwiera krótka prezentacja sylwetek wszystkich respondentów, po czym przedstawiono poszczególne przypadki podlegające dalszej, przekrojowej analizie. Treść następnych podrozdziałów wyznaczona została ustaloną problematyką badawczą, zatem odpowiadają one na konkretne pytania badawcze: jakie były do- świadczenia uczenia się w coachingu badanych osób dorosłych?, jak przebiegał procesu uczenia się w coachingu?, jakie były kon- teksty przebiegu procesu uczenia się w coachingu?, jakich zmian doświadczały badane osoby dorosłe w  kontekście coachingu? oraz jakie znaczenie miała osoba coacha w doświadczeniach ba- danych? Ostatni rozdział jest adresowany przede wszystkim do co- achów i osób zaangażowanych w projekty rozwojowe, bowiem wyjaśnia możliwości praktycznego wykorzystania wniosków płynących z niniejszych badań. 12 Wprowadzenie Tak zaprojektowana praca uzyskała patronat Izby Coachingu – niezależnej organizacji reprezentującej środowisko coachingo- we w Polsce, która w swojej działalności dąży do utrzymywa- nia najwyższych standardów i jakości oraz dba o poszanowanie etyki w praktyce coachingu. W ocenie recenzentów, publikacja wpisuje się w nadrzędne wartości tej instytucji, standardy, etykę i jakość, wspierając postrzeganie coachingu jako profesji przy- czyniającej się do społecznego rozwoju oraz budując zaufanie do zawodu. W  tym miejscu pragnę z  całego serca podziękować kilku osobom, bez których cała dysertacja i w konsekwencji ta publi- kacja by nie powstała. Największe wyrazy wdzięczności kieruję do prof. dr hab. Elżbiety Kowalskiej-Dubas, która od początku współpracy obdarzyła mnie ogromnym zaufaniem, serdeczną opieką i  merytorycznym wsparciem, a  tym samym stworzyła nieprzeciętne warunki dla doskonalenia warsztatu badawczego i systematycznej pracy. Serdeczne podziękowania kieruję także do dr. Marcina Muszyńskiego, za szereg emocjonujących i inspi- rujących dyskusji w obszarze metodologii badań oraz zaszcze- pienie krytycznego spojrzenia na prace naukowe. Dziękuję także dr Annie Gutowskiej, dr Małgorzacie Dzięgielewskiej, dr. hab. Arkadiuszowi Wąsińskiemu i  dr. Wojciechowi Świtalskiemu, których życzliwa obecność pozwalała mi kontynuować długo- trwałą i niekiedy mozolną pracę badawczą, a dodatkowe uwagi dynamizowały proces wypracowywania własnej ścieżki wiodą- cej przez bogaty świat nauki. Podziękowania kieruję także do dr hab. Mirosławy Huflejt- -Łukasiuk, dr Lidii Czarkowskiej oraz Bożeny Wujec. Ich przy- chylny odbiór prezentowanej pracy otworzył drogę do patronatu Izby Coachingu nad książką, potwierdzając, że służy ona profe- sjonalizacji zawodu coacha. Na zakończenie pragnę złożyć gorące podziękowania mo- jemu mężowi – Jackowi Chmieleckiemu, którego troskliwa obecność w moim życiu umożliwiła wydzielenie przestrzeni do nieskrępowanej pracy naukowej, zaś pokładana we mnie ufność była spiritus movens wszelkiej aktywności. Rozdział 1 Uczenie się w ujęciu andragogicznym Niniejszy rozdział stanowi wprowadzenie do rozumienia pojęcia „uczenie się” w andragogice oraz pojęcia „doświadcze- nie”, w tym szczególnie „doświadczenie edukacyjne”, rozpatry- wanego jako treść uczenia się dorosłych i kategoria opisu proce- su uczenia się dorosłych. 1.1. Kategoria „Uczenie Się” w andragogice Uczenie się należy do fundamentalnych kategorii pedago- gicznych i – podobnie – należne sobie miejsce znajduje w an- dragogice, jako jej subdyscyplinie. Jest pojęciem, które wymyka się precyzyjnej definicji, zamiast tego obecnych jest w literatu- rze wiele objaśnień, a ich efektem powszechna wieloznaczność terminu (Knowles i in., 2009, s. 22; Galloway, 1988, s. 10; Mar- czuk, 1986, s. 358). Różnorodność, najlepiej wpisująca się we współczesne myślenie o człowieku dorosłym, jest uwzględniona w defini- cji Petera Alheita (2002, s. 64), w której uczenie się jest ciągłą transformacją struktur doświadczenia, wiedzy i  działania w kontekście wszystkich aspektów życia człowieka. W defi- nicji tej podkreślony został biograficzny charakter uczenia się jako procesu nieskończonego w życiu człowieka, wpisu- jącego się w ogólne „stawanie się” (becoming) człowiekiem. 14 Rozdział 1. Uczenie się w ujęciu andragogicznym Niezależnie od złożoności samego procesu uczenia się, może ono również przebiegać na różnych poziomach: ku- mulacyjnym (cumulative), asymilacyjnym (assimilative), akomodacyjnym (accomodative) i transformacyjnym (trans- formative) (Alheit, 2002, s. 50–56; Illeris, 2009, s. 89–91). Kumulacyjne (lub mechaniczne –  mechanical) uczenie się dotyczy nabywania pewnej wiedzy, która nie znajduje u  jednostki żadnego odniesienia do dotychczasowych do- świadczeń, stąd też odnosi się przede wszystkim do pierw- szych lat życia, ewentualnie – w późniejszym czasie – do oko- liczności, które są skrajnie odizolowane od kontekstu życia, np. uczenie się kodu PIN. Rezultaty tego rodzaju uczenia się charakteryzuje pewna automatyczność (mechanika) i mogą być zastosowane wyłącznie w odniesieniu do sytuacji, jakiej dotyczył przedmiot uczenia się. Asymilacyjne (lub dodające –  by addition) uczenie się związane jest z nabywaniem nowych składników wiedzy do (lub na bazie) tych już posiadanych, stopniowym rozwojem własnych umiejętności. Rezultaty tego typu uczenia się są stosunkowo dobrze połączone z warunkami, których doty- czyło uczenie się, uczący się łatwo więc przywołuje odpowie- dzi, odtwarzając zdobyte wiadomości, a  jednak trudności sprawia choćby zastosowanie przedmiotowej wiedzy szkol- nej w praktyce pozaszkolnej. Akomodacyjne (lub przekraczające –  transcendent) uczenie się dotyczy nabywania nowej wiedzy, czy zdolności w odniesieniu do czegoś, co w momencie poznania jest dla uczącego się zupełnie nowe, obce, wydaje się – niezwiąza- ne z niczym dotychczasowym. Jednostka musi dopasować, przekroczyć istniejące schematy, aby włączyć nowy przed- miot poznania do własnego doświadczenia, dochodzi wów- czas do pewnego rodzaju przełomu (break down). Rezultaty tego rodzaju uczenia się charakteryzuje możliwość nieskrę- powanego odtworzenia i wykorzystania wiedzy w różnych sytuacjach, traktowane są jako pewien sposób rozumienia, wyjaśniający światopogląd. 1.1. Kategoria „uczenie się” w andragogice 15 (znaczące –  Transformacyjne1 significant2, okazałe – expansive3, przejściowe – transitional4) uczenie się jest po- wiązane ze zmianą własnej osobowości, rekonstrukcją siebie poprzez przekształcenie całego łańcucha schematów i wzor- ców, jakimi dotąd osoba się posługiwała. Następuje również pewien gwałtowny i nieunikniony przełom, w którym nale- ży dokonać zmiany, aby posunąć się dalej. Wymaga dużego wysiłku i nierzadko jego zakończenie zwieńczone jest fizycz- nym odczuciem ulgi i odprężenia. O ile kumulacyjne uczenie się dotyczy głównie wczesne- go dzieciństwa, a  transformacyjne zarezerwowane jest dla szczególnych, niezwykle wymagających warunków i możli- wości jednostki, o tyle asymilacyjne i akomodacyjne są tymi, z  których człowiek korzysta najczęściej w  „codziennym” uczeniu się (Illeris, 2009, s. 91). Andragogika, wraz ze swoim rozwojem i zaznaczeniem własnego miejsca na arenie dyscyplin naukowych, scharak- teryzowała podejście do uczenia się osób dorosłych, w któ- rym akcent pada nie na jednorazowy akt czy konkretną czynność, ale na proces o charakterze całożyciowym, w któ- rym człowiek w sposób ciągły ustosunkowuje się do wyda- rzeń ze swojego życia w celu osiągniecia poczucia kontroli nad jego różnymi aspektami (Biesta i in., 2010, s. 6). Jedno- cześnie, mówiąc o kategorii uczenia się nieformalnego (czer- piąc z  typologii Philipa H.  Coombsa [za: Malewski, 2010, s. 21]) – doświadczenia, uczenie się z życia, z własnej biogra- fii itd. – jesteśmy coraz bliżej stwierdzenia, że człowiek nie ma możliwości, aby się nie uczyć, a jedyne co może, to wciąż popełniać te same błędy. Elżbieta Dubas (2005, s.  26) potwierdza kluczową rolę uczenia się w życiu człowieka dorosłego, twierdząc, iż: 1 Mezirow, 1991; za: Illeris, 2009, s. 91. 2 Rogers, 1951, 1969; za: Illeris, 2009, s. 91. 3 Engeström, 1987; za: Illeris, 2009, s. 91. 4 Alheit, 1994; za: Illeris, 2009, s. 91. 16 Rozdział 1. Uczenie się w ujęciu andragogicznym życie ludzkie –  rozwój –  uczenie się stanowią swoistą triadę ontologiczno-antropologiczną określającą człowieczeństwo. Uczenie się jest więc ważne dla samego bycia, a raczej stawania się człowiekiem. Wartość człowieka jest określona w takim uję- ciu przez uczenie się. Parafrazując znaną myśl, można by rzec: Uczę się, więc jestem. Śledząc ewolucję myślenia o uczeniu się ludzi dorosłych, warto jednak pokrótce prześledzić wskazane przez Mieczy- sława Malewskiego (2010) „paradygmatyczne zmiany”, ja- kim podlegało ono na przestrzeni lat. Dzięki temu możliwe jest poznanie genezy pojęcia w obecnym kształcie, zrozumie- nie trudności, z jakimi może wiązać się uczenie się dorosłych oraz (być może) przewidywanie zmian, przed którymi ta ka- tegoria jeszcze stoi. Kluczowym aspektem, który uległ redefinicji w myśleniu o edukacji dorosłych, sugerowanym już wcześniej, była zmia- na perspektywy z postrzegania jej jako sposobu alfabetyza- cji i  uzupełniania braków kompetencyjnych czy deficytów edukacyjnych osób dorosłych na kategorię całożyciowego uczenia się (lifelong learning). Kategoria ta została rozpo- wszechniona w latach 80. XX w., zaś u jej podstaw leżały idee psychologii humanistycznej, upodmiotowienia człowieka dorosłego i autonomizacji uczenia się. Po pierwsze, koncepcja całożyciowego uczenia się przenosi punkt ciężkości z  instytucji edukacyjnych i  co za tym idzie formalnego nauczania, na uczące się jednostki i społeczności lokalne – jednostkowo inicjowane uczenie się. Po drugie, re- zygnuje z profesjonalnej wiedzy naukowej na rzecz potocznego doświadczenia, które obecnie jest w codziennych interakcjach konstytuujących światy życia ludzi (Malewski, 2010, s. 47). Wspomniane wcześniej przesunięcie punktu ciężkości Malewski (2010, s. 45–48) nazywa „paradygmatyczną zmia- ną” – z uczenia się, jako elementu reaktywnego i integralnego 1.1. Kategoria „uczenie się” w andragogice 17 wobec nauczania, na uczenie się jako „element codziennego świata życia”. Jak pisze Tapio Aittola (1998, s. 107), uczenie się jest częścią życia codziennego i odpowiedzią na problemy wynikające z powszednich wyzwań. Malewski wyjaśnia dalej, że dla takiego, wciąż aktualne- go współcześnie, postrzegania uczenia się nieformalnego (si- tuated learning – uczenie się sytuacyjne; incidental learning – uczenie się incydentalne; action learning – uczenie się przez działanie) charakterystyczne są cztery aspekty, które jedno- znacznie definiują ten rodzaj uczenia się: Wskazuje się, że: • uczenie się towarzyszy działaniu w  sytuacjach co- dziennych; • wiedza jest pochodną sytuacyjnego problemu i może być transferowana tylko do sytuacji podobnych; • uczenie się jest efektem sposobów myślenia, postrzega- nia, rozwiązywania problemu i kooperacji wszystkich uczestników sytuacji; • uczenie się nie jest osobne wobec działania i cech sytu- acji; przeciwnie, jest ich integralną składową i uwzględ- nia jakości kulturowego kontekstu, w którym sytuacja uczenia się jest osadzona (Anderson, Reder, Simon, 1996; Wilson, 1993; za: Malewski, 2010, s. 58–59). Warto jeszcze zaznaczyć, że akcent kładziony obecnie na „uczenie się” nie stanowi ostatniego ogniwa w ewolucji myślenia o  edukacji dorosłych. Malewski (2010, s.  68–75) zauważa, że przed nami wciąż przewidywane kolejne para- dygmatyczne przesunięcie – tym razem z „uczenia się” na „poznawanie”. Przyczyn takiej wizji przyszłości upatruje on w zaniku państw narodowych, swobodnym przepływie ludzi i transgranicznym funkcjonowaniu instytucji, a co za tym idzie, w  zaniku wielkich narracji na rzecz mnogości zróżnicowanych i  równoprawnych małych, jednostkowych narracji. W  tym kontekście, edukacja dorosłych stanie się procesem naturalnym, związanym z powszedniością, utraci immanentnie wpisaną intencjonalność, a  oferowana przez 18 Rozdział 1. Uczenie się w ujęciu andragogicznym nią wiedza będzie oceniana przez pryzmat stylu i smaku, jej zadaniem będzie wspieranie sposobu życia człowieka, za- miast funkcjonalności i realizacji funkcji poznawczych. 1.2. „doświadczenie” jaKo Kategoria opiSU proceSU Uczenia Się doroSłych Jak pisze Henning Salling Olesen (2004, s. 48) – doświad- czenie jest procesem, dzięki któremu człowiek (zarówno in- dywidualnie, jak i zbiorowo) opanowuje rzeczywistość i jej pojmowanie oraz kształtuje wobec niej swój stosunek. Knud Illeris (2006, s. 168) przedstawia bardzo szerokie rozumienie pojęcia „doświadczenie” w  andragogice, ujmuje je bowiem jako: „pojęcie nadrzędne, które w  sposób całościowy i  su- biektywnie ważny dla ucznia obejmuje poznawczy, emocjo- nalny i społeczny wymiar uczenia się, a także wewnętrzny, psychiczny proces przyswajania oraz społeczny proces inte- rakcji”. Z kolei Hanna Solarczyk-Szwec (2010a, s. 55) krótko a precyzyjnie i jednoznacznie, stwierdza, że doświadczenie jest tym, co tworzy biografię człowieka. Tym, co łączy przedstawione powyżej ujęcia doświad- czenia jest związek z tradycyjnym, klasycznym już rozumie- niem proponowanym przez Johna Deweya, który w książce Experience and Education z 1938 r. pisze, że wprawdzie do- świadczamy czegoś nieustannie, jednak dla pedagoga klu- czowa jest jakość tych doświadczeń (Dewey, 1963, s. 33–34; za: Illeris, 2006, s. 157–158). Jednocześnie warto podkreślić, iż nadrzędnym celem edukacji dorosłych5 jest „odkrywanie znaczenia doświad- czeń” (Lindeman, 1926; za: Solarczyk-Szwec, 2010a, s.  51) – taki sposób myślenia o edukacji dorosłych, jako o proce- sie wspierającym człowieka na drodze jego indywidualnego 5 Dziś powiedzielibyśmy, że jest to cel andragogiki jako teoretycznej refleksji nad praktyką edukacji dorosłych. 1.2. „Doświadczenie” jako kategoria opisu procesu uczenia się dorosłych 19 rozwoju, przedstawił Eduard C. Lindeman w publikacji The Meaning of Adult Education. Doświadczenie uczenia się jest zatem potwierdzeniem ak- tywności edukacyjnej człowieka, której dokonuje on celowo albo poddany jest jej oddziaływaniu – wówczas o edukacyj- nym (związanym z  uczeniem się) charakterze działalności decyduje znaczenie przypisywane przez jednostkę danemu doświadczeniu. Na marginesie rozważań warto mieć na uwadze, że fe- nomenografowie używają zamiennie słów „doświadczanie”, „postrzeganie” i  „rozumienie”, co wynika z  „natury same- go przedmiotu badania, którym są różne jakościowo sposo- by uczestnictwa człowieka w  świecie –  rozumienia świata” (Jurgiel-Aleksander, 2013, s.  67). Zdaniem fenomenografów, doświadczenie jest wpisane w  charakter bycia człowieka w  świecie, co pozostaje zbieżne z  przytoczoną, za Hanną Solarczyk -Szwec, definicją Eduarda C.  Lindemana, w  której pisze on: „edukacja pokrywa się z życiem i dlatego też podnosi rangę jego doświadczenia do poziomu pełnego przygód ekspe- rymentu” (Lindeman, 1926; za: Solarczyk-Szwec, 2010a, s. 51). Hanna Solarczyk-Szwec (2010a, s. 52–53) wskazuje, aby do opisu procesu uczenia się dorosłych wykorzystywać trzy podstawowe kategorie pojęciowe: „kryzys” (jako motyw uczenia się dorosłych), „doświadczenie” (jako treść uczenia się dorosłych) oraz „refleksyjność” (jako kompetencję nie- zbędną w uczeniu się). Autorka podkreśla, że doświadczenia życiowe są tym, co w przypadku uczenia się dorosłych zastę- puje miejsce wiedzy przekazywanej w szkole. Kategoria „doświadczenia”, w tym szczególnie „doświad- czenia edukacyjnego” jest przedmiotem pogłębionego po- znania m.in. w pracy Alicji Jurgiel-Aleksander (2013), która dokonuje krytycznej rekonstrukcji fenomenu doświadczenia edukacyjnego z  perspektywy pedagogiki dorosłych. Zda- niem autorki (Jurgiel-Aleksander, 2013, s. 15–55) we współ- czesnym dyskursie andragogicznym dominują trzy koncep- cje ujmowania i opisu doświadczenia edukacyjnego: 20 Rozdział 1. Uczenie się w ujęciu andragogicznym 1. Doświadczenie edukacyjne jako instrument racjonali- zacji funkcjonowania człowieka w  systemie społeczno- -ekonomicznym. Jest ono łączone z procesem kształcenia jako znaczącym dla kariery jednostki, jeśli staje się ona przydatna społecz- nie i ekonomicznie. Doświadczenie staje się więc edukacyjnym jeśli uwzględ- nimy instytucjonalne środowisko jego inicjowania oraz ukierunkowane działania edukatorów. 2. Doświadczenie edukacyjne jako naturalnie wpisane w  sposób bycia człowieka w  świecie od dzieciństwa do starości. Jest ono łączone z  ideą całożyciowego uczenia się, za- tem każde doświadczenie ma szansę stać się edukacyj- nym przez sam fakt uczestnictwa człowieka w różnych praktykach społecznych i  w  tym rozumieniu uczenie się zostało wkomponowane w styl życia współczesnego człowieka. 3. Doświadczenie edukacyjne jako wyraz zaangażowania dorosłego w praktyki społeczne. Jest ono łączone z ideą konstruktywizmu, gdzie doświad- czenie o  charakterze kulturowym czy społecznym staje się edukacyjnym w określonych warunkach i sytuacjach za każdym razem na nowo i nie jest dane raz na zawsze. To osoba dorosła przypisuje (bądź nie) danemu doświad- czeniu znaczenie edukacyjne. Jak podkreśla Jurgiel-Aleksander (2013, s.  17) –  żadna z perspektyw ujmowania doświadczenia nie jest typem idealnym, wręcz przeciwnie –  jako rezultat badania tekstów andragogicznych – ujawnia różne napięcia towarzyszące uczeniu się dorosłych w wymiarze instytucjo- nalnym i pozainstytucjonalnym, każe odnieść się do statusu wiedzy i sposobu jej wytwarzania, a także ukazuje potencjał podmiotu do zmiany siebie i świata, w którym dorośli funk- cjonują. Podsumowanie 21 Mechanizm przemiany doświadczenia w  doświadczenie edukacyjne odwołuje się do społecznego znaczenia kształce- nia, roli edukacji dorosłych oraz społecznie i politycznie wy- twarzanej konstrukcji dorosłego podmiotu. Doświadczenia uczenia się, podlegające badaniu w oma- wianym projekcie, pozostają zbieżne z drugą perspektywą, wpisującą się w biograficzne rozumienie uczenia się według Petera Altheita. Choć należy podkreślić, że zakładając do- wolność zaklasyfikowania (lub nie) przez badanych ich doświadczenia udziału w  coachingu do doświadczeń edu- kacyjnych, możliwe byłoby także spojrzenie z perspektywy trzeciej. Cytując za Jurgiel-Aleksander (2013, s. 40): w  sensie metodologicznym doświadczenie nie jest czymś, co prowadzi do wiedzy, ono jest wiedzą, która się ujawnia w róż- nych praktykach społecznych. Sama identyfikacja doświadczeń nie wystarczy, ważny jest mechanizm ich wytwarzania. Nadanie doświadczeniu statusu narracji nie oznacza, że chodzi tu wyłącz- nie o odtworzenie językowego obrazu świata (jak ma to miejsce w badaniach nad literaturą), ale o społeczne konsekwencje ujaw- nienia możliwości bycia narratorem swojego życia w sferze prak- tyk społecznych, których edukacja dorosłych jest częścią. podSUmowanie Rozdział Uczenie się w  ujęciu andragogicznym stanowi punkt wyjścia dla myślenia o  uczeniu się nierozerwalnie związanym z całością życia ludzkiego, trwale wpisującym się w biografię jednostki, dotykającym wszystkich dziedzin jej aktywności i  mogącym przebiegać na różnych poziomach. Pierwszym z  nich jest kumulacyjne uczenie się, charakte- ryzujące się przede wszystkim sztywnością, utożsamiane często z  prostym zapamiętywaniem (Illeris, 2006, s.  41). Ostatnim zaś transformacyjne uczenie się, wyrażające się 22 Rozdział 1. Uczenie się w ujęciu andragogicznym w  przełamywaniu uprzednio przyjętych i  kontrolujących działanie człowieka wzorów oczekiwań i przez to redefinio- waniu własnej osobowości (Illeris, 2006, s. 119). Jednocześnie, co charakterystyczne dla perspektywy an- dragogicznej, treścią uczenia się jest doświadczenie człowie- ka, „zawierające znaczący składnik emocjonalny, co oznacza, że w uczenie się zaangażowani jesteśmy afektywnie i moty- wacyjnie” (Illeris, 2006, s. 156). Doświadczenie, immanentnie wpisane w bieg życia ludz- kiego, postrzegane jest zatem jako kategoria opisu procesu uczenia się dorosłych.
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Transformacja w coachingu. Doświadczenia uczenia się dorosłych
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: