Cyfroteka.pl

klikaj i czytaj online

Cyfro
Czytomierz
00388 009704 7505099 na godz. na dobę w sumie
Transformacje społeczeństw. Od informacji do wiedzy - ebook/pdf
Transformacje społeczeństw. Od informacji do wiedzy - ebook/pdf
Autor: Liczba stron: 296
Wydawca: C. H. Beck Język publikacji: polski
ISBN: 978-83-7483-748-4 Data wydania:
Lektor:
Kategoria: ebooki >> poradniki >> zdrowie
Porównaj ceny (książka, ebook, audiobook).

Prezentowane w książce wykłady opisują wyłanianie się społeczeństwa informacyjnego (ze społeczeństwa przemysłowego) oraz stawiają pytania dotyczące jego przyszłości. Przedstawiane są problemy, bariery i przeszkody związane z przejściem do nowej fazy rozwoju społecznego - pod wpływem techniki i globalizacji. Czy w dalszej perspektywie ludzkość osiągnie stadium społeczeństwa wiedzy i mądrości?


Znajdź podobne książki

Darmowy fragment publikacji:

Lech W. Zacher Transformacje spo³eczeñstw od informacji do wiedzy • interdyscyplinarne wyk³ady (cid:127) wp³yw techniki i globalizacji MONOGRAFIE C.H. BECK MONOGRAFIE Transformacje spo³eczeñstw od informacji do wiedzy W SPRZEDA˚Y: Zdzis∏aw Knecht Zarzàdzanie i planowanie marketingowe, wyd. 2 Lucyna Witek Merchandising w ma∏ych i du˝ych firmach handlowych Jacek Otto Marketing relacji. Koncepcja i stosowanie, wyd. 2 Agata Adamska, Tomasz Dàbrowski Marketing i finanse w przedsi´biorstwie. Od konfliktu do synergii Ma∏gorzata Rószkiewicz Narz´dzia statystyczne w analizach marketingowych Zdzis∏aw Knecht Racjonalne public relations. Budowa dzia∏u, instrumenty, studia przypadków Zdzis∏aw Knecht Public relations w administracji publicznej Marcin Bielski Podstawy teorii organizacji i zarzàdzania Jan Targalski Przedsi´biorczoÊç i zarzàdzanie – tom I. Wyk∏ad, tom II. Studium przypadków Tadeusz Listwan, red. Zarzàdzanie kadrami, wyd. 3 – tom I. Podr´cznik, tom II. åwiczenia, tom III. S∏ownik Czes∏aw Sikorski Organizacje bez wodzów Czes∏aw Sikorski J´zyk konfliktu František Bartes, Andrzej Srzednicki Walka konkurencyjna przedsi´biorstw Herwig R. Friedag, Walter Schmidt, Adrianna Lewandowska, Marcin Likierski My Balanced Scorecard. Moja strategiczna karta wyników, wyd. 2 Adrianna Lewandowska, Marcin Likierski Pod presjà czasu. Strategiczna karta wyników w praktyce. Przewodnik kieszonkowy BS Wies∏aw Szcz´sny, red. Finanse firmy. Jak zarzàdzaç kapita∏em, wyd. 2 Anna Skowronek-Mielczarek Ma∏e i Êrednie przedsi´biorstwa. èród∏a finansowania, wyd. 2 Micha∏ Poszwa Zarzàdzanie podatkami w ma∏ej i Êredniej firmie Pe∏na oferta dzia∏u literatury ekonomicznej C.H. Beck na stronie www.ekonomia.beck.pl Lech W. Zacher Transformacje spo³eczeñstw od informacji do wiedzy • interdyscyplinarne wyk³ady • wp³yw techniki i globalizacji WYDAWNICTWO C.H. BECK WARSZAWA 2007 Recenzja: Kazimierz Krzysztofek Tomasz Goban-Klas Redakcja serii: Ewa Tomkiewicz Projekt ok∏adki: Robert Rogiƒski © Wydawnictwo C.H. Beck 2007 Wydawnictwo C.H. Beck Sp. z o.o., ul. Gen. Zajàczka 9, 01-518 Warszawa, tel. (22) 33 77 600 Sk∏ad i ∏amanie: ¸ukasz Moczarski, tel. (22) 642 01 18 Druk i oprawa: Wers Design sp. z o.o., Chmielniki 6 ISBN 978-83-7483-748-4 Spis treÊci Zamiast wst´pu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . IX WYK¸AD PIERWSZY. ERA INFORMACYJNA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdzia∏ I. Era informacyjna – problemy z jej identyfikacjà i ÊwiadomoÊcià . . . . . . . . 1.1. Techno-informacyjne stymulacje rozwoju spo∏eczeƒstw . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.2. Pytania o natur´ zjawisk i skutki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.3. Uwarunkowania przysz∏oÊci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1.4. Przypisy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdzia∏ II. Cywilizacja informacyjna – przeznaczeniem ludzkoÊci? . . . . . . . . . . . . . . 2.1. Zmiana spo∏eczna ku nowej rzeczywistoÊci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2. Cywilizacyjne „byç albo nie byç” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3. Determinizm techniczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4. Przypisy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdzia∏ III. Cz∏owiek – informacja: niebezpieczne zwiàzki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.1. Etykiety poj´ciowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.2. Szum informacyjny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.3. Pytanie o przysz∏oÊç spo∏eczeƒstwa informacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3.4. Przypisy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . WYK¸AD DRUGI. WY¸ANIANIE SI¢ SPO¸ECZE¡STWA INFORMACYJNEGO I JEGO WST¢PNA CHARAKTERYSTYKA . . . . . . . . . . . . . Rozdzia∏ IV. Transformacje spo∏eczeƒstw ludzkich pod wp∏ywem techniki, czyli uinformacyjnienie, usieciowienie i globalizacja . . . . . . . . . . . . . . . . 4.1. Model konceptualny – pierwsze przybli˝enie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2. Obecne czynniki transformacji i zmiany . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.3. Spo∏eczeƒstwo sieciowe – cz∏owiek sieciowy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4. Potencja∏ przysz∏oÊci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdzia∏ V. Wst´pna charakterystyka spo∏eczeƒstwa informacyjnego (nowe komponenty, struktury, mechanizmy, cechy) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.1. Rekomendacje metodologiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.2. Próby dookreÊleƒ poj´ciowych i modelowania procesów . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 3 3 4 6 7 11 11 13 14 17 18 18 19 21 22 23 25 25 31 39 43 47 47 49 V Spis treÊci 5.3. SI – projekt uniwersalny czy proces ewolucyjny? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.4. Komercjalizacja, makdonaldyzacja a szanse demokracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.5. Kontekstualne spojrzenie na przysz∏oÊç SI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.6. NadmiarowoÊç informacyjna, posttradycyjne generacje . . . . . . . . . . . . . . . . . . . WYK¸AD TRZECI. UNIFORMACYJNIENIE, USIECIOWIENIE I GLOBALIZACJA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdzia∏ VI. Informacja i informacyjnoÊç w ÊwiadomoÊci spo∏ecznej . . . . . . . . . . . . . . 6.1. Niektóre ustalenia poj´ciowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.2. ÂwiadomoÊç spo∏eczeƒstwa informacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdzia∏ VII. Zmiany to˝samoÊci w warunkach usieciowienia Êwiata i globalizacji – refleksje i uwagi futurologiczne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.1. Spo∏eczny kontekst to˝samoÊci 7.2. Modyfikacja to˝samoÊci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.3. Powstawanie i upowszechnianie wieloto˝samoÊci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Rozdzia∏ VIII. Informacyjno-komunikacyjne wymiary i aspekty globalizacji . . . . . . . 8.1. Dyskursy o globalizacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8.2. Info-komunikacja dla rozwoju ludzkoÊci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52 56 60 68 73 75 75 76 80 80 83 86 92 92 96 Rozdzia∏ IX. Spo∏eczeƒstwo informacyjne na szczeblu lokalnym – paradoksy i perspektywy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98 9.1. W∏adza i spo∏eczeƒstwo informacyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98 9.2. Wyzwania Wieku Informacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 103 9.3. Âmierç dystansu – nowy wymiar wi´zi wspólnotowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 9.4. Przypisy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 109 Rozdzia∏ X. Jednostka w spo∏eczeƒstwie informacyjnym, jednostka w sieci (refleksje futurologiczne) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 10.1. ˚ycie w Sieci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 10.2. Funkcjonowanie jednostki w e-zbiorowoÊci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 WYK¸AD CZWARTY. NIEKTÓRE PROBLEMY SI – OBECNE I PRZYSZ¸E . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121 Rozdzia∏ XI. Budowa spo∏eczeƒstwa informacyjnego jako element integracji i strategii rozwoju UE – aspekty polityczno-ekonomiczne i spo∏eczno-kulturowe . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 11.1. Dotychczasowy ∏ad Europy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 11.2. Nowy porzàdek – unijna wizja przysz∏oÊci . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 11.3. Dynamiczny uk∏ad interesów . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 136 Rozdzia∏ XII. Globalne problemy spo∏eczeƒstwa informacyjnego . . . . . . . . . . . . . . . . 138 12.1. Globalne spo∏eczeƒstwo informacyjne . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 138 12.2. Dystans rozwojowy w porzàdku Êwiatowym . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 142 12.3. Spo∏eczne konstruowanie globalizacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 145 VI Spis treÊci Rozdzia∏ XIII. Spo∏eczeƒstwo informacyjne a demokracja – mi´dzy globalnoÊcià a lokalnoÊcià . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 150 13.1. PodejÊcia metodologiczne, konceptualizacja, konteksty . . . . . . . . . . . . . . . . . . 150 13.2. Otoczenie, czyli konteksty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 152 13.3. Mi´dzy globalnoÊcià a lokalnoÊcià – to˝samoÊci, przypisania, interesy (sieciowe) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 156 13.4. Od spo∏eczeƒstwa wi´zi do spo∏eczeƒstwa kontaktu – dylematy spójnoÊci, integracji, demokracji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 158 13.5. Uwagi koƒcowe (przewa˝nie futurologiczne) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 162 13.6. Przypisy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 167 WYK¸AD PIÑTY. GOSPODARKA INFORMACYJNA, „NOWA GOSPODARKA”, GOSPODARKA OPARTA NA WIEDZY . . . . . . . . . . . . 169 Rozdzia∏ XIV. „Nowa gospodarka” jako rezultat interakcji techniki, gospodarki i spo∏eczeƒstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171 14.1. Determinujàca rola wspó∏czesnej techniki . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 171 14.2. Szanse, niepewnoÊci i zagro˝enia w odbiciu medialnym . . . . . . . . . . . . . . . . . . 173 14.3. Interakcje i sprz´˝enia techniki i spo∏eczeƒstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 175 14.4. Nowe regu∏y gry w nowej gospodarce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 177 14.5. Podsystemy cywilizacyjne – wp∏ywy, sprz´˝enia, wyzwania dla „nowej gospodarki” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 185 14.6. Cywilizacja sieciowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 189 Rozdzia∏ XV. Nowa gospodarka – nowe spo∏eczeƒstwo? Rozwa˝ania wst´pne, spekulacje, problemy badawcze . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 15.1. Interakcje mi´dzy gospodarkà a spo∏eczeƒstwem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 15.2. Kumulacja bodêców i kapita∏ spo∏eczny . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 WYK¸AD SZÓSTY. SPO¸ECZE¡STWO WIEDZY (SW) – PERSPEKTYWA EWOLUCJI CZY STRATEGII I DZIA¸A¡ . . . . . . . . . . . . . . . . 205 Rozdzia∏ XVI. Spo∏eczeƒstwo wiedzy in statu nascendi – niektóre problemy i hipotezy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 16.1. Wiedza – w gospodarce i w spo∏eczeƒstwie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 207 16.2. Cywilizacje, rewolucje, spo∏eczeƒstwa – uj´cia typologiczne . . . . . . . . . . . . . . . 214 16.3. Potencja∏ wiedzy – stare i nowe elementy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 218 16.4. Otoczenie inteligentne – wiedza zewn´trzna . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 16.5. Wiedza – mo˝liwoÊci ekskluzji i elitaryzacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 221 16.6. Refleksje, uwagi i wnioski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 222 Rozdzia∏ XVII. Od spo∏eczeƒstwa informacyjnego do spo∏eczeƒstwa wiedzy – dylematy tranzycyjne: mi´dzy informacjà, wiedzà i wyobraênià . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 17.1. KoniecznoÊç realizmu w Epoce Informacji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 227 17.2. Nowa koncepcja spo∏eczeƒstwa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 232 17.3. ElitarnoÊç wyobraêni . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 235 VII Spis treÊci Rozdzia∏ XVIII. Spo∏eczeƒstwo wiedzy i jego wrogowie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238 18.1. Wymiary wiedzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 238 18.2. Wrogowie rozwoju spo∏eczeƒstwa wiedzy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 240 Pos∏owie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 248 Literatura wybrana . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 250 Indeks . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 277 Zamiast wst´pu Autor, ekonomista i socjolog, tak˝e futurolog, próbuje w sposób interdyscy- plinarny przedstawiaç i interpretowaç problemy wspó∏czesnych transformacji spo∏eczeƒstw dokonujàcych si´ przede wszystkim pod wp∏ywem techniki i globa- lizacji. Rozwa˝ania zawarte w ksià˝ce dotyczà ery informacyjnej, wy∏aniania si´ spo- ∏eczeƒstw informacyjnych z ich bogatà problematykà (m.in. kwestiami lokalnoÊci vs globalnoÊci, integracji i globalizacji, a tak˝e demokracji), sà zwrócone ku przy- sz∏oÊci, tej bli˝szej i tej odleg∏ej. Autor próbuje – przedstawiajàc rozmaite okreÊlenia (nazwy, koncepcje) „no- wego” spo∏eczeƒstwa – powiàzaç je, co trudne, gdy˝ sà one cz´sto jednostronne, monodyscyplinowe czy wr´cz niekompatybilne. Nast´pnie omawiany jest temat spo∏eczeƒstwa wiedzy, b´dàcego wed∏ug nie- których kolejnym stadium transformacji spo∏eczeƒstw ludzkich. Czy uda si´ taka tranzycja, jaki b´dzie „kszta∏t” takiego spo∏eczeƒstwa – to nie tyle pytania badaw- cze – formu∏owane w ksià˝ce – ile scenariuszowe rozwa˝ania o przysz∏oÊci spo∏e- czeƒstw w wielce zró˝nicowanym Êwiecie. Autor zajmuje si´ powy˝szà problematykà od blisko pi´tnastu lat; zredagowa∏ i wyda∏ cztery tomy zbiorowe na temat spo∏eczeƒstwa informacyjnego, nie mówiàc o du˝ej liczbie w∏asnych artyku∏ów i referatów (krajowych i zagranicznych). Poszczególne cz´Êci ksià˝ki majà de facto form´ wyk∏adów, przedstawiajà omawiane kwestie w miar´ mo˝noÊci ca∏oÊciowo, od poczàtku do koƒca. Sà oczy- wiÊcie ze sobà powiàzane i u∏o˝one w logiczny ciàg ilustrujàcy – raczej nieliniowà – ewolucj´ procesów powstawania spo∏eczeƒstwa informacyjnego. Ksià˝ka niniejsza jest nie tylko uzupe∏nieniem wczeÊniejszych publikacji Au- tora, ale te˝ syntezà jego dorobku w tej dziedzinie. Publikowane tu teksty by∏y pre- zentowane w postaci wyk∏adów kursowych bàdê goÊcinnych m.in. na uniwersyte- tach amerykaƒskich (np. Princeton University, University of Michigan, Georgia Institute of Technology), w Wissenschaftzentrum Berlin, na dorocznych konfe- rencjach International Studies Association oraz International Sociological Asso- ciation, na konferencjach naukowych organizowanych m.in. przez Uniwersytet Warszawski, AGH, Uniwersytet Szczeciƒski, Uniwersytet Warmiƒsko-Mazurski, Uniwersytet Âlàski, wreszcie w postaci regularnych wyk∏adów Autora na UMCS, IX Zamiast wst´pu Uniwersytecie Âlàskim, Wy˝szej Szkole Informatyki i aktualnie w Wy˝szej Szkole Przedsi´biorczoÊci i Zarzàdzania im. L. Koêmiƒskiego. Autor wiele zawdzi´cza dyskusjom i sporom z przyjació∏mi po fachu, by wy- mieniç choçby niektórych, jak Prof. Prof. Steve M. Slaby, Alan L. Porter, Joseph F. Coates i Vary T. Coates, Andrzej K. Targowski, Jacek F. Màczyƒski, Kazimierz Krzysztofek, Tomasz Goban-Klas, Piotr Sienkiewicz i Witold Morawski. Wyk∏ady stanowiàce ksià˝k´ majà na celu w sposób wielostronny oÊwietliç i poddaç pod dyskusj´ ca∏oÊç problematyki zawartej w tytule. Dajà w efekcie doÊç systematyczny przeglàd i interpretacj´ poruszanych kwestii. Opierajà si´ na ob- szernej wzbogacajàcej je wieloj´zycznej literaturze przedmiotu. Adresatem ksià˝ki sà zarówno specjaliÊci i studenci, jak i wszyscy interesujàcy si´ transformacjami i przysz∏oÊcià spo∏eczeƒstw i swojà w∏asnà. WYK¸AD PIERWSZY Era informacyjna W niniejszym wst´pnym wyk∏adzie zarysujemy najogólniej problematyk´ ery, w której przysz∏o nam ˝yç – ery informacyjnej. W mocno zró˝nicowanym Êwiecie identyfikacja jej cech, tendencji rozwojowych i zagro˝eƒ nastr´cza pewne trudno- Êci. Mimo to cywilizacja informacyjna – jako substrat materialno-kulturowy tej ery – zdaje si´ byç dla wielu przeznaczeniem ludzkoÊci, przynajmniej „wybranej” jej cz´Êci. Podniesienia informacji (jej masowego wytwarzania, przetwarzania i stoso- wania we wszystkich sferach dzia∏alnoÊci ludzi) do rangi cechy okreÊlajàcej typ cywilizacji wià˝e si´ z technikà i jej gwa∏townym rozwojem. Warto si´ wi´c przyj- rzeç technologiom info-komunikacyjnym i relacji cz∏owiek–informacja. Nie wszystko w tej materii okazuje si´ bezproblemowe. 1 ROZDZIA¸ I Era informacyjna – problemy z jej identyfikacjà i ÊwiadomoÊcià 1.1. Techno-informacyjne stymulacje rozwoju spo∏eczeƒstw Problematyka cywilizacji informacyjnej i spo∏eczeƒstwa informacyjnego staje si´ coraz popularniejsza, nawet w krajach mniej zaawansowanych1. Sytuacja ta oznacza jednak i tak naukowe opóênienie wobec znacznie szybciej i znacznie bo- gaciej rozwijajàcych si´ „realiów”. Dawniejsze przeczucia i intuicje, utopie, pro- gnozy, wizje i science fiction nie zmieniajà faktu, ˝e prawdziwa rewolucja opiera si´ na obecnej nauce i technice tworzàcej substrat techniczny spo∏eczeƒstwa infor- macyjnego (poj´cie J. Màczyƒskiego)2. Mo˝na te˝ mówiç – uogólniajàc – o sub- stracie ery (uj´cie temporalne) czy te˝ cywilizacji (uj´cie rodzajowe) informacyj- nej. Identyfikacja spo∏eczeƒstwa, ery czy cywilizacji informacyjnej wcale nie przychodzi ∏atwo ani w nauce, ani w realnym spo∏eczeƒstwie. W perspektywie hi- storii ludzkoÊci czy rozwoju cywilizacji era ta wydaje si´ co najwy˝ej uwerturà do czegoÊ powa˝niejszego i d∏u˝szego w trwaniu (by nawiàzaç do perspektywy „d∏u- giego trwania” Braudela). Je˝eli zaÊ chodzi o spo∏eczeƒstwo informacyjne, to jest ono ewidentnie in statu nascendi i to w rozwoju cz´sto w gruncie rzeczy enklawo- wym w skali krajów i regionów, choç w skutkach coraz bardziej globalnym. Identyfikatorami sà pewne wa˝ne symbole: komputer3, kabel, satelita, sieç, czyli inaczej nazywajàc – maszyna informacyjna (nazywana te˝ myÊlàcà czy smart machine4, czy wreszcie – sztucznà inteligencjà), Êrodki telekomunikacyjne (sym- bolizowane przez noÊniki techniczne informacji) oraz systemy (teleinformatycz- ne), spo∏ecznie (nie tylko technicznie) zorganizowane i zarzàdzane. Owe systemy (sieci czy Sieç sieci – Internet) wychodzà poza sfer´ techniki. Nie sà one, jak si´ zdaje, po prostu – jak dawniej bywa∏o – jedynie zastosowaniem nowego urzàdze- nia do jakichÊ znanych czy nowych problemów czy obszarów ludzkiego dzia∏ania. Np. samochód stosuje si´ w celu przemieszczania ludzi (czy towarów), w sieci si´ jest – co stwarza niezliczone wprost mo˝liwoÊci i p∏aszczyzny dla dzia∏aƒ. Nast´- puje stosowanie komputerów i Êrodków ∏àcznoÊci w gospodarce, ale tak naprawd´ to sama gospodarka (dzia∏alnoÊç gospodarcza) coraz bardziej wirtualizuje si´ (por. np. prace Dziuby). Zmieniajà si´ wi´c nie tylko narz´dzia, ale i natura obsza- 3 Wyk∏ad pierwszy. Era informacyjna rów ich zastosowaƒ czy oddzia∏ywaƒ. Technika – choç wielostronnie uwarunko- wana spo∏ecznie – jest jednak doÊç autonomiczna, ergo jej „zastosowania” stajà si´ transformacjà obszarów jej oddzia∏ywaƒ (dyfuzji)5. Widoczny historycznie i obecnie w praktyce determinizm techniczny wzmacnia owo zjawisko. Mo˝na te˝ zastanowiç si´ – w tym kontekÊcie – czy praktykowana dotychczas demokracja nie zmienia (przynajmniej znaczàco) swej natury, przekszta∏cajàc si´ w teledemo- kracj´, inaczej mówiàc – czy jest to demokracja jedynie inaczej zinstrumentalizo- wana technicznie czy jest to inna (równie˝ w treÊci) demokracja. Podobne pytanie dotyczy telepracy i innych „informacyjnych zjawisk” (brzmi to lepiej po angiel- sku: information-based phenomena). Wydaje si´, i˝ poj´cia nabierajà nowych treÊci, zmieniajà si´ j´zyki i znaczenia ich s∏ów. Mo˝na równie˝ zastanawiaç si´, czy „cyfrowe ˝ycie” to jest to samo co ˝y- cie w ogóle (bez przymiotnika), lub inaczej – jakà zmian´ substancjalnà oznacza cyfrowe ˝ycie? Czy owa „cyfrowoÊç” to zmiana li tylko formy, czy mo˝e i treÊci, choçby w jakiejÊ mierze zaledwie6? A rzeczywistoÊç wirtualna (technologia) czy Êwiat (wytwory) rzeczywistoÊci wirtualnej7? A wi´c, „technologia jako ontolo- gia”8? Zjawisko nie do powstrzymania. Czy˝ da∏o si´ powstrzymaç urbanizacj´, in- dustrializacj´, motoryzacj´, rozwój techniki militarnej, nie mówiàc o telewizji, In- ternecie, powstajàcych dopiero multimediach itp.? Sà to równie˝ dziedziny i techniki bardzo inwazyjne, wszechogarniajàce, dajàce nat∏ok mo˝liwoÊci i wy- zwaƒ. Czy da si´ – rozumujàc per analogiam – powstrzymaç reklam´, narkotyki, korupcj´, konflikty? Odpowiedê brzmi: chyba tak˝e nie. Dodajmy wreszcie, ˝e spo- ∏eczeƒstwo informacyjne ma ewoluowaç ku spo∏eczeƒstwu wiedzy, które niektórzy – jak np. P. F. Drucker – uto˝samiajà z ewolucjà spo∏eczeƒstwa kapitalistycznego9. Z punktu widzenia cz∏owieka zaÊ – cyfrowe ˝ycie, ˝ycie w Sieci, umasowienie internetoholizmu i „zanurzenia” w rzeczywistoÊci wirtualnej, to zapewne coÊ za- sadniczo innego, ani˝eli tzw. normalne ˝ycie w przesz∏oÊci. Ta innoÊç jest technicz- na i kulturowa, ale z up∏ywem czasu – przy utrzymywaniu si´ trendów informacyj- nych – nastàpià zapewne procesy „ugenetyczniania”. Poczàtki mo˝na obserwowaç ju˝ dziÊ, gdy analizuje si´ skutki cywilizacji obrazkowej. Jak wi´c b´dziemy klasyfi- kowaç kolejne generacje czy ich podgrupy? By∏y ju˝ „dzieci telewizyjne” (wycho- wane na telewizji), ju˝ sà „dzieci komputerowe”, potem pewnie b´dà internetowe, sieciowe, cyfrowe, dzieci rzeczywistoÊci wirtualnej10. Nazwy te nie tylko odzwier- ciedlajà charakterystyki techniczne (technology-driven), ale coÊ wi´cej – byç mo˝e doÊç znaczàcà transformacj´ jakoÊciowà ˝ycia cz∏owieka i jego samego. 1.2. Pytania o natur´ zjawisk i skutki W miar´ przechodzenia od spo∏eczeƒstwa preinformacyjnego do informacyjne- go, poinformowanego i poinformacyjnego – zwanego te˝ (jeszcze chyba na wyrost) spo∏eczeƒstwem wiedzy (knowledge society) ulegaç zmianie b´dà nie tylko poj´cia i j´zyki opisu, ale równie˝ identyfikacje oraz realia gospodarcze, spo∏eczne, poli- tyczne, kulturalne itd. 4 Rozdzia∏ I. Era informacyjna – problemy z jej identyfikacjà i ÊwiadomoÊcià Pytaƒ pod adresem wy∏aniajàcego si´ – nie ex nihilo, ale z historii i konkret- nych warunków – spo∏eczeƒstwa informacyjnego jest du˝o i ka˝da odpowiedê, choçby hipotetyczna w naturze, rodzi dalsze pytania (to sytuacja typu agenda-in- creasing). Pytania te nie wynikajà li tylko z samego procesu wy∏aniania si´ takie- go spo∏eczeƒstwa (w rzeczywistoÊci trafniejsza jest liczba mnoga). „Ramà” pro- cesu jest obecna cywilizacja techniczna11, nabierajàca charakteru informacyjnego oraz kapitalizm jako system (nie tylko) gospodarczy12. Czy ktoÊ dziÊ pyta o celo- woÊç rozwoju technik informacyjnych. Wyznacza go sam rozwój techniki (i na- uki), inercja, rynek i konkurencja. Odpowiedê poÊrednio znajdujemy w nowych etykietach: kapitalizm technologiczny, kapitalizm globalny, kapitalizm informa- cyjny i cyfrowy. Wa˝nà kwestià, cz´sto pomijanà, gdy mówi si´ in abstracto o cywilizacji infor- macyjnej i spo∏eczeƒstwie informacyjnym jest zakorzenienie problematyki w cza- sie i przestrzeni. Transformacja spo∏eczeƒstwa przemys∏owego w informacyjne w∏aÊnie si´ odbywa i to przecie˝ enklawowo i nierówno – jeÊli chodzi o szanse, okazje, koszty i skutki13. Czo∏ówka wyraênie oddala si´ od reszty Êwiata (jest to luka nie tylko informacyjna czy cyfrowa, czyli digital divide), rozwarstwienie ro- Ênie i mo˝e si´ okazaç zgubne dla stabilnoÊci i rozwoju ludzkoÊci14. Na wiele pytaƒ, zw∏aszcza dotyczàcych potencjalnych skutków i przysz∏ych scenariuszy, trudno odpowiedzieç, bowiem wzrost z∏o˝onoÊci wspó∏czesnych pro- cesów jest trudny do obj´cia rozumem ludzkim15. Po prostu, nie bardzo wiemy dlaczego coÊ si´ dzieje czy si´ wydarza. Co jest elementem kalkulacji, decyzji i ste- rowania? Co zaÊ elementem przypadku i chaosu? Co natomiast jest „spiskiem” hegemonów politycznych (np. G-7), gospodarczych (korporacje ponadnarodo- we), militarnych (np. NATO), czy wreszcie wywiadów oraz mi´dzynarodowych mafii i terrorystów? Jak znaleêç tu jakieÊ kryteria formalne, które by t∏umaczy∏y zdarzenia i procesy nie tylko ˝ywio∏owe czy przypadkowe (choç tak cz´sto przed- stawiane gawiedzi, czyli masowemu odbiorcy spreparowanej papki informacyj- nej)? Co wi´cej, pytania powy˝sze sà rzadko formu∏owane i stawiane16, mimo nie- przemijajàcej wartoÊci starej maksymy: sapere aude. Na wiele z powy˝szych pytaƒ nie da si´ odpowiedzieç jednowymiarowo. Ty- czà one bowiem i techniki, i rynku, i polityki. Sam przedmiot tych pytaƒ nabiera obecnie nowych wymiarów. Np. rynek dziÊ to nie jak kiedyÊ fizyczne „miejsce, gdzie si´ spotyka popyt i poda˝”, ale tak˝e przestrzeƒ telematyczna (element cy- berprzestrzeni). Równie˝ pewne opisy, projekty czy wizje spo∏eczeƒstwa infor- macyjnego wymagajà nowych poj´ç i definicji, si´ganie do tradycyjnych znaczeƒ j´zykowych mo˝e byç z∏udne. Dziejàca si´ teraz historia, nie mówiàc o perspek- tywie, jest cz´sto czymÊ radykalnie ró˝nym od tego, co dotàd znaliÊmy. Dawne porównania, paralele i przyk∏ady po prostu nie pasujà. Bo jak np. zdefiniowaç w tradycyjnych kategoriach (informacyjne) „sztuczne paƒstwo”, „cyberÊwiat”, „sieciowà ÊwiadomoÊç grupowà”? Jak opisaç cyberÊwiat bez poj´cia wirtualnej rzeczywistoÊci? Czyli trzeba definiowaç kolejne nowe poj´cia, których desygna- ty sà jeszcze mgliste i cz´sto zagadkowe, zw∏aszcza w skutkach. Dodatkowym 5 Wyk∏ad pierwszy. Era informacyjna utrudnieniem jest, ˝e niektóre kwestie zawierajà i odzwierciedlajà nowe rzeczy- wiste sprzecznoÊci, np. mo˝liwoÊç pe∏nej indywidualizacji w sieci k∏óci si´ z fak- tycznà konsumpcjà u˝ytkowników narzuconej oferty (handlowej, informacyjnej, rozrywkowej); indywidualizacj´ ogranicza te˝ sam program, pomimo elementu losowoÊci. Co jest wspólne w sieci? Samo bycie? Czego dotyczy ÊwiadomoÊç gru- powa? Do pytaƒ tych wrócimy w dalszych wyk∏adach. 1.3. Uwarunkowania przysz∏oÊci Trudno sobie poradziç z wieloÊcià wizji spo∏eczeƒstwa informacyjnego. Punk- tem ich wyjÊcia mo˝e byç np. optymizm, pesymizm, katastrofizm; mogà byç one leseferystyczne (˝ywio∏owy rozwój oparty na ˝ywio∏owoÊci innowacji i rynku) czy zak∏adajàce jakieÊ sterowanie (interwencjonizm rzàdów, wybory opcji technicz- nych przy partycypacji obywateli, odpowiedzialnoÊç korporacji). Pesymistyczne wizje mogà byç wielce po˝yteczne, jeÊli majà charakter prognoz ostrzegawczych. Ale nawet z prostej ekstrapolacji trendów p∏ynà jakieÊ wnioski dla myÊlenia i dzia- ∏ania. I tak, niektórzy np. przestrzegajà, i˝ obecne tendencje – jeÊli si´ utrzymajà – mogà doprowadziç do powstania „spo∏eczeƒstwa szumu informacyjnego” ste- rowanego i kontrolowanego w pe∏ni przez reklam´ i perswazj´ politycznà (w tym „mow´ korporacji”). Inni bojà si´ cenzurowania informacji, kontroli mediów, in- terwencji politycznej czy ideologicznej itp. Przysz∏oÊç jawi si´ wi´c jako raczej niepewna, wielostronnie ryzykowna. Warto przeto zwróciç uwag´ na czynniki (czy si∏y nap´dowe) wy∏aniajàcego si´ spo∏eczeƒstwa informacyjnego. Z jednej strony dzia∏a imperatyw techniczny (tzw. technological fix – mówiàcy, ˝e wszystkie wykonalne pomys∏y i idee techniczne nale˝y praktycznie realizowaç), z drugiej zaÊ imperatyw rynku (nazwijmy go ana- logicznie market fix – czyli wszystko, co si´ da, trzeba wytworzyç, rzuciç na ry- nek, sprzedaç). To strona poda˝owa omawianej sytuacji. Strona popytowa to nie majàca ˝adnych granic konsumpcja (nierzadko bazujàca nie tylko na przemo˝- nej reklamie, naÊladownictwie, ale i naszych s∏aboÊciach, niskich instynktach itp.). Wszystko zdaje si´ byç bez granic – dà˝enie do konsumpcji, dà˝enia po- znawcze i kreatywnoÊç, wspó∏zawodnictwo i konkurencja. Taki model „wolnych ˝ywio∏ów” w praktyce jednak nie dzia∏a, przynajmniej w pe∏ni i bezgranicznie (choç wielu ideologów to g∏osi). W praktyce wyst´puje sporo regulacji – przez dop∏yw Êrodków, normy prawne, polityk´ naukowo-technicznà, marketing i re- klam´, polityk´ podatkowà, planowanie rzàdowe i korporacyjne, polityk´ – od szczebla lokalnego do globalnego. Technologia informacyjna daje tu niezwykle wprost skuteczne instrumenty oddzia∏ywania i kontroli. Nawet gdyby owe regu- lacje mia∏y na celu stymulacj´ „wolnych ˝ywio∏ów”, to niekoniecznie ich suma czy wypadkowa by∏aby zgodna z takim zamiarem. Efektem mog∏a by byç desta- bilizacja i rosnàca chaotycznoÊç. Poszukuje si´ wi´c pewnej stabilnoÊci i ukierun- kowania. Czy uinformacyjnienie wszelkiej dzia∏alnoÊci ludzi w tym pomo˝e, czy te˝ wprost przeciwnie? 6 Rozdzia∏ I. Era informacyjna – problemy z jej identyfikacjà i ÊwiadomoÊcià Z∏o˝onoÊç wyst´pujàcych w erze informacyjnej zjawisk i procesów odzwier- ciedla si´ w naszej ÊwiadomoÊci i nowych interpretacjach jako „postmoderni- styczny chaos i zam´t”. Utrudnia to analiz´ nie tylko przysz∏oÊci17, ale i obecnych jej uwarunkowaƒ. Przysz∏oÊç jawi si´ przeto jako ryzykowna i niepewna. Âwiado- moÊç tego narasta, o czym Êwiadczà prace na ten temat (np. Luhmanna, Becka, Baumana, Zachera i in.). Nie wiadomo, czy ÊwiadomoÊç ludzi utonie w szumie informacyjnym i b´dzie bezwolnym obiektem manipulacji polityków, korporacji, mass mediów. Ale mo˝e te˝ byç tak, ˝e „dzieci´ca choroba informacyjnoÊci” skoƒczy si´, ˝e przestanie wy- starczaç has∏o globalnej rozmowy „wszystkich ze wszystkimi”. Mo˝e pojawià si´ pytania o treÊç, sens i efekty takiej rozmowy. Dzisiejsza telematyka umo˝liwia za- istnienie grupowej i zbiorczej ÊwiadomoÊci. Powstaje pytanie: czy ÊwiadomoÊç b´- dzie odzwierciedlaç interesy i wartoÊci jedynie pewnych grup (analogicznie np. do dawnej ÊwiadomoÊci klasowej czy te˝ zwiàzanej z lokalnoÊcià) czy te˝ b´dzie po- nadgrupowa, globalna. Czy w tym drugim przypadku b´dzie kszta∏towana przez jakieÊ dominujàce grupy, a tak˝e przez przeci´tnoÊç i masowoÊç? Czy jej treÊç b´- dzie programowana g∏ównie przez doÊç prymitywne interesy ludzi dà˝àcych do zysku i w∏adzy? Obecne trendy nie wró˝à nic dobrego, ale ich uÊwiadomienie, ana- liza i ewaluacja – nie tylko z punktu widzenia kryteriów instrumentalnych – mo˝e spowodowaç kontrakcj´ intelektualnà, aksjologicznà, politycznà, praktycznà. 1.4. Przypisy 1. Np. w Polsce, por. np. liczne zbiory redagowane przez L. W. Zachera, a ostat- nio prace nast´pujàce: A. Szewczyk, red., ÂwiadomoÊç informatyczna spo∏e- czeƒstwa, Szczecin, czerwiec 1999 (mat. konf.); A. Szewczyk, Imperatyw od- nowy systemów informacyjnych, Szczecin 1998; T. Kasprzak, red., Modele informacyjne procesów gospodarczych, Warszawa 1998; D. T. Dziuba, Wir- tualizacja dzia∏alnoÊci gospodarczej w oparciu o sieç internet – w stron´ go- spodarki usieciowionej, Warszawa 1998; D. T. Dziuba, Analiza mo˝liwoÊci wyodr´bniania i diagnozowania sektora informacyjnego w gospodarce pol- skiej, Warszawa 1998; W. T. Bielecki, Przedsi´biorczoÊç w wirtualnym Êrodo- wisku – Aspekt dydaktyczny, Warszawa 1999; J. Lubacz, red., W drodze do spo∏eczeƒstwa informacyjnego, Warszawa 1999; T. Goban-Klas, P. Sienkie- wicz, Spo∏eczeƒstwo informacyjne: Szanse, zagro˝enia, wyzwania, Kraków 1999. Por. te˝ prace innych ekonomistów (np. K. Zimniewicza, J. Oleƒskiego), politologów (np. A. Paw∏owska, Zarzàdzanie zasobami informacyjnymi w administracji publicznej, Lublin 2002 oraz zbiór pod jej redakcjà pt. Admi- nistracja publiczna – zagadnienia wst´pne, Lublin 1999; por. te˝ wczeÊniejsze prace tej autorki). Ukazujà si´ te˝ przek∏ady ca∏ych serii wydawniczych, np. D. Tapscott, Gospodarka cyfrowa – nadzieje i niepokoje Ery Âwiado- moÊci Systemowej, Warszawa 1998 (seria „Inspiracje”); D. de Kerckhove, Po- w∏oka kultury – Odkrywanie nowej elektronicznej rzeczywistoÊci, Warszawa 7 Wyk∏ad pierwszy. Era informacyjna 1996 (seria „Okolice informatyki”), a tak˝e ksià˝ki ludzi znaczàcych w cyfro- wym Êwiecie (np. N. Negroponte, Cyfrowe ˝ycie – jak si´ odnaleêç w Êwiecie komputerów, Warszawa 1997; E. Dyson, Wersja 2.0 – Przepis na ˝ycie w epo- ce cyfrowej, Warszawa 1999), nie mówiàc o pracach nt. mediów. Jest to oczy- wiÊcie lista wa˝nych przyk∏adów, a nie pe∏ny spis. 2. Por.: J. F. Màczyƒski, Substrat technologiczny spo∏eczeƒstwa informacyjne- go – Elementy poj´ciowe i fizyczne, w: L. W. Zacher, red., Problemy spo∏e- czeƒstwa informacyjnego. Elementy analizy, ewaluacji i prognozy, Warszawa 1998. 3. Por.: P. Sienkiewicz, Od ENIACa do Internetu, czyli pó∏ wieku komputerów, Transformacje, grudzieƒ 1996. 4. Por.: S. Zuboff, In the Age of the Smart Machine – The Future of Work and Power, New York 1988. 5. Czy przeczy to przekonaniom konstruktywistów, i˝ technika jest „konstruk- tem spo∏ecznym”? OczywiÊcie, cz∏owiek kreuje technik´ (rozwiàzania tech- niczne, modele, techniczny hardware, software i orgware – by przypomnieç klasyfikacj´ G. M. Dobrowa), ale nie wed∏ug czysto spo∏ecznej, ludzkiej racjo- nalnoÊci (cele, wartoÊci), lecz w ramach technicznej racjonalnoÊci, w wielkim stopniu „zimnej” i pozaludzkiej. Na temat tej racjonalnoÊci sà te˝ spory, por. L. W. Zacher, RacjonalnoÊç myÊlenia, decydowania i dzia∏ania – pytania i wàtpliwoÊci, Master of Business Administration, WSPiZ, 3/1998, por. pole- mik´: J. F. Màczyƒski, O racjonalnoÊci technicznej dyskusyjnie, Transforma- cje, luty 1999. 6. Wybitny ekspert informatyczny M. L. Dertouzos (w swej pracy What will be – How the new world of information will change our lives, New York 1997) widzi w technologii informacyjnej jedynie instrument stosowany w ró˝nych dziedzinach ˝ycia. Dertouzos broni si´ – humanistycznie i chyba doÊç konser- watywnie – przed szokujàcà ideà (i ewidentnà praktykà) eliminacji interfejsu mi´dzy cz∏owiekiem a komputerem. Chodzi mianowicie o idee bezpoÊrednie- go pod∏àczenia (przy pomocy implantów) mózgu ludzkiego z komputerem, co by eliminowa∏o z∏o˝one procesory mowy czy przedstawiania obrazu, czyli informacja by dostawa∏a si´ czy wyp∏ywa∏a bezpoÊrednio z mózgu, bez po- Êredników. Wzgl´dy etyczne i religijne (gwa∏t na ciele, naturze i „projekcie bo- skim”) wzmacnia Dertouzos argumentem praktycznym: pewien stopieƒ izo- lacji pomi´dzy jednostkami b´dàcymi w interakcji jest konieczny dla dobrego funkcjonowania ca∏oÊci. Gdyby ludzie byli po∏àczeni via ich mózgi, a nie poprzez wolniejsze, bardziej separujàce interfejsy, wówczas zalewali by si´ wzajemnie informacjami równie szybko, jak by je generowali i nie mieli by czasu ich przemyÊleç, dzia∏aliby przeto bardziej jak pojedynczy (zmieszany) orga- nizm, ani˝eli jako grupa niezale˝nych podmiotów (op. cit., s. 77). Separacja jed- nostek w spo∏eczeƒstwie jest – twierdzi on – potrzebna. Zresztà – dodaje – implanty domózgowe mogà spowodowaç nieznane konsekwencje, co mo˝e okazaç si´ groêne. Ale przecie˝ armia amerykaƒska ju˝ podobno implantów 8 Rozdzia∏ I. Era informacyjna – problemy z jej identyfikacjà i ÊwiadomoÊcià próbuje. A groupthink czy sieciowa „wspólna ÊwiadomoÊç” – czy to nie kroki w tym kierunku, choç bez implantów hardware’owych? A nieograniczonoÊç poznania ludzkiego – naukowego i technicznego, a od˝ywajàcy determinizm techniczny, technokratyzm, dà˝enie techników i rynku do realizacji wszelkie- go mo˝liwego technological fix? Dertouzos chyba nie docenia kapitalizmu (gospodarki wolnorynkowej i przedsi´biorczoÊci), który stymuluje ˝ywio∏ za- stosowaƒ innowacji raczej amoralnie. Przecie˝ niegdyÊ sàdzono, i˝ uda si´ powstrzymaç przeszczepy serca czy klonowanie. Przy pomocy spo∏ecznej ewaluacji skutków techniki mo˝na zrobiç wiele dobrego (por.: L. W. Zacher, Ewaluacja techniki jako element makrozarzàdzania, Transformacje, gru- dzieƒ 1996; H. Becker, Social Impact Assessment: Method and Experience in Europe, North America and the Developing World, London 1997; por. te˝ zbiór – wybór prac: A. H. Teich, red., Technology and the Future, 7 wyd., New York 1997). Mo˝na te˝ próbowaç demokratyzowaç wybory (decyzje) techniczne czy te˝ promowaç badania przynoszàce post´py i korzyÊci dla wspólnego dobra (tzw. public-interest research – por.: D. Sclove, Defining Pu- blic-Interest Research, Loka Alert, 9 July 1999, loka@amherst.edu . Mo˝- na te˝ liczyç na jakàÊ moralnoÊç polityki i prawa, na etyk´ biznesu (por. np.: J. Dietl, W. Gasparski, red., Warszawa 1999), na odpowiedzialnoÊç korpora- cji (w myÊl has∏a: corporation as a good citizen). Czy jednak da si´ powstrzy- maç post´p czy raczej ruch do przodu, ku w∏adzy, dominacji, mamonie? 7. Por.: L. W. Zacher, Rzeczywiste i wirtualne Êwiaty ludzi, w: Z. Hull, W. Tuli- backi, red., Cz∏owiek wobec Êwiata, Olsztyn 1996. 8. Pytanie to zainspirowa∏ artyku∏ S. Lipkina, Technologia jako ontologia. Pró- ba fenomenologicznego wyjaÊnienia rozdzielczoÊci obrazu telewizyjnego, w wyborze A. Gwoêdzia, Pejza˝e audiowizualne. Telewizja, wideo, komputer, Kraków 1997. 9. Por.: P. F. Drucker, Spo∏eczeƒstwo pokapitalistyczne, Warszawa 1999, rozdz. 1, Od kapitalizmu do spo∏eczeƒstwa wiedzy. 10. OczywiÊcie, dziÊ nie wiemy jak b´dà dok∏adnie wyglàdaç i zachowywaç si´ przysz∏e pokolenia czy te˝ ich wiodàce podgrupy – dawniej byli to yuppies, pokolenie X czy poddani Microsoftu (por. prace: D. Couplanda, Packing Tips for Your Trip (to the Year 2195), w: A. H. Teich, red., Technology and the Future, op. cit.). ¸atwiej jest pisaç o transformacjach techniki i jednostek ludzkich (por. np.: S. Lem, Bomba megabitowa, Kraków 1999) ni˝ o spo∏ecz- noÊciach, grupach czy generacjach. Wynika to ze znacznie wi´kszego stopnia z∏o˝onoÊci problematyki, przerastajàcego wyobraêni´ futurologów. 11. Cywilizacja ta daje si´ jakoÊ scharakteryzowaç, mimo ogromnego stopnia z∏o˝onoÊci, rozmaitych chaotycznoÊci, niespodziewanych sprz´˝eƒ i skut- ków, por. np.: L. W. Zacher, RacjonalnoÊç technicznych dzia∏aƒ ludzi, Studia Filozoficzne, 7–8/1981: L. W. Zacher, Cywilizacja techniczna jako przedmiot edukacji, Studia Filozoficzne, 8–9/1984; L. W. Zacher, Wyzwania i dylematy cywilizacji technicznej, Prasa Techniczna, 2/1987; L. W. Zacher, Problemy 9
Pobierz darmowy fragment (pdf)

Gdzie kupić całą publikację:

Transformacje społeczeństw. Od informacji do wiedzy
Autor:

Opinie na temat publikacji:


Inne popularne pozycje z tej kategorii:


Czytaj również:


Prowadzisz stronę lub blog? Wstaw link do fragmentu tej książki i współpracuj z Cyfroteką: